Entries' title containing ա : 10000 results

Անյուսութիւն, ութեան

s.

despair.

· Calfa

NBHL (10)

ἁπόγνωσις, ἁνελπιστία. abjectio spei, desperatio. Յուսահատութիւն. թերութիւն յուսոյ. լքումն. իւմիտսիզլիք.

Որք անյուսութեամբ լան զհրաժարեալսն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)

Ի տարակուսանս եւ յանյուսութիւն ազգ մարդկան հատեալ լինի. (Խոր. ՟Ա. 3։)

Եթէ զբազմութիւն գթութեանն աստուծոյ թուել հնար է, անյուսութիւն լինիցի. (Բրս. հց.։)

Զի մի՛ արտաքոյ բարւոյն եւ առաքինութեանն անյուսոթեամբն անկանիցիմք. (Ածաբ. մկրտ.։)

Յառաւել պնդութենէն՝ յանյուսութեան ընկղմի խորս. (Յհ. իմ. ատ.։)

Յանդիմանէ եկեղեցի զայսպիսի սատանայական անյուսութեան վարդապետութիւն. (Արշ.։)

Վասն որո՞յ պատճառի անյուսութիւն քեզ տիրեաց. (Մագ. ՟Ձ՟Բ։)

Ապաշաւանք յանյուսութեան։ Զանյուսութեանն կարկուտ հալել. (Նար. ՟Լ՟Ա. ՟Լ՟Է։)

Եհատ ասէ իբրեւ զծառ, զմահուն անյուսութիւն ցուցանելով. (Արշ.) իմա՛ զանյուսալի գոլն յաստիս առ կենդանութիւն։


Անյօդ

adj.

inarticulate;
not joined, simple.

· Calfa

NBHL (14)

Անմիաբան. որ ոչ զօդի ընդ այլս.

Որ չէ յօդեալ ի մասանց. պարզ անմարմին. իմանալի.

Անյօդ եւ անմարմին էութիւն աստուածութեան. (Գր. հր.։)

Անյօդս կատարեալ բանաւորս (հրեշտակս), եւ զյօդապատս (զմարդիկ). (Գանձ.։)

Անյօդ բնութիւն։ Զիւրաքանչիւր զգայութիւն մեր յօդեալ անյօդիցն չէ անխորհրդաբար. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)

Զեզեկիէլեան տեսլեանն երեւոյթ անյօդն էութեամբ. (Նար. խչ.։)

Չունօղ զյօդուածս եւ զխաղս անդամոց.

Ոտք փղաց անյօդք են. (Վեցօր. ՟Թ։)

Իսկ զմեզ անյարմարս եւ անյօդս, եւ ոչ երբէք կարացեալ ի նոյն գալ. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)

Պակասեալ ի յօդելոյ զբարբառ, կամ զհեգ եւ զբառ նշանական.

Ձայն երկակի է. կամ յէդեալ, կամ անյօդ, որպէս անասնոյ, եւ կամ որպէս անշնչիցն հնչմունք։ Վասն անյօդ ձայնի. (Անց. պորփ։)

Անյօդ եւ աննշան կոչումն են ձայնք անասնոց։ (Բարկացողաց) անյօդ խօսք՝ ամենեւին պակասեալ ի բանէ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ. եւ Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Առանց յօդելոյ.

Աննշանս եւ անյօդս խօսին. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)


Անյօդական, ի, աց

cf. Անյօդ.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՅՕԴԱԿԱՆ ԱՆՅՕԴԱՒՈՐ cf. ԱՆՅՕԴ ըստ ամենայն նշ.

Անյօդականն պարզութիւն. (Նար. խչ.։)

Անյօդաւոր ձայն. (Երզն. քեր.։)


Անյօդաւոր

cf. Անյօդ.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՅՕԴԱԿԱՆ ԱՆՅՕԴԱՒՈՐ cf. ԱՆՅՕԴ. ըստ ամենայն նշ.

Անյօդականն պարզութիւն. (Նար. խչ.։)

Անյօդաւոր ձայն. (Երզն. քեր.։)


Անյօժար

adj.

without desire, — wish or inclination;
involuntary, forced.

· Calfa

NBHL (6)

Որ ոչ յօժարի, կամ չէ յօժար. չյօժարօղ, չուզօղ, անսիրտ. իրատէթսիզ.

Յուլացեալ եւ անյօժար յունկնդրութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)

Անյօժար կամք, կամ միտք. (Խոսր.։ Մխ. երեմ.։ Գէ. ես.։)

Գասն այսոցիկ՝ անյօժարիցն. (Նիւս. բն.։)

Ոչ յօժարելի. չկամեցեալ.

Եւ ոչ անյօժարք եւ անխորհուրդ դիպմունք. (Փարպ.։)


Աննախանձ

adj. adv.

not envious;
liberal, generous;
without envy;
generously, abundantly.

· Calfa

NBHL (19)

cf. ԱՆՆԱԽԱՆՁԱԲԱՐ ԱՆՆԱԽԱՆՁԱՊԷՍ. ἁφθόνως. absque invidia եւ copiose, largiter. Առանց նախանձելոյ կամ խնայելոյ. առատապէս. լիով. անաչառապէս.

ἅφθονος. invidia carens եւ copiosus, largus. Ազատ ի նախանձուէ. անյաչաղ, եւ անաչառ. գըսգանմազ.

Աննախանձ բարք, կամ եղբայրութիւն. (Եղիշ. ՟Ա։ Յհ. կթ.։)

Հոգի անամբարտաւան՝ աննախանձ գոլով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 8։)

Աննախանձ լինել՝ առանց գրգռութեան. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Բ։)

Թագաւոր՝ որ աննախանձ լսողութեամբ լսէ. (Փարպ.։)

Պաշտպան աննախանձ. (Նար. ՟Ի՟Զ։)

առաւել, ըստ յն. ոճոյ, Առատ. ոչ ճշդող. ոչ խնայօղ. եւ ոչ ճշդեալ. ոչ կծկեալ. լիասիրտ. անխնայ առատաձեռնութեամբ. ճէօմէրտ, գընամազ, էսիրկէնմէզ.

Աննախանձ եւ առատ (յն. մի բառ)։ Յաննախանձ առատութեան (յն. մի բառ) կեան. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Աննախանձ եւ առատ առ արարածս իւր։ Զմիմեանս օգտեցուցանել աննախանձ օգնականութեամբ. (Յճխ. ՟Է. ՟Ժ՟Ը։)

Աննախանձ պարգեւատու. (Եղիշ. ՟Է։)

Աննախանձ պարգեւք. (Շար.։)

Աննախանձ պատիւ. (Նար. ՟Գ։)

Աննախանձ արքայութիւն. (Փարպ.։)

Աննախանձ տալ, կամ պարգեւել. (Ագաթ.։ Եզնիկ.։)

Աննախանձաբար հաղորդ առնել, կամ հաղորդեցուցանել, մատակարարել, ցուցանել, վայելել. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Վրդն. երգ.։ Սկեւռ. աղ.։)

Ուսուցանել աննախանձապէս. (Բրս. առ աստուածաբ.։)

Զոր եթէ զայս առնիցէք աննախանձապէս (կամ աննախանձաբար). (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ։)

Զքո զօրութիւնդ բարեհռչակեմ աննախանձապէս. (Լմբ. սղ. ՟Ի՟Ա։)


Աննախանձաւորութիւն, ութեան

s.

absence of all feeling of envy.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Աննախանձութիւն.

Անդ աննախանձաւորութիւն, եւ աստ նախանձ. (Ոսկ. կողոս.։)


Աննախանձութիւն, ութեան

s.

cf. Աննախանձաւորութիւն.

· Calfa

NBHL (4)

Չունելն զնախանձ, կամ զմախանս եւ ըստ յն. ոճոյ, նաեւ առատաձեռնութիւն.

Մախանացն զաննախանձութիւն (ընդդէմ դնել). (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)

Զաննախանձութիւն ուղղել. (Բրս. հց.։)

Բազում ձրիւք հանդերձ զգուշութեամբ կացուցանէ յաննախանձութիւնս զնա. (Ոսկ. ծն.։)


Աննահանջելի, լւոյ, լեաց

adj.

irrevocable.

· Calfa

NBHL (6)

ԱՆՆԱՀԱՆՋ եւ ԱՆՆԱՀԱՆՋԵԼԻ. Զոր չէ մարթ յետս նահանջել. անհրաժեշտ.

Աննահանջ արիութիւն. (Մագ. ՟Ի՟Է։)

Աննահանջելի հրաման. (Նար. ՟Գ։)

ԱՆՆԱՀԱՆՋ եւ ԱՆՆԱՀԱՆՋԵԼԻ. Զոր չէ մարթ յետս նահանջել. անհրաժեշտ.

Աննահանջ արիութիւն. (Մագ. ՟Ի՟Է։)

Աննահանջելի հրաման. (Նար. ՟Գ։)


Աննաւադնաց

adj.

unnavigable.

· Calfa


Աննենգ

adj. adv.

artless, guileless, sincere, upright, ingenuous;
artlessly, ingenuously.

· Calfa

NBHL (8)

ἅδολος doli expers Ուր չիք նենգ. անխարդախ. անկեղծ. հաւատարիմ. պարզ. ֆէնտիզ, սատըգ.

Աննենգ եւ մաքուր բարեպաշտութեան վերակացու է. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Աննենգ միտք, կամ միամտութիւն, բարք, սէր կամ դաշն. (Եղիշ. ՟Ա։ Պիտ.։ Սարկ. խրատ.։ Յհ. կթ.։)

Աննենգ նախարարօք. (Փրպ.)

Բաղարջ աննենգ է եւ անապական. (Ճ. ՟Թ.։)

Առաջի հանապազ արկանել զշմարտութեանն աստուածային եւ աննենգ կերակուրս. (Սարկ. հանգ.։)

Առանց նենգութեան.

Աննենգ խոկան յօրէնս նորա. (Լմբ. սղ.։)


Աննենգութիւն, ութեան

s.

sincerity, simplicity, ingenuousness.

· Calfa

NBHL (2)

Անկեղծութիւն. պարզութիւն.

Լեզուոյս աննենգութեամբ. (Լմբ. սղ.։)


Աններգործելի, լւոյ, լեաց

adj.

not susceptible;
inefficacious.

· Calfa

NBHL (2)

cf. աններգործական. իբր ոչ ներգործօղ.

Ի լքանել զնա հոգւոյն՝ յայսց ամենեցունց աններգործելի կայ մնայ։ Մեռեալ դնի աններգործելի բարւոյ։ Աններգործելի առ ամենայն բարեգործութիւնս։ Ուր անհաւատութիւն է, անդ անդ աններգործեալի կան մնան կամքն աստուծոյ. (Սարգ.։)


Աններելի, լւոյ, լեաց

adj.

unpardonable;
intolerable.

· Calfa

NBHL (12)

ἁνήκεστος. implacabilis, insanabiis, intolerabilis. Որում չէ՛ արժան ներել. անթողլի. անհրաժեշտ. եւ ըստ յն. ոճոյ, Անբուժելի, անդարմանելի, անհնարին. եւ Անտանելի, անտոկալի. (զի ներելն նշանակէ եւ տոկալ). աֆվ օլունմայաճագ.

Աններելիս քան զանհաւանն կափառնաում. (Նար. ՟Բ։)

Վասն այսորիկ են աններելի դեւք, զի ամբարտաւանք են. (Լմբ. սղ.։)

Աններելի պատուհաս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։) (Շար.։)

Աններելի տանջանք. աններելի հուր. աններելի տապակ. (Մանդ. ստէպ։)

Աններելի դատաստան, կամ սրտմտութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։) (Պիտ.։)

Անանց եւ աններելի են ահեղ աղետիցն կսկիծն եւ մորմոքումն. (Եփր. քրզ.։)

Ունէր ախտս աններելիս տեռատեսութեան. (Վրք. ոսկ.։)

Առանց ներողութեան. անխնայ. անտոկալի օրինակաւ, սաստիկ յոյժ.

Յոյժ աններելի դատապարտի քահանայն, որ ոչ սաստիցէ. (Մանդ. ի ցանկն.։)

Որոց աստ ներէ, ի հանդերձեալսն աններելի տանջէ. (Լմբ. առակ.։)

Աններելի բարկանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)


Աններհուն

cf. Անհմուտ.

· Calfa


Աննեցուկ

adj.

without support.

· Calfa

NBHL (2)

ἁνερμάτιστος fulcro carens, non habens saburram Որ ոչ ունի զնեցուկ. անհաստատ. եւ Անխիճ (նաւ). տայագսըզ. սաֆրասըզ.

Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւամակոյկն շարժեալ դեդեւացուցանեն։ Իբր զնաւ աննեցուկ յեղեալ կործանեսցէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 115։)


Աննիազ

adj.

not indigent;
opulent

· Calfa

NBHL (4)

ἁπροσδεής. nulla re indigens, ἁνέκληπτος, nunquam deficiens, perennis. Անկարօտ. եւ Աննուազ. անպակասելի.

Աննիազ յամենայնէ, լի ամենայնիւ։ Որ աննիազդ ես յամենայնի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 35։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 5։)

Վստահ է յաննիազ մեծութիւնն իւր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)

Առատ եւ աննիազ հոսումն բաշխելով նոցա։ Զաղբիւրեղէնն եւ զաննիազն պատճառ. Զհրոյ զօրութիւնս՝ անշէջս առնէ, եւ զջրոյ հոսանս՝ աննիազս. (Դիոն. երկն. եւե աստուածայ։)


Աննիազաբար

adv.

abundantly.

· Calfa

NBHL (2)

Աննիազաբար բաշխել. (Նիւս. բն.։ Սկեւռ. լմբ.։)

ἁδιαλείπτως. indeficienter. indesinenter. Առանց նուազելոյ. անսպառութեամբ. յաւեժաբար.


Աննիրհ

adj.

sleepless, watchful.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՆՆԻՐՀ ԱՆՆԻՐՀԵԼԻ. Որ ոչ նիրհէ. աննինջ. անքուն. միշտ արթուն. չմրափօղ. ույգու պիլմէզ.

Աննիրհ աչօք մտաց. (Շ. ընդհ.։)

Քուն աննիրհ, եւ կուրութիւն բարի, ի մի՛ կարասցէ տեսանել զմեր առաքինութիւնս. (Կլիմաք.։)

Աննիրհելի ակն կամ պահապան։ Աննիրհելի դիտմամբ։ Աննիրհելի փառաբանողաց։ Զուարթունք աննիրհելիք. (Նար.։)


Աննիրհելի

cf. Աննիրհ.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՆՆԻՐՀ ԱՆՆԻՐՀԵԼԻ. Որ ոչ նիրհէ. աննինջ. անքուն. միշտ արթուն. չմրափօղ. ույգու պիլմէզ.

Աննիրհ աչօք մտաց. (Շ. ընդհ.։)

Քուն աննիրհ, եւ կուրութիւն բարի, ի մի՛ կարասցէ տեսանել զմեր առաքինութիւնս. (Կլիմաք.։)

Աննիրհելի ակն կամ պահապան։ Աննիրհելի դիտմամբ։ Աննիրհելի փառաբանողաց։ Զուարթունք աննիրհելիք. (Նար.։)


Աննիւթ, ից

adj.

immaterial.

· Calfa

NBHL (16)

Աննիւթք, որպէս աստուած, հրեշտակք, միտք, հոգի. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)

Յաննիւթէն աննիւթականք. (Շ. հրեշտ.։)

Աննիւթ բնութիւն. (Լմբ. ատ.։)

Հուր աննիւթ. (Յճխ. ՟Բ։)

Հիւթ՝ աննիւթից վեհագոյն. (Նար. խչ.։)

Յաննիւթոյ տարերէն։ Յիմանալւոյն եւ յաննիւթոյն. (իւս. կազմ։)

Աննիւթ քաղաք, կամ մարտք. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)

Ծաղիկք նիւթեղէնք յաննիւթ ծաղիկն յօդեցան. (Շար.։)

Մակամտածութեամբ աննիւթք, որպէս ձեւք (ըստ երկրաչափից). (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)

Յաննիւթոյ՝ չքաւոր եւ յանկերպարան նիւթոյ. (Ագաթ.։)

Խաւար անգոյ է եւ աննիւթ. (Լմբ. սղ.։)

αὑλός. materiei expers, immaterialis. Անմասն ի նիւթոյ. անմարմին. իմանալի.

Արարեր յաննիւթից (կամ յաննիւթ գոյից). (Ճշ.։)

Որ խառնի յաղօթելն ընդ բազումսն երգակցութեամբ՝ ոչ կարէ աննիւթ աղօթել. (Կլիմաք.։)

ՅԱՆՆԻՒԹՍ. Առանց գտանելոյ զնիւթ. առանց պատճառի. վայրապար.

Յաննիւթս զրահետ բերիլ յայսոսիկ. (Շ. թղթ.։)


Աննիւթական, ի, աց

cf. Աննիւթ.

· Calfa

NBHL (4)

Աննիւթական աղաւնի. (Շար.։)

Յամենեւիմբ աննիւթականսն մատչել. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)

Ի ձեռն աննիւթականի գրոյ. (Դիոն. եկեղ.։)

Մի՛ յաղագս նիւթականին հոգալոյ՝ յաստուածային առաքինութեանց աննիւթական հոգոց խափանեսցի։ Աննիւթական տանջանօք. (Շ. ընդհ. եւ Շ. ամենայն չար.։)


Աննիւթութիւն, ութեան

s.

immateriality.

· Calfa

NBHL (3)

ἁυλία. immaterialitas. Աննիւթն գոլ. անմարմնութիւն. վերացումն ի նիւթոյ. հոգեղինութիւն.

Պարտ է զնա իմանալ գերագոյն քան զմիտս եւ զբան աննիւթութեամբ։ Աստուածայնոյ գալստեան ամենայն անախտութեամբ եւ աննիւթութեամբ ընդունական. (Դիոն. եկեղ.։)

Ոչ որպէս պատահումն ենթակայի վասն աննիւթութեան. (Մաքս. ի դիոն.։)


Աննկար

adj.

without painting, figure or device;
unformed, imperfect, shapeless.

· Calfa

NBHL (4)

Սաղմն աննկար. (Ել. ՟Ի՟Ա. 22։)

Մի է նկարեալն եւ աննկարն ըստ յուսոյ առնն՝ ծնանել կնոջն, թէ եւ բազում միջոց է նկարելոյ եւ աննկարի. (Մխ. դտ.։)

Բանականաց, անբանից, անշնչից, կենդանեաց, աննկար նիւթոյ. (Ոսկիփոր.։)

μὴ ἑξεικονίμενος. non formatus, non figuratus. Ոչ նկարեալ իւր սարօքն. անկատար ձեւացեալ. ուրուական. անկերպարան. անձեւ.


Աննկարագիր

adj.

indescribable.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆՆԿԱՐԱԳԻՐ ԱՆՆԿԱՐԱԳՐԵԼԻ. Ոյր չիք կամ լինի նկարագիր, եւ պատկեր համանման. աննման. անզուգական. նմանը չունեցօղ.

Որդի աննկարագիր։ Աննկարագրելի բնութիւն. (ՃՃ.։)


Աննկարագրելի

cf. Աննկարագիր.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆՆԿԱՐԱԳԻՐ ԱՆՆԿԱՐԱԳՐԵԼԻ. Ոյր չիք կամ լինի նկարագիր, եւ պատկեր համանման. աննման. անզուգական. նմանը չունեցօղ.

Որդի աննկարագիր։ Աննկարագրելի բնութիւն. (ՃՃ.։)


Աննկուն

adj.

invincible, tameless, insuperable.

· Calfa


Աննման, ից

adj.

unlike, dissimilar, different;
not uniform;
incomparable.

· Calfa

NBHL (25)

Անյարմար. անվայելուչ. անճահ. անպատշաճ. անդէպ. անտեղի. օտար. անշուք. ցած իմն. ուսլուպսուզ. եագըշըգսըզ. μὴ πρόσηκον, ἁπεικόν, ταπεινόν. inconveniens, absurdum, humile, vile.

ԱՆՆՄԱՆՔ. գ. ըստ յն. անօմիի. ἁνομοίοι. anomoei. Անամեան հերետիկոսք, հետեւօղք այետիոսի եւ եւնոմիոսի, որք զորդին աստուծոյ աննման հօր ասէին.

Աննման են այլոց կեանք նորա. (Իմ. ՟Բ. 15։)

Եթէ աննման իցէ որդի, աննմանաւն աննման զիա՞րդ ճանաչիցի. (Սեբեր. ՟Է։)

Զպատիւսն՝ աննմանիցն մասն բաշխեալ տայ. (Փիլ. քհ.։)

Խառնումն աննմանիցն անչափապէս. (Դիոն. ածայ.։)

Մի ի բազմաց եւ յաննմանից բացակատարի. (Արիստ.։)

Պատահումն յէութիւնն բաժանելով՝ յաննմանն բաժանի. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը։)

Բերքն պակասք եւ աննմանք. (Փարպ.։)

Ասել՝ թէ օդով ծածկեալ էր երկի, աննման է։ Առ բազում իրս աննմանս գայթագղեալ կործանին. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Գ։)

Խոյին գոլ տարացոյց առ իրն աննման. (Պիտ.։)

ἁνόμοιος. dissimilis, absimilis, dispar. Որ չէ նման այլում. այլազան. տարբեր. զանազանեալ տեսլեամբ կամ որակաւ. պէնզէմէզ, մուխթէլիֆ.

Զաննմանն ինձ կամ ցուցի։ Զաննման ինձ բան. (Նար. ՟Ծ՟Է. Նար. կ.։)

Ոչ է ապա յաննմանիցն՝ եւ ձեզ գալ յարեւելս. (Շ. թղթ.։)

Չէ՛ ինչ աննման, այլ՝ ի դէպ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։) եւ (Տօնակ.։)

Ցանկայ անդէպ մեծութեան եւ աննման. (Ոսկիփոր.)

Զաննմանս եւ զանմօտաւորս ինքեան խօսէր։ Յանձն էառ ասել զաննմանսն վասն իւր։ Աննմանքն վայելեն եւ ոչ վայելեն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)

Անզուգական. անհամեմատ. գեղեցիկ. գերազանց. ծայրագոյն, եւ յետին. անհնարին. մէնէնտսիզ.

Գեղեցկաշէն տաճար բանին՝ աննման. (Տաղ.։)

Գեղն աննման։ Ի տեսիլս անպատումս, յաննման փոփոխմունս. (Ագաթ.։)

Յերկրային տոհմէ՝ աննմանք. (Նար. առաք.։)

Նման աննմանիցն (հրեշտակաց). (Մագ. ՟Խ՟Գ։)

Ամբարհաւաճք եւ աննման չարք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9։)

Աննմանիցն յանդիմանին աղանդք։ Արդ ո՞ւր են ինձ աննմանիցն աղանդք. (Նիւս. կազմ.։)

Զամենայն հերձուածս զեւնոմիոսացն՝ այսինքն աննմանիցն. (Կանոն.։)


Աննմանելի, լւոյ, լեաց

adj.

inimitable.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ նման ոչ լինի. աննման.

Քաղաք աննմանելի. (Պտմ. աղեքս.։)


Աննմանութիւն, ութեան

s.

unlikeness, dissimilitude, difference;
unsuitableness, disproportion.

· Calfa

NBHL (5)

Մի՛ ինչ էութեանն աննմանութիւն իմասցի։ Ուրանօր էութեանն նոյնութիւն, զո՞ր կալցի տեղի աննմանութիւնն. (Կիւրղ. գանձ.։)

Զանազանութիւն ասէ՝ աննմանութիւն է. եւ եթէ աննմանութիւն, ոչ պարզութիւն. (Ասող. ՟Գ. 21։)

Ինքն բանն կոչեցեալ՝ զաննմանութիւն ցուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)

Անքանակ եւ անորակ, անտեղի եւ աննմանութիւն։ Անեղ եւ անստեղծ, աննիւթ եւ աննմանութիւն. (Բենիկ.։)

ἁνομοιότης. dissimilitudo. Աննման գոլն. պակասութիւն նմանութեան. տարբերութիւն. անհամեմատութիւն. եւ Աննմանելի կամ անզուգական իսկութիւն. պէնզէմէզլիք, իխթիլաֆ.


Աննշան, ից

adj.

without mark, without sign, without character;
ignoble, unknown, obscure;
— վարել կեանս, to leave retired.

· Calfa

NBHL (17)

Ոչ նշանակօղ ինչ. խառնաձայն. որ եւ ԱՆՆՇԱՆԱԿ, ԱՆՆՇԱՆԱԿԱՆ. ἁσήμαντος. incertus.

Լինէր աննշանն լաբանու. (Ծն. ՟Լ. 42։)

Աննշան էր վայրն. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Զարծաթ, զոսկի, եթէ աննշան, եւ եթէ նշանաւոր բաժակաց. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Աննշան առ տիպս է անտեղի տալին (այսինքն կարծրն). (Նիւս. կազմ.։)

Ոչ աննշան քաղաքի քաղաքացի։ Մի՛ թողցեն աննշան զօրն զայն. (Գծ. ՟Ի՟Ա. 39։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 36։)

Ճանաչելով զաննշան խոտանն, եւ զփորձ ընտիր. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Աննշան եւ աղքատ ոք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)

Զաննշանից եւ զվատ արանց։

ἅσημος, ἁσήμαντος. cuisignum, seu nota nonest impressa, nonsignatus. Ուր չկայցէ կամ չլինիցի նշան, կամ նիշ ինչ որոշիչ, եւ կամ դրոշմ գծեալ որոշելի. նիշանսըզ.

իբր Աննշանաւոր. ἅσημος, ἁπαρασήμαντος, εὑτελής. non insignis, ignobilis, vilis. Ոչ երեւելի. անծանօթ. ոչ հռչակաւոր. չհանդիսացեալ. անշուք.

Ոչ ի փոքունց եւ յաննշանից. (Խոր. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 77։)

Յաննշանից ոմանց։ Բաց ի սակաւուց ոմանց, եւ յաննշանից. (Շ. թղթ.։)

Ոչ նշանակեալ. չազդեալ. անյայտ.

Գոն զօրութեան անուանք եւ մեզ իսկ աննշանք եւ անծանօթ. (Ոսկ. եփես.։)

Զառաւելութիւն ձայնի զօրացն աննշան հնչման ծովու նմանեցուցանէ. (Մխ. երեմ.։)

Աննշան գոչումն են ձայնք նոցա (անասնոց)։ Աննշանս խօսին (հերձուածօղք). (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)


Աննշմար

adj.

unobservable

· Calfa


Աննշմարելի

cf. Աննշմար.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ոչն նշմարի. ուր ոչինչ տեսանի.

Խաւար աննշմարելի. (ՃՃ.։)


Աննշոյլ

adj.

without lustre, dull, gloomy, dark.

· Calfa

NBHL (4)

Անմասն ի նշուլից լուսոյ. անլոյս. աղջամղջին. cf. ԱՆԲԱՑ.

Աննշոյլ խաւարաւ. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 16։)

Աննշոյլ մոլորութիւն, կամ բանտ, կամ մթութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Զ. ՟Ծ՟Զ։)

Գիշեր նսեմ եւ աղջամղջին, աննշոյլ ամենեւին. (Մաշկ.։)


Աննորոգելի, լւոյ, լեաց

adj.

irreparable.

· Calfa

NBHL (2)

Զոր չէ մարթ նորոգել.

Անպակասութիւնն աննորոգելի. Աննորոգելի եղծմամբ պատառեաց. (Նար. ՟Լ՟Թ. եւ Նար. խչ.։)


Աննուազ

adj.

inexhaustible.

· Calfa

NBHL (7)

ԱՆՆՈՒԱԶ որ եւ ԱՆՆԻԱԶ. ἁμείωτος. non imminutus, de quo nihil imminui potest. Որ ոչ նուազի, եւ որում ոչինչ նուազի. անպակասելի. անսպառ. անթերի. անկարօտ.

Աննուազ գոլ եւ անշարժ ամենայն ուրեք. (Դիոն. եկեղ.։)

Որ աննուազ է եւ անբաւ։ Աննուազ բարիք։ Զի իցէ աննուազ տալ ո՛ւմ պիտոյ իցէ. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ. ՟Ի՟Գ։)

Զաննուազ լուսոյդ. (Ագաթ.։)

Աննուազ լիութեամբ. (Պետ.։)

Աննուազ յարդարութեան վաստակոց. (Խոսր.։)

Աննուազ գոլով յընտանի փառացն. (Նար. ՟Հ՟Ե։)


Աննուաղ

adj.

inextinguishable.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՆՆՈՒԱՂ ԱՆՆՈՒԱՂԵԼԻ. Որ ոչ նուաղի. անշէջ. անաղօտ. աննուազ.

Աննուազ ջահիցն վառումն. (Արիստակ. նաւակատ.։)

Արեգակն աննուաղելի. (Ճ. ՟Ա.։)

Մշտավառ ճրագ էր աննուաղելի. (Ոսկիփոր.։)


Աննուաճ

cf. Աննկուն.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ոչ նուաճի. անսանձ. անմեղկելի. անզուսպ. զապթսըզ.

Ի բազում աննուաճ խորհրդոց. (Ճ. ՟Գ.։)


Աննուէր, ուիրաց

adj.

without offering;
implacable, inexorable, cruel.

· Calfa

NBHL (16)

Ոչ նուիրօղ. որ ոչ մատուցանէ ինչ յիւրմէ.

Խոտորումն է աննուէրն լինել, եւ յոյժ խոտորումն է ի յափշտակութենէ ընծայեալ յինքեան աստուծոյ. (Ոսկ. հռ.։)

Օրինական աննուէր. (Նար. ՟Ծ՟Ղ.) (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։)

Զնուիրեալս աննուիրից եւ պղծոց մասն տան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Եւ Ոչ նուիրեալ. առանց նուիրելոյ.

Զմասն ինչ ի փորոտւոյն աստուծոյ նուիրել, եւ զայլն ամենայն թողուլ աննուէր. (Սարկ. լուս.։)

Չունօղ ուստեք զնուէրս. զընծայս. կարօտ եւ աղքատ մնացեալ.

Եւ Աննուիրական. անսրբազան. ἁνίερος. profanus.

Աթոռս սուրբ՝ ընդ հարկաւ այլասեռից, եւ անօգնական եւ աննուէր ի մերասերաց. (Շ. ատեն.։)

Անողոքելի ի ձեռն նուիրաց կամ աղաչանաց. անհամբոյր. անաղք. անամոք. անգութ. անհաշտ. ἅσπονδος. implacabilis.

Անագորոյնք, աննուէրք. (Հռ. ՟Ա. 31.)

Աննուէրք, այսինքն անհրաւէրք. (Մեկն. հյ.)

Աննուէրք, անգութք. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ. 3։)

Աննուէր եւ առանց խաղաղութեան (գործս) ի նուէր եւ առանց խաղաղութեանն գործեցին. (Փիլ. տեսական.։)

Աննուէր պատերազմ ունէին առ հրէայսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40։)

Մարտ աննուէր շարժէ համեղութիւն կերակրոց. (Նեղոս.։)


Աննուիրական, ի, աց

adj.

that cannot be offered, not sacred, profane.

· Calfa

NBHL (4)

ἁνίερος. profanus. Աննուէր՝ որպէս անսրբազան. անսուրբ. պիղծ. հասարակ. խառն. ոչ արժանի նուիրելոյ աստուծոյ.

Էշն աննուիրական է, եւ տարտամ ի գնացս։ Աննուիրական կենդանի. (Տօնակ.։) (ՃՃ.։)

Զխոզն ասէ՝ աստուածայնոց զոհիցն աննուիրական. (Սարկ. չուս.)

Ոչ աննուիրական իւղով առ ի յակոբայ պարարի. (Նար. ՟Հ՟Է։)


Անշահ, ից

adj.

unprofitable, useless, vain.

· Calfa

NBHL (16)

ἁκερδός, ἁνωφελής, ἁνόνητος, ἅπορος. inutilis, lucro carens. Ուր կամ յումմէ չիք ինձ շահ. անօգուտ. անպիտան. անպտուղ. վայրապար. սնոտի. փուճ. ֆայտասըզ, պիր շեյէ եարամազ.

Զկնի անշահիցն երթային. (Երեմ. ՟Բ. 8։)

Ծախք անշահք։ Յանշահ ծախուցն. (Ագաթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)

Անշահ կողմն, արշաւանք, բան, յուսահատութիւն. (Պիտ.։ Նար.։ Բրս. ճգն.։)

Խաբեցին՝ անշահք փոխանակ շահաւետին առնուլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)

Ոչ անշահ յիշատակ այնոցիկ, որք առաքինութեանն եղեն ընդունակք. (Նիւս. սքանչ.։)

Մի՛ անշահ եղիցին կրիցդ պտուղք. (Նար. ՟Հ՟Ը։)

Գուցէ զուր տարապարտուց եւ անշահ՝ մշակութիւնս մեր եղիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)

Սնափառի պահք անվարձ, եւ աղօթք անշահ. (Կլիմաք.։)

Որ ոչ շահի ինչ. ցականեալ. ունայնաձեռն.

Տարակուսելոց եւ անշահից ի քահանայից՝ յաղագս կերակրոց ոչ անքատս լինել. (Փիլ. քհ.։)

Յայնմ եւս անշահ մնացեալ՝ յաղօթս ապաւինի. (Խոր. ՟Գ. 53։)

Զանձինս անշահ ի շնորհէն վարկանիմք. (Լմբ. պտրգ.։)

Անշահ աշխատիք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9։)

Սոսկ եւ վայրապար եւ անշահ անցանել ընդ լերինս գեղեցկութիւն. (Տօնակ.։)

Առանց շահի կամ օգտի. ἁνόνητα. frustra. ի զուր. փուճ տեղը. նաֆիշէ. ապէս եերէ.


Անշահախնդիր

adj.

disinterested.

· Calfa


Անշահախնդրութիւն, ութեան

s.

disinterestedness

· Calfa


Անշահասէր

cf. Անշահախնդիր.

· Calfa


Անշահասիրութիւն, ութեան

s.

cf. Անշահախնդրութիւն.

· Calfa


Անշահաւէտ

cf. Անշահ.

· Calfa

NBHL (1)

Խոնարհութիւն անմխիթար եւ անշահաւէտ. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Անշահեկան

cf. Անշահ.

· Calfa

NBHL (3)

Անշահեկան խոտոցն. (Ագաթ.։)

Ո՛վ ճաշ անշայեկան. (Ոսկ. ես.)

Յանշայեկանէն շայեկանն (երեւի). (Յճխ. ՟Դ։)


Անշայեկան

cf. Անշահ.

· Calfa


Անշահութիւն, ութեան

s.

unprofitableness, uselessness.

· Calfa

NBHL (5)

τὸ ἁνωφελές, ἁκερδές, ἁνότητον, ἁχρηστία. inutilitas, res lucro carens. Անպիտանութիւն. չունելն զշահ կամ զօգուտ. ֆայտէսիզլիք.

Արհամարհութիւն լինէր առաջին պատուիրանին վասն նորին տկարութեան եւ անշահութեան. (Եբր. ՟Է. 8։)

Ի բաց կային յայնմ վաստակոյ վասն իրին անշահութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)

Այլք տգիտաբար առ ունայնութիւն եւ անշահութիւն ի վայր խորտակելով. (Նիւս. սքանչ.)

Ընդ բնաւ իրաց անշահութեան պատճառի. (Պիտ.։)


Անշաղախ

adj.

free from dirt, clean;
not contaminated, pure, clear.

· Calfa

NBHL (6)

ὀ, ἠ ἁμόλυντος, ἁμίαντος, ἅχραντος. immaculatus, -ta;
incontaminatus, intacta
. Ոչ շաղախեալ. աններկ. անաղտ. ամբիծ. անարատ. անփորձ. անապական. չի պլըշտըկած, մաքուր, սուրբ. քիրսիզ, փաք, փաքիզէ.

Թուղթ կնքեալ ամենայն իրօք անշաղախ սուրբ կոյսն է։ Այրի եղելոյ աշխարհի անշաղախ փեսայածին. (Ոսկ. յաւետիս.։)

Անշաղախ ըստ նմանութեան արուսեկին բարձրութեան։ Անշաղախ մաքրոցն։ Անշաղախ մարմնով. (Նար. ձ. ՟Ձ՟Ա. ՟Ղ՟Ա։)

Մկրտութեան օծումն անշաղախ։

Զմնացեալքս պահեսցէ կենդանի եւ անշաղախ. (Մագ. ՟Կ՟Է։)

Հաւատս անխոտորս եւ անշաղախս. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)


Definitions containing the research ա : 5914 results

Հոգենորոգ

adj.

soul-refreshing, soul-reviving;
renewed by the Holy Ghost;
refreshing or reanimating the spirit.

· Calfa

NBHL (2)

Նորոգեալ հոգւով. եւ Նորոգիդ հոգւոց.

Հոգենորոգ զուարթութեամբ։ Ի տեղի հանգստեան հոգենորոգ մարմնոյ հօրեղբօր. (Նար. ՟Ժ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)


Հոգեշնորհ

adj.

granted by the Holy Spirit;
adorned with or full of the gift or grace of the Holy Spirit;
communicating the Holy Spirit.

· Calfa

NBHL (4)

ՀՈԳԵՇՆՈՐՀ կամ ՀՈԳԷՇՆՈՐՀ. Շնորհեալ ի հոգւոյն, եւ շնորհօղ զհոգի, կամ ունակ շնորհաց հոգւոյն սրբոյ.

Հոգեշնորհ վարդապետութեամբ, կամ յղացմամբ, կամ օրինօք աւետեաց, կամ երգովք. (Փարպ.։ Անան. եկեղ.։ Սիսիան.։ Դիոն. թղթ.։)

Զնոյն ձայն (սաղմոսի) հոգեշնորհ հնչեցուցանեմք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Հոգեշնորհ վարդապետ, կամ հայր. (Ճ. ՟Ը.։ Երզն. լս.։)


Հոգեշունչ

adj.

inspired by the Holy Spirit.

· Calfa

NBHL (3)

ՀՈԳԵՇՈՒՆՉ որ եւ ՀՈԳԻԱՇՈՒՆՉ. Շնչեալ ի հոգւոյն սրբոյ.

Զհոգեշունչ օգտակարութեամբ։ Զբանս նորա հոգեշունչս։ Հոգեշունչ աւետարանիչք. (Նար. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Զ. եւ Նար. խչ.։)

Ի հոգեշունչ բանէ հօրն մերոյ. (Գր. տղ. թղթ.։)


Հոգեպէս

adv.

spiritually, according to the spirit, divinely;
allegorically, mystically.

· Calfa

NBHL (9)

ՀՈԳԵՊԷՍ. Հոգեւոր մեկնութեամբ. խորհրդաբար. նշանակաւ.

ՀՈԳԵՊԷՍ կամ ՀՈԳԷՊԷՍ. πνευματικῶς spiritualiter, spiritaliter. Հոգւով. ըստ հոգւոյ. հոգեւորապէս.

Որ եւ պաշտի առ մեզ հոգեպէս. (Նախ. եզեկ.։)

Հոգեպէս կենդանանալ, կամ հեծել, վիրաւորել, խառնիլ. (հրճուիլ. Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ձ՟Բ։ Շ. այբուբ.։ Երզն. մտթ.։ Տաղ.։)

Եթէ ոչ էր ծնեալ նորա մարմնապէս, եւ ոչ դու ծնանէիր հոգեպէս։ Պրպմ. (ձ։)

Զորս մօր եկեղեցւոյ արգանդն ծնանի հոգեպէս. (Լմբ. սղ.։)

Հոգեպէս զօծումն շնորհաց հուոյն նշանակէ ճարպն։ Հոգեպէս՝ ուրախ լիցին երկինք ի փրկութիւին հեթանոսաց. (Գէ. ես.։)

ՀՈԳԵՊԷՍ որ է Հոգեւորապէս. Նշանակէ եւս՝ Հոգողութեամբ մեծաւ, բազում խնամով, ոգւով չափ.

Տարաւ ի տուն իւր զանդամալոյծն, եւ խնամարկեաց զնա հոգեպէս. (եւ հաճէր զմիտս նորա. Վրք. հց. ձ։)


Հոգեսէր

adj.

benign, soul-pitying, soul-saving;
spiritual, devout, pious.

· Calfa

NBHL (2)

Միայն բարեգործ, հոգեսէր, հզօր, մարդասէր. (Նար. ՟Կ՟Զ։)

ՀՈԳԵՍԷՐ որ եւ ՈԳԵՍԷՐ. φιλόψυχος amator animarum. Սիրօղ հոգւոյ կամ հոգւոց.


Հոգեսնունդ

adj.

nourished or brought up spiritually.

· Calfa

NBHL (3)

Հոգւով սնեալ՝ սնուցեալ.

Աճեցեալ հոգեսնոյց զարգացմամբ ի յարկս տեառն։ Առ ի զարգացումն հոգէսնոյց աճմանց. (Անան. եկեղ։)

Պետ հարց հոգեսնունդ զաւակաց. (Նար. մծբ.։)


Հոգետես, աց

adj.

knowing the inmost thoughts or secrets of the soul.

· Calfa

NBHL (2)

Տեսօղ հոգւով կամ յայտնութեամբ հոգւոյն զգաղտնիս.

Վասն հոգետես հարցն։ Եղեւ հոգետես։ Ծեր ոմն հոգետես. եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ի՟Զ։)


Հոգետեսութիւն, ութեան

s.

the gift of penetrating the secrets of the heart.

· Calfa

NBHL (2)

Տեսանելն հոգւով զգաղտնիս. շնորհք կամ ձիրք հոգետես գոլոյ. հոգեւոր տեսութիւն.

Եկն առ իս հոգետեսութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ե։)


Հոգերգող, ի

s. adj.

psalmist;
singing by inspiration of the Holy Spirit.

· Calfa

NBHL (5)

Հոգւով սրբով երգօղ. նուագօղ զսաղմոսս եւ զօրհնութիւնս. մակդիր դաւթի.

Ինքն իսկ ասէ հոգերգօղն, ասաց տէր ցտէր իմ. (Պրպմ. ձ։)

Հոգերգողին դաւթի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Կատարելով զողբումն հոգերգողին. (Շար.։)

Խնդրէին զբացատրութիւնն զաստուածիմաստ հոգերգողին նուագ (այսինքն մեկնել զսաղմոսն)։ Ըստ նախաձայն հոգերգողին. (Սկեւռ. ի լմբ.։)


Հոգեւոր, աց

adj. s.

spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.

· Calfa

NBHL (11)

Ընդ հոգեւորսն զհոգեւորս համեմատեմք։ Հոգեւորացն հաղորդ լինել։ Շնորհս ինչ հոգեւորս։ Հոգեւորն քննէ զամենայն։ Հոգեւոր կերակուր, կամ ըմպելի, կամ տաճար. կամ պատարագ. եւ այլն։

πνευματικός spiritualis νοητός intelligibilis. Որ ինչ անկ է հոգւոյ. հոգեղէն. հոգեկան. աստուածային. իմանալի. մտաւոր.

Գո՞յ հնար լինել հոգեւոր առանց հոգւոյ. (Առ որս. ՟Ը։)

Հոգեւոր դրախտ, կամ ձիթենի. հաղորդութիւն, խրախճանութիւն. սպառազինութիւն, փարթամութիւն, եւ այլն. (Կոչ. ՟Ա։ Նար.։ Պիտ.։)

Առ ի խորհուրդ հոգեւորին զարդարեցեր զերեւելին. (Յիսուս որդի.։)

Զոյգ հոգեւորացն բարբառին բանից. այսինքն աստուածեղէն տառից. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Մարմին առեալ հոգեւոր եւ բանական։ Ասեմք ի մարմին հոգեւոր միանալ բանն։ Զի՞նչ այլ է մարդոյն բնութիւն. բայց միայն մարմին հոգեւոր իմանալի (այսինքն իմացօղ). (Պրպմ. ստէպ։ Նոյնպէս եւ Առ որս. ՟Թ։ Դամասկ.։ Գերման.։)

Ետ զմարմին իւր զերկնաւոր, զանապական եւ զհոգեւոր. (Շար.։ Տե՛ս եւ զբան ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 44. Մարմին հոգեւոր, ի մեկնութեանն։)

Ոչ եւս շունչ կենդանի, այլ անձինս բանաւորս եւ հոգեւորս ստեղծանէ ջուրս այս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)

Կամ որպէս πνευματοφόρος . Հոգեկիր.

ՀՈԳԵՒՈՐ. ἕμψυχος, ἑμψυχόμενος, ἑψυχόμενος anima praeditus, animatus. որպէս Հոգիաւոր. ունակ բանական հոգւոյ. ... (cf. ՇՆՉԱՒՈՐ. եւ cf. ԱՆՁՆԱՒՈՐ, իբր հոգիաւոր։)


Հոգեւորութիւն, ութեան

s.

spirituality.

· Calfa

NBHL (7)

Հոգեւորն գոլ. ունելն զհոգեւոր առաքինութիւն, կամ զշնորհս հոգւոյն սրբոյ.

Թէպէտեւ օրէնք հոգեւոր են, սակայն ընդ հոգեւորութեանն նոցա աւորութիւնն գրգանաց եւ փափկութեան հաղորդեալ էր. (Եփր. հռ.։)

Դարձաւ ի հոգեւորութենէն, եւ եղեւ մարմին. (Լմբ. սղ.։)

Ի չափ հասակի հոգեւորութեանն. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Որք միանգամ հոգեւորութեամբ (յն. հոգւով աստուծոյ) շրջին, նոքա են որդիք աստուծոյ. (Կոչ. ՟Է։)

ՀՈԳԵՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Ունելն զհոգի բանական.

Զմարդկայինն ի բաց կրճատեալ եհան ի մարմնոյն քրիստոսի զբանական հոգին, ասելով, աստուածային էր հոգիացեալ հոգեւորութեամբ. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Հոգընկէց

adj.

hazardous, bold;
fussy, busy, meddling.

· Calfa

NBHL (2)

Զփո՛յթ բազում անգամ փառասէր եւ հոգընկէց կոչեմք. (Բրս. հց. յորմէ եւ Մաշկ.։)

ῥιψοκίνδυνος qui se in pericula praecipitat. Որ ի հոգս եւ ի վիշտս վտանգի ընկենու զանձն իւր.


Հոգիութիւն, ութեան

s.

spirituality;
the proceeding of the Holy Ghost.

· Calfa

NBHL (2)

Իսկութիւն հոգւոյ. կրաւորական փչումն կամ բղխումն հոգւոյն աստուծոյ.

Հայրութեանն, եւ որդիութեանն, եւ հոգիութեանն. (կամ անծնելութեան, եւ ծնելութեան, եւ ելողութեան. Վահր. երրդ.։)


Հոգողութիւն, ութեան

s.

care, solicitude.

· Calfa

NBHL (3)

Հոգացողութիւն. հոգաբարձութիւն. հոգ. փոյթ. խնամ.

Տուաւ շնորհ հոգողութեան (սրբոյն մեսրոպայ)։ Յայսպիսի մեծ հոգողութենէ։ Բազում հոգողութեամբ ուսուցանել տուեալ։ Ըստ իշխանաց հոգողութեան. (Փարպ.։)

Եւ այդ՝ յոյժ հոգողութեամբ. (Վրդն. լս.։)


Հոլոնիմ, եցայ

vn.

cf. Հոլանիմ.

· Calfa


Հոլեմ, եցի

va.

cf. Հոլոնեմ.

· Calfa

NBHL (9)

ներգործական բայ չէզոքական բայ ՀՈԼԵԼ ՀՈԼՈՆԵԼ. Որպէս լծ. ընդ հյ. հոյլ, (որ գրի եւ ՀՈԼ) կամ յն. օ՛լօն այսինքն Բոլոր, է Ժողովել, բոլորել, իլ. մէկտեղել, մէկտեղիլ.

(Կենդանիք) հոլեալք եւ երամացեալք։ Իսկ այլք հոլեալք լրացուցանեն զհովիտմ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)

Քահանայքն հոլոնեալ՝ վաճառէին զաստուած. (Շար. որ մարթի ձգիլ եւ ի յաջորդ նշ։)

ՀՈԼՈՆԵԼ, ՀՈԼՈՆԻԼ. որպէս (եթէ չիցէ այնպէս գրելի, կամ Հոլովիլ)

Տեսանե՞ս զայս կին, զհերս հոլանեաց, եւ ոչ տերեւս թզենւոյ կտրեաց. (Ոսկ. ղկ.։)

Յընթրիսն հերովդի ... յանդգնեալ եւ հոլոնեալ՝ առաջի ամենեցուն հայցէր. (յն. զպատրուակն ընկեցեալ, բացաւ գլխով)։ Զկանայս պոռնիկս հոլոնեալս (յն. անպատկառս) տեսանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)

Ժղորեալ հոլոնեալ էին արքն եւ կանայքն, իբրեւ զճճիս կայտռեալ խլրտէին։ Թագաւորն պապ հոլոնեալ, եւ յարուցեալ ի գահոյիցն՝ յերկիր իջանէր. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեսր. երէց.։)

Կանայք կոտորելոցն լրբենի դիմօք հոլոնեալք, եւ ի բաց ընկեցեալք զձեւ կանացի. (Արծր. ՟Բ. 6։)

Ապա թէ ժպրհի եւ գործով մեղանչել, ընդ սասանելոյն եւ հոլոնեցաւ՝ յերկիր կործանեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Գ։)


Հոլոնեմ

va.

to bring or gather together, to assemble, to collect.

· Calfa

NBHL (9)

ներգործական բայ չէզոքական բայ ՀՈԼԵԼ ՀՈԼՈՆԵԼ. Որպէս լծ. ընդ հյ. հոյլ, (որ գրի եւ ՀՈԼ) կամ յն. օ՛լօն այսինքն Բոլոր, է Ժողովել, բոլորել, իլ. մէկտեղել, մէկտեղիլ.

(Կենդանիք) հոլեալք եւ երամացեալք։ Իսկ այլք հոլեալք լրացուցանեն զհովիտմ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)

Քահանայքն հոլոնեալ՝ վաճառէին զաստուած. (Շար. որ մարթի ձգիլ եւ ի յաջորդ նշ։)

ՀՈԼՈՆԵԼ, ՀՈԼՈՆԻԼ. որպէս (եթէ չիցէ այնպէս գրելի, կամ Հոլովիլ)

Տեսանե՞ս զայս կին, զհերս հոլանեաց, եւ ոչ տերեւս թզենւոյ կտրեաց. (Ոսկ. ղկ.։)

Յընթրիսն հերովդի ... յանդգնեալ եւ հոլոնեալ՝ առաջի ամենեցուն հայցէր. (յն. զպատրուակն ընկեցեալ, բացաւ գլխով)։ Զկանայս պոռնիկս հոլոնեալս (յն. անպատկառս) տեսանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)

Ժղորեալ հոլոնեալ էին արքն եւ կանայքն, իբրեւ զճճիս կայտռեալ խլրտէին։ Թագաւորն պապ հոլոնեալ, եւ յարուցեալ ի գահոյիցն՝ յերկիր իջանէր. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեսր. երէց.։)

Կանայք կոտորելոցն լրբենի դիմօք հոլոնեալք, եւ ի բաց ընկեցեալք զձեւ կանացի. (Արծր. ՟Բ. 6։)

Ապա թէ ժպրհի եւ գործով մեղանչել, ընդ սասանելոյն եւ հոլոնեցաւ՝ յերկիր կործանեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Գ։)


Հոլովեմ, եցի

va. gr.

to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.

· Calfa

NBHL (18)

Որ հոլովես զտարերս իբր զանցաւորս. (Նար. ՟Կ՟Գ։)

Ստոյգ հոլովել զհեգենայ բառից հայկականաց. (Խոր. ՟Գ. 52։ Փարպ.։)

Ըստ նմանոյն հոլովէ, դաւիթ, դաւթի. (Երզն. քեր.։)

իբր ձ. Առաւել կ. իբր ձ.

Հոլովի սայլ լի օրանաւ։ Նկանակ գարեղէն հոլովեալ ի բանակս մադիամու։ Վիմաց հոլովելոց. (Ամովս. ՟Բ. 13։ Դտ. ՟Է. 13։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 18։)

Անկեալ յերկիր՝ հոլովէր այսր եւ անդր. (Փարպ.։)

Քար ինչ ի բարձուստ ուստեք հոլովեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Գազանք հոլովէին առ ոտս սրբոցն. (Ճ. ՟Ա.։)

Զհողմս արածէ. այսինքն որ սնոտի յաւիտենիս միայն զկնի հոլովեալք են. (Համամ առակ.։)

Ընդ այս շաւիղ հոլովեցաք։ Ի ճգնութիւն մարմնոյն ուրախ զկենացս հոլովի ընթացս։ Անիւ շրջանի ժամանակացս հոլովեալ էր։ Հոլովեալն ի վերայ ժամանակք եղանակաց տարւոյն. (Լմբ. ատ. Լմբ. սղ. Լմբ. պտրգ.։)

Յայնքան անմտութիւնս հոլովեցան։ Որ ի մեղս հոլովեալք էին հեշտասէքն. (Վրք. ոսկ.։)

Ի բաց հոլովեցաք ի յաւերժական կենացն. (Զքր. կթ.։)

Գումարեցան ի մի վայր, եւ պնդեցան կարգեցան մածեան հոլովեցան յինքեանս, եւ եղեն իբրեւ զմի այր. (Արծր. ՟Գ. 4։)

Առաջի նորա հոլովեսցին եթովպացիք. ըստ յն. ոճոյ իմա՛, անկցին. (Աթ. ՟Թ։)

Ծերն հոլովեալ է եւ զառանցեալ. իբր ռմկ. ընկած, ձգած. (Լմբ. ժղ.։)

Սուրբ բայ՝ կարճ է ի մերս բարբառ, եւ ոչ կարէ հոլովիլ, եւ ի միւսն յարակցիլ. (Ժող. հռոմկլ.։)

Անուն, ուստի հոլովեցան, եւ հոլովեալ ի նմանէ եւ այլն. (Երզն. քեր.։)

կամ չ. κυλέω volvo καταρρίπτω dejicio, praecipito. եբր. կալալ կամ չ. πίπτω cado. Գլել, գլորել, թաւալել. շրջել. իրօք կամ նմանութեամբ. փոխել. յեղյեղել. բոլորել. կուտել. գլորտըկել, փոփոխել, պտըտցընել.


Հոլովումն, ման

s. gr.

rolling, rotation, whirling;
movement, turn, vicissitude;
declension.

· Calfa

NBHL (11)

Անդադար հոլովմամբ գլորեալ՝ ոչ ուրեք լինել ոտնկռիւ. (Խոր. ՟Գ. 45։)

Արագախաղացն լինել հոլովմամբ. (Պիտ.։)

Զորոց գիտէր հոլովումն ի վատթար կողմն. (Փարպ.։)

Անիւ կոչէ զժամանակին հոլովումն. (Լմբ. ժղ.։)

Սայլիցն հոլովմամբ։ Ի հոլովմանց խոհարանի իշխանական սրտին. (Արծր. ՟Դ. 11. եւ 2։)

Հոլովման աւուրց։ Ըստ հոլովման ընթացից ամանակաց։ Ի պարս կարգի բանիս հոլովման. (Նար. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. յիշ. եւ Նար. խչ.։)

ՀՈԼՈՎՈՒՄՆ. πτῶσις, ἕκκλισις casus, declinatio. Ըստ քերականաց, Պէսպիսութիւն հոլովից. եւ Հոլով. եւ Յարմարութիւն հիւսուածոյ բառի եւ բանի.

Հոլովմանցն անուանց, եւ բայից խոնարհմանց. (Երզն. քեր.։)

Զեւն յաւելումք վասն հոլովման բանին. (Ժող. հռոմկլ.։)

Հոլովումն յօդուածոյ բղխման երգաբանութեանս. (Նար. խչ.։)

κύλισις volutatio, versatio. Հոլովելն, իլն. թաւալումն. գլորումն. շրջան. ընթացք. յեղյեղումն.


Հոծեմ, եցի

va.

to thicken, to condense;
հոծեալ բերան, thickened utterance.

· Calfa


Հոծիմ, եցայ

vn.

to be condensed, to grow thick;
to fill, to be filled.

· Calfa

NBHL (17)

Խտանալ. կռիլ. սերտիլ. պնդիլ. թանձրանալ. ամրանալ. լի լինել. խճողիլ. յաճախել.

Հոծեալ եւ յարմարեալ որմունքն. (Խոր. ՟Գ. 28։)

Զլերինս պարարտարօտս, զհոծեալս էրէովքն. (Փարպ.։)

Լնուն հոծին այնուհետեւ ամպք ձեամբք. (Վեցօր. ՟Գ։)

Սիրով հոծեալս. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)

Հոծեալ պատերազմունք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Զուխտս հոծեալս բանի. (Լմբ. պտրգ.) իբր լիապատար. եւ կամ ըստ յաջորդ նշ։

ՀՈԾԻԼ իբր Հոտիլ. կամ գարշ հոտ բուրել.

Մեղկեալ ... հոտ ընդ հոտ հոծին, բերան համբուրէ (կամ համբուրեն). (Եղիշ. յես.։)

ՀՈԾԵԱԼ ԲԵՐԱՆ կամ ԲԱՆ, իբր Հոտեալ, կամ հիւծեալ.

Ի կարգ սրբոցն բանից իմոյս հոծեալ բերանոյ բանիցս յեռեալ. (Խոսր.։)

Իշխեմ իմովս հոծեալ բերանով յիշել զսուրբդ. (Վանակ. յուրախացիրն.։)

Արժանի է օրհնութեան եւ գոհութեան ոչ միայն ի մերս հոծեալ բերանոց, այլեւ յերկնաւորաց եւ յերկրաւորաց. (Լմբ. սղ.։)

Որպէս եւ (Սարգ. յռջբ.)

Հոզեալ (կամ հողեալ) բանիւք իմովք , թերեւս գրելի էր, հոծեալ։

Նոյնպէս իմա՛ զասելն (Յհ. կթ.)

Համր եղիցի հովեալ բերանս։


Հոծութիւն, ութեան

s.

density, thickness, denseness.

· Calfa

NBHL (4)

Ոսկւոյ ոստ վասն հոծութեանն կարծրագոյն ելով՝ սեւացեալ ադամանտ կոչի։ Հոծութեամբ քան զոսկի հոծագոյն գոլով՝ պղինծ եղեւ. (Պղատ. տիմ.։)

Հոծութեան, եւ անգայտութեան. (Անյաղթ ստորոգ.։)

Յանօսրութենէ, եւ ի հոծութենէ։ Զհոծութիւն եւ զխտութիւն օդոյն։ Հոծութեամբն ըմբռնեալ անխափան. (Փիլ.։)

πυκνότης densitas. Խտութիւն. սերտութիւն. լիութիւն. թանձրութիւն. պնդութիւն.


Հողեղէն, ղինի, նաց

adj.

earthen;
terrestrial, earthly.

· Calfa

NBHL (8)

Առաջին մարդն յերկրէ հողեղէն։ Որպէս հողեղէնն, նոյնպէս եւ հողեղէնքս։ Զգեցաք զպատկեր հողեղինին. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 47=49։)

Առ ի չհպարտանալոյ հողեղինին՝ որ ի հողոյ եղեւ, եւ ի հող դառնալոց էր. (Եզնիկ.։)

Ի հողեղինէ եւ ի մահկանացուէ. (Խոսր.։)

χοϊκός, γεώδης terrenus, terreus, pulvereus. Որ ինչ է ի հողոյ. հողանիւթ. հողածին. կաւեղէն. խեցեղէն. մարմնեղէն. երկրաւոր. ... (յն. խօիգօ՛ս, արապ. խաքի ).

Հողեղէն յարկ։ Ի հողեղէն նիւթոյ դիւրաբեկ անօթ։ Սեղան հողեղէն. (Իմ. ՟Թ. 15։ ՟Ժ՟Ե. 13։ Ել. ՟Ի. 24։)

Ի հողեղէն ի բնութենէ։ Քրովբէ կամ սրովբէ հողեղէն։ Հողեղինաց յայտնեցեր. (Շար.։)

Մեծութիւն հողեղէն յանտի սպառնալեացն ոչ փրկէ. (Նախ. ժող.։)

Հողեղէն խորհուրդք. (Մաշտ.։)


Հողմիկ

s.

gentle wind, pleasant breeze.

· Calfa

NBHL (2)

Հեզիկ հողմ քաղցրաշունչ, սիւք. սիք. հովիկ, քամիեկ, անուշիկ հով.

Ո՛վ աւետաբեր հողմիկ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Հողմուռոյց

adj.

swelled by the wind.

· Calfa

NBHL (2)

Ուռուցեալ ի հողմոյ. քամիով լցուած՝ ուռած.

Իբրեւ զառագաստ նաւի հողմուռոյց գոգացեալ (կամ գոգ առեալ). (ՃՃ.։)


Հողմուտ

adj.

windy, gusty;
cold.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր գոյ հողմ անպակաս. զով. ցուրտ. հովոտ, քամիոտ. պաղ

Ի սայլդ կողմն ... առ ի հողմուտ կողմանս. (Փիլ. լին.։)


Հողմօրէն

adv.

like the wind.

· Calfa

NBHL (2)

Ըստ օրինակի կամ զօրէն հողմոյ.

Զանբաւութիւն ջուրցն հեղեղաց հողմօրէն շնչմամբ վերստին ցամաքեցուցանէր. (Վահր. երրդ.։)


Հողուտ

adj.

earthen;
earthly.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ հող շատ. թանձրահող. հողային.

Պարգեւեցից քեզ ասէ զհողուտ զամենայն էութիւնս։ Ազինք ամենայն հողուտ երկրիս են ի մեզ. (Փիլ. լին.։)


Հեգեմ, եցի

va.

to spell.

· Calfa

NBHL (2)

Առանց սիղոբայից հեգէ։ Առանց վարդապետի հեգէր. (Մամբր.։ Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)

συλλαβίζω syllabas conecto. Հնչել զձայն՝ զօդելով գիր ընդ գրոյ. ոգել զվանկ.


Հեգեմոնիդէս

s.

chief, governor, leader.

· Calfa

NBHL (2)

ՀԵԳԵՄՈՆ կամ ՀԵԳԵՄՈՆԻԴԷՍ. որ եւ ՀՈԳԵՄՈՆ. Առաջնորդ. վերակացու.

Եթող անդ սպարապետ ի վերայ աշխարհին զհեգեմոնիդէս ի դովրայ մինչեւ ի դերար. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 24։)


Հեգնեմ, եցի

va.

to quiz, to deride, to ridicule, to jeer;
to gibe, to despise.

· Calfa

NBHL (3)

Մի՛ հեգնիցես զայր ի դառնութիւն անձին նորա. (Սիր. ՟Է. 12։)

Հեգնելով հեգնեաց զնա բանն աստուծոյ, ահաւասիկ ադամ եղեւ իբրեւ զմի ի մէնջ։ Հեգնեալ զադամ եւ զեւայ, հեգնեալ եւ զբանսարկուն. (Եփր. ծն.։ Կիւրղ. ծն.։)

Միշտ հեգնէին զնա։ Հեգնէ։ Հեգնելով ասէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։ Մխ. երեմ.։ Գէ. ես.։)


Հեգնութիւն, ութեան

s. rhet.

irony, sarcasm, taunt, jeer, scoff, derision, mockery;
irony.

· Calfa

NBHL (1)

Նիւթ ընդունայն քաղաքավարութեան եւ կեղծաւորութեան՝ արդարութիւն նոցա, եւ հպարտութիւն՝ հեգնութիւն նոցա. (Իսիւք.։)


Հեզիկ

adv. adj.

gently, softly, quietly, mildly;
cf. Հեզ.

· Calfa

NBHL (9)

Հանդարտագոյն եւ հեզիկ ալեացն շարժմունք. (Նիւս. կազմ.։)

Հանդարտագոյն եւ հեզիկ վարդապետութեամբ վարիլ. (Փիլ. լին.։)

ՀԵԶԻԿ. մ. Հեզաբար. հանդարտիկ. մեղմով. անշշունջ.

Ոչ հանդարտ եւ հեզիկ գայ ի վերայ. (Փիլ. լին.։)

Խօսին՝ ո՛չ մեղմով եւ հեզիկ։ խօսիմք, եւ այն եւս՝ մեղմիկ եւ հեզիկ. (Խոր.։ Յհ. կթ.։)

Արձակեցին ինձ մի, եւ նորա երթեալ հեզիկ ի սուրբն. (Ճ. ՟Ա.։)

Կալեալ զհանդերձէ նորա հեզիկ։ Ագռաւ մի հեզիկ թռուցեալ. (Վրք. հց.։)

Տերեւն հեզիկ յօդոյն շարժէր։ Տերեւախիտ ՝ հեզիկ շարժէր. (Ճ. ՟Ա.։ Շ. եդես.։)

Յելից կուսէ հեզիկ շրջի (եփրատ զհռոմկլայիւ). (Շ. խոստ.։)


Հեզութիւն, ութեան

s.

sweetness of temper or disposition, mildness, gentleness, sweetness, affability, kindness, courteousness.

· Calfa

NBHL (11)

Բարկութեանն հեզութիւն (ընդդէմ դիցի). (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)

Ախտ բարկութեան հեզութեամբն առողջանայ. (Խոսր.։)

Հեզ գոլն. անբարկացողութիւն. հանդարտութիւն. մեղմութիւն. քաղցրութիւն. համբերութիւն. զիջումն. եւ Պարկեշտութիւն. Տե՛ս եւ (Սղ. ՟Խ՟Դ. 5։ ՟Ձ՟Թ. 10։ ՟Ճ՟Լ՟Ա. 1։ ՟Ա. Կոր. ՟Դ. 21։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 1. եւ այլն։)

Հեզութիւն է առաքինութիւն ցամնատեսակին, ըստ որում ոչ դիւրաշարժ լինին ի ձեռն բարկութեան. (Արիստ. առաք.։)

Բժշկել հեզութեամբն զտարապարտ բարկութիւն. (Շ. մտթ.։)

Քան զամենայն բռնութիւն բռնաւոր է հեզութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 4։)

Հեզութեամբ առ զձեզ տէր իւր զժողովուրդ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 22.) յն. հեզաբար։

Խօսիցի՞ ընդ քեզ հեզութեամբ. յն. ողոքանօք, կամ զիջմամբ։

Ձեռք զհիւանդացեալն՝ հեզութեամբ իւրեանց մերձաւորութեամբն ամփոփեն. (այսինքն մեղմով շօշափեն) (Բրս. յուդիտ.։)

Տուն հեզութեան եւ միանձնութեան։ Զխորհուրդս գնացից հեզութեան պաշտեն ի նմա. յն. պարկեշտութիւն։

Ո՛վ կին, դու իբր ի դպրանոց տան հեզութեամբ ի տան քում բնակես. եւ կարօղ ես դու կալ հեզութեամբ. յն. իմաստասիրութիւն (այսինքն առաքինի քաղաքավարութիւն)։


Հելլեն, աց

s. adj.

Hellene, Greek;
greek, grecian.

· Calfa

NBHL (4)

Հելլենք, որ եւ ՀԵԼԼԵՆԱՑԻ. ԵՂԵՆԱՑԻ. ԵԼԼԱԴԱՑԻ. յն. է՛լլհն. ἔλλην hellen, hellenus, graecus եւ paganus. Յոյն. հին ազգ յունաց. եւ Հեթանոս. այլազգի. որ չէ հրէայ. (որպէս եւ յոյնք զայլ ազգս բարբարոս ձայնէին)

Ի հելլենս, որ են յոյնք։ Հելլենք կոչին յոյնք յառնէ միոջէ՝ որում հեղինոս անուն էր յելլադացւոց աշխարհին. բայց այլք ասեն թէ ի ձիթենւոյն, որ յաթենք բուսաւ իւրովի. վասն զի ձիթենի յունարէն էլէ՛ա կոչի. (Եզնիկ.։)

ՀԵԼԼԵՆ. ա. որպէս Հելլենական. յունական.

Գտանէ մատեան մի հելլեն գրով։ Հռուփանոս հրաշալի արուեստիւ հելլեն գրչութեան. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Գ. 53։ Փարպ.։)


Հեծեծելի, լւոյ, լեաց

adj.

lamentable, deplorable.

· Calfa

NBHL (1)

στενακτός gemebundus, lamentabilis. Արժանի հեծութեան. աւաղելի. ողբալի.


Հեծեծեմ, եցի

vn.

to groan, to lament, to sigh for, to fill the air with sighing.

· Calfa

NBHL (5)

Տրտնջելովն եւ հեծեծելովն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)

Թա՛ց զաչս քո արտասուօք, եւ հեծեծեա՛. (Խոսր.։)

Ո՞վ ոք կործանեցաւ, եւ ոչ հեծեծեաց. (Նար. ՟Ի՟Թ։)

Հեծեծել (կամ հեծել) յաղօթս կալն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

στενάζω gemo, ingemisco. Հեծել ստէպ, եւ ուժգին. յոգւոց հանել կամ ելանել. հաչել հառաչել. ... Տե՛ս (Ես. ՟Ի՟Ա. 2։ Երեմ. ՟Ի՟Բ. 23։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 6։ Յոբ. ՟Թ. 27։ ՟Ժ՟Ը. 20։ ՟Ի՟Դ. 12։ ՟Լ. 25։)


Հեծեմ, եցի

vn.

cf. Հեծեծեմ.

· Calfa

NBHL (8)

Ընդ մարմնապէս ծիծաղելն՝ առ նմին հեծէ հոգեւորապէս. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)

Հեծէր ի հեծութիւն դառնացելոյ սրտի. (Ճ. ՟Ա.։)

Մռնչէ եւ հեծէ ընդ զբաղանքն. (Լմբ. ժղ.։)

στένω gemo. Հաչել հառաչել. յոգւոց ելանել կամ հանել. որ եւ ՀԵԾԵԾԵԼ. ախուվախ ընել. Տե՛ս (Առակ. ՟Ի՟Ը. 28։ ՟Ի՟Թ. 2։ Յոբ. լա՝. 38։ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. 27։ Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 15։ Նաւ. ՟Գ. 7։ Ողբ. ՟Ա. 21։ Հռ. ՟Ը. 23։)

Գոչեաց հեծեաց առ վիշտսն. (Ոսկ. ես.։)

Հեծեալ կոծին ջոկք անհաւատից. (Շար.։)

Գրի եւ Հեծեայ, իբր Հեծէ.

Լայ, հեծեայ, յոգւոց հանէ. (Ոսկ. եբր. ՟Լ՟Ա։)


*Հեծկլտուք

cf. Հեծկլտանք.

· Calfa


Հեծութիւն, ութեան

s.

groaning, lamentation, complaint, woes.

· Calfa

NBHL (6)

Վնասակար է հեծութիւն ծնողաց՝ որդւոց. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)

Ի խորոց սրտին մռնչէ յոգւոց հանութեամբ. եւ ո՛ւր ուրեմն հեծութեամբ սկիզբն արարեալ՝ յայտնէ զամենայն. (Խոր. ՟Ա. 25։)

Տրտմութեամբ եւ հեծութեամբ եւ յոգւոց հանելով միշտ ի վշտի մաշեն զանձինս իւրեանց. (Խոսր.։)

Ձայն հառաչանաց հեծութեան սրտի. (Նար. ՟Ա։)

Ո՜ տէր. որ է հեծութիւն աղօթից. (Բրսղ. մրկ.։)

ՀԵԾՈՒԹԻՒՆ στεναγμός emitus. որ եւ ՀԵԾԵԾՈՒԹԻՒՆ. Հեծեծանք. ցաւագին հառաչանք. յոգւոցհանութիւն. Տե՛ս (Ծն. ՟Գ. 16։ Ել. ՟Բ. 24։ Դտ. ՟Բ. 18։ Յոբ. ՟Գ. 24։ ՟Ի՟Գ. 2։ Սղ. ՟Զ. 7։ ՟Լ՟Է. 9. եւ այլն։)


Հեծուկ

s.

the fork, the seat of a horseman.

· Calfa

NBHL (3)

Նստոյք, որով լինի հեծանել ի ձի. երանք կամ գաւակ առն հեծելոյ.

Արձակեաց զնետ իւր, եւ հարկանէր զնա ի հեծուկն ի խոց մահու. (Ուռհ.։)

Խոցեաց զյուլիանոս ի հեծուկն. (Մարթին.։)


Հեղգութիւն, ութեան

s.

idleness, laziness, supineness, slowness, tardiness, listlessness, negligence, lukewarmness, indifference.

· Calfa

NBHL (9)

Անիծեալ լիցի, որ գործէ զգործ տեառն հեղգութեամբ. յն. հեղգաբար. (Երեմ. ՟Խ՟Ա. 10։)

Ոչ է պարտ հեղգութեամբ կեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 44։)

Վերաբերեալ ի հեղգութենէ՝ յառաքինութեան վարս փութասցուք միշտ. (Յճխ. ՟Դ։)

Ո՛չ հեղգութեամբ եւ անզգուշաբար վրիպեալ. (Խոր. ՟Բ. 7։)

Զհեղգութիւն զեզին եւ զձիոյ ի փոյթ յորդորէ (մարդ)։ Զձեր հեղգութիւնս զարթուցանէ յարիութիւն. (Խոսր.։)

Տեւականութիւն հեղգութեանց. այսինքն յորդորիչ զհեղգս ի տոկութիւն գործոյ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)

Զի իցէ չափ ինչ հաստատուն առ միմեանս՝ հեղգութեան եւ արագութեան. (Պղատ. տիմ.։)

ՀԵՂԳՈՒԹԻՒՆ. βραδύτης tarditas. Յամրութիւն. ծանրաշարժութիւն.

ῤᾳθυμία, ἁμελία segnities, desidia, pigritia, negligentia. Հեղգ գոլն. պղերգութիւն. ծուլութիւն. թուլութիւն. դանդաղկոտութիւն. անհոգութիւն.


Հեղեղեմ, եցի

va.

to inundate, to submerge, to cover with water;
to overflow, to lay under water;
to hurl or fling down, to precipitate.

· Calfa

NBHL (5)

Զհեղեղեալ երկիր միւսանգամ փրկեաց իմաստութիւնն. (Իմ. ՟Ժ. 4։)

Հեղեղք յառնեն հեղեղել զերկիր. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)

Ոչ հեղեղէ, այլ զուարթացուցանէ զբոյսս առաքինութեանցն։ Որ ջրովն հեղեղեցան. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)

Գետովք մեղանաց արեան հեղեղիմ։ Զմէջ յատակի յարկին հեղեղեալ (արտասուօք)։ Յուղխիցն հեղեղեցին։ Ցորեանս հեղեղեալ (յանձրեւաց յորդելոց)։ Զաղբերց հեղեղեալ (այսինքն յորդեալ) մշտահոսութիւն. (Նար.։)

Փոխանակ զի հեղեղեցան անձինք նոցա ցանկութեամբ, հեղեղեցան մարմինք նոցա հեղձմամբ. (Եփր. ծն.։)


Հեղեղումն, ման

s.

effusion.

· Calfa

NBHL (2)

Զեղումն. յոդութիւն. հոսանք. ուղխ. վտակ.

Արտասուաց հեղեղմունք (կամ հեղմունք) հանին ամենայն ժողովքն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)


Հեղձ

cf. Հեղձումն.

· Calfa

NBHL (1)

Գարշութիւն մարդկան, ուստի մահ. յաղագս որոյ հե՛ղձ արար, վասն որոյ անձրեւ բոցակէզ. (Տօնակ.։) (Կամ ընթերցի՛ր, հեղեղ հեղձարար, այսինքն հեղձուցիչ։)


Հեղձուցիկ

adj.

cf. Հեղձիկ.

· Calfa

NBHL (11)

Ի բաց կալ կամ զգուշանալ ի հեղձուցելոյ. (Գծ. ՟Ժ՟Ե. 29։ ՟Ի՟Ա. 25։)

Ի բաց լինել ի հեղձուցկէ։ Զհեղձուցիկն ուտեն անխտիր. (Կոչ. ՟Դ։)

Ոչ ուտել զմիս արեամբ շնչոյ, որ է հեղձուցիկ. (Շ. մտթ.։)

Խորշել ի հեղձուցիկ արենէ. (Իսիւք.։)

Բայց միայն արիւն՝ շունչ հեղձուցիկ մի՛ ուտիցէք. (Եփր. համաբ.։)

ՀԵՂՁՈՒՑԻԿ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Հեղձուցանել. հեղձնուլ.

Ի գետն հեղձուցիկ առնել. (Կիւրղ. ել.։)

Հեղձուցիկսն տալ առնել զմանկունս. (Պիտ.։)

Հեղձուցիկ լինել մանկանցն. (Նչ. եզեկ.։)

Հեղձուցիկ լինի նմա սերմն բարի, որպէս եւ հեղձնու ցորեան ի փշոց անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

ՀԵՂՁՈՒՑԵԱԼ ելոյ, ոց. ՀԵՂՁՈՒՑԻԿ πνικτψόν suffocatum. Մեռելոտի՝ կամ ինքնին կամ ի գազանէ եւ կամ ի մարդոյ խեղդեալ. խղդած կամ խղդուած հայվան.


Հեղձուցիկ լինել

sv.

cf. Հեղձանիմ.

· Calfa


Հեղձումն, ման

s.

suffocation;
choking;
pressure.

· Calfa

NBHL (9)

Զառեալ կենդանիսն ապրեցուցանէր եւեթ ի ջրոցն հեղձմանէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)

Ոչ եթէ յայն իրս հեղձման հաստատեաց զնոսա. (Եփր. ծն.։)

Ի հեղձմանէ կենցաղոյս ալեաց, կամ ծփանաց մեղաց. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Բ։)

Հեղձմամբ վճարէին ի կենաց. (Ղեւոնդ.։)

Սատակմամբ անդրանկացն, եւ հեղձմամբ ի ջուրսն. (Նախ. իմ.։)

Զբազումս առ խեղդս եւ առ հեղձմունս ածել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 42։)

Լայնաբար՝ որպէս Յափրութիւն կամ նեղութիւն սրտի.

Մի կերակուր ոմանց բաղձանս բերէ եւ յօժարութիւն, եւ նոյն այլոյ ումեմն հեղձումն եւ պակումն. (Կլիմաք.։)

πνιγμός, πνίγμα suffocatio. Հեղձանելն, իլն. խեղդումն. խղդելը, խըղդըւիլը.


Հեղձուցիչ, չի, չաց

adj.

suffocating, choking.

· Calfa

NBHL (4)

Որ հեղձուցանէ. խեղդիչ. խղդօղ.

Հեղձուցիչ ջուրք, կամ փուշք, կամ մեծութիւն. (Ագաթ.։ Սարգ.։ Լմբ.։)

Պատրանք մեծութեան հեղձուցիչ լինին մտացն եւ ընկղմիչ։ Հեղձուցիչ կռամոլութեանց. (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)

Ապրեցան միածնաւն նորա ի հեղձուցիչ ծովացեալ մեղացն ընկղմանէ. (Ճ. ՟Ժ.։)


Հեղուկ, ի

cf. Հեղկի.

· Calfa

NBHL (3)

Ի սեռս հեղուկ նիւթոյ ջուրն է առաջին։ Ծաւալի ի բազումս՝ որպէս հեղուկ իրն. (Ոսկիփոր.։ եւ Մարթին.։)

Զխոնաւուտն (զըմպելի՝ նշանակ իմա՛) հեղկին համանգամայն եւ յամենեսեան յառաջ գալ փութացելոյն հոսման. (Դիոն. թղթ.։)

διαχυτικός profusus ὐγρός liquidus. Որ ինչ դիւրաւ հեղեալ լինի. լոյծ. խոնաւ. ծաւալական. հեղեղուկ.