instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.
Փոխանակ արեան նորա։ Փոխանակ իսահակայ։ Փոխանակ ական, կամ ատամանց նոցա։ Վարձ ձեր է այն՝ փոխանակ պաշտամանցն ձերոց։ Նա նստցի յաթոռ իմ փոխանակ իմ։ Հերիք էր յամս իմ՝ փոխանակ իմ, եւ եղբօր իմոյ։ Խօսեցաւ ի վերայ քո չարիս փոխանակ չարեաց։ Փոխանակ այնորիկ լուարուք հովիւք զպատգամս տեառն։ Փոխանակ այնր՝ զի փառաւորեցաք մեք զԱստուածս նոցա.եւ այլն։
substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.
Փոխանակ արեան նորա։ Փոխանակ իսահակայ։ Փոխանակ ական, կամ ատամանց նոցա։ Վարձ ձեր է այն՝ փոխանակ պաշտամանցն ձերոց։ Նա նստցի յաթոռ իմ փոխանակ իմ։ Հերիք էր յամս իմ՝ փոխանակ իմ, եւ եղբօր իմոյ։ Խօսեցաւ ի վերայ քո չարիս փոխանակ չարեաց։ Փոխանակ այնորիկ լուարուք հովիւք զպատգամս տեառն։ Փոխանակ այնր՝ զի փառաւորեցաք մեք զԱստուածս նոցա.եւ այլն։
to change, to convert, to transform, to modify;
to remove, to displace, to transfer, to transport;
to succeed;
to translate;
— զհրամանս or զիրաւունս տեառն, to transgress God's commandments;
— զհանդերձս, to change one's clothes;
— զշապիկ, to shift one's shirt or shift;
— զբնակութիւն, to shift one's quarters, to remove;
— զկարծիս, to alter or change one's mind;
— զպատիժ (ամոքել), to commute a punishment;
— զաչս յերկինս, to raise the eyes to heaven;
— ի հայ լեզու, to translate into Armenian;
cf. Լեզու.
ἁλλάσσω, -ττω, ἁλλοιόω muto μεταβάλλω transmuto, permuto եւ այլն. Այլապես ըստ այլեւայլհանգամանաց. յեղաշրջել. դարձուցանել. փոփոխել. փոխարկել. փոխել, փոխփրտել, դարձնել.
of turbid or muddy water.
Կերակուր միանգամ է ընդ երեկս աւուրն, բանջար, եւ փոշաջուր. եւ հաց ո՛ւր ուրեք երեւի. (Պիտառ.։)
trial, test, proof, attempt;
specimen, sample;
experience, proof;
endeavour, undertaking, enterprise, expedient;
trial, adversity, misfortune;
temptation;
probation;
experienced, expert, practised;
approved, tried, pure;
ի —ոյ, by or from experience;
խիստ — ,a hard trial;
բազմամեայ —, experience;
բնագիտական —, physical experiment;
—ով ուսեալ, taught by experience;
լինել —, to be experienced, versed, exercised;
զ— առնու րձել, ի — մտանել, to experience, to make an experiment of, to attempt, to make attempts, to try, to assay, to prove, to experiment;
ի — արկանել, to put to the trial or test, to torture;
— փորձել վերստին, to renew an attempt, to make a new effort;
ի վերջին — մատուցանել զիմն, to put to the final proof;
ի մահու — գալ, to prove death, voluntarily to encounter death;
հայաստան նախ զ— առ զօրութեան նորա, Armenia was the first to feel his strength;
ընդ նոր — հանդ իսի էանց նա, he was put to a new trial;
մատեաւ եւ յարդարսն — մահու, even the righteous were in mortal danger;
գիտելով զ— առն, well knowing what a man he is;
զգանից զ— առ, he was beaten;
— է, he is experienced, he has much practice;
— արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս, gold and silver are tried in the furnace;
cf. Զէն.
Ա՛րկ դու զայդ ի բովս, եւ քննեա՛, թէ փորձ իցէ, որպէս եւ ես գտայ փորձ վասն նոցա։ Պատեաց զնա ոսկւով փորձով (կամ փորձելով )։ Զօրութիւն փորձ յանդիմանէ զանզգամս. (Զաք. ՟Ժ՟Ա. 39։ ՟Գ. Թագ. ՟Ծ. 18։ Իմ. ՟Ա. 3։)
to attempt, to try, to experiment, to make an experiment of;
to prove, to assay, to put to the test;
to tempt, to sound, to try;
to tempt, to allure, to entice.
Եկն փորձել զնա (զսողոմոն ) առակօք։ Փորձեցից միւս անգամ դզաթուն։ Ե՛կ եւ փորձեցից զքեզ յուրախութեան։ Զայս ամենայն փորձեցի ես իմաստթիւն.եւ այլն։
pressing, important, desirable.
Մինն փութալի, եւ միւսն արհամարհելի։ Փութալի է մեղացն աղքատութիւն։ Որ վախճան ունի, ոչ է յոյժ փութալի։ Ոչինչ ամբառնայ զիս՝ որք միանգամ վայելչականք այլոց են փութալիք։ Ոչ մի ինչ ընդ աշխարհիս փութալիս զբաղել (կամ շաղել ) նոցա։ Մի յաշխարհիս ճեպելեացն է ամուսնութիւն, մանաւանդ թէ սկիզբն եւ արմատ ամենայն սնոտի փութալեացն. (Նիւս. սքանչ. եւ Նիւս. կուս.։)
large box or trunk;
Noah's ark;
coffin, bier;
tomb, sarcophagus, sepulchre, urn.
Արկղագործ տախտակամած երկաթագամ տապան գործել։ Ուրոյն ուրոյն ի վեց տապանս ժողովեալ էր. եւ ի վերայ տապանացն նշանակեալ էր. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը. (ըստ Փարպ. սապատս չորեքկուսի)։)
Decalogue.
ՏԱՍՆԱԲԱՆԵԱՅ ՕՐԷՆՔ. δεκάλογος decalogus, decem praecepta dei. Տասն պատուիրանք կամ պատգամք աստուծոյ, գրեալք յերկուս տախտակս. Մծբ. ՟Ա։ Երզն. ՟ժ. խորան.։ Ասի եւ Տասնբանեան. Տասնպատգամեան. եւ այլն։
ten, half-a-score;
decade.
Կոփեաց այլ տախտակս, յորում գրեաց աստուած զառաջին տասնեակն (պատգամս)։ Զսուրբ անասնոց տասնեակս ոչ փրկել գնովք, եւ ոչ փոխանակել այլով. (Նախ. ել. եւ Նախ. ղեւտ.։)
by tens.
Երկուց վիմատիպ տասնեան տառ պատգամաց. (Սիւն. տաղ խչ.։)
tenth;
tenthly.
Կամ մ. Տասներորդ անգամ. ի տասներորդ կարգի.
cf. Տասնեքին.
ՏԱՍՆԵՔԵԱՆ ՏԱՍՆԵՔԻՆ. Տասն միանգամայն. տասունք ի միասին կամ մի առ մի. տա՛սն ալ՝ բոլոր կամ մէկիկ մէկիկ. ... կամ ... ըստ յն. եւ լտ. տասն ասի.
the whole ten;
all the ten.
ՏԱՍՆԵՔԵԱՆ ՏԱՍՆԵՔԻՆ. Տասն միանգամայն. տասունք ի միասին կամ մի առ մի. տա՛սն ալ՝ բոլոր կամ մէկիկ մէկիկ. ... կամ ... ըստ յն. եւ լտ. տասն ասի.
ten times.
decuple, tenfold;
ten times as much.
δεκαπλοῦς, δεκαπλάσιος, -ον, -ων decuplus, decemplex եւ այլն. Տասն անգամ կրկնեալ կամ կրկնելով.
Տասնպատիկ իւրաքանչիւր ոք ի նոցանէ լինէր։ Ընծայէր առաւել եւս տասնպատիկ յաւելուածով քան զմիանգամայն իսկ ընկալեալն ի նմանէ։ Տասնպատիկ տուժեսցի քեզ այն. (Ոսկ. ՟Բ. 32։ Յհ. կթ.։)
to be embarrassed, disturbed or pained in mind, to have difficulty in deciding, to hesitate, to waver, to be unsettled, uneasy, concerned, in trouble.
Գոյ օգուտ եւ ի տրտմուեւենէ (վասն մեղացն). զի եթէ զմտաւ ածել տատամսիցիս, դանդաղագոյն լինիցիս միւսանգամ առ այնպիսիս մտաբերել. (Ոսկ. ես.։)
division.
Եւ եղիցի եւ այն համանդամայնզ բնութեամբ, որ միանգամ ի նմին սեռէ ըստ նմին տարաբարձութեանն է (կամ տարբերութեանն). (Անյաղթ ստորոգ.։)
far, far off, far distant, remote;
— գնալ, դէմ եդեալ — գնալ, to go afar, abroad, to be estranged, to leave one's native land, to go from home.
Մի՛ դարձեալ անդրէն միւսանգամ ի նոյն ամբարշտութիւն դէմ եդեալ տարադէմ գնասցուք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
form, fashion, manner, way;
furniture;
formula;
—, գործ —ու, clever work, artistic production;
գրահաշուական —, algebraic formula;
— խօսից, style;
cf. Վրացի;
ի — քաղաքացի, in plain, in private clothes;
ի — եկեղեցական, in clerical attire, dressed like a clergyman;
զգեցաւ աշխարհական —, he dressed like a layman.
Նոյն է եւ ռմկ. դարզ. τρόπος, τύπος , σχῆμα, μορφή, γένος modus, forma, figura, genus. Կերպ. եղանակ. ձեւ. տիպար. օրինակ. ասրաս. պէսպիսութիւն. այլեւայլ հանգամանք ամենայն իրաց.
unseasonableness, importunity;
tardiness, nightfall.
Ի տարաժամութեան գիշերոյս խօսէր։ Ի տրտմութենէն միանգամայն եւ ի տարաժամութենէն ծանրացեալ էին աչօք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։ Երզն. մտթ.։)
dissolved, disjoined, spoiled.
Իսկ որք միանգամ ի դիւրին տարալուծելոցն, եւ յարագ անդրէն հաստատելոց լինին, ախտք ասին. (Արիստ. որակ.։)
cf. Տարակոյս;
ընդ —կուսանօք անկանել, to be called in question;
ընդ — կուսանօք արկանել, to call into question.
Ոմանք եւ՛ս յարաձգելով զտարակուսանսդ՝ ասեն, եթէ եւ ոչ միանգամ կարողութիւն է ի նոյն ջուր թանալ զոտն։ Այլ ինձ յայսմ վայրի տարակուսանս մեծ. (Սահմ. ՟Ա։ Լմբ.։)
table-spoon;
cf. Դրգալ.
to agitate, to toss about, to stir, to drive here and there;
to repeat.
στρέφω, περιστρέφω verso περιφέρω circumfero. Տարաբերել. յեղյեղել. ստէպ երկրորդել. յուզել. խուզարկել. կր. ծփիլ. շարժիլ. տատանիլ. դեգերիլ. երթեւեկել. պատգամաւորիլ. տուրեւառ ունել.
element, elementary substance or matter;
տարերք, elements;
rudiments;
տարերք կենաց, the elements of life;
ըստ տարերց աշխարհի, according to the worldly maxims.
Ըստ մարդկան աւանդութեան, եւ ըստ տարերց (այսինքն սկզբանց) աշխարհիս։ Մինչ տղայքն էաք, ընդ տարերք աշխարհիս ի ծառայութեան կայաք։ Զիա՞րդ դառնայք միւսանգամ ի տարերս տկարս եւ յաղքատս.եւ այլն։
harrow.
Կոշտք տափանօք փխրին, եւ մարմինն ճգամբ. (Եզնիկ. առ Լեհ.։)
relating to the advent of our Saviour.
Որ ինչ հայի ի միւսանգամ գալուստն տեառն.
driven from a place or post, removed.
Զորս միանգամ գտանէին տեղազերծեալ եւ մնացեալ յետս, ճարակ սրոյ տային. (Պիտառ.։)
finger-board, keys.
Ձեռն արուեստապէս բազում անգամ շարժի առ տեղեկադիրսն, որք զկանդոցն ածեն. (Նիւս. բն. ՟Ե։)
to be informed of, instructed in, acquainted with, to make inquiries, to acquire instruction or knowledge, to inquire, to teach oneself.
Ընթերցի՛ր, եւ անտի տեղեկանաս։ Այլեւ դրօշից անգամ իւրաքանչիւր տեղեկանայր ի նմանէ. (Եղիշ.։)
cf. Տենչիմ.
Որք միանգամ իմաստասիրութեան տենչան բանից. (Սահմ. ՟Ա։)
cf. Տենչիմ.
Որք միանգամ իմաստասիրութեան տենչան բանից. (Սահմ. ՟Ա։)
unveiled, brazen-faced, impudent;
spoiler, despoiler.
Ի բաց տեռազերծելով՝ մերկս միանգամայն եւ ողորմելիս թողեալ լինէր։ Տեռազերծել զվախճանեալն։ Տեռազերծել զանկելցան զգեստս. (Պիտ.։)
to unveil, to raise the veil;
to despoil, to strip, to rob, to spoil.
Ի բաց տեռազերծելով՝ մերկս միանգամայն եւ ողորմելիս թողեալ լինէր։ Տեռազերծել զվախճանեալն։ Տեռազերծել զանկելցան զգեստս. (Պիտ.։)
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
εἷδος species, forma, facies, status. Տեսիլ կերպարանաց. երեւոյթ եւ հանգամանք իրական առարկայի. տեսք, կերպարանք.
ՏԵՍԱԿ. τρόπος, γένος modus, genus. Տարազ բանից եւ իրաց. օրինակ. եղանակ. կերպ. ազգ ինչ իրաց, եւ հանգամանք գործոյ. թարզ, թէօրէ.
melancholy, black choler or bile, hyp, hypochondria.
Ի պարսաւ եւ ի սրտմութեան եւ ի սեւամաղձութան եւ անզգամութեան։ Զօրէն խելագարեալ բնութեանց ի չարախտականս ի սեւամաղձութենէ։ Ի սեաւամաղձութենէն լուսնոտք. (Փիլ. այլաբ.։ Պիտ.։ Տօնակ.։)
cf. Սեւեռապինդ.
Զօդեալ հեղուսիւք, երկաթագամ. պնդակապ.
to nail, to stud, to fasten with a nail, to fix well;
to attach, to stick.
Բեւեռել. հեղուսել. մածուցանել. պնդել. հաստատել. զօդել. յարել. շաղել. գամել, կպցընել, փակցընել.
imperious, high, haughty, supercilious, arrogant, proud, superb;
— առ հանդերձ, fond of dress, smart, spruce, dandy;
— առնուլ, cf. Սիգամ.
cf. Սիգամ.
syllable.
Միաբան ըստ մովսեսի գրոցն յիշէ զայս ձեւ օրինակ մինչեւ ցսիղոբայս անգամ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
affectionate mother.
Ընծայ երկնայնոցն խիտ սիրամայր պատգամ. (Նար. տաղ ի յար. ղզր.։)
beloved of God.
Զամենեսին սիրաստուածս միանգամայն եւ աստուածասէրս, սիրօղս զճշմարիտն աստուած, եւ անդէն (կամ անդրէն) սիրեցեալս ի նմանէ. (Փիլ. իմաստն.։)
loving;
amiability, kindness, love, affection, tenderness, sympathy, fellow-feeling.
Սիրելութիւն եւ հակառակութիւն։ Հակառակութեան եւ սիրելութեան։ Աստուածային տարփանօք յաղթէր ամենայնի, որ ինչ միանգամ ազգակցութեան եւ ծծնդոց անուանք, եւ սիրելութիւնք. (Փիլ.։)
cf. Սնուցող.
Առ սնուցիչ հոգեկան պատգամացն սնուցանելով ջուրս. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Սնուցող.
Առ սնուցիչ հոգեկան պատգամացն սնուցանելով ջուրս. (Յհ. իմ. ատ.։)
nutritious, nutritive;
nurse, fosterer.
Առ սնուցիչ հոգեկան պատգամացն սնուցանելով ջուրս. (Յհ. իմ. ատ.։)
to scent, to smell.
Յոգոյ այտի զհոտ ծծեն ռընգամբք, խանծ առեալ՝ ռընգավար լինի, զօղելով ի մորւոջ՝ սպասէ ապականել. (Փիլ. լիւս.։)
nostrils;
cf. Ընդաղոտ.
Ի ձեռն ռընգաց օդս (ձգի)։ Ռընգամբք ոչ շնչելով եւ ոչ հոտոտելով։ Ռընգամբքն որսալ եւ հետավարել (շան)։ Որ ինչ երեսք (այսինքն աչք) այլոց, ա՛յս ռընգունք շանց որսականաց եւ հետախուզից. (Փիլ.։)
Ի վայր սորեցին ընդ ռնգունս նորա։ Երկու աչօք, երկու ականջօք, եւ երկու ռնգամբքն. (Եղիշ. ՟Է. եւ Եղիշ. յես.։)
Աչօք, ականջօք, ռընգամբք. (Յհ. իմ. ատ.։)