apt to be melted, fusible;
dissoluble.
· Calfa
Ճեպելով ի ձեռն քնոյն առ ի կերակրումն հալականին զօրութեան. յն. յեփումն սննդական զօրութեան. (Նիւս. կազմ.։)
to melt, to smelt, to found, to cast, to smelt down;
to dissolve;
to liquefy;
to exhaust, to drain, to consume;
to digest.
· Calfa
Բանջարքն այլեւայլ զօրութիւն ունին ... միւսն հալէ (տայ մարսել կամ լուծանել), կէսքն զփուտն հարկանեն. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
cf. Հալական.
· Calfa
Երրեակ զօրութեամբն (ստամոքաց), քարշողականաւն, հալողականաւն, եւ վտարականաւն, որով առաքէ ի լեարդն ութ երակօք. (Ոսկիփոր.։)
life-bringing, vital, vivifying;
zodiac.
· Calfa
Կամ տեսանիլ նշանակեալ անպարտելի զօրութեանն, կամ սուրբ եւ կենդանաբեր. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
burning another alive;
burnt alive.
· Calfa
Հուր՝ նորոգիչ կենդանախարոյկ զօրութեամբն. (Դիոն. երկն.։)
prolific, procreating.
· Calfa
Զփանէս (չաստուածն) ի ներքս ածէ, զոր ասեն վերատեսուչ կենդանածնական զօրութեան. (Նոննոս.։)
birth, bringing forth.
· Calfa
Տայր զօրութիւն ի ջուրն կենդանածնութիւն լնել. (Տօնակ.։)
vital, vivifical;
animal, living;
sign of the zodiac.
· Calfa
կենդանական շունչ, զօրութիւն։ Ի ժամանակս կենդանականս (գարնանոյ)։ Կենդանարան զօրուն գումարտակ. (Նար.։)
vivifying.
· Calfa
Կենդանութիւն, կամ զօրութիւն կենդանարար. (Յճխ.։ Դիոն.։)
vivifying, reviving.
· Calfa
Զկենդանացուցիչ եւ ամենազօր հոգիդ քո սուրբ։ Ի փառս եւ ի պատիւ կենդանացուցիչ անուան իւրոյ. (Ժմ.։)
alive, living;
vital;
vivacious.
· Calfa
Այգին կենեղուտն զօրութեամբ յեզր ել ձմերայնոյն. (Աթ. ՟Ը։)
Յիմանալոյ եւ կենեղուտ զօրութենէ. (Մաքս. եկեղ.։)
meat, eatables, nourishment, aliment, subsistence, food, victuals;
repast;
bait, food, provender, pasture;
prey;
fuel;
ունի՞ք ինչ —, have you any thing to eat ? — եւ ըմպելի, eating & drinking;
քաղցր ի —, sweet to eat;
— վատառողջ, misdiet;
առողջարար —, wholesome food;
ազնիւ՝ քաղցրանամ՝ փափուկ —ք, exquisite, delicious, dainty meats;
թշնամիք մեր՝ — մեր են, we can eat up our enemies like bread;
մատնելոց են նոքա ի — ձեզ, they shall be your prey;
— տալ՝ արկանել, to give to eat, to feed;
առնուլ ի —, to take for nourishment;
— առնուլ, to eat, to feed, to take food;
— լինել, to be the prey of;
— սրոյ առնել, to put to the sword;
— լինել հրոյ, to be for fuel to the flames;
—ք որովայնի եւ որովայն — կրոց, meats for the belly the belly for meats;
cf. Զուգեմ.
· Calfa
Լիցին նոքա կերակուր ամենայն զօրաց քոց։ Մատնելոց են նոքա ի կերակուր ձեզ. (Յուդթ. ՟Ե. 28։ ՟Ժ. 12։)
frugal fare, scarce nourishment.
· Calfa
Սպասաւորել ինձ զօր ըստ օրէ կերակրիկն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։ Նոյնպէս եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։ Լմբ. սղ. ՟Թ. եւ ՟Լ՟Է։ Եղիշ. երէց.։ Եփր. պհ.։)
nutritive, nutritious.
· Calfa
Պտուղն ... որոշեալ է ... կերակրողական զօրութեամբն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Զկերակրողականն ունել զօրութիւն. (Խոսրովիկ.։)
to consume, to exhaust, to drain, to render lean, to make languish.
· Calfa
Խստաշունչ օդոցն բռնութիւն հաշել զբնակիչսն զօրանայ. (Պիտ.։)
to grow thin, to languish, to be consumed, to decay, to pine, to dwindle away.
· Calfa
Խստաշունչ օդոցն բռնութիւն հաշել զբնակիչսն զօրանայ. (Պիտ.։)
great thirst.
· Calfa
Զառաւել պասուք ծարաւոյ տարողութեան ընդարձակ մտաց հզօրքն ի ծովածաւալ աղբիւրսն իմաստից դիմեսցեն լնուլ. (Յռջբ. ոսկ. գծ.։)
embroiling;
encumbering.
· Calfa
Անցանել ի վերայ աղբախումբ զօրութեանցս՝ որ աստէն առ մեօք պատաղիչքն. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
tearing, rending, laceration;
eruption;
intestine broils, rupture, division, scission, disunion, party, faction.
· Calfa
Ի սաստիկ պատառմանէ ջուրցն ընկղմին նաւք։ Երկուցեալ ի պատառմանէ անտիգոնեանցն (երկպա ռակութեամբ)։ Բազում պատառմունք եւ անմիաբանութիւնք ի մէջ զօրացն եւ այլ ազգականացն լինէին. (Խոր. ՟Բ. 7. 18. 27։)
vn. va. to answer, to make answer, to reply, to give answers or an answer;
to defend, to apologize, to excuse;
այլ ընդ այլոց —, to reply evasively;
— իսկ ծանրացաւ, he hardly deigned or condescended to reply.
· Calfa
Առ այս Քրիստոս պատասխանատրէ ապա կարգաւ, եւ ասէ, հանդերձ զօրութեամբ. (Աթ. համբ.։)
celebrating the mass together.
· Calfa
Զքոյդ ձեռն կարող եւ հզօր գի՜ր ի սուրբ յաւետարանիս յայսմիկ, յորում պատարագակիցք իմ ունիցին ի վերայ սորին գլխոյ. (Մաշտ.։)
offering, making a present;
sacrificer;
officiating priest;
missal, massbook;
liturgy.
· Calfa
Յամենայն պատարագամատուցի սուրբ խորհրդեանն տեսանէր զզօրութիւնն Աստուծոյ. (Ճ. ՟Բ.։)
messenger, news-bearer.
· Calfa
Զսա ստացեալ օրէնսդիր՝ պատգամաբեր զօրավար. (Սամ. երէց.։)
cf. Պատգամաւորութիւն.
· Calfa
Պատգամագնացութեամբ գաղտ խօսեցան ընդ իւրաքանչիւր ոք սիրելիս զօրացըն պարսից. (Փարպ.։)
convenience, fitness, decency;
opportunity, seasonableness, fitness of time, of circumstances;
chance;
չկորուսանել զ—, not to lose the opportunity;
յօգուտ ի կիր արկանել զ—, to profit by the occasion, to avail oneself of the opportunity;
կորուսանել զ—, not to seize the opportunity, to let the occasion pass, to let slip the opportunity.
· Calfa
Նուիրագործութեանց առ ի յընդունելութիւն պատեհութիւն ... զօրէն հրոյ նմա զմիաւորեալսն՝ ըստ իւրեանց առ աստուածանալն պատեհութեան։ ... Ըստ իւրաքանչիւր պատեհութիւն։ Ըստ աստուածընկալ պատեհութեան հուպ գոլոյն. (Դիոն.։)
war, battle, combat, fight;
temptation;
առտնին or քաղաքական —, intestine or civil war;
պաշտօնարան —ի, War-Office;
պաշտօնեայ or ոստիկան —ի, Minister of War;
պատրաստութիւնք —ի, warlike preparations;
արիւնռուշտ —, bloody battle;
մահացու —, war to the death, deadly fight;
դաշտ —ի, battle-field;
ըստ օրինաց —ի, according to the laws of warfare;
— հրատարակել, to declare war against;
— ահագին ի վերայ ուրուք յարուցանել, to threaten with war;
պատրաստիլ ի, —, to prepare for war;
երթալ ի —, to go to the wars;
առաջին նուագ մտանել ի —, to be in one's first battle;
ձեռն արկանել ի —, to undertake a war;
ի —գրգռել, դրդել, to excite to war;
to engage in war;
— յարդարել ընդդէմ, to combat, to attack;
տալ —, — մղել, to be at war, to make war, to war against, to give battle to, to fight a battle with;
եղեւ — խիստ յոյժ, a bloody battle was fought;
գրգռել, բորբոքել զ—, to excite, to kindle war;
սաստկացաւ —ն, the combat was fierce;
կորուսանել զ—ն, to lose the day, or a battle;
ի ժամանակս —ի, in time of war;
արծաթով պնդի —ն, gold is the sinew of war;
cf. Ընտանի;
cf. Իր;
cf. Խանձեմ;
cf. Մարտ.
· Calfa
Ճակատեցան ընդ նոսա ի պատերազմ։ Ձայն պատերազմի է բանակին։ Երկոտասան հազար վառեալ ի պատերազմ։ Անթառամ նահատակութեանցն պատերազմի յաղթեալ։ Ի զօրաւոր պատերազմի արար զնա յաղթօղ։ Զբարւոք պատերազմն պատերազմեցայ։ Ուստի՞ պատերազմունք, եւ ուստի՞ կռիւք ի ձեզ.եւ այլն։
Ձեռն ի գործ արկեալ բախեցին զպատերազմունս ընդ իրեարս։ Հրամայեաց զօրն պատրաստել զյետին աւուրն մահու պատերազմ. (Զենոբ.։)
Մի պատերազմ միայն գիտասցուք ընդդէմ հակառակամարտ զօրութեանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
fellow-soldier, comrade, companion in arms;
ally;
— լինել, to fight together.
· Calfa
Տեսին զզօրավիգն առաքեալ հանդերձ յաղթանդամ եւ կիրթ պատերազմակցօքն. (Կաղանկտ.։)
to be overcome and slain in battle.
· Calfa
Տաղտկացեալ ի նմանէ բազմութեան զօրացն՝ արարին լինել նմա պատերազմակուր ի վարբակայ. (Արծր. ՟Ա. 2։)
fond of war, delighting in war, warrior, belligerent, warlike.
· Calfa
Աշոտ քաջասիրտ եւ պատերազմասէր գոլով։ Այր հզօր եւ պատերազմասէր. (Լաստ. ՟Բ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Պատերազմական;
desultory war;
mimic warfare;
— նաւ, man-of-war, ship of war;
galley, trireme, three benched galley;
— երիվար, war-horse, charger.
· Calfa
Ամենայն զօրքն պատերազմիկքն հայոց։ Ո՜վ քաջքդ պատերազմիկք։ Ի խտրութենէ պատերազմիկ զօրուն երթալոյ. (Բուզ. ՟Ե. 5։ Պտմ. աղեքս.։ Երզն. քեր.։ 3)
cf. Պատերազմիչ.
· Calfa
Արքն պատերազմողք։ Յարանցն պատերազմողաց։ Կալան զհամար արանցն պատերազմողաց։ Դու մանուկ ես, եւ նա այր պատերազմող ի մանկութենէ իւրմէ։ Եւ ընդ նոսա զօր պատերազմող։ Փրկեաց զմեզ ի պատերազմողաց զճանապարհայն։ Ժողովեաց Դաւիթ զպատերազմողս զօրավարացն յԵրուսաղէմ.եւ այլն։
πολεμιστής, μαχητής, μάχιμος bellator, pugnator, pugnax, bellicosus πολεμικός bellicus. Պատերազմիկ. այր պատերազմի. քաջ զօրական. մարտիկ. ճէնկճի.
punitive, penal, repressive;
— օրէնք, penal law.
· Calfa
Պարտ եւ պատշաճ էր եւ զպատժական զօրութեան իւրոյ ցուցանել զհանդէս. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
to avert the deserved punishment.
· Calfa
Զի մի՜ եւ ստրկաց եւ պաճարաց զօրէն՝ առ անգիտութեան պատժահալածք եղեալք՝ միահամուռ ի մահ մատնեսցին, ի չարութենէ դադարել ոչ կամեցեալք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
condemned, punished, chastised;
guilty, culpable, delinquent, villainous;
cf. Պատժական.
· Calfa
Յայնժամ եցոյց զպատժաւոր զօրութիւնն։ Զպատժաւորական զօրութիւնն յայտ առնէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
portrait-painting;
description, painting;
iconography.
· Calfa
Աննմանս միմեանց համարեսցի զսրբոցն իմացութեանց յասացելոցն պատկերագրութեանց։ Զաստուածայնոյ իւղոյ ունելով վերաշարժականսն զօրութիւնս ըստ նշանակականի պատկերագրութեանն. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
cause, author;
occasion, matter;
principle, origin;
reason, subject, motive;
fault, offence, misdeed, crime;
pretext, excuse, subterfuge;
—աւ, ի —ս, on account of, for the sake of, for, because of, out of regard for;
under pretence of;
ի —ս քո, for your sake, for you;
— տալ, to give occasion to;
—ս առնուլ, to take as a pretext, to pretend, to allege;
— լինել, to be the cause or author of;
to dissemble;
—ս ի մէջ ածել, to allege, plead, urge or adduce reasons;
բառնալ զ—ս, to take away the motive or grounds;
պատճառել —ս մեղաց, to seek excuses for sins;
առանց իրաւա ցի —ի, without a real motive, causelessly, groundlessly, unreasonably.
· Calfa
Հատուածի պատճառաւ փախստական լինի յԱրտաշրէ, եւ զհետ մտանելով զօրացն պարսից՝ առ պատճառէ՝ որպէս թէ փախստական վարելով զնա. (եւ այլն. Խոր. ՟Բ. 71։)
cf. Պատմեմ.
· Calfa
Զոր ոչ միտք զօրեն իմանալ, եւ ոչ լեզու պատմաբանել. (Ճ. ՟Ժ.։)
Ընդ ծով եւ ընդ ցամաք մինչեւ ի ծագս աշխարհի պատմաբանի՜ ամենայաղթ զօրութիւն խաչեցելոյն. (Գէ. ես.։)
rampart, intrenchment, barricade, stockade, barrier, bastion, bulwark;
— պաշարման, circumvallation, contravallation, siege, blockade;
պատել — պաշարմամբ, to besiege;
դնել — շուրջ զքաղաքաւ, to invest a city;
— ածել, արկանել, կանգնել, պատել, to intrench, to throw up intrenchments, to intrench or fortify oneself, to surround with ramparts or trenches, to barricade, to palisade;
to fortify with bastions.
· Calfa
Արմաւեննին ի վերայ ծայրիցն զօրէն պատնիշի՝ փուշս շուրջ զպըտղովն արկեալ, որպէս զի անկռուելի օդագնացացն դարանակալութեան պահեսցի. (Պիտ.։)
suitable, pertinent, proper, seemly, decorous, becoming, convenient, congruous, fit, decent, conformable, analogous, proportioned;
just, reasonable;
—ք, decency, decorum, propriety, conveniency;
— ըստ —ի or —ից, conveniently, duly, a propos, pertinently, decently, seemly, seasonably;
— է, պարտ աւ — է, it is proper, suitable, right, it becomes;
չէ —, it is not seemly or befitting;
ըստ ոչ —ի, unseasonable;
լնուլ զպարտս —ից, to behave with propriety, decorum, good breeding or politeness.
· Calfa
Առանձինն բանիցն պատշաճիւք (այսինքն նիւթական առմամբ բառից), զզօրութիւն մտացն խարխլել. (Կիւրղ. ծն.։)
ray, brightness.
· Calfa
Քանզի ճաճանչ է աստուծոյ զօրութեան, եւ ծագումն ճշմարիտ փառաց ի լս. (հին ձ. դնի պատշէկ, կամ պատշէն) (որպէս ճաճանչ)։
Իբրեւ պատշէն իմն եւ ճանաչ անեղին զօրութեան կաթեցեալ յարարածս։
cf. Պատշէկ.
· Calfa
Քանզի ճաճանչ է աստուծոյ զօրութեան, եւ ծագումն ճշմարիտ փառաց ի լս. (հին ձ. դնի պատշէկ, կամ պատշէն) (որպէս ճաճանչ)։
Իբրեւ պատշէն իմն եւ ճանաչ անեղին զօրութեան կաթեցեալ յարարածս։
honourable, respectable, estimable, venerable;
precious, rare, excellent, exquisite;
noble;
հայր —, Reverend Father;
—ք, noblemen, nobility, principal persons;
առ — ս ունել զոք, to hold or have in honour;
— ամենայն ժողովրդեան, respected by all people.
· Calfa
Քահանայիցն, եւ պատուականաց, եւ զօրագլխաց. (Նեեմ. ՟Բ. 16։)
equal in honour or rank.
· Calfa
Թողում զքրիստոս ասել. առ որ մերձ էր (հոգին սուրբ), ոչ իբրեւ զօրացուցանելով, այլ իբրեւ առ պատուակից. (Ածաբ. պենտեկ.։)
bulwark, rampart, bastion, barrier, epaulment, beam, rafter;
ceiling;
— լինել հայրենեաց, to be a bulwark of one's country.
· Calfa
Պատեաց պարսպաւ, եւ հզօր պատուարաւ, եւ անուասեաց վաղարշապատ։ Զբաբեղոն պարսպէր պարսպով, եւ երեքկին պատուարաւ. (Խոր. ՟Բ. 63։ Եւս. քր. ՟Ա։)
honourable, respectable;
honorary;
honest;
noble, magnate, dignitary;
—ք, nobility.
· Calfa
Ի ձեռն պատուաւոր զօրագլխի ուրուք։ Ինն այր ի նոցանէ՝ ի մեծ պատուաւորացն էր։ Որոյ ոչ է տեսեալ զմեծ թագաւորն՝ պատուաւորացն մատուցանէ զերկրպագուին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ղ. ՟Ը։)
asylum, refuge, retreat, shelter, cover;
protection, patronage, defence, prop, support;
resources;
— լինել, to be the refuge of to protect, to defend, to take under one's protection.
· Calfa
հալածելոց ապաստան, փախուցելոց պատսպարան։ Ուստի ոչ զօրէ ոք յէիցս առ պատսպարան փախստեան. (անյաղթ. բարձր։ եւ Արծր. ՟Դ. 12։ Նար. խ.։)
to surround, to encircle, to enclose, to shut in;
to protect, to prop, to defend, to sustain;
to shelter, to screen, to cover;
to fortify, to restore;
to return, to restore, to give back.
· Calfa
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
· Calfa
Կամ ἁνίσταμαι resurgo. Անդրէն յառնել. յոտն կալ. կազդուրիլ. զօրանալ.
to deceive, to cheat, to seduce, to dupe, to defraud, to circumvent, to surprise;
to abuse.
· Calfa
իսկ աստուած զօրութիւն ետ, որ պատրեալն էր՝ կոխել եւ մանրել զպատրողն. (Իսիւք.։)
dancing, dance;
ball;
ballet;
choir, chorus;
company, assembly, circle;
troop, band;
herd, drove, flock;
— աստեղաց, chorus of the stars;
cf. Ատամն, cf. Մեղու;
— առնուլ, to dance;
to surround, to encompass, to encircle;
— առնուլ, գալ, յօրինել, խմբել, —ս բոլորել, տալ or պարել, ի — անցանել, to dance, to leap, to hop, to jump;
to caracole;
— արկանել, to surround, to environ;
—ս տալ, to gather together.
· Calfa