secretary;
chancellor.
Աջող քարտուղարն ագաթանգեղոս։ Ի դրան արքունի կարգեալ քարտուղար։ Ոչ փոքր ինչ կրէր աշխատութիւն յաղագս քարտուղարի. (Խոր. ՟Բ. 64։ ՟Գ. 47. 52։ Նոյնպէս եւ Յհ. կթ.։ Խոսր.։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
ՔԵՐԵԼ. γράφω scribo. Գրել. դրոշմել. ըստ որում նախնիք գրէին ի վրայ արեւոց եւ կեղեւոց՝ երկաթի գրչաւ քերելով եւ գծագրելով. որպէս եւ զկնի ի վերայ քերեալ մագաղաթից սեւագեղով.
cf. Քերթուած.
Ուր եւ յաւելու յումպէտս ասել. Քերդողութիւն (կամ քերողութիւն) ստւոգաբանեալ լինի՝ գիր գեղութեան, կամ գիր թողութեան. վասն զի յաղագս սորա գտաւ գիր, եւ թողաւ աշխարհի
lyrist.
Ի ձեռն քնարահար երգչին ձայն ... Զգեղեցկաձայնութիւն քնարահարաց։ լաւագոյն է, որպէս եւ քան զքնար՝ երգիչ քնարահար. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. յովն.։)
lyrical;
lyric author or poet.
Զքնար ոք տեսանելով զգեղեցիկ կազմեալ, զքնարին արարիչ եւ կամ զքնարերգական իմանայցէ։ Ոչ գրեմ իսկ եսայեայ զայսպիսիս. քնար զնա ի ներքոյ եդեալ՝ իմանամ զնոյն ինքն զքնարերգական՝ զԱստուած. (Առ որս. ՟Է։ Աթ. համբ.։)
cf. Քնարերգ.
Զքնար ոք տեսանելով զգեղեցիկ կազմեալ, զքնարին արարիչ եւ կամ զքնարերգական իմանայցէ։ Ոչ գրեմ իսկ եսայեայ զայսպիսիս. քնար զնա ի ներքոյ եդեալ՝ իմանամ զնոյն ինքն զքնարերգական՝ զԱստուած. (Առ որս. ՟Է։ Աթ. համբ.։)
examining together.
Ապողոփան առ իս որպէս առ քննակից եղելոցն ասէ. այսոքիկ ո՛վ գեղեցիկդ դիոնեսիէ, աստուածայնոց իրաց հատուցմունք են. (Դիոն. թղթ.։)
bearing J.-C. in one's soul, christian.
Զամենայն ոգի քրիստոսազգեստ եւ հոգեղէն վառեաց. (Կորիւն.։)
crowned by J.-C.
Այլեւայլ գեղեցիկ խորհրդով ասի եւ զսրբոյ խաչէն եւ զեկեղեցւոյ.
abounding in saffron or in crocus.
Ճենաց աշխարհն՝ գեղեցիկ բուսովք զարդարեալ՝ քրքմաւէտ. (Խոր. ՟Բ. 78։)
to vaunt, to boast, to brag, to be proud of.
καλλωπίζομαι . Հաճիլ ընդ պճնութիւն անձին կամ այլոց. գեղապանծ լինել.
to search or dive into, to investigate carefully, to examine with care;
to agitate, to undo, to destroy;
— զմիտս, to excite, to rouse up or awake the mind, to stimulate;
— զախորժակ, to sharpen, to quicken the appetite.
Մանրամասն զամենայն մեքենայսն քրքրեալ խայտառակեաց։ Անձրեւն քրիստոս իջանէ ի գեղմն մտաց մերոց քրքրեալն սիրով. եւ որչափ յոյժ քրքրի, այնչափ սաստիկ եւ զցօղն տանի։ Քրքրեզով զվայելչութիւն սորին առաջի տեսութեան մտացն։ Ի նախատելն քրքրիս (կամ գրգռիս), եւ զբարիոք լուրն ոչ կարես տանել. (Լմբ. սղ. Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատ.։)
air;
weather;
wind, light wind, breeze;
shoe, boot, half-boot;
կանացի օդք, lady's boot;
պարղ, անոյշ or քաղցրասիւք, բարեխառն, հանդարտ, գեղեցիկ, լապ, զով, ծծելի օդ, serene, mild, temperate, calm, fine, good, cool, breathable air or weather;
ցուրտ, չոր, փոփոխական, անհաստատ, վատ, վնասակար, վատառողջ, ժանտ, ապականեալ, խոնաւ, ամպամած, մրըրկայոյզ օդ, cold, dry, changeable, inconstant, bad weather;
deadly or deleterious, unwholesome, infectious, corrupt or foul air or atmosphere;
damp, overcast or cloudy, tempestuous or stormy weather;
կածք օդոյ, the injuries of the weather;
յօդս, ընդ օդս, in vain, vainly, sillily;
at venture or random;
բանք, խորհուրքդ ընդ օդս, idle talk, silly words, empty discourse, vain, extravagant designs, castles in the air;
ընդ օդս խօսել, հարկանել, to talk idly, to beat the wind, to talk to the winds;
— առնուլ, to air oneself, to take an airing or walk;
— փոխել, to have a change of air, to go abroad, to go into the country;
թօնուտ են օդք, we shall have rain;
խաղաղին, պարղին օդք, it is getting fair again, it is clearing up;
cf. Հողմ.
civil, political, civic;
citizen, cf. Քաղաքավար;
politics.
Զքաղաքականս, եւ զքեղջուկս։ Կրօնաւորք՝ քաղաքականաց վարուք վարին։ Պատուականաց եւ ռամկաց, քաղաքականաց եւ գեղջկաց. (Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Ը.։ Նար. ՟Գ։)
cf. Քաղաքական;
—ք, citizens, townspeople.
Քաղաքայնոց ոչ իսպառ ի վերայ գեղջկացն ընդվզել եւ պերճանալ։ Քահանայից, վանականաց, եւ քաղաքայնոց։ Քաղաքայնոցն դիւրակ լինի մեղացն կատարումն ի ձեռն գործակցացն։ Կեան յանապատ, եւ զքաղաքայնոցն գործեն գործ. (Յհ. կթ.։ Շ. ընդհանր.։ Լմբ. սղ.։ Վրք. հց. ՟Գ։)
sweet, delicious;
mild, pleasant, agreeable, charming, amiable, affable, dear, be loved;
sweetness, honey;
— or —ցունս, sweetly, softy, gently, pleasantly, nicely;
— հայեցուածք, mild, looking;
— բնաւորութիւն, good temperedness;
— բարք, gentle manners;
— յիշատակ, pleasing remembrance;
— է տեսանել, it is pleasant to see;
— է նեաց, it is a pleasure for them to;
— է ինձ, I should like;
— էր մեզ տեսանել, we saw with pleasure.
γλυκύς dulcis ἠδύς, χρηστός suavis, jucundus, frugalis, utilis, probus, opimus, clemens, bonus, benignus. Անոյշ. համեղ. յոր լինի քաղցնուլ իբր յախորժահամ. նմանութեամբ՝ ախորժելի, հաճոյական. ցանկալի. հեշտալի. դիւրիչ. լաւ. ընտիր. գեղեցիկ. քաղցրաբարոյ. բարի, եւ բարերար, եւ այլն. քաղցր, անուշ.
agreeable, sweet to the ear, gentle, docile, submissive.
Որք զերկնայինն իջեալ երգէին զքաղցրալուր գեղապարութիւնն. (Զքր. կթ.։)
adorned with fine flowers.
Որ ունի կամ տայ զծաղիկ քաղցր եւ գեղեցիկ.
cf. Քաղցրահնչիւն.
Քաղցրահնչիւն օրհնութիւն։ Պարել զքաղցրահնչիւն գեղապարութիւնն ընդ հարսնացեալ հոգիսն. (Ճ. ՟Ա.։ Տօնակ.։ Լմբ. սղ.։)
soft-sounding, harmonious.
Քաղցրահնչիւն օրհնութիւն։ Պարել զքաղցրահնչիւն գեղապարութիւնն ընդ հարսնացեալ հոգիսն. (Ճ. ՟Ա.։ Տօնակ.։ Լմբ. սղ.։)
sweet voiced, melodious, tuneful, musical;
— բարբառով, melodiously.
Ո՞ւր քաղցրաձայնն երաժըշտի, կամ գեղգեղումն եղանակի. (Շ. եդես.։)
sweet-voice. melody, harmony, euphony, music;
քաղցրաձայնութեամբ իւրով, by his harmonious voice.
ἠδυφωνία vocis suavitas εὑμέλεια, -λία apta modulatio μελῴδημα hymnus. Քաղցրութիւն ձայնի. երգ ի ձայն քաղցր. եղանակ. գեղգեղ. մեղեդի.
gently beaming.
Քաղցր կամ գեղեցիկ ճաճանչիւք ճառագայթից. գեղանշոյլ.
causing harmonious chants to be heart.
Հաւուց տարմք քաղցրանուագ ձայնիւք զվայրսն հնչեցուցանիցեն։ Զարմանալ պարտիմք եւ ընդ քաղցրանուագ բարբառ, զոր գեղգեղեալ յօրինէ ճեպիռնթռչուն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Վեցօր. ՟Ը։)
necklace, collar, carcanet.
Զառաջնորդականին իմոյ կախեալ զպարանոցէ զոսկետեսակ քայռամանեկին զգեղեցկութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։) Այլ առաւել գրի Քառամանեակ, զոր տեսցես ի կարգին։
for, because, since, considering that, whereas, inasmuch as, though;
քանի —նոյ or նւոյ նիք նեաց, how! how much!
what? how much? how many?
quantity;
— անգամ՞, how many times?
— առաւել, —եւս, how much more! with still more reason;
— ամաց է՞, how old is he?
— ժամանակք են, how long is it?
— մարտ պատե րազմի մղեցաք ! how often have we fought !
ն — աւուրս, in how many days?
ո —, ի —սն ամսոյն, on what day of the mouth ?
— ինչ պարտիս՞, how much do you owe?
— գնոյ or քանո՞յ վաճա ռեցեր, how much did you sell it for ? at what price did you sell it ?
քանո՞յ գնեցեր, how much did you give for it ? at what price did you buy it ?
— մի, some;
աւուրս — մի, some days;
քանի՛ քանի, how ! how much ! how often ! how many times !
քանի գեղեց կացար եւ քանի քաղցրացար, how fair and how pleasant art thou !
—գեղեցիկ, է առաքինութիւն ! how lovely is virtue !
ոʼհ, — վեհ է հայրենասիրութիւն ! how sublime is patriotism!.
to lacerate, to tear in pieces, to rend asunder;
to separate, to detach, to divide;
— զոսկերս, to bone.
Զամենայն յօշուած գեղեցիկ՝ քանցեալ յոսկերաց. (Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 4։)
brave, gallant, valiant, courageous, intrepid, valorous, manful, stout, bold, daring;
good, honest, worthy;
clever, excelling in, of good abilities, fit for;
noble, distinguished, eminent;
hero;
tutelar genius;
cf. Մղձաւանջ;
good, well, right, suitably, very, much, very much;
— արանց, emperor, Caesar, Augustus;
— ի բաց, very far;
very, much, much more;
կարի —, կարի իսկ —, very well, as well as can be;
— է, that will do, that is settled;
well, very well !
— լեր ! courage ! be of good cheer ! cf. Կարի;
cf. Վաղ.
Մանաւանդ՝ εὗ, ἁγαθός, καλός, βελτίον, βέλτιστος , κρτάτιστος, ἅριστος, γενναῖος bonus, melior, optimus, egregius, generosus, fortis;
fortissimus եւ այլն. Բարի. լաւ. ընտիր. առաքինի. ճարտար. ազնիւ. քաջատոհմիկ. փառաւոր. պատուական. վայելուչ. գեղեցիկ. գովելի եւ առաւելեալ յիմիք կարգի. աղէկ.
cf. Քաջաբանիկ.
Հրամայեաց վռամ արծաթ բազում տալ նմա իբրեւ քաջաբանի եւ ուժգնասրտի առն։ Առ ի յիմաստութիւն ճահաւոր՝ գեղեցկագոյնքն ի համբակացն. քանզի զքաջակերպն ասեն եւ քաջաբանս գոլ։ Քաջաբան եւ լի իմաստութեամբ շարադրած. (Խոր. ՟Գ. 65։ Նոննոս.։ Արծր. ՟Ա. 15։)
well-spoken, abounding in words, eloquent, fluent.
Հրամայեաց վռամ արծաթ բազում տալ նմա իբրեւ քաջաբանի եւ ուժգնասրտի առն։ Առ ի յիմաստութիւն ճահաւոր՝ գեղեցկագոյնքն ի համբակացն. քանզի զքաջակերպն ասեն եւ քաջաբանս գոլ։ Քաջաբան եւ լի իմաստութեամբ շարադրած. (Խոր. ՟Գ. 65։ Նոննոս.։ Արծր. ՟Ա. 15։)
well turned.
Զոր ինչ պայծառագոյն եւ տեսանելոյ գեղեցկագոյնիցէ, քաջաբոլոր արասցէ. (Պղատ. տիմ.։)
fine vegetation;
good temper or nature;
happy disposition.
εὑφυΐα bona indoles, naturalis dexteritas. Բարի բնաւորութիւն. գեղեցիկ բոյս բարուց. պիթիմը՝ ասլը աղէկ ըլլալը.
well curled, curly-haired.
Հայկ գեղապատշաճ եւ անձնեայ, քաջագանգուր, խայտակն։ Ուշիմ եւ խորհեմ սկայն՝ քաջագանգուրն եւ խայտակն. (Խոր. ՟Ա. 9. 10։)
cf. Քաջազուարճ.
ՔԱՋԱԶՈՒԱՐԹ ՔԱՋԱԶՈՒԱՐՃ. εὑανθής pulchre floridus εὑθηνούσα vigens, bene crescens. Զուարթագեղ. սաղարթազուարճ. քաջածաղիկ. ուռճացեալ. յուռթի. առոյգ, դալար. ծաղկեալ. զուարճալի. վայելչացեալ.
Պարտէզ քաջազուարճ, զամենայն անկոցն ունելով յինքեան զգեղեցկութիւն։ Կին քո իբրեւ այգի քաջազուարճ. (Նիւս. երգ.։)
Քաջազուարճ վկայք բերեն զտանջանացն եւ զչարչարանացն զպարծանս։ Տնկէ զտունկն գեղեցիկ՝ զպտղաբեր եւ զքաջազուարճ։ Բերէ նա պտուղ քաջազուարճ, որ պիտանացու է հոգւոյ. (Վրք. հց. ձ։ կամ Եփր. դատաստ.։)
flourishing, full-blown;
cheerful, brisk, joyous, merry-looking.
ՔԱՋԱԶՈՒԱՐԹ ՔԱՋԱԶՈՒԱՐՃ. εὑανθής pulchre floridus εὑθηνούσα vigens, bene crescens. Զուարթագեղ. սաղարթազուարճ. քաջածաղիկ. ուռճացեալ. յուռթի. առոյգ, դալար. ծաղկեալ. զուարճալի. վայելչացեալ.
Պարտէզ քաջազուարճ, զամենայն անկոցն ունելով յինքեան զգեղեցկութիւն։ Կին քո իբրեւ այգի քաջազուարճ. (Նիւս. երգ.։)
Քաջազուարճ վկայք բերեն զտանջանացն եւ զչարչարանացն զպարծանս։ Տնկէ զտունկն գեղեցիկ՝ զպտղաբեր եւ զքաջազուարճ։ Բերէ նա պտուղ քաջազուարճ, որ պիտանացու է հոգւոյ. (Վրք. հց. ձ։ կամ Եփր. դատաստ.։)
cf. Փրփրանամ.
Ալեացն ըստ սաստկութեան ծփանացն գիզագեղ յեղյեղուկ փրփրացեալ։ մեծաձայն ճչեալ՝ բոհբոխելով փրփրացեալ. (Ագաթ.։)
to foam, to froth, to spume, to mantle;
to slaver;
— օճառի, to lather.
Ալեացն ըստ սաստկութեան ծփանացն գիզագեղ յեղյեղուկ փրփրացեալ։ մեծաձայն ճչեալ՝ բոհբոխելով փրփրացեալ. (Ագաթ.։)
totally, to decompose, to destroy;
to dissolve;
to divide, to separate;
քակտիմ — ի փառաց, to lose one's renown.
Զմիաւորեալսն յօդս քակտէ։ Քակտին ամենայն յօգեալ յօրինուածք անդամոցն։ Քակտել եւ խզել զՍուրբ սէրն։ Նախ քան զքակտել հոգւոյ նորա ի մարմնոյն։ Յանջատման հոգւոյս ի մարմնոյս՝ ի քակտել գեղեցիկ շինուածոյս. (Ճ. ՟Բ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Զ։ Յհ. կթ.։ Շար.։)
Այնու օծանիմք, յորժամ մկրտեցաքն, գեղեցիկ իմն բուրել հոտ հոգեւոր անուշութեանն. եւ եւս յառաջ բուրեցուցանել՝ մերոյ փութոյ գործ լինիցի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ., ի դուրս շնչել։)
Կնքեցին մատանեաւ քահանայապետին, որ ունէր զանփակ գիրն զԷ՛ անուն Աստուծոյ։ Վասն որոյ գեղեցիկ նուագէ եւ քերթողն մեր ի խորհուրդ տառիս Է.
Կնքեցին մատանեաւ քահանայապետին, որ ունէր զանփակ գիրն զԷ՛ անուն Աստուծոյ։ Վասն որոյ գեղեցիկ նուագէ եւ քերթողն մեր ի խորհուրդ տառիս Է.
Երթա՛յք դուք ի գեղդ, որ ընդդէմ ձեր կայ։ Առաջի տապանակին վկայութեան՝ ընդդէմ վկայութեանն։ Ընդ կողմն արեւելից՝ ընդդէմ քաւութեանն։ Կայր Յիսուս ընդդէմ գանձանակին.եւ այլն։
παναρμόνιος. concinnissimus Ամենայնիւ յարմարեալ հանգոյն ընտիր ներդաշնակութեան. կարի յոյժ համեմատ. բարեչափ. վայելչական, գեղեցիկ. խիստ յարմար, օրինած, ճամբով. փէք. ույկուն. ուսլու. տիւզէնլի. եօլլու.
Եւ որպէս πανείδεος. omnis formae Փակօղ յինքեան զամենայն տեսիլ եւ զկերպարան գեղոյ գերազանցապէս.
Ամենաձեւ, ամենատեսակ, անկերպ, անգեղեցիկ. (Դիոն. ածայ. ՟Ե։)
Ծառայք անդամայաղթք, առողջք։ Յորժամ տեսանիցես եւ գլխաւորս քաղաքաց մարմնագեղս՝ անդամայաղթս. (Ոսկ. ես.։)
Երկաքանչիւր ոք կողմն (զգեստուց) գանգրաձեւ գեղեցիկ խորշաքաղ զպարեգօտսն պի կուրծն ժողովեսցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
Ծիրանաթոյր մանուշակացն վարդագեղեալ ունիս հիւսակ. (Թէոդոր. կուս.։)
Ոչ յարարածոյս գեղեցկութենէ համեմատաբար զնա տեսանել հրամայէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Եղիցի վկայութիւն ի վերայ ծածուկ եւ գեղեցիկ մտաց մատուցչին։ Ամենայն պատարագ կրկին դառնան առ մատուցիչն իւրեանց։ Սէր եւ գութ եւ աղօթք մատուցողացն. (Եփր. ել. Եփր. ղեւտ.։)