Entries' title containing ա : 10000 results

Անկիւնակալ

adj.

angular;
— վէմ՝ քար, corner-stone.

· Calfa

NBHL (3)

Որ պինդ ունի զանկիւնս երկուց որմոց. որպիսի է վէմն անկեան. ըստ յն. անկիւնական. γωνιαῖος. angularis (lapis).

Զանկիւնակալ քարն առաւել ընտրութեան արժանի վարկանին։ Ի հիմունսն վէմ, եւ յանկիւնսն անկիւնակալ քար՝ զերկուս որմսն ի միասին կապել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)

Այս է գործ անկիւնակալ վիմաց. (Գէ. ես.։)


Անկիւնաչափ

s.

goniometer.

· Calfa


Անկիւնաչափութիւն, ութեան

s.

goniometry.

· Calfa


Անկիւնաւոր, աց

adj.

angulous, angular.

· Calfa

NBHL (6)

Ունօղ զանկիւն՝ իրական, կամ նմանական, ըստ երկրաչափաց եւ ըստ թուաբանից. քէօշէլի.

Անկիւնաւոր՝ խորանանման՝ տախտաձեւ յինքեան ունելով գահոյք զբօսանաց. (Արծր. ՟Ե. 7։)

Ամենայն անկիւնաւորաց սկիզբն՝ միակն է. (Լծ. սահմ.։)

Ի նմանէ (յերրեակ թուոյ) յառաջ խաղացեալք բոլոր անկիւնաւորաց. (Մագ. ՟Ե։)

Որք զչորեքանկիւնսն զերկոտասանսն շարադրեն՝ թիւք անկիւնաւորք՝ են սոքա. (՟Ա, ՟Գ, ՟Ե, ՟Է, ՟Թ, ՟Ժ՟Ա, ՟Ժ՟Գ, եւ այլն. իսկ որ զայլ երկարսն շարադրեն անկիւնաւորք՝ են այսոքիկ. ՟Բ, ՟Գ, ՟Զ, ՟Ը եւ այլն. Փիլ. լին. ՟Բ. 5։)

Յոհաննու քահանայի (Սարկաւագ վարդապետի) արարեալ զանկիւնաւոր թիւսդ ի փոխաբերութենէ յերկրաչափական թեւոց (իբր ուղղանկիւնի, եռանկիւնի, քառանկիւնի, եւ այլն). անկիւնաւորաց թուոցդ վախճան մինչեւ յեօթն է. բայց այլդ (եդաւ) վասն կրթութեան մանկանց. (Սարկ. տոմ.։)


Անկղ

cf. Անգղ;
cf. Անգեղ.

· Calfa


Անկղիտանամ, ացայ

vn.

to be dissolute.

· Calfa

NBHL (3)

(լծ. յն. էնգլինօշ. ἑγκλίνω . լտ. ինգլինօ. inclino. խոտորիլ, հակիլ). Յարիլ. զակատիլ. մոլիլ. բանի մը չարաչար սէր ձգել. սէվտա վէրմէք. տատանմագ.

Կերակրոց տենչանք, եւ օտար ընչից բաղձանք, եւ փառամոլութիւնք, որովք անկղիտանամք ի տրփանացն։ Յայսոսիկ անկղիտանամք մեք կրօնաւորքս։ Մի՛ երբէք ցանկութեամբք մարմնոյ անկղիտանալ. եւ այլն. (Սարգ. ստեպ։ Իսկ ի Հին բռ. գրի.)

(Անկղիտանալ. յիմարիլ ի տռփանս, կամ պշնունլ։)


Անկնգրուկ

adj.

without incense, — oblation.

· Calfa


Անկնիք

adj.

not marked, unsealed;
not baptized.

· Calfa

NBHL (11)

Անկնիք ոսկի դիւրաւ ձեռնարկանելի է գողոց. (Բրս. մկրտ.։)

Զկնքելովք տամբքն սատակիչն անցանէր, եւ յանկնիքսն մտանէր, եւ կոտորէր զանդրանիկսն. (Սեբեր. ՟Ժ։)

Ոչ մկրտեալ. որ չունի զկնիքն քրիստոնէութեան. ոչ լուսաւորեալ մկրտութեամբ սուրբ աւազանին. երախայ.

Իբրեւ զանկնիքս. (Ածաբ. մկրտ.։)

Շրջանակեալ (սուրն բոցեղէն) յորժամ տեսցէ զոք յանկնքիցն, ի բերան պատահէ. (Բրս. մկրտ.։)

Բազումք կան մնացեալ անկնիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)

Իսկ մեք ընդ անկնիքսն խառնակիմք. (ՃՃ.։)

Առեալ մկրտել որպէս զանկնիք. (Կամրջ.։)

Վասն անկնիք մեռանելոյ մանկանն. (Կանոն.։)

ἁσφράγιστος. non obsignatus. Որ չէ կնքեալ, չունօղ զկնիք կամ զդրոշմ եւ զնշան. տամզասըզ, մեօհիւրսիւզ. նիշանսըզ.

Լուսաւորեն զանկնիքս մկրտութեամբ սրբոյ աւազանին. (Սարկ. քհ.։)


Անկնքելի

cf. Անկնիք.

· Calfa


Անկշիռ

adj.

that cannot be weighed;
inestimable, incomparable.

· Calfa

NBHL (9)

Ոյր չիք կշիռ. անչափ. ընդ որում չկշռի այլ ինչ. անզուգական, անհամեմատ. կշեռքի չեկօղ, աննման. դարթըսըզ, եօլչիւսիւզ, մէնէնտի եօգ.

Որչափ այն արեգակն արեգականս այսորիկ անչափ եւ անկշիռ է. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)

Անկշիռ կենացն. (Յճխ. ՟Բ։)

Անկշիռ սահման, կամ իշխանութիւն, խոնարհութիւն։ Անկշիռ եւ անհամեմատ գովեստիւք։ Ի սպաս մարտիրոսաց անկշիռք եւ անզուգականք. (Նար.։)

Եւ արտաքոյ քան զկշիռ արդար. անչափաւոր. չափ չի պահօղ. չըրփըսըզ. օրանսըզ.

Ի մարմինս մեր ի յաճախութենէ լինին անկշիռ խառնուածք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)

Անչափ ջերմութեամբ զանկշիռ անզուգութեանցն տանին պարսաւանս. (Պիտ.։)

Առանց կշռելոյ.

Անկշիռ (կամ անկշեռ) վաճառեալ, եւ կամ կշռաւ. (Մխ. դտ.։)


Անկշռելի, լւոյ, լեաց

cf. Անկշիռ.

· Calfa

NBHL (5)

Որքանութիւն անկշռելի։ Անկշռելի բերկրանօք։ Անկշռելիս ուխտազանցութիւնս։ Որ ինձ անկշռելին է, քումդ անճառութեան չափեալ է. (Նար.։)

Զի մի՛ զանկշռելի չարիսն ընդունիցիմք. (Ոսկ. հռ.։)

Անկշռելի երախտիք. (Լմբ. համբ.։)

Անկշռելի սմա ի դասս քաղաքավարացն ամենեւին ոք գտցի. (Պիտ.։)

Անկշռելի ական տեսանելեաց. (Ագաթ.) իմա՛ անըմբռնելի, կամ ուր չհասանէ կշռութիւն՝ այս ինքն ձկտումն աչաց։


Անկոխ

adj.

untrodden, desert.

· Calfa

NBHL (17)

ԱՆԿՈԽ ԱՆԿՈԽԵԼԻ. ἅβατος, ἁνεπίβατος, ἁτριβής. invius, non tritus. Ոչ կոխեալ. ոչ կոխոտեալ. դժուարակոխ անապատ. մարդ չիկոխած. պասըլմամըշ. իզսիզ. գըր. եէպան.

Անկոխ աթոռ. (Ոսկ. մտթ.։)

Յերկիր անկոխ։ Յանկոխ երկրին։ Անապատ անկոխ։ Անկոխ ճանապարհ։ Յանկոխս (այս ինքն յանկոխ վայրս) հարին զխորանս։ Թողլոյ զնա յանապատ, եւ առցէ նոխազն յինքն զանօրէնութիւնս նոցա յանկոխն։ Յագեցուցանել զանկոխն եւ զանշէնն. եւ այլն։

Ընդ խիստ եւ ընդ քարուտ եւ ընդ անկոխ հետեւել եւ ընդ անճանապարհ. (Փիլ. բագն.։)

Սերմանել եւ ի վիհս անկոխս, թէ հնար ինչ իցէ. (Սահմ. ՟Թ։)

Լեռնաձեւ անկոխ կուտակմանց. (Անան. եկեղ։)

Ընդ անկոխ ընթացաւ սահման յատակի (այս ինքն ծովու). (Նար. առաք.։)

Անկոխ դրախտին ճանապարհ բացաւ. (Ոսկ. ես.։)

Զանկոխն օձի զարքունի գնալ ճանապարհ. (Անան. ի պետր.։)

Անդաստան ընծայեալ Աստուծոյ՝ անկոխ. Ածաբ. կիպր. յորմէ եւ Խոր. հռիփս.։

Նաղ է փարախս, սակայն գայլոցն անկոխելի. (Առ որս. ՟Ը։)

Վայր անմխիթար, եւ ամենայն մարդկային գնացից անկոխելի. (Կլիմաք.։)

Կամ ուր ոչ լինի կոխել. անմատոյց.

Բարւոք գտեալ ի դրունս անկոխից. այս ինքն անմատոյց սրբութեանց. որպէս յն. ἅδυτον. (Դիոն. եկեղ.։)

Ի յանկոխն մարդկային մտաց սրբութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)

Անփորձ, եւ բոլորից անկոխ ունի զգոյութիւն. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)

Գերազանց քան զբնակութիւն ի յանկոխելին տեղի ձեռնարկէր։ Իմաստասիրութիւն վերնական եւ անկոխելի. (Նար.։)


Անկոխելի

cf. Անկոխ.

· Calfa


Անկողին, ղնոց, նից, նաց

s.

bed;
mattress;
nuptial couch;
— անպիտան, անարդ, truckle-bed;
խորշ անկողնոյ, alcove;
դնել յանկողնի, ննջեցուցանել, to put to bed;
գնալ յ—, ննջել, to go to bed;
փետրալից —, feather-bed;
յարդալից —, straw-bed;
—ս արկանել, to make a bed;
մտանել յ—, to go to bed;
յառնել յանկողնէ, to get up;
յարդարել զ—, to make the bed;
անկեալ դնել յանկողնի, to take to one's bed.

· Calfa

NBHL (16)

(որպէս թէ ԸՆԿՈՂԻՆ, ընկողմանելի՝ հանգիստ կողին. կամ ուր անկեալ դնի ոք.) κοίτη. cubile, στρωμνή, στρῶμα. stragulum, stratum, lectus. Խշտիք մարդոյ. մասն մահճաց՝ մազեղէն, բրդեղէն, խոտեղէն, յորոյ վերայ լինի ննջել կամ ընկողմանիլ. տէօշէք, եաթմագ.

Առնուցուն զանկողինս, որ ընդ կողիւք քովք կայցեն։ Կշտամբեաց զնա հիւանդութեամբ անկողնի։ Յարեաւ Դաւիթ յանկողնէ իւրմէ։ Ի սենեակս անկողնացն։ Յանկողնի իւրում։ Արտասուօք իմովք զանկողինս իմ թացի. եւ այլն։

Ոչ էր հանգուցեալ ի վերայ անկողնոյ. (Փարպ.։)

Գետնատարած անկողնօք, կամ անկողնոց. (Կորիւն.։)

Զծածկարան անկողնոյս։ Մահճացս անկողնի. (Նար.։)

Գիշերային անկողնացն պատրաստութեամբ հանգչել. (Յհ. իմ. ատ.։)

Փոխանակ թագաւորական անկողնացն. (Իսիւք.։)

Լալով թանայր զմահիճս անկողնի. (Գանձ.։)

Լայնաբար, սպասք անկողնոյ կամ մահճաց, բարձ, եւ այլն. տէօշէմէ, սէտիր, սէրկի, եասթըգ, քերէվէթ.

Անկողինս ծիրանի՝ ոսկեհուռ անկեալս. (Փիլ. տեսական.։)

Անկողնի կարասիք. (Արիստ. աշխ.։)

Անկողինն՝ որ կայր ի ներքոյ գլխոյ նորա. (Եւս. պ. դ. 15։)

ԱՆԿՈՂԻՆ, կամ ԱՆԿՈՂԻՆՔ. Առագաստ ամուսնացելոց. ամուսնութիւն. մերձաւորութիւն.

Պատուական է ամուսնութիւն, եւ սուրբ անկողինք։ Մի՛ խառն անկողնովք։ Զաւակ անօրէն անկողնոց։ Ելեր յանկողինս հօր քո։ Յայնժամ պղծեցեր զանկողինս՝ յոր ելեր. եւ այլն։

Պղծել զնուիրեալ սուրբ անկողինս ընկերի իւրոյ։ Հարազատ ամուսնութեանն պարկեշտ անկողինքն պահին։ Պատուական անկողնեացն միաւորութիւն. (Պիտ.։)

Ի սուրբ անկողնոյ ծնեալ. (Ոսկիփոր.։)


Անձրեւաթաց

adj.

wet with rain.

· Calfa

NBHL (4)

Թացեալ յանձրեւոյ. անծրեւէ թրջած, խխում եղած.

Անձրեւաթաց եւ արեգակնակէզ լինել. (ՃՃ.։)

Անձրեւաթաց, եւ ցրտաբեկ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)

Անձրեւաթացին, եղեմնապատին. (Գանձ.։)


Անձրեւաթիւք

s.

drop of rain.

· Calfa

NBHL (2)

Շիթք անձրեւի թուեալք առ Աստուծոյ.

Հանէ զամպս, եւ ժողովէ զանձրեւաթիւս. (Ագաթ. ա՛յլ ձ. զանձրեւաշիթս։)


Անձրեւածին

adj.

that engenders rain;
copious.

· Calfa

NBHL (5)

Անձրեւածին ամպք. (Կոչ. ՟Ժ։ Ոսկ. ծաղկզրդ.։ Սիսիան.։ Անան. ի յհ. մկ.։)

Նմանութեամբ, իբր յորդառատ. առատահոս.

Վարդապետութիւն անձրեւածին. (Կոչ. ՟Զ։)

Անձրեւածին աղբիւր. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)

Անձրեւածին բաժակ. (Շար.։)


Անձրեւակ

s.

fine rain.

· Calfa

NBHL (2)

Դոյզն եւ թեթեւ անձրեւ. (եթէ չիցէ գրելի անձրեւակիր).

Զծիածանն գիտեմք. յորժամ արեգակն զճառագայթս ընդդէմ անձրեւակի ամպոյն արկանիցէ. (Կիւրղ. ծն.։)


Անձրեւականք

s.

cf. Անձրեւաթիւք.

· Calfa


Անձրեւաձիր

adj.

that gives or engenders rain.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ձրի պարգեւէ, կամ տայ յիւրմէ զանձրեւ.

Ամպ պարգեւաձիր. (Նար. կուս.։)

Ով ցօղոյն կենաց՝ հօրէն լուսոյ իջեալ, ամպ անձրեւաձիր՝ ծարաւելոցս յարբումն. (Տաղ.։)


Անձրեւային, յնոյ, ոց

adj.

rainy, that abounds in rain, formed from rain.

· Calfa


Անձրեւայոյզ

adj.

rainy.

· Calfa

NBHL (4)

Ուր իցէ յոյզք անձրեւաց. ամպրոպային.

Ամառն անձրեւայոյզ. (Խոր. ՟Գ. 68։)

ԱՆՁՐԵՒԱՅՈՅԶՔ. Յոյզք անձրեւաց. ամպրոպ. գաթը եազմուր.

Ի պատճառս շոգոյ խոնաւութեան առնին անձրեւայոյզք. (Վեցօր. ՟Զ։) (Շիր.։)


Անձրեւայոյզք

s.

shower, violent rain.

· Calfa


Անձրեւանամ, ացայ

vn.

to fall like rain.

· Calfa

NBHL (2)

դիմազ. ԱՆՁՐԵՒԱՆԱՅ. ὔεται, ὔιτο. pluit, ut pluvium fluit. Իբրեւ անձրեւ իջանէ. անձրեւէ. տեղայ. եւ գալ մանանայի, եաղմագ.

Հաց անձրեւասցի, եւ վէմ աղբիւրասցի։ Ծովն բաժանեցաւ, հացն անձրեւացաւ. (Ածաբ. պասեք. եւ Ածաբ. կիպր. եւ Ածաբ. մակաբ.։)


Անձրեւաշիթք

cf. Անձրեւաթիւք.

· Calfa

NBHL (2)

Շիթք անձրեւի. եազմուր տամլասը.

Որ հանէ զամպս, եւ արգելու զհողմս ... եւ գալարեցուցանէ զչոր գօսացեալս, եւ ժողովէ զանձրեւաշիթս. (Ագաթ. ա՛յլ ձ. զանձրեւաթիւս։)


Անձրեւաչափ՞՞՞գործի

s.

rain-guage.

· Calfa


Անձրեւաջուր

s.

rain-water.

· Calfa

NBHL (3)

Ջուր անձրեւի. անձրեւ. եազմուր սույու.

Հեղեղատէ զնա անձրեւաջուրն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Թէ ո՛րպէս պարտ է ժողովել զանձրեւաջուրն. (Վստկ. ՟Ե. ՟Ճ՟Լ։)


Անձրեւասնունդ

adj.

produced by rain.

· Calfa

NBHL (2)

Սնեալ պարարեալ անձրեւօք.

Սահմանս անձրեւասնունդս. (Նար. խչ.։)


Անձրեւեմ, եցի

vn.

to rain, to shower, to pour down;
անձրեւէ, it rains.

· Calfa

NBHL (9)

ὔω. pluo, irrigo. Ածել զանձրեւ, կամ որպէս զանձրեւ տեղալ. ցօղել. ոռոգանել. եազտըրմագ.

Եթէ ոչ տեղասցէ, եւ ոչ անձրեւեսցէ զզգալին՝ Աստուած, եւ ոչ անձրեւեցելոյ ... եւ այլն. (Փիլ. այլաբ.։)

Զցօղն հայրաբուխ անձրեւեցար. (Շար.։)

Անձրեւես երկաքանչիւրոցն։ Կաթուածոց աչաց ... եղիցի եւ յիս անձրեւեալ։ Ձրից՝ որ ի բարձրելոյն ինձ անձրեւեցաւ։ Կաթիլ մի կաթին քումդ կուսութեան յանձն իմ անձրեւեայ։ Իւղս այս անձրեւեալ. (Նար.։)

Անձրեւեցեր զհուրն Սոդոմայ. (Լմբ. սղ.։)

Գեդէոն նկարեաց անձրեւովն ի գեղմն ... զցամաքիլն հրէիցն, եւ զանձրեւիլն աշխարհի. (Նախ. դտ.։)

ԱՆՁՐԵՒԷ, եաց, ել. չ. դիմազ. Անձրեւ գայ. անձրեւանայ. որպէս զանձրեւ իջանէ. տեղայ.

Յորժամ անձրեւէ, հարկ է իմաստնոյն՝ թէ արտաքոյ ուրեք շրջել, թանալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Մի՛ լիցի ինձ ամպել, եւ ոչ անձրեւել։ Անտի անձրեւաց հուրն Սոդոմայ։ Ի յամպոց մաքրոց անձրեւեալ. (Նար.։)


Անձրուկ

s.

anchovy.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«շատ մանր մի ձուկ է». մէկ ան-գամ ունի Աշխ. լգ. առ Ստեփ. լեհ։ ՆՀԲ հա-մարում է «տճկ. անշա, խամսի պալըգ», ինչպէս ընդունուած է այժմ էլ արև մտեան գրականում։

ՆՋԲ հանում է անձրև բառից, «իբր ի փրփրոյ անձրևաց ծնեալ»։ Պատահա-կան նմանութիւն ունին իտալ. acciuga, ֆրանս. anchois, լազ. անճարիա, անճը.-վարիա՝ ձկների անունները։

NBHL (2)

Որպէս տճկ. անշա, խամսի պալըգ. Ազգ մանրիկ ձկանց, իբր ի փրփրոյ անձրեւաց ծնեալ. յն. աֆի՛ա, լտ. աբուա

Անձրուկք, որք երամովին լողան, են յոյժ մանունք. (Աշխ. ՟Լ՟Գ. առ ստեփ. լեհ։)


Անճահ

adj. adv.

inconvenient, unbecoming;
անճահս, unseemly.

· Calfa

NBHL (11)

ἅτοπος, ἅκαιρος. absurdus, importunus, ineptus. Ո՛չ ի ճահ. անպատշաճ. անվայելուչ. անտեղի. տարադէպ. անշուք. անպիտան. ուսլուպսուզ, օրանսըզ, եագըլըգսըզ.

Զհիւղեայն ասեն, թէ անճահ եւ անզարդ եւ անարգ եւ չար էր. (Եզնիկ.։)

Եւ է՛, որպէս վարկանիմ, ոչ անճահ իրն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)

Ուռուցեալդ յանճահ ճարտարութենէ։ Անճահ առասպելք. (Սեբեր. ՟Է։)

Անճահ եւ վնասակար միաբանութիւն. (ՃՃ.։)

Չէ՛ անճահ. (Լմբ. պտրգ.։)

Անճահ իմն թուի. (Տօնակ.։)

ԱՆՃԱՀ. ԱՆՃԱՀՍ. Յանպատշաճս. անվայելչաբար. տարադէպ. անշնորհք կերպով.

Իբր արբեալ՝ անճահ բարբառի. (Մխ. երեմ.։)

Անճահս բարբառել. (Իգն.։)

Անճահս աքսոտեմ։ Անճահս (կամ անհաճս. յն. անհամս) իմն կաքաւեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)


Անճաճանչ

adj.

not brilliant, gloomy.

· Calfa

NBHL (7)

ἁφεγγής, ἁλαμπής. splendore vel lumine carens. Անմասն ի ճաճանչից. աննշոյլ. անլոյս. նսեմ. մթագին. ըշըգսըզ.

Ընդ անճաճանչ յիմարութեան առագաստաւ. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 3։)

Անճաճանչ խաւար. (Ոսկ. հռ.։ Դիոն. երկն.։ Շ. հրեշտ.։)

Անճաճանչ անգիտութիւն, կամ չարութիւն։ Ուսուցանելով հրաժարել յանճաճանչիցն՝ ի լուսաւորականսն ածել. Դ(իոն. եկեղ.։)

Անճաճանչ ի ծագմանէ աւետարանական լուսոյն մնացաք. (Ասող. ՟Գ. 21։)

Երկար ժամանակաւ անճաճանչ լինիմ ի լուսոյ. (ՃՃ.։)

Եւ անճաճանչ խաւարային, իբրեւ ըզտուն գոլով մըթին. (Յիսուս որդի.։)


Անճանաչելի, լւոյ, լեաց

adj.

unrecognizable.

· Calfa

NBHL (2)

ἅγνωστος. ignotus. Որ ինչ դժուարաւ ճանաչի. անծանօթ.

Ծանիցուք զանճանաչելին. (Բրս. սղ.։)


Անճանապարհ

cf. Անշաւիղ.

· Calfa

NBHL (10)

ԱՆՃԱՆԱՊԱՐՀ. ἁνοδία, ἁνοδίαι. iter impervium, invia, devia. Անճանապարհ վայր. անկոխելի տեղի կամ շաւիղ. զարտուղի ճանապարհ. սարփ եէր.

ἅνοδος. invius. Ուր չիք ճանապարհ. անկոխ, անգնալի. եօլսուզ. իզսիզ.

Ի դժուարագնաց յանճանապարհ վայրս։ Ընդ անկոխ հետեւել, եւ ընդ անճանապարհ. (Փիլ. իմաստն. եւ Բագն։)

Անցուցանել ընդ անճանապարհ տեղիս. (Եղիշ. ՟Բ։)

Յահագին անապատիս յայսմիկ, զի անճանապարհ եւ անջուր է. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Նմանութեամբ՝ անտեղի տալի.

Անճանապարհ անձն. (Շ. մտթ.։)

Նոյն եւ անճանապարհ ի չար խորհրդոցն ընթացից. (Լմբ. սղ.։)

Ամենայն ջրայնոց կառավարեալ՝ ընդ անճանապարհն հետաձգէր. այս ինքն ընդ ծով. (Ճ. ՟Ա.։)

Վրիպեալ՝ յանճանապարհ խոտորեսցիս։ Անուղղելի բարքն ընդ անճանապարհ վարին։ Ընդ անճանապարհս մոլորեալ։ Յանճանապարհս զարտուղեալք. (Փիլ.։)


Անճաշակ

adj. adv. that fasts, fasting;
without eating.

· Calfa

NBHL (5)

ἅγευστος. impastus, jejunus, qui non gustavit. Որ ոչ ճաշակէ. անսուաղ. անմասն ի ճաշակաց մարմնոյ կամ հոգւոյ.

Անճաշակ լինելով՝ զճաշակաց պտղոյն քաւեալ զպարտիս։ Որ անճաշակ լինելով զբազմաժամակեայ աւուրբք. (Շար.։)

Ի փափուկ կերակրոց անճաշակ լինիմք յաւուրս պահոց. (Սիսիան.։)

Յերկնային բարեացն անճաշակք։ Անճաշակ հոգեւորական իմաստից. (Սարգ.։)

Անճաշակ ի բարեացն վայելմանէ։ Ի կէս աւուրցն ելանեն ի կենցաղոյս՝ անճաշակք ի ծերութենէ. (Պիտ.։)


Անճառ, ից

adj.

ineffable, unspeakable.

· Calfa

NBHL (18)

ἅρρητος, ἁμύθητος, ἁνέκφρατος , ἁνεκλάλητος. ineffabilis, infinitus. Զոր չէ մարթ բանիւ ճառել՝ վասն մեծութեան, անհասութեան, գաղտնութեան. անպատմելի. անպատում. անթարգմանելի. անբաւ. գաղտնի. խորին. վասֆ օլունմազ. տիլէ վասֆէ կելմէզ.

Լուաւ զբանս անճառս. անճառ եւ փառաւորեալ խնդութեամբն. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 8։)

Զանբաւ եւ զանճառ տեսութիւնս։ Զանբաւ եւ զանճառ զանազանութիւնս։ Անբաւ եւ անճառ արկածս չարեաց. (Փիլ.։)

Շնորհաց անճառից։ Հնարիւք անճառիւք։ Գովեստս անճառս։ Անճա՛ռ է ասել։ Անճառ է քան զօրինակ։ Հոգւոյդ անճառի։ Անճառ ես բանից։ Անճառ ի սերովբէից։ Զանճառիցն իմոց իբր զճառելեաց գիտողին։ Որ ինձ անճառն է, քեզ համարեալ է։ Խորութիւնք անճառիցն կնքեցելոց։ Յանդիմանեսցին անճառք։ Սերք սերմանց անճառից. (Նար.։)

Այնչափ լի էր անճառ ճառիւք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)

Մնան զանազան չարութիւնքն անճառ ի սահմանի. (Լմբ. ատ.։)

Անճառ ժամուք, անհամար րոպէիւք. (Վեցօր. ՟Զ։)

Իսկ յասելն.

Սրբոյն Սարգսի անճառ պատմութեանն քննութիւն. իմա՛, որ անյայտ էր մնացեալ. (Շ. թղթ.։)

որպէս անարժան ի ճառել. անասելի. զոր չէ՛ օրէն ի բերան առնուլ. անլուր. ամօթալի. գարշ. ἅρρητος. nondicendus, infandus, nefandus. անըլմասը նալայըգ.

Առ անճառ ցնորս, առ այն՝ զոր ես եւ ոչ ի գրի իշխեցի առնել. (Եւագր. ՟Ե. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Է։)

Հարկաւորէր ասել զանճառս հայրենիս. իսկ նա զլեզուն ծամեալ ի բաց եթուք. (Նոննոս.։)

Եթէ յանճառս հպեսցի՝ ի մայր կամ ի մօրու. (Կանոն.։)

Միաշուրթն լեզուաւ գումարեալ հակառակ բարձրելոյն զանճառն խորհէին խորհուրդ. (Անան. եկեղ։)

Զանճառսն եւ զանասելին ի հարկէ ի վեր հանեն։ Անճառ անիրաւութիւնք։ Հիւանդութեանց անճառից. (Փիլ.։)

Անճառ անմաքրութիւն. (Կլիմաք.։)

ԱՆԴ ԱՆՃԱՌՔ, ռից. Կրկին բառ է, թէեւ կից գրեսցի. cf. ԱՆԴ, ա. Որ ինչ անդ ի հին օրէնս անճառք կամ գաղտնիք խորհրդաւորք կային.

Սրբութեանցն անդ անճառից գերազանցեալ նոր սրբութիւն. (Նար. ՀԵ։)


Անճառագայթ

adj.

without rays, without light.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՃԱՌԱԳԱՅԹ ԱՆՃԱՌԱԳԱՅԹԱՁԵՒ ἁφεγγής. որ եւ ԱՆՃԱՃԱՆՉ, ԱՆՆՇՈՅԼ. Ոչ փայլուն. եւ ուր չհասանեն ճառագայթք արեւու.

Եթէ ոչ կազմես զպատրոյգն, խստացեալ՝ անճառագայթ լինի, եւ աղօտանայ. (Եփր. աւետար.։)

Անճառագայթ է տեղին այն, եւ ստռուցեալ միշտ կայ մնայ։ Զանճառագայթաձեւն եւ զերկրայինն (մասն զմրխտոյ) յեսանաւն մաշելով. (Նիւս. երգ.։)


Անճառահրաշ

adj.

very wonderful, prodigious

· Calfa

NBHL (2)

Անճառ եւ հրաշալի. սքանչելի անճառութեամբ.

Անճառահրաշ զօրութեամբ ստեղծեր զԱդամ. (Շար.։)


Անճառաշնորհ

adj.

of wonderful grace, very graceful, admirable;
very abundant.

· Calfa

NBHL (2)

Ունօղ եւ տուօղ շնորհս անճառս.

Անճառաշնորհ խաչիս են զօրութիւնք։ Յանճառաշնորհ խորհուրդ ծածկեցաւ. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)


Անճապատկեր

adj.

that has an admirable figure or appearance.

· Calfa


Անճառելի, լւոյ, լեաց

cf. Անճառ.

· Calfa

NBHL (17)

Անճառելւոյ հասեալ շնորհի. (Անյաղթ բարձր.։)

Անճառելեաւ իմն եւ անհասանելի օրինակաւ. (Կիւրղ. գանձ.։)

Անճառելեացն հասանել պարգեւաց։ Անճառելեաց հանդիպանայր կենաց. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)

Անուամբդ անճառելեաւ։ Անճառելեաւ քո սիրովդ. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Ծ։)

Գտանել հաւասարել անճառելի է. յն. անհնար է. Բրս. ծն.։

Լուաք զզազիր ամբարտաւանութիւնն, որ անճառելի հայհոյութեանն է ծնօղ. (Կլիմաք.։)

Ծամեաց զլեզուն ... վասն եւ ոչ բնաւին ասելոյ զանճառելիսն։ Զամուսնութեան զանճառելիսն. (Նիւս. բն. եւ Նիւս. կուս.։)

Հազիւ զյապաղանացդ յայտնեցեր զանճառելիսդ. (Ածաբ. մկրտ.։)

Ո՞վ ոք զանճառելիսն (յիշեաց), եւ ոչ խռովեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։)

Կշտամբեցից զքեզ անճառելի մահուամբ. (Պտմ. աղեքս.։)

Անճառելի ցնորիւք ի տուէ եւ ի գիշերի. (Խոսր.) իբր դժուարապատում։

Կամ իբր թաքուն, անյայտ, խորք երկրի.

Ընչեղութիւն յերկիր մղի, եւ յանճառելիսն պահի. (Բրս. ընչեղ.։)

Եւ իբր անխօս. աննշան.

Անճառ ըստ ՟Ա. նշ. ἅρρητος, ἁμύθητος, ἁνεκλάλητος. ineffabilis.

Եւ անճառ ըստ ՟Բ. նշ. ἁπόρρητος. indicibilis, abditus, arcanus.

(Թռչունք) զԱստուած օրհնեն անճառելի ձայնիւք. (Ածաբ. ի նոր կիր.։)


Անճառութիւն, ութեան

s.

ineffability;
unspeakableness.

· Calfa

NBHL (6)

ἁφραστότης. ineffabilitas. Անճառն գոլ վասն գերազանցութեան. առաւելութիւն անպատմելի.

Յաղագս Աստուածութեան բանին զանփոփոխութիւն եւ անճառութիւն խոստովանին. (Աթ. ՟Դ։)

Անճառութիւն բանից. (Ագաթ.։)

Անճառութիւն խորհրդոյս։ Քումդ անճառութեան։ Անճառութեամբ անհասականաւ։ Յանճառութենէ առաւելութեան. (Նար.։)

Անճառութիւնքն ի վերայ աստուածայնոցն ճշմարիտ են։ Զաստուածայինսն պատուել ճշմարիտ անճառութեամբ. (Դիոն. երկն.։)

Եւ անխօսութիւն. բացասութիւն. բան բացբարձական. ἁπόφασις. negatio.


Անճար

adj.

unskilful, incapable;
irreparable, irremediable.

· Calfa

NBHL (6)

ἁμήχανος, χαλεπός. impossibilis, difficilis. Ուր չիք ճար. անհնար անհնարին. դժուարին եւ անվրէպ. ջարէսիզ. պ. նաջար.

Անճա՛ր է ինձ՝ մարդասէր գոլով՝ անմարդի ինչ խորհել. (Ոսկ. ղկ.։)

Անճարս եւ դժուարս նորոգ չարիս գործէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Ոչ անճար լինել եւ ոչ զնա շահել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23։)

Հանճար ստուգաբանի՝ անճարիցն ճար. եւ զի՞նչ անճար եւ անյոյս ընթացք քան զմարդկան։ Հանճար ստուգաբանի անճար. այս ինքն թէ առանց խափանածոյ իմիք կատարի։ Անճար պատահմանն զգաստացուցանօղ բանին ոչ հաւանին։ Լսես ի խրատողէն զանճարիցն բանս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)

Ի վերայ ցաւցած տեղացն անճար սպեղանի դի՛ր. (Մխ. բժիշկ.) իմա՛ հարկաւ, անվրէպ. եւ կամ յանհնարս մտեալ. ...


Անճարակ

cf. Անճար.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

«մկնականջ խոտը, mуosotis» Բժշ. ունի միայն ՀԲուս. § 116։

= Պրս. [arabic word] ︎ anǰarak «մի տեսակ ռեհան, մարզանգոշ»։

Ուղիղ մեկնեց Աճառ. (անտիպ). նոյնո անկախաբար Նորայր ՀԱ 1924, 79։

NBHL (8)

cf. ԱՆՃԱՐ. որպէս անդարմանելի. անհնարին.

Անճարակ գտեալ յելս հնարից։ Կիրք երկանց անճարակ ճեպոյ։ Անճարակ վիրացն. (Նար. ՟Բ. ՟Ի՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)

ռմկ. ոճով, տկար. անկած.

Հանդիսակից լիցին, եւ ճար անճարակիս. (Բենիկ.։)

ՅԱՆՃԱՐԿԻ ԿԱԼ. որպէս անճարանալ.

Եւ զի կայի դեռ յանճարկին՝ ի մէջ մեծի պատերազմին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)

ռմկ. իբր հարկաւ. անվրէպ.

Պա՛րտ է բժշկին անճարակ՝ որ գիտենայ զչորս ժամանակսն ... Զի անճարակ՝ բժշկին կարիք ունի նոցա գիտութիւն. (Մխ. բժիշկ.։)


Անճարակութիւն, ութեան

s.

inability, incapacity.

· Calfa

NBHL (2)

Անճարութիւն. անհնարութիւն. անհրաժեշտ վիճակ.

Յանճարակութենէ (տպ. յանճարութենէ) կապանացն այլ ինչ ոչ կարաց, բայց զայս՝ զի զլեզուն ծամեաց եւ եթուք յերեսս պոռնկին. (Վրք. հց. ՟Ե։)


Անճարանամ, ացայ

vn.

to be incapable;
to be without remedy, to despair.

· Calfa

NBHL (3)

Յանհնարս մտանել. ճարը հատնիլ, անճրկիլ. նաջար գալմագ.

Անճարացեալ հինգ ամիս ի տեղն դադարեցին. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)

Անճարացան այնուհետեւ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)


Անճարութիւն, ութեան

s.

cf. Անճարակութիւն.

· Calfa

NBHL (4)

Անհնարութիւն. անհնարին իրք.

Ամենաբուժ հնար անճարութեան. (Նար. ՟Ի՟Գ։)

Զամենայն անճարութիւն եւ զտարակոյս մտաց քոց լուծանէ. (Լմբ. սղ.։)

Դատօղքն ի մեծ իմն անճարութեան վտանգէին. (Ոսկ. գծ.։)


Անճետ

adj.

without posterity;
— առնել cf. Անճիտեմ.

· Calfa

NBHL (4)

Եւ այլ ոչ եղեւ անդ վաղամեռ եւ անճետ. (Եփր. թագ.։)

Ոյր ոչ գուցէ ճետ. անորդի. անզաւակ. ճէտտի՝ զաթը օլմայան.

Զի բնաւին անզարմ եւ անճետս թողցէ. (Մագ. ՟Լ՟Գ։)

Մի՛ եղիցի անճետ եւ անզաւակ յերկրի ձեր. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)


Անճիտեմ, եցի

va.

to destroy the race of, to extirpate the posterity of.

· Calfa

NBHL (2)

Անճետ եւ անզաւակ առնել. ճէտտինի՝ զաթընը գալտըրմագ.

Զբազումս ազգատս արարեալ անճիտեաց. (Բուզ. ՟Դ. 19։)


Անճնշական, ի, աց

adj.

incompressible.

· Calfa


Definitions containing the research ա : 5914 results

Պէսպէս

adj.

diverse, varied, different;
of divers colours, variegated;
precious, excellent.

· Calfa

NBHL (8)

διάφορος differens, diversus ποικίλος varius. Այլեւայլ. զանազան. բազմօցինակ.

ՊԷՍՊԷՍ. ποικίλος varius, variegatus. բազմագունի. գոյնագոյն. գունզգուն, խատուտիկ.

ՊԷՍՊԷՍ. πολυτελής sumtuosus, pretiosus, opiparus ὐπερήφανος superbus. Բազմագին. պատուական. որ ասի եւ ԲԱԶՄԱՊԱՏԻԿ, ԱՆԶԻՒ.

Զզինուցն զպէսպէս սրբութիւն, զնչանացն փողփողեալ։ Պէսպէս մկրտութեամբք։ Յուսմունս պէսպէսս եւ յօտարաձայնս մի դանդաչեք. (՟Բ. Մակ. ծէ. 21։ Եբր. ՟Թ. 10։ ՟Ժ՟Գ. 9։)

Պէսպէս տանջանօք վատթարէր զբազումս ի նոցանէ. (Եղիշ. ՟Բ։)

Արժան է քրիստոնէին մերկանալ զառ ի չարեացն ախտս՝ զպէսպէսս եւ զանազանս. (Բրս. ճգն.։)

Ձիք պէսպէս պիսակք։ Զգեցուցի զքեզ պէսպէսս։ Զպէսպէս հանդերձս իւրեանց մերկասցին. (Զաք. ՟Ղ. 3։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 10։ ՟Ի՟Զ. 16։)

Զստացուածս նորա զպէսպէսս ըմբռնեսցուք։ Պէսպէս գինեօք եւ անոյշ իւղովք լցցուք։ Փոխանակ պէսպէս պատուական (յն. մի բառ) իւղոցն եւ խնկոցն. (Առակ. ՟Ա. 13։ իմաստ. ՟Բ. 7։ Եսթ. ՟Ժ՟Դ. 2։)


*Պիլիլիկ

cf. Շռնչան.

· Calfa


Պիլօր

cf. Բիւրեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զքարն պիլօր ի ջրոյ եռացեալ. (Երզն. մտթ.։)


Պինջ, պնջաց

s.

the nostrils.

· Calfa

NBHL (2)

ՊԻՆՋ. գրի եւ ՊԻՆՉ (լծ. ընդ ունչք. ուստի եւ պնջատ) Ծակ երկաքանչիւր ռընգանց. նա՛ի պիյնի.

Երկու ակն ունին, եւ ՟Բ ունկն, եւ ՟Բ պինջ ըռնգաց. (Դամասկ.։) (ռմկ. եւս բինճ կամ փինճ ասին մանաւանդ երկաքանչիւր արտաքին կողմանք ռընգաց ։)


Պիշ ունիմ

sv.

cf. Պշնում.

· Calfa

NBHL (2)

ՊԻՇ ՈՒՆԵՆԱԼ. cf. պշնուլ. որ եւ պշել. (լծ. ընդ Ապշիլ. ապուշ. ռմկ. պուշ, որ յառեալ հայի կկոցեալ աչօք)

Վերինն երուսաղէմի. յոր միշտ պիշ ունելով զակն մտաց խորհրդոյդ , սկանջես հնչման սուրբ հոգւոյն. (Արշ.։)


*Պլորեմ

cf. Փաթութեմ.

· Calfa


Պղերգ, ից, աց

adj.

idle, lazy, supine, negligent.

· Calfa

NBHL (7)

Ամենագիւտ հնարք, եւ պղերգաց ձեռնտու ի գործս արդւոյ. (Յճխ. ՟Ծ՟Ա։)

Զօրականք պղերգք, հեշտասէրք. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Հարկ է զպղերգին եւ զհակառակաբանին զգորցն օտար համարել յեղբայրութենէ։ զպղերգիցն եւ զհեղգացելոցն յարուցանել զյառաջամտութիւն. (Բրս. հց. եւ Բրս. պհ.։)

Զօրանայ խարդախութիւն չարին ի պղերդսն. (Խոսր.։)

Են պղերգք յամենայն գործս արդարութեան. (Շ. ընդհանր.։)

Իսկ ձեր՝ պղերգ միայն հեղգութեանցն աստանօր պահանջեալ ի բաց ընկեցումն. (Պիտ.։)

Զպատճառն հատից զպղերգից. (Մխ. առակ.։)


Պղերգութիւն, ութեան

s.

cf. Պղերգումն.

· Calfa

NBHL (7)

ὅκνος, ἁμελεία, ῤᾳθυμία, ὐπέρθεσις pigritia, segnities, desidia, socordia, negligentia, procrastinatio. Հեղգութիւն. ծուլութիւն. անհոգութիւն չփոյթ. դանդաղկոտութիւն.

Պղերգութիւն առ բարեացն վաստակս. (Խոսր.։)

Պղերգութիւն առ ի գործն՝ մատնէ (յանձն). (Բրս. հց.։)

Փախիր ի թուլութենէն, ատեա զպերգութիւն. (Եփր. դատաստ.։)

Բասրելով յիւրոց զօրացն վասն առաւել պղերգութեան եւ սաստիկ որկորամոլութեան. (խոսր ՟Բ. 21։ Ոչ եւս զհեղգ պղերգութեանցն բարձեալ ի ձեզ բերիցէք յինքեանս ախտ. Պիտ.։)

Զի թերեւս հնար լիցի պղերգութեամբ հեղգալոյ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Զպաշտոն տեառն պղերգութեամբ մատուցաք. (Լաստ. վերջաբ։)


Պղծեմ, եցի

va.

to soil, to contaminate, to stain, to spot;
to profane, to pollute, to abuse;
to abhor, to detest, to execrate;
— զկոյս, to violate, to dishonour.

· Calfa

NBHL (16)

βεβηλόω polluo, profano ἁλισγέω contamino եւ այլն. Պիծ առնել. անպատիւ եւ անսուրբ առնել զսրբեալն աստուծոյ. աղտեղել.

ՊՂԾԵԼ. βδελύσσομαι abominor. Ընդ պիղծս գրել. պիղծ համարել. գարշելի առնել. գարշելի եւ գարշեցուցանել.

ՊՂԾԵԼ, μιαίνω, ἑκμιαίνω polluo, inquino, contamino. Ապականել (զկոյս).

ՊՂԾԵԼ. μολύνω inquino, polluo. մալակոնել. Շաղաքել. թաթաւել. աղտեղել.

ՊՂԾԵԼ. որպէս յն. κοινόω . յորմէ լտ. inquino. եւ թ. քէնլֆ. իբրու Հասարակ եւ խառնակ կամ պիղծ ինչ առգնել. որ ի լտ. հասարակօրէն թարգմանի՝ communico. որպէս թէ հասարակ կացուցանել.

Պահեսջիք զշաբաթս, զի սրբութիւն է այն տեարն եւ ձեզ. պղծեսցէ զնա. մահու մեռցի։ Զձեռին գործին քո մերձեցուցեր ի նա, եւ պղծեալ է ։ Մի պղծեսցես զանուն իմ սուրբ։ զսրբութիւն տեարն պղծեաց։ Մատուցանեք ի սեղան իմ հաց պղծութեան. եւ ասէք. ի՞ր պղծեցաք զնա։ Ամենայն անօթք նոցա պղծեալ էին։ մինչեւ հեթանոսս եւս եմոյծ ի տաճարն եւ պղծեաց զսուրբ տեղիսն։ Որ եւ զտաճարն իսկ կամեցաւ պղծել. եւ այլն։

պղծելով պղծեսցես զնոսա. զի նզովեալ է։ Արած բորոտութեան է. եւ տեսցէ քահանայն, եւ պղծեսցէ զնա. (Օր. ՟Է. 26։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 3։)

գիրք ի մեռելոտի մերձենալ՝ պղծեն (այսինքն պղծեալ համարին). (Կիւրղ. ղեւտ.։)

Ապականեցան եւ պղծեցան յանօրէնութեան իւրեանց. (Սղմ. ՟Ժ՟Գ. 1։)

Ինքն զիւր ուխտս պղծէ. (Առակ. ՟Ի՟Ը. 9։)

Պղծել զանձինս նացա յամենայն պղծութիւնս անօրէնութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 51։)

Իբրեւ ապստամբ յօրինացն՝ պղծեալ գարշեցեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 8։)

Անարգեաց ... եւ պղծեաց զնոսա բանիւք հպարտութեամբ. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 34։)

Մի պղծիցես զդուստր քո՝ պոռնկեցուցանելով զնա։ Պղծեաց որդի եմովրայ զգինա.եւ այլն։

Ձեռք ձեր պղծեալ են արեամբ։ Ամենայն անօթք նոցա պղծեալ էին. (Ես. ՟Ծ՟Թ. 3։ ՟Կ՟Է. 4։)

ո՛չ որ ինչ մտանէ ընդ բերան՝ պղծէ զմարդ, այլ որ ինչ ելանէ ի բերանոյ՝ այն պղծէ զմարդ։ Անլուալ ձեռօք ուտել ոչ պղծէ զմարդ։ Զոր աստուած սրբեաց՝ դու մի պղծեր։ Զպղծեալսն սրբէր առ ի մարմնոյ սրբութենէ.եւ այլն։


Պղծիչ, չի, չաց

s.

profaner.

· Calfa

NBHL (2)

Այն՝ որ պղծէ. պղծօղ. եւ Պիղծ կացուցիչ.

Սպանութիւն պղծիչ է սպանողի. (Եփր. ծն.։ 3)


Պղնձեղէն

cf. Պղնձի.

· Calfa

NBHL (3)

Զերեքաթզեան ճակատն՝ պղնձեան տախտակովն յօրինեալ. (Կաղանկտ.) յորմէ եւ Ուռպել.

Զճակատն՝ պղնձեան եւ տախտակամածի յօրինուածովն ամրացուցաներ ։

(Ի սպառազինութենէն) գրեթէ բովանդակ պղնձեղէնս զնա իմանալ թուէր։ Արծր. (՟Ա. 5։ 1)


Պղնձի, ղնձւոյ, ղնձեաց

adj. s.

copper, made of copper;
—ձիք, copper utensils, cauldron, copper kettle.

· Calfa

NBHL (9)

χάλκειος, χάλκεος, -κοῦς aeneus, aereus, aheneus, -nus. Պղնձանիւթ, որ ինչ է կազմեալ ի պղնձոյ. պղնծէ.

Արասցես օղս պղնձիս։ Ձուլեսցես նոցա հինգ խարիսխ պղնձի։ Ի ցլուցն պղնձեաց։ Փշրեաց զդրունս պղնձիս։ Խոցոտեսցէ զնա աղեղն պղնձի։ Սռնապանք պղնձիք ի վերայ բարձից նորա, եւ վահան պղնձի ի վերայ թիկանց նորա։ Իբրեւ զպարիսպ պղնձի ամուր, եւ այլն.

Առաջի՝ պղնձիս հարկանելով փողս. (Խոր. ՟Բ. 57։)

Պղնձի. նմանութեամբ՝ որպէս Խիստ, եւ Անանձրեւ, եւ Խոստասիրտ.

Կողք իւր պղնձիք։ Կամ մարմինք իմ պղնձիք։ Եղիցեն ի վերայ գլխոյ քոյ երկինք պղնձի, եւ երկիր ի ներքոյ քո երկաթի.եւ այլն։

եթէ պղնձի մարմին ունէին նոքա, արդ լուծեալ էր ի դէջ խոնաւոյ աստի. (Եղիշ. ՟Ը։)

Կամք մարդոյն՝ պարիսպ պղնձի է ընդ մէջ իւր եւ աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)

պղնձի աղիք՝ ողորմեա՛ ինձ. (Վրք. հց. ՟Թ։)

մկրտութիւնս բաժակաց, եւ ստոմանաց, եւ պղնձեաց. (Մրկ. ՟Է. 7։)


Պղնձոտ

adj.

copper-coloured.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ գունոյն՝ շէկ կամ թուխ, խարտեաշ, պղնձոտ. (Տօնակ.։)


Պղպջումն, ման

s.

bubbling.

· Calfa

NBHL (2)

Պղպջանալն. պղպջակելն. պըճպըճալը.

Խմոր, վասն լինելոյ համբարձման եւ պղպջման, այն՝ որ ի նմանէն եւ այլն. (Փիլ. բագն.։)


Պղտորեմ, եցի

va. fig.

to muddy, to disturb, to make turbid, to mix, to mingle;
to thicken;
to disturb, to discompose, to cause trouble, to perplex, to confound, to perturb.

· Calfa

NBHL (11)

ταράσσω, -ττω turbo, conturbo. Պղտոր առնել զյստակն. խառնակել. ամբոխել. այլայլեր. յուզել, վրդովել.

Հաներ ի ցով զերեսիվարս քո՝ պղտորել զջուրս բազումս։ Առ սմբակ պղտորէիր զջուրսն։ Զջուրսն յմտակի ըմպէիք, եւ զմնացեալն առ ոտն պղտորէիք։ Զջուրսն պղտորեալ ի կճռակաց ձերոց ըմպէին. (Ամբ. ՟Գ.. 15։ Եզեկ. ՟Լ՟Բ. 2։ ՟Լ՟Դ. 18. 19։)

Օդք ջերմայինք պղտորեալք ժանգահոտութեամբ փչէին. (Խոր. ՟Գ. 8։)

Նմանութեամբ եւ ոճով ասի.

Եկայք իջցուք եւ պղտորեսցուք զլեզուս նոցա, եւ ոչ ասաց թէ գնացէք իջէք եւ պղտորեցէք։ Իբրեւ առ հաւասարութիւն գործոյն յայտնի առնէր զպղտորեսցուքն ասելով. (Ագաթ.։)

Այլանդակ եւ հայհոյիչ շարադրութեամբ զբարեպաշտաց պղտորես զլսելիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Յարուցին կռիւ, եւ պղտորէին զմեծ աշխարհն հայոց. (Բուզ. ՟Դ. 4։)

Ընդէ՞ր զբաղմունք ձանձրութեան պղտորեն զխորհուրդս քո. (Փարպ.։)

Որ զամենայն արար՝ պղտորիցէ զիրաւունս. (Յոբ. ՟Ը. 3։ եւ ՟Լ՟Դ. 12։)

Պղտորեալք վասն չարչարանաց նորա՝ յուսահատեցան վասն փրկչին Իսիւք.։ Խռովեցաւ, (եւ) պղտորեցաւ ի միտս իւր. (Եղիշ. ՟Ը։)

Պղտորեցաւ ի խորհուրդս իւր. (Ճ. ՟Ա.)


Պղտորիմ, եցայ

vn. fig.

to grow turbid, muddy or thick;
to become confused, disconcerted, to be unsettled, in disorder;
պղտորի երկին, it is getting overcast;
there will be a storm presently;
յականէ աղբերն պղտորեալ է ջուր նորա, the fish begins to stink at the head.

· Calfa


Պղտորութիւն, ութեան

s.

cf. Պղտորումն.

· Calfa

NBHL (5)

Պղտորն գոլ, եւ պղտորիլն, իրօք կամ նմանութեամբ.

Գետն երասխ՝ յաւուրս իւրոյ պղտորութեանց. (Ագաթ.։)

Հասեալք յեզր գետոյն՝ սաստկապէս ըստ ժամանակի իւրոյ պղտորութեան. (Փարպ.։)

Պարտի զպղտորութիւն աչացն, զաղտն եւ զբիժն ի բաց պարզել. (Եզնիկ.։)

Զամենայն աշխարհական հոյլս մթերից պղտորութեան մաքրիցէ ի սրտէ. (Ճ. ՟Գ.։ Փրկեա ի ցնորից եկամուտ պղտորութեանց. Նար. ՟Ղ՟Ա։)


Պղտորումն, ման

s. fig.

turbidness, muddiness;
trouble, broil, agitation, disorder, confusion.

· Calfa

NBHL (2)

Յորժամ բարձրանան մոլարքն ի վերին անշարժութիւն մերձ, առնին պղտորումք եւ կայծակունք. (Ոսկիփոր.։)

Զոր ոչ ոք կարէ գիտել, պէ որպէս, դիւրեա՞ կամ սաստիկ պղտորմամբ պատերազմդ եղեալ վճարեսցի, (Փարպ.։)


Պճնեմ, եցի

va.

to embellish, to bedeck, to adorn, to beautify, to set off, to trim studiously, to bedizen, to trick out.

· Calfa

NBHL (7)

καλλωπίζω, ἑπισκοπέω decoro, exorno, faciem elegantem et venustam reddo. Պաճուճել. զարդարել՝ մանաւանդ արտաքուստ. գեղերեսել. ճիճի պիճի սազել.

(Զխաչն) թագաւորք քարամբք պճնեցին պատուականօք. (Անյաղթ բարձր.։)

Որպէս զի զանջատեալն ի փառաց՝ զարդափայլ պճնեսցէ գերահրաշ պատմուճանաւն. (Զքր. կթ.։)

Զարդարէր զինքն եւ պճնէր առաւել քան զպատշաճն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Պճնէ զձորս իւր, եւ լնու զպորտ իւր. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)

Մտօք ճոխացուցէր, իշխանականին գոյիւ պճնեցեր. (Նար. ՟Է։)

Յորժամ տեսանեմք օտար կամ աղքատ, զյօնսն ի վեր պճնեմք (յն. ի վեր ձգեմք), եւ պատնսխանոյ անգամ չվարականիմք զնոսա արժանի. (Ոսկ. հռ.։)


Պճնիմ, եցայ

vn.

to bedizen oneself with coquetry and too great attention to effect, with studied neatness.

· Calfa

NBHL (6)

ՊՃՆԻԼ. Պաճուճել. զարդարիլ.

Մի այնպիսի զարդուք պճնել. (Ոսկ. եբր.։)

Քոյովքդ վաստականօք պճնեցայց ... աւազանին զգեստիւ պերճացայց։ Ոչ պճնեցայց այլով պայծառութեամբ. (Նար. ՟Կ՟Է. ՟Հ՟Բ։)

Եթէ ոչ սոքօք պճնեսցի ոք, զի այսպէս ասացից, զնա եւ ոչ գէթ ճանաչել զիրին զօրութիւն ասացից. (Սարկ. խր. ուսմ.։)

Իսկ յասելն (Նար. ՟Բ.)

Ընդ անզարդութեան երկաթոյս սեւութեան գունոյս, պղինձ պճնելի՝ ցոյցք առաքինութեան՝ հրաշեկ լիբանանու , իմա պղինձ փայլուն. որ եւ Ծխեալ ասի. ըստ յն. լիբանանապղինձ, կամ կնդրկապղինձ։


Պճնողութիւն, ութեան

s.

dandyism, affectation in dress.

· Calfa

NBHL (2)

Պճնողն գոլ. եւ Գեղապանծութիւն.

Վասն պճնողութեան եւ հպարտութեան. (էջ ի դժոխս. Մխ. ապար.։)


Պճնութիւն, ութեան

s.

cf. Պճնումն.

· Calfa

NBHL (5)

ՊՃՆՈՒԹԻՒՆ ՊՃՆՈՒՄՆ. որ եւ պճն. Պճնանք. պաճուպանք. պճնիլն. զարդարանք. շուք պատկերի դիմաց եւ զգեստուց.

Տան զինքեանս պճնութեան եւ զարդարուն զգեստուց. (Բրս. մկրտ.։)

Յարդարիչ ծածուկ պճնութեան, որ ի հոգին է վայելչութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)

Աստանօր նախահորն կանգնումն կուսից, աճեցումն տղայոց, պարարումն ծերոց. (Մաշտ.։)

Զայն ձեւն փոխեցին ի պճնումն աբեղայից. (Վանակ. հց.։)


Պշնեմ, եցի

vn.

cf. Պշնեմ.

· Calfa

NBHL (6)

Ամաչեցէք ի պնչելոյ առնակին կնոջ. (Սիր. ՟Խ՟Ա. 28։)

Յորժամ ոք ընդ զննական արեգակամբս նայիցի՝ պշնելով, եւ շնչմարելովն՝ ճանաչէ զպայծառութիւն լուսաւորութեանն. (Սեբեր. ՟Ա։)

Իւրաքանչիւր ումեք ի նա պշնելով հայել. (Նիւս. ի սքանչ.։)

Կասկածանօք կարծեաց պշնեալ, ընդ աղօտ պշնելով՝ փանաքիմաց խուզմամբ՝ սուղ հասեալ (ի վերայ մտաց գրոյդ). (Մագ. ՟Հ՟Է։)

Մի յարաժամ յիրս ինչ պշնել. (Կրպտ. ոտ.։)

Այլայլի պշնեալ (կամ պշրեալ) տեսիլն, եւ զլոյսն իբրեւ զմռայլ իմն տեսանէ. (Վեցօր.։)


Պշումն, ման

s.

fixed gaze, stare.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ոչ ի ստէպ պշմանէն իմացաւ. (Պիտառ.։)


*Պոլոճիկ

cf. Երիկամունք;
cf. Լովիաս.

· Calfa


Պոյտ, պուտոյ

cf. Պոյտն.

· Calfa

NBHL (4)

(առաւել ռմկ). cf. ՊՈՅՏՆ։

Զի՞նչ հաւասար է պոյտ ընդ կատոյի. (Սիր. նոր. ՟Ժ՟Գ. 3։)

Քաղէր զբանջար անտառին, եւ ի փոքր պոյտ արկեալ եփէր. (Վրք. հց. ՟Դ։)

Զսպասն դարձեալ պուտովն ի բաց հանցեն. (Կանոն.։)


Պոնտոս

adj. s.

Pontius;
Pontus, the Euxine or Black sea.

· Calfa

NBHL (3)

ՊՈՆՏՈՍ կամ ՊՈՆՏԻՈՍ. յն. Πόντος . Անուն ծովու եւ գաւառի. տե՛ս բռ. յտկ. ան։ Բայց վարի ի մեզ եւ իբր ա. Պոնտացի. πόντιος ponticus.

Հերովդէս եւ պոնտոս պիղատոս. (Գծ. ՟Դ. 27։)

Պոնտիոս պիղատոս էր դատաւոր աշխարհին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)


Պոչիւն

s.

bellowing, lowing.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ պոռոզիւն. Բառաչիւն արջառաց. Ամօթ է ի ցուլն փոփոխութիւնք . զի անարժան է աստուածութեանն անուանն պոչիւնք եւ պոռոշիւնք. Կոչ. ՟Ղ։


Պոպոկ

s.

walnut-husk;
cf. Փեճեկ.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ ռմկ. ուրպէս Փեճեկ, կեղեւ.

Առ զնկուզին պոպոկն, որ հագուցեալ լինի, եւ ծեծէ, եւ զջուրն քամէ. (Բժշկարան.։ Ասի ռմկ. եւ պոպկել, որպէս կեղեւել, գերծուալ։)


Պոռնկիմ, եցայ

vn. fig.

to commit fornication, to abandon oneself to prostitution, to lewdness, to be prostituted;
to commit adultery;
to worship idols, to idolize.

· Calfa

NBHL (4)

πορνεύω, ἑκπορνεύω fornicor, scortor. որ եւ ՊՈՌՆԿԱՆԱԼ. Պոռնիկ լինել. գործել զմեզս պոռնկութեան.

Ըստ եբր. ոճոյ եւ Կռապաշտել.

Պոռնկեցաւ նու քո թամար։ Զի մի պոռնկեսցի երկիրն։ Պղծեցաւ ժողովուրդն պոռնկել ընդ դստերսն մովաբու.եւ այլն։

Պոռնկեցան զհետ աստուծոյ նոցա։ Անաձն ոռ երթիցէ զհետ վհկաց կամ գիտաց՝ պոռնկել զկնի նոցա։ Արարեր քեզ կուռս կարկատունս եւ պոռնկեցար ընդ նոսա։ Պոռնկեցան յեգիպտոս։ Պոռնկեցան յաստուցոյ իւրեանց.եւ այլն։


Պոռնկորդի

s.

whore-son, bastard.

· Calfa

NBHL (6)

νόθος spurius. Որդի կնոջ պոռնկի. ծնեալն ի պոռնկութենէ. աղջկորդի. որդի շնութեան. պիտակ զաւակ. փիճ.

Մի մտցէ պոռնըորդի յեկեղեցի աստուծոյ. (Օր. ՟Ի՟Գ.. 2։)

Վասն պոռնկորդեաց Նախ. (օրին.։)

Ոչ ՟Ը վայր խոտեցին հեթանոսք զպոռնկորդին չմտանել ի քրմութիւն։ Եփթայի պոռնկորդի էր. (Եղիշ. դտ.։)

Սողու աթենացի օրէնս եդ՝ ոչ ընդունել զպոռնկորդիսն ի ժառանգութիւն. եւ զիկուրգոս՝ ոչ թաղել զպոռնկորդիսն. (Պիտառ.։)

Եւ ոչ ժողովուրդն իսկ ունէր յանձին թագաւորել զպոռնկորդին ի վերայ իւրեանց։ Չէր պարտ եւ պատշաճ պոռնկորդւոյն շինել զտաճարն սուրբ աստուծոյ. (Եփր. թագ.։)


Պոռնկութիւն, ութեան

s.

fornication, prostitution, whoredom, harlotry.

· Calfa

NBHL (1)

πορνεία fornicatio, scortatio. Գործ պոռնկնց. պոռնկիլն. եւ կռապաշտութիւն, ի սուրբ գիրս ՝ ստէպ. եբր. զէնօնիմ, զէնօթ, թազէնօթ.


Պոռոչիւն

cf. Պոչիւն.

· Calfa

NBHL (2)

μύκημα mugitus. Բառաչիւն, գոչիւն արջառոց.

Ամօթ է ի ցուլն փոփոխութիւնք. զի անարժան է աստուածութեանն անուան պոչիւնք եւ պոռոչիւնք. (Կոչ. ՟Զ։)


Պոռոտող

adj. s.

boastful, bragging, vaunting;
emphatic;
speaking aloud, crying, bawling, brawling, noisy, squalling;
bully, braggart, hector.

· Calfa

NBHL (5)

ՊՈՌՈՏ ՊՈՌՈՏԱԽՕՍ ՊՈՌՈՏՈՂ. κομπώδης, κομπήγορος jactabundus, jactans se. Խոշոր եւ յոխորտ. խրոխտապանծ. մեծաբան, (խօսք, եւ խօսօղ).

Բանք պոռոտք զքաջ իմաստունն ոչ երկեցուցանեն. (Պիտառ.։)

Պոռոտ. (ճոռոմ, կամ խոշորաձայն, Հին բռ.։)

Իբրեւ առ մարդ պոռոտախօս եւ խուժադուժ ընդհարկանիմ պատերազմաւ, եւ ոչ իբրեւ ընդ աստուծոց։ Ոչ ընդոստեալ զարթեաւ ընդ պոռոտախօս բանս նորա. (Պտմ. աղեքս.։)

Եւ ոչ զիս երկեցուցանեն պոռոտող բանքդ (այլ ձ. պոռոտախօս) (Պտմ. աղեքս.։)


Պորոմիմ, եցայ

vn.

to contract the tongue on tasting acids.

· Calfa

NBHL (2)

Փոթոթիլ լեզուի՝ որպէս ի տտիպ կերլեաց կամ ըմպելեաց.

Խօսելով անյայտս եւ անհաւաստիս. վասն զի լեզուն ահա անդէն իսկ պորոմեցաւ ի մահադեղէ. (Պտմ. աղեքս.։)


Պուետեմ, եցի

va.

to versify, to poetize, to make or write poetry.

· Calfa

NBHL (2)

ՊՈՒԵՏԵԼ. Քերթուածս յօրինել. բանահիւսել. քերթել, քերթոցել.

Քեզ եւ հոմերականս հատանէին բան ի պիսանի պուետեալ առաւել քան զեւնոմիոս։ Ասի բան սակս կեստոնի՝ յոլովագոյնս սիրել նմա զայլոցն պուետել առասութիւն (այլ ձ. պատուել). (Մագ. լ. եւ ՟Կ՟Թ։)


Պուետէս, տի, տեայք, տեայց, տէից

cf. Պուետիկոս.

· Calfa

NBHL (10)

ՊՈՒԵՏԷՍ ՊՈՒԵՏԻԿՈՍ. որ եւ ՊՈՒԷՏ. Բառ յն. ποιητής poeta. (գրի եւ ՊՒԵՏԷՍ, ՊՒԷՏԷՍ, ՊՒԷՏԻԿՈՍ). Բանաստեղծ. բանահիւս. քերթող. կերտող, չափաբան. պէյիտ գրօղ, խօսօղ, երգօղ.

Դինարքոս պւետէս, ոչ հռետորն։ Կինեթոն ղակեդմոնացի պւէտէս։ Ստիսեքորոս պւետէս։ Պանիասոս պւետէս։ Սափփով եւ աղկէոս պւետեայք. (Եւս. քր. ՟Բ. ստէպ։)

Ոչ իմաստութեամբ պւետէից ավետարանեցի ես ձեզ. (Եփր. ՟ա. կոր.։)

Զուր են առասպելքն պւետիկոսին. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Որպէս ոք ուստեք ի պւետիկոսացն ասաց զճշմարիտն, կրթութիւն գործոյ օգտակար է. (Նախ. գծ.։)

Տաղասացութիւնս գովասանական առնել ըստ սովորութեան պուետիկոսաց. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)

Լայնաբար՝ որպէս իմաստասէր, կամ իմաստուն.

Զոր պուետիկոս կոչեն, որ է փիլիսոփայ, թարգմանի էակաց իսկից դիտող. (Վանակ. հց.։)

Զայս՝ պուետիկոս ոմն բարեշնորհ՝ արգահատէր ընդ սողոմոնի. (Նար. ՟Խ՟Զ։)

Առ նոսա լցաւ իմաստնոյն պուետիկոսի բան հաւատարիմ. (Յհ. կթ.։)


Պուետիկոս, ի, աց

s.

poet;
philosopher.

· Calfa

NBHL (10)

ՊՈՒԵՏԷՍ ՊՈՒԵՏԻԿՈՍ. որ եւ ՊՈՒԷՏ. Բառ յն. ποιητής poeta. (գրի եւ ՊՒԵՏԷՍ, ՊՒԷՏԷՍ, ՊՒԷՏԻԿՈՍ). Բանաստեղծ. բանահիւս. քերթող. կերտող, չափաբան. պէյիտ գրօղ, խօսօղ, երգօղ.

Դինարքոս պւետէս, ոչ հռետորն։ Կինեթոն ղակեդմոնացի պւէտէս։ Ստիսեքորոս պւետէս։ Պանիասոս պւետէս։ Սափփով եւ աղկէոս պւետեայք. (Եւս. քր. ՟Բ. ստէպ։)

Ոչ իմաստութեամբ պւետէից ավետարանեցի ես ձեզ. (Եփր. ՟ա. կոր.։)

Զուր են առասպելքն պւետիկոսին. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Որպէս ոք ուստեք ի պւետիկոսացն ասաց զճշմարիտն, կրթութիւն գործոյ օգտակար է. (Նախ. գծ.։)

Տաղասացութիւնս գովասանական առնել ըստ սովորութեան պուետիկոսաց. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)

Լայնաբար՝ որպէս իմաստասէր, կամ իմաստուն.

Զոր պուետիկոս կոչեն, որ է փիլիսոփայ, թարգմանի էակաց իսկից դիտող. (Վանակ. հց.։)

Զայս՝ պուետիկոս ոմն բարեշնորհ՝ արգահատէր ընդ սողոմոնի. (Նար. ՟Խ՟Զ։)

Առ նոսա լցաւ իմաստնոյն պուետիկոսի բան հաւատարիմ. (Յհ. կթ.։)


Պուետիկոսութիւն, ութեան

s.

poetry, poesy;
poem.

· Calfa

NBHL (2)

ποίησις, ποίημα poesis, poema. Քերթողութիւն. քերթուած.

Զյօժարամտութիւն քո ի բանաստեղծական մեր պուետիկոսութիւն ... տարազել ոչ է ժամանակ. (Մագ. ՟Թ։)


Պուղեմ, եցի

va.

to push, to repulse, to remove, to disperse, to scatter about.

· Calfa

NBHL (4)

գրի եւ ՊՈՂԵԼ. (լծ. լտ. բէ՛լլօ, բէ՛բուլի. Հերքել. ցրել. վանել.

Զբարձակիցն ի բազմականացն ի բաց պուղեաց։ Սուսերաւ զերամակս փղացն պուղէր. (Խոր. ՟Բ. 60. եւ 79։)

Իսկ (՟Բ. Մակ. ՟Ծ՟Բ. 22.)

Անդէն եւ անդ մրրկեալ ընդ միմեանս՝ պողէր պղտորէր, եւ առհասարակ ընդ ամենայն կողմանս ի փախուստ դարձուցանէր, ա՛յլ ձ. լոկ, պողէր. ա՛յլ ձ. լոկ, պղտորէր. իսկ յն. ի փախուստ աճպարեցին՝ այլ այլուր բերեալ։


Պուտուկ, տկաց

s.

pot, small pot, saucepan.

· Calfa

NBHL (7)

χυτρίς, χυτρίον ollula. Պոյտն փոքրիկ, խէցէղեն կամ պղնձի. պըտուկ.

Խորտկարարքն լուանային սկաւառակս եւ զպուտուկսն. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։)

Ետ հրաման՝ երկաթի պուտկօք հալել կապար. (Ագաթ.։)

Գտին կուժ մի ջրով, եւ պուտուկ, եւ ափսէ. (Վրք. հց. ՟Ծ՟Ե. ձ.) (տպ. պտուկ)։

Կասկար է պուտուկ պղնձի։ Ի թոնիր եւ ի պուտուկս. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. ղեւտ.։)

Իբրեւ պուտկունս ոք զի արկանէ հրով, զմարմինն այնպէս կծուակից առնէ. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)

Ես եմ եպիսկոպոս խոհակերոցին՝ պուտկանց եւ սափորոց. յորժամ մեղանչեն ինձ՝ կապեմ զնոսա. զպուտկունսն աղիւ եւ համեմով, զսափորսն գինւով եւ ջրով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Պչրիմ, եցայ

vn.

to give oneself affected ways, to simper, to be dainty, to mince, to be disdainful, overnice, to play the prude;
to adonize, to be studiously elegant, to be dandy or foppish;
to be well dressed, very spruce.

· Calfa

NBHL (4)

ἁκνόμαι, θρύπτομαι in lasciviam et in delicias labor. Ընդ պչրանո գալ. խենեշանալ. ի լկտիութիւնս հատանիլ.

Զի՞նչ իցէ խայտալն (կանանց). յորժամ հպտիցին, յորժամ պչրիցին, զաչսն զվայրօքն յածիցեն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ծ՟Է։)

Իսկ յասելն Լմբ. սղ.

Ուսո՛ ինձ յիմ ջրհորոց ջուր ըմպել, եւ ոչ ի գեղ օտար պչրել. կարծի ունել զզօրութիւն եւ պչնելոյ։


Պչրութիւն, ութեան

s.

immodest attire;
wicked, lascivious glance.

· Calfa

NBHL (2)

Նոյն ընդ պչրանք. ըստ իմիք եւ ընդ պչումն.

Ակնայարատ պչրութիւն, պոռնկակերպ կերպարան. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


*Պպլուկ

s.

eye, bud, germ, shoot.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ ռմկ. պտուկ տնկոց. ընձիւղ. բողբոջ.

Ասացին ոմանք, թէ լաւ հօտելն՝ յետ կթելոյն է ... զի շուտ հանէ զպպլուկն, եւ ի պատահարաց ամբողջ մնոց. (Վստկ.։)


Պռոտոֆրօնդէս

s.

Doctor, Master.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ յն. ի յետին դարս. πρωτοφροντίστης . որպէս թէ Առաջին խոհական խնամակալ, եւ վարժապետ, վարդապէտ, ուսումնասէր. իմաստասէր, եւ ճգնաւոր։ Զայս անուն սեպհականեաց անձին ստեփանոս ուռպելեան. Որպէս տեսանել ի գրուածս նորա. Գտանի գրեալ եւ այսպէս.

Ի ձեռն տէր ստեփանոսի, որ է պռօտաֆրադէո հայոց մեծաց. (Յիշատ.։)


Պռուգեմ, եցի

va.

to portion, to give a portion, to endow.

· Calfa

NBHL (2)

προΐξασθαι dono, donis adornare. Օժտիւք զարդարել՝ ճոխացուցանել.

Զնոյն եկեղեցի պռուդեաց եւ փարթամացոյց ստացուածովք։ Պռուգեալ կարգաւորեաց փարթամութեամբ զվանքն սրբոյն կոռնելիոսի. (Մարթին.։)


Պռստեմ, եցի

vn.

to be cross, illtempered, to make a wry face, to turn up one's nose, to be disdainful;
յունօք —, cf. Յօն.

· Calfa

NBHL (6)

Բարձրայօնութեամբ ունչս առնել. յընչաց քերել.

Ատեցեալ զայր իւր զարդատ՝ պչրանօք եւ պռսելով կայր. (Խոր. ՟Բ. 60։)

ՊՌՍՏԵԼ ԶՅՕՆՍ կամ ՅՈՒՆՕՔ. Կկզել զյօնս. կկզայօն լինել.

Խեթի հայելով, եւ զյօնսն պռստելով. (Վրդն. սղ.։)

Զյօնսն պռզտեալ կոկողաբանէր. (Արծր. ՟Գ. 5։)

Ոչ աղարտել զաշխատութիւնս մեր ... եւ յունօք պռստել. (Կիր. պտմ.։)


Պտխիմ, եցայ

vn.

to give or addict oneself to, to be fully occupied, immersed in.

· Calfa

NBHL (2)

Շաղախիլ, կամ մխիլ.

Եւ ի հատանիլն ի ստեանցն՝ նոյնպէս եկաց (ի պահս), եւ ոչ պտխեցաւ ի կերակուրս զատկաց. (Հ. դեկտ. ՟Ժ՟Ա.։)


Պտկեմ, եցի

vn.

cf. Պտկիմ.

· Calfa

NBHL (4)

ՊՏԿԵՄ ՊՏԿԻՄ. Պուկս ի վեր երեւեցուցանել. ըիձիւղիլ. բողբոջիլ. ցցուիլ. ծլիլ.

Թէպէտ եւ ոստովք առ ժամանակ մի պտկեսցէ. (Իմ. ՟Դ. 4։)

Զի նիսան էր, յորժամ ծառք պտկեն եւ ծաղկեն. (Բրսղ. մրկ.։)

Թզենի կակղացեալ սոտովք, եւ պտկեալ տերեւօք։ Ոստքն պտկին, եւ տերեւն երեւի. (Երզն. մտթ.։ Որպէս եւ Վստկ. ստէպ։)


Պտղեղութիւն, ութեան

s.

fertility, abundance.

· Calfa

NBHL (2)

Պտղեղն գոլ. պտղաւէտութիւն.

Յապականեալս ի հունձս եւ ի կալս, թէ եւ գտանի ուրեք պտղեղութիւն. (Յհ. կթ.։)