disappearing, disappearance.
· Calfa
ԱՆԵՐԵՒՈՒԹԻՒՆ եւ ԱՆԵՐԵՒՈՒԹՈՒԹԻՒՆ. Աներեւոյթն լինել. անտեսութիւն. ծածկութիւն. անյայտութիւն.
Անտեսութիւն ինչ եւ աներեւութիւն արարեալ առ ելլենացիսն, իբր թէ տեսանելի ինչ ոչ լինել. (Նոննոս.։)
Զանխլացեալ լինի բանն յաներեւութենէ. (Երզն. քեր.։)
Զի՞նչ իցեն պատճառք աներեւութեան երկրի. (Վեցօր. ՟Բ։)
Երկնայնոցն զարդուց աներեւութութեանն խոնարհագոյնքն դառնան առ գերակայսն. (Մաքս. ի Դիոն.։)
cf. Աներեւութիւն.
· Calfa
ԱՆԵՐԵՒՈՒԹԻՒՆ եւ ԱՆԵՐԵՒՈՒԹՈՒԹԻՒՆ. Աներեւոյթն լինել. անտեսութիւն. ծածկութիւն. անյայտութիւն.
Անտեսութիւն ինչ եւ աներեւութիւն արարեալ առ ելլենացիսն, իբր թէ տեսանելի ինչ ոչ լինել. (Նոննոս.։)
Զանխլացեալ լինի բանն յաներեւութենէ. (Երզն. քեր.։)
Զի՞նչ իցեն պատճառք աներեւութեան երկրի. (Վեցօր. ՟Բ։)
Երկնայնոցն զարդուց աներեւութութեանն խոնարհագոյնքն դառնան առ գերակայսն. (Մաքս. ի Դիոն.։)
without iron, without chains.
· Calfa
Յաներկաթ բանտն արգելեալ ( ի խաւարի). (Իմ. ԺԷ. 15։)
ἁσίδηρος. carens ferro. Ուր չկայցէ երկաթ կամ շղթայ. տէմիրսիզ, զինճիրսիզ.
doubtless, indubitable, sure, certain, unquestionable, incontestable, indisputable;
doubtless, indubitably, certainly.
· Calfa
Ուր չկայցէ երկբայութիւն ինչ յանձին՝ եւ զիրէն. անկասկած. անվեհեր. անտարակոյս. աներկմիտ. աներկբայելի.
Աներկբայ մտօք, կամ յուսով. (Յհ. կթ.։)
Ի խորհուրդ յուսոյ աներկբայ դիտման. (Նար. խչ.։)
Աներկբայ բարեացն՝ յուսով տեսելոցն. (Նար.։)
Աներկբայ խոստումն, կամ հաստատութիւն, կամ ստուգութիւն. (Պիտ.։)
cf. աներկբայաբար.
cf. Աներկբայ.
· Calfa
adv. ԱՆԵՐԿԲԱՅԱԲԱՐ. Առանց երկբայելոյ կամ երկբայութեան. անշուշտ. հաւաստեաւ. եւ անվեհեր. անտարակոյս, անվախ. շիւպհիսիզ, գօրգուսուզ.
Այսպէս աներկբայ ունի առ պարսաւելիսն յանկութիւն բանի. (Պիտ.։)
Ի սոյն հաւատամք յաներկբայս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ոմանք աներկբայաբար ունին զգոյութիւնն. (Սահմ. ՟Ա։)
Զկնի եկեալ զաւակին աներկբայաբար թողուն յիշատակ։ Ի հաւատարմութիւն աներկբայաբար իմաստասէր լսողաց. (Պիտ.։)
Վաղվաղակի աներկբայաբար զխնդրեալն տուեալ. (Յհ. կթ.։)
Աներկբայաբար կատարեսցուք զպատուիրանս Աստուծոյ. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
Զնոյն ինքն նովին սրով աներկբայաբար բառնալ զգլուխս։ Արագապէս եւ աներկբայաբար բառնալ զգլուխն համարձակ քաջութեամբ. (Պիտ.։)
cf. Աներկբայ.
· Calfa
Աներկբայապէս մարդ եղեւ Որդին Աստուծոյ. (Սարկ. հանգ.։)
adj. adv. cf. Աներկբայ.
· Calfa
Աներկբայելի սրտիւ մեծարել. (Յհ. իմ. պաւլ։)
Որով ծանուցեալ լինիս, թէ իցես աներկբայելի։ Ամենաստեղծ աներկբայելի. (Նար. ՟Կ՟Գ. ՟Ղ։)
Կացէ՛ք ի նմին անշարժ, հաստատուն, աներկբայելի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
certainty, certitude.
· Calfa
Չունելն զերկբայութիւն, եւ աներկբայ գոլն. անշարժութիւն մտաց, եւ հաւաստութիւն. շիւպհեսիզլիք.
Այլում հաւատ հաստատուն աներկբայութեան. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Իբրեւ ետես բռնաւորն զաներկբայութիւն հաւատոցն, եւ զաներկիւղ պատասխանիսն. (Արծր. ՟Գ. 2։)
Վէմ (կոչէ) զհաւատոյն հաստատութիւն, եւ զյուսոյն աներկբայութիւն. (Երզն. մտթ.։)
safe, free from danger;
bold, fearless;
certain, doubtless;
infallible, faithful;
safely, in safety;
certainly;
boldly, fearlessly.
· Calfa
Անմասն յերկուանց եւ յերկիւղէ. աներկբայ եւ անկասկած. անխիղճ. անկեղծ. զուարթագին. աչալուրջ.
Պահել զձեզ անարատս եւ անբիծս հաստատեալ առաջի իւրոց փառաց աներկեւան՝ ցնծութեամբ. (Յուդ. 24. (յն. պահել աներկիւղս ... կացուցանել անարատս ի ցնծութեան)։)
Աներկեւան պահեսցուք զհաւատսն. (Սհկ. կթ. եկեղ.։)
Առցեն ի տեսլենէ անտի զբանս զաներկեւանն աղաւնոյ. (Ագաթ.։)
Աներկեւանն սիրով պաշտպանեալ. (Յհ. կթ.։)
Զիւրեանց միտս եւ զբանս անքակ եւ աներկեւան առ միմեանս հաստատէին. (Փարպ.։)
Աներկեւան տեսութիւն։ Աներկեւան մտաց տեսութեամբ։ Վասն աներկեւան նորոգմանն։ Զարդարն եւ զաներկեւանն ստուգապէս իսկութեամբ պատմեաց. (Նար.։)
Ի տեսլենէ անտի դիմացն յաներկեւա՛ն քարոզեսցէ զճշմարտութիւնն. (Սկեւռ. յար.։)
safety;
confidence, security;
boldness.
· Calfa
Աներկբայութիւն. եւ անկեղծութիւն. զուարթութիւն.
Զի աներկեւանութիւն խոստացելոցն ի միտս ունկնդրացն ծանուցեալ հաւատասցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Զմտացն աներկեւանութիւնն՝ մարմնոյն խոնարհութեամբն հաստատէր. (Երզն. մտթ.։)
adj. adv. fearless, bold, courageous, intrepid;
fearlessly;
courageously, intrepidly.
· Calfa
Եթէ նստիցիս, աներկիւղ իցես։ Փափուկք աներկեւղք։ Ծառայ աներկիւղ ի Տեառնէ իւրմէ. եւ այլն։
Անտրտում եւ աներկիւղ՝ Աստուծոյ բնութիւնն է. (Փիլ. իմաստն.։)
Աներկիւղք են իբրեւ զանմահս։ Աներկիւղ էր ի մարդկան հարուածոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ի յանդիմանել զարքայ՝ ահաւոր սաստիկ էր, եւ աներկիւղ. (Խոր. ՟Գ. 31։)
Աներկեղ լիցիս ի մահաբեր նետից սատանայի. (Նեղոս.։)
Ի պատերազմէ դիւացն զազգս մարդկան աներկիւղս պահեսցեն. (Ագաթ.։)
Կամ ուր չկայցէ երկիւղ ինչ եւ կասկած.
Աներկիւղ խնդութեամբ. (Շար.։)
Աներկիւղ ամրութիւն, քաջալերութիւն, կամ գրկախառնութիւն, համարձակութիւն, ընթացք, փրկութիւն, գաւառ. (Փարպ.։ Պիտ.։ Նար.։ Լմբ.։ Եփր.։)
Զի աներկիւղս արասցէ զգարշապարս աւետարանչացն. (Արշ.։)
Աներկիւղ եւ քաջասիրտ, կամ խրոխտ մտօք. (Փարպ, եւ Լաստ.։)
որպէս աներկիւղած. ալչահտան գօրգմազ.
Ի յԱստուծոյ աներկեղին, ի մարդկանէ անամօթին։ Բազմաց աներկիւղից պատճառ կորստեան լինի հոգւոյ. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. ընդհ.։)
Տգիտաց եւ աներկեղաց. (Ոսկիփոր.։)
Ի վաճառելն զԱստուած աներկիւղ եմք. (Լմբ. պտրգ.։)
Աներկիւղ կամակարութեամբ. (Փարպ.։)
Յայդպիսի աներկիւղ սովորութեանց. (Շ. ընդհ.։)
Ո՛վ աներկիւղ երկիւղածութեանդ. (Ածաբ. մկրտ.։)
ԱՆԵՐԿԻՒՂ գրի եւ ԱՆԵՐԿԵՒՂ, ԱՆԵՐԿԵՂ. ἅφοβος, ἁπτόητος. metu carens, intrepidus. Որ չունի զերկիւղ. անահ. անվախ. գօրգմազ. գօրգուսուզ. պիփերվա.
cf. Աներկիւղ.
· Calfa
Դադարեսցէ աներկիւղ յամենայն չարութենէ։ Եւ ոչ՝ որ ունէր զնոսա մութն, աներկեւղս պահեաց։ Տեսջի՛ք զիա՛րդ աներկիւղ լինիցի առ ձեզ։ Աներկիւղ զանձինս ճարակեն. (Առակ ՟Ա. 37։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Զ. 10։ Յուդ. 12։)
Ուստի սակաւ մի կասկածէր, անտի աներկիւղ հաստատէր. (Եղիշ. ՟Ա։)
Ծանուսցուք աներկիւղ զխնդիրն։ Կեալ խաղաղութեամբ աներկիւղ յամենայն թշնամեաց. (Փարպ.։)
Աներկիւղ գնալ, կամ ապրեցուցանել. (Պիտ.։)
Գնաց ինքն ի բաց անհոգութեամբ եւ աներկիւղս։ Յաներկիւղս յարձակեալ. (Փարպ.։)
Յաներկիւղս հարցանէր. (Ագաթ.։)
Յաներկիւղս իջանեն յամուրս աշխարհին. (Եղիշ. ՟Է։)
Յաներկիւղս մատեան նոքա ի մարմինն Քրիստոսի. (Եփր. ՟ա. կոր.)
Մի՛ յաներկիւղս լինիր՝ յաւելուլ մեղս ի վերայ մեղաց. (Սիրաք. ՟Ե. 5.) յն. աներկիւղ։
Աներկիւղաբար ժառանգել. (Խոր. ՟Գ. 51։)
Աներկիւղաբար տիրել. (Պիտ.։)
Յառաջ մատուցեալ, աներկիւղաբար սկսաւ խօսել. (Փարպ.։)
Աներկիւղաբար գնացից։ Աներկիւղաբար առնէր պատասխանի. (Յհ. կթ.։)
Աներկիւղաբար շրջել, բարբառել, յանդգնիլ, ջնջել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Աթ. ՟Ը։ Յհ. իմ. երեւ։)
Որով ամրացեալք՝ աներկեղաբար կոխիցեն զօձս եւ զկարիճս. (Նանայ.։)
ԱՆԵՐԿԻՒՂ կիւղս. ԱՆԵՐԿԻՒՂԱԲԱՐ. ἁφόβως, ἁδεῶς. impavide, absque metu, tuto. Հեռի յերկիւղէ. յապահովս. անքոյթ. համարձակ. գօրգուսուզ.
that has no fear of God, irreligious.
· Calfa
Աներկիւղ յԱստուծոյ, կամ ի մարդկանէ. անխիղճ. եւ արիական.
Ոմանք ի պակասամտաց եւ յաներկիւղածաց Աստուծոյ. (Մանդ.։)
Ապշեալ ընդ աներկիւղած ոյժն. (Փարպ.։)
irreligion.
· Calfa
Աներկիւղն գոլ յԱստուծոյ, կամ ի մարդոյ.
Լա՛ւ է փոքր բաժին երկիւղիւ Տեառն՝ քան զգանձս մեծամեծս աներկիւղածութեամբ. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 16։)
Երդմանց սովորութիւնք յաներկեղածութենէ է. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե։)
Ծառայել իւրեանց որովայնի եւ աներկիւղածութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ընդ համարձակութիւն աներկիւղածութեան արանցն զարմացեալ. (Փարպ.։)
fearlessness.
· Calfa
Պակասութիւն երկիւղի. յապահովութիւն. համարձակութիւն. ազատութիւն. եւ աներկիւղածութիւն. ἅδεια. securitas, libertas, licentia.
Ընտանացեալ է աղաւնին յաներկիւղութենէ։ Աներկիւղութիւն տուեալ ամենեցուն՝ քորս առնել կանայս. (Փիլ.։)
Կացցեն աներկիւղութեամբ յիւրաքանչիւր ուսմունս. (Եղիշ. ՟Գ։)
Եկա՛յք շինեսցո՛ւք աներկիւղութեամբ, եւ մի՛ ինչ զարհուրիք. (Փարպ.։)
Զմեղաւորս աներկիւղութիւնն լքուցանէ. (Յճխ. ՟Ի՟Ա։)
Զաւազակացն աներկիւղութիւն. (Պիտ.։)
Աներկիւղութեամբ եւ արհամարհանօք զպատուիրանն առ ոտն կոխել. (Սարգ. ՟բ. պետ. 4։)
Զաներկիւղութիւնն, զանսաստութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Աներկիւղութեամբ վարին ի կերակուրս եւ յըմպելիս. (Շ. ընդհ.։)
Վայրապար ձեռօք առնուլն (զՍուրբ գիրս) նշան է աներկիւղութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)
Կամ անվեհերութիւն. արիութիւն. քաջասրտութիւն. առ ոտն հարկանելն զերկիւղ մարմնաւոր. գօրգուսուզլուգ, ճիրաէթ.
Մեծ եւ այս եւս շնորհ արդարոյ է այն, որ յաղագս մահու աներկիւղութիւնն է. (Փիլ.։)
Ընդ համարձակութիւն աներկիւղութեանն զարմանային։ Աներկիւղութեամբ առ ոչինչ համարեցան զհրամանս արքունի։ (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
Այնքան սակաւուք դէմ յանդիման կռուել աներկիւղութեամբ. (Փարպ.։)
without hesitation, resolute, certain.
· Calfa
Որ ոչ երկմտի. ուրչիք երկմտութիւն. աներկբայ. շիւպհէսիզ, իշքիլսիզ.
Աներկմիտ պաշտօն առ Աստուած։ Աներկմիտ խնդրողացն զամենայն հայցուածսն կատարէ Աստուած. (Փարպ.։)
cf. Աներկմիտ.
· Calfa
Զհոգւոյն զօրութիւն սովիմբ եւ ի սոյն համարիմք ունել ամենայնիւ աներկմտելի։ Ի մեզ հաստատեալ աներկմտելի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Հաւատ է կացումն հոգւոյ աներկմտելի. (Կլիմաք.։)
that cannot be cultivated.
· Calfa
Ոչ մշակեալ, եւ կորդ. չբանած եւ կոշտ հող.
Անդաստան աներկրագործելի. (ՃՃ.։)
that does not adore, indevout, irreligious.
· Calfa
Աներկրպագուացն քեզ (սրբոյ շաչիդ) զյարակէզն հնոցացուցանելով զհուրն. (Անյաղթ բարձր.։)
Ուրացողացն եւ աներկրպագուացն դիւացն (կամ նմանեցան դիւաց). (Կիւրղ. ղկ.։)
Ոչ երկրպագօղ. որ ոչն երկիրպագանէ. οὑ πρόσκυνων.
indifferent.
· Calfa
Միով անզանազան եւ միաւորիչ միութեամբ աստուածպետականին վայելմամբ (այս ինքն վայելման)։ Անյեղյեղուկ անզանազան. (Փիլ.։)
Բարի, եւ չար, եւ անզանազան։ Իբրեւ բարիս, կամ իբրեւ անզանազանս, կամ իբրեւ չարս։ Անզանազանք՝ որք երկրորդ բարի կոչին։ Միջասահման արդարոյն եւ անիրաւի անզանազան։ Զանազանութիւն յանզանազանիցն. (Փիլ.։)
Մեռան (մատուցօղք ըտար հրոյ՝) անզանազան դատողութեամբն գայթակղեալք. (Եփր. աւետար.։)
ἁποικίλτος. invariatus. Որ ոչ պէսպիսանայ. անայլայլակ.
Մանաւանդ՝ ἁδιάφορος. indifferens. Անտարբեր. անորոշ. միջասահման. անխտիր եւ անընտրող. միջակ, միջին. օրթապապէթ, մուհայիր, միւպահ.
unadorned, without embellishment;
unpolished, uncivilised.
· Calfa
ἅκοσμος. ornatu carens. Մերկ ի զարդուց. անարդ. անշուք.
Անզարդն զարդարի (ի մկրտութեան). (Դիոն. եկեղ. ՟Բ։)
Զարդարել զանզարդսն. (Խոր. ՟Ա. 31։)
Անզարդ ի գեղեցկութեանն մասին։ Անզարդ յարտուստն զարդարանաց. (Պիտ.։)
Անզարդ ոգւոց զարդ է նախախնամութիւն՝ յառաքինութիւն հրաւիրելով. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
to be divested of ornament.
· Calfa
Անզարդացեալ առ ի չգոյէ արօտականաց. (Յհ. կթ.։)
ԱՆԶԱՐԴԱՆԱՄ որ եւ ԱՆԶԱՐԴԻՄ. ἁποκοσμέομαι. ornatu privor . Մերկանալ ի զարդուց. անշքանալ.
to divest of ornament, to despoil, to disfigure.
· Calfa
ԱՆԶԱՐԴԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԱՆԶԱՐԴԵՑՈՒՑԱՆԵՄ Անզարդ կացուցեալ, մերկացուցանել ի զարդուց. անշքացուցանել.
Ընդէ՞ր եւ զմերս կամի անզարդացուցանել զեկեղեցիս։ Անզարդացուսցէ զսուրբ զեկեղեցիս Քրիստոսի. (Վրք. ոսկ.։)
Անզարդեցաւ, եւ անզարդեցոյց. (Վրք. ածաբ. ի Ճ։)
cf. Անզարդանամ.
· Calfa
Անզարդեցաւ, եւ անզարդեցոյց. (ՃՃ.։)
Զարդարեն զեկեղեցի, որ ի սգոյ անզարդեցաւ, հանդերձիւ. (Տօնակ.։)
Ի բաց անզարդեցաւ եւ անպատուեցաւ. (Ածաբ. կարկտ.։)
Շինուածոյն շուք անզարդեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
state of any thing without ornament, disfiguration, despoliation.
· Calfa
Ի բաց ընկեսցուք զայնպիսի զարդս, մանաւանդ թէ զանզարդութիւնն իսկ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
Գօտի անզարդութեան (կամ անզարդութեամբ) զարդ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Զիա՞րդ ի վաղընջուց նիւթ, այն՝ որ ոչ բնաւ ամենեւին յաշխարհի եւ անզարդութեամբ եղեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Ի խուն վայրկենի կազմեցեր, պատրաստ կացուցեր զանզարդութիւն ամենից եղանակաց։ Ընդ անզարդութեան երկաթոյս՝ պղինձ պճնելի. (Նար. ՟Կ՟Գ. ՟Բ։)
Դարձաք յառաջին անզարդութիւնն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Առնել ապականութիւն, եւ անզարդութիւն երկրի ծննդոց. (Արշ. ՟Ի՟Թ։)
Մերթ ըստ հոմաձայնութեան յունին՝ Անկարգութիւն. խառնակութիւն.
Եսաւ՝ օրինակ անառակութեան եւ անզարդութեան. (Փիլ. լին.։)
Անզարդութիւն եւ անկարգութիւն՝ աստուածայնոյն կրօնից եւ սահմանաց է լուծումն. (Դիոն. թղթ.։)
Անկարգութիւն եւ անզարդութիւն ի յօդսդ (առնէ) զշանթիս. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
ἁκοσμία, τὸ ἅκοσμον. dedecus, ornatus defectus. Պակասութիւն զարդուց. անշքութիւն. տձեւութիւն.
childless;
barren.
· Calfa
ἅτεκνος. carens liberis, orbus. Պակասեալ ի զաւակէ (որ չէ ծնեալ, կամ մեռեալ է). անորդի. անմարդի. էվլատսըզ.
Անզաւակ եւ այրի էի։ Ոչ եւս լինիցիք անզաւակ ի նոցանէն։ Անզաւակ յազգէ քումմէ եղեր։ Զազգդ քո անզաւակ ոչ եւս արասցես։ Ջուրքս չար, եւ երկիրս անզաւակ. (Ես. ՟Խ՟Թ. 2։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 12=14։ ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 19։)
Առնուլ զկնի եղբօր իւրոյ վախճանելոյ եւ անզաւակի. (Երզն. մտթ.։)
Օրհնեցան անզաւակ որովայնք նոցա. (Եփր. ծն.։)
Անզաւակ էանց յաշխարհէ։ Կէսք անզաւակ իսկ ելանեն յաշխարհէս. (Մամբր.։ Մանդ.։)
Անզաւակ ջուր. (Ճշ.) իբր անպէտ կամ վնասակար ի ծնունդ զաւակաց։
to deprive of childring, to kill children.
· Calfa
Արտաքուստ անզաւակեսցէ զնոսա սուր։ Անզաւակեցից զցանկալիս որովայնից նոցա. (Օրին. ՟Լ՟Բ. 25։ Ովս. ՟Թ. 16։)
Սրով քո անզաւակեսցես. (Սկեւռ. աղ.։)
Անզաւակեցոյց զմարս որդւոցն Բեթղեհեմի. (Շ. մտթ.։)
ԱՆԶԱՒԱԿԵՄ ԱՆԶԱՒԱԿԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ἁτεκνόω. Անզաւակ կացուցանել. անորդի կամ որդեկոտոր առնել. զաւկէ զրկել, տղաքը մեռցնել. էվլատսըզ պրագմագ.
to be bereaved of children
· Calfa
Գուցէ անզաւակիցիմ յերկոցունց ի ձէնջ ի միում աւուր։ Բայց ես որպէս անզաւակեցայ, անզաւակեցայ։ Ի դրունս ժողովրդեան իմոյ անզաւակեցան։ Թէպէտեւ սնուսցեն զորդիս իւրեանց, անզաւակեսցին ի մարդկանէ։ Ազգդ քո ոչ եւս անզաւակեսցի. (Ծն. ՟Ի՟Ե. 45։ ՟Խ՟Գ. 14։ Երեմ. ՟Ժ՟Ե. 7։ Ովս. ՟Թ. 12։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 15։)
ԱՆԶԱՒԱԿԻՄ որ եւ ԱՆԶԱՒԱԿԱՆԱԼ. ἁτεκνόομαι, ἁποκτείνομαι. liberis orbor. Անզաւակ մնալ. անորդի լինել.
Եւ մի՛ եւս սպառսպուռ անզաւակեսցի մայր սիոն ի մանկանց առագաստի. (Յհ. կթ.։)
Զաւակաց կամեցան յարուցանել, զի աշխարհս մի՛ անզաւակեսցի։ Անզաւակեցան արգանդք նոցա յուղիղ ծննդենէն. (Եփր. ծն.։)
state of a person bereft of children;
barrenness.
· Calfa
Լա՛ւ է անզաւակութիւն հանդերձ քաջութեամբ։ Այրութիւն եւ անզաւակութիւն եկեսցէ յանկարծակի ի վերայ քո։ Մի՛ եւս լիցի այդ ի մահ եւ յանզաւակութիւն. (Իմ. ՟Դ. 1։ Ես. ՟Խ՟Է. 9։ ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 21։)
Զանզաւակութեան երկիւղ եւ զհոգս ի միտ ոչ ածելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Օրհնելով օրհնեցից զանզաւակութիւնդ քո. (Եփր. եբր.։)
Զբնութեան անզաւակութիւն՝ վիմի կարծրութեան նմանեցոյց. (Ոսկ. ես.։)
Որ երբեմն ամուլ ըստ Սառայի՝ անզաւակութեանն տենչանօք տոչորեալ. (Անան. եկեղ։)
Զիա՞րդ ոչ լացից զանզաւակութիւնս իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
ἁτεκνία, ἁγονία. carentia liberorum, orbitas, sterilitas. Զրկումն ի զաւակաց. անորդութիւն. ամլութիւն. անժառանգ մնալն.
at leisure, disengaged, unemployed, undisturbed.
· Calfa
Անզբաղ ունիցի զտեսութիւն ... Անզբաղ կալցի զմիտսն։ Որպէս զբարի բռնամարտիկ անզբա՛ղս կալ զհայցուածսն. (Բրս. հց. եւ Բրս. հայեաց.։)
Անզբաղ կեանս ստանալ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Անզբաղ լինել յաշխարհական իրաց. (Շ. ընդհ.։)
Անզբաղ յապահովութիւն. (Պիտ.։)
Անզբաղ կալ յաղօթս. (Խոսր.։)
ἁμετεώριστος. constans, intentus. Ազատ ի զբաղանաց. ոչ ցնդեալ. հանդարտ. անզբօս. գրի եւ ԱՆԸՍԲԱՂ. չցնդած, անշփոթ. տաղտաղասըզ. ագլը պաշընտա, հուզուրլու.
leisure, tranquillity.
· Calfa
որ եւ ԱՆԶԲՕՍՈՒԹԻՒՆ. Ազատութիւն ի զբաղմանէ. հանդարտութիւն. խաղաղութիւն. հուզուր, ասուտէլիք.
Կրօնաւորի բերդ ամուր է անզբաղութիւն. (Նեղոս.։)
Պա՛րտ է նախ զհաւատ մտաց առ տեսութիւնն Աստուծոյ անզբաղութեամբն ընդելացուցանել։ Զմտացդ իմացումն սրբութեամբ սրտի եւ անզբաղութեամբ հոգւոյ հպեցո՛ յԱստուած. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
cf. Անզբաղ.
· Calfa
Վասն անզբօս մտածութեան. (Բրս. հց. ուր ասի եւ անզբաղ։)
Անզբօս եւ անբիծ ունել զմիտսն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Նոյն է ընդ ԱՆԶԲԱՂ. (լծ. եւ յն. անբէրի՛սբաստօս ոչ այսր անդր ձգձգեալ). Ազատ իբր ի զբօսանաց ալեաց. անխռով. հանդարտ. ասուտէ. րահաթ. տաղտաղասըզ. ἁπερίσπαστος, ἁμετεώριστος. non distractus.
Անզբօս խորհրդովք ընդ Աստուծոյ եւ ընդ Աստուծոյսն պարտիմք խօսել. (Խոսր.։)
Արթուն մտօք եւ անզբօս հորհրդով կացցուք միաբան յաղօթս. (Ժմ.։)
Թէ զերկիւղն Աստուծոյ ունիցին դաստիարակ, անզբաղ մնան յաշխարհէ. (Լմբ. սղ.։)
insensible, imperceptible.
· Calfa
Որ չէ զգալի, եւ ոչ իմանալի. հեռի ի զգայութենէ եւ ի մտաց. օտար. տույուլմազ, զայրի մահսուս.
Անզգալի է ինձ այդ խորհուրդ եւ խռովեցուցիչ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Մանաւանդ՝ անզգայ. չզգացօղ. տույմազ, պիլահըսս.
Ադամանդ՝ անախտ գոյ, եւ ամենայն երկաթոյ հարուածոց անզգալի։ Անզգալւոյն դրակից իմն է եւ հուպ անշունչն։ Յածին ընդ անզգալի արարածոց յածմունս։ Ընդ անզգալիսն մարտնչին (այս ինքն նաւավարք ընդ ջուրս). (Պիտ.։)
rascally, knavish, roguish, wicked;
foolish, mad.
· Calfa
գրի եւ ԱՆԸՍԳԱՄ. Ըստ ձայնին է անզգայ, անգործ.
Ինքնեակ բարեաց անզգամիցն եւ աներկոցն։ (Փիլ. լին. ՟Գ. 39.)
Անզգամ է՝ որ բանակաւն սխալէ, եւ զչարն հաճութեամբ որպէս զբարի գործէ։ Անզգամ վասն այնորիկ է, զի զոր գիտէ՝ կամաւ արհամարհէ, եւ չար կամացն իւր հետեւելով՝ արհամարհէ զգիտութիւնն Աստուծոյ. զի այս է տեսակ անուանդ զօրութեան. (Լմբ. առակ.) եւ (Լմբ. սղ.։)
Ատելի արարէք զիս՝ երեւելի անզգամ ամենայն բնակչաց երկրիս։ Մի՛ ոք համարեսցի զիս անզգամ։ Խրատիչ անզգամաց, վարդապետ տղայոց։ Անզգամաց արմատս ձգեալ։ Զանզգամ սպանանէ բարկութիւն։ Այր անօրէն եւ անզգամ գնայ զճանապարհս թիւրս։ Անզգամն անգոսնէ զխրատ հօր։ Անզգամն ծիծաղելով գործէ զչար։ Յականջս անզգամի ամենեւին մի՛ խօսիր։ Իբրեւ զմի ի կանանց անզգամաց խօսեցար. եւ այլն։
Անզգամքն այնոքիկ մոլորութիւն կոչէին զողջախոհութիւնն. (Նիւս. թէոդոր.։)
Չարացն, եւ անզգամաց. (Փիլ.։)
Անզգամք, եւ իմաստունք. (Լմբ. պտրգ.։)
Դրունս դժոխոց կոչէ զբերանս անսգամիցն. (Համամ առակ.։)
Անզգամաց՝ զգաստութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
Իբր անմտական. յիմարական. եւ յանդուգն. անզգոյշ.
Նա ուրեմն բանք իմ անզգամք են. (Յոբ. ՟Զ. 3։)
Վիշապն յարձակեցաւ ի վերայ երիւարին ահագին եւ անզգամ շնչմամբ յոյժ. (ՃՃ.։)
Մտեալ յանզգամ ունկն կնոջն առաջնոյ. (Ագաթ.։)
Այլ ըստ իրին՝ անմիտ. անիմաստ. անխոհեմ. անզգայ ձեւացեալ. որ չկամի զգալ. կամաւոր անբան. յիմար. չար. ժանտ. անխելք, խենդ. ահմագ. հայվան. տէլի. տիվանէ. միւֆսիտ. շէրիր. ἅφρων, παράφρων, ποηρός, φαῦλος. insipiens, amens, stultus, malus, malignus, pravus, insanus եւ այլն.
foolishly, stupidly;
imprudently, perversely.
· Calfa
Անզգամութեամբ. չարութեամբ. անամօթաբար. շերր իլէ. էտէպսիզլիյիլէ.
Յայտնի անզգամաբար ոչ կարացին ասել ցնա, կուրացի՛ր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։)
Առնել զկամս բնակեցելոցն ի նոսա դիւացն անզգամաբար. (Մաքս. ի դիոն.։)
to enrage, to make wicked.
· Calfa
Զամբարիշտս անզգամեցուցանեն մեղք. (Առակ. ՟Ժ՟Գ. 6։)
φαῦλον ποιέω. pravum facio. Անզգամ առնել՝ կացուցանել.
to be rascally, to be knavish, to be wicked;
to become mad, to grow mischievous.
· Calfa
πονηρεύομαι. malignor, male facio. Չարանալ. գործել զչարիս ըստ անզգամաց. անզգամ լինել. անմտանալ. մոլիլ.
Քաւ լիցի ձեզ ե՛ղբարք, մի՛ ինչ անզգամիք։ Անզգամեցար պղծել զճանապարհս քո։ Եւ դուք անզգամեցայք առնել առաւել քան զհարսն ձեր. (Դատ. ՟Ժ՟Բ. 23։ Երեմ. ՟Բ. 33։ ՟Ժ՟Զ. 22։)
Զի մի՛ անզգամեալ՝ ասասցեն, թէ չիք Աստուած. (Իգն.։)
Անզգամեցաք ամենեքեան՝ քահանայք եւ ժողովուրդք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
Ի վերայ ամենայն մեղանաց՝ որով անզգամիմք, ընթանայ մաղթանքս. (Լմբ. սղ.։)
Տեսանեմք եւ զզգօնսն անզգամեալս. (Եզնիկ.։)
Որ յանզգամել անասնոց՝ ի սրտմտութիւն յուզին. (Եւագր. ՟Ի՟Դ։)
Մի՛ անզգամեր (նոր ձ. մի՛ անզգամիր) ի վերայ եղելոց իրացդ ընդ քեզ յառնէն քումմէ. (Պտմ. աղեքս.։)
Մերթ՝ չարանալ, որպէս զչարիլ, դժկամակիլ. կիւճէնմէք. ἁγανακτέω. indignor, stomachor.
roguery, knavery;
malignity, ill turn, wicked action.
· Calfa
Մի՛ առնէք զանզգամութիւնդ զայդ։ Ըստ ամենայն անզգամութեան՝ զոր արարին ի մէջ Իսրայէլի։ Թողէ՛ք զանզգամութիւն, եւ կեցջիք։ Ոչ ետ անզգամութիւն Աստուծոյ։ Գուցէ խօսիցիս ընդ Յակոբայ անզգամութեամբ։ Մի՛ տար պատասխանի անզգամին ըստ նորա անզգամութեանն։ Վասն անզգամութեան շրթանց՝ յօտար լեզուս խօսեսցին։ Մի՛ ի խմորն չարութեան եւ անզգամութեան։ Չարակնութիւն անզգամութեան շլացուցանէ զբարիս. եւ այլն։
Մտաց լոյս՝ իմաստութիւն է. վասն զի եւ հակառակ՝ խաւար ոգւոց՝ անզգամութիւն է. (Փիլ. բագն.։)
Անզգամութիւն է չարութիւն բանականին՝ պատճառ կելոյ չարաչար. (Արիստ. առաք.։)
ἁφροσύνη. insipientia, πονηρία, φαυλότης. malitia, pravitas. Անմտութիւն. անխոհեմութիւն. եւ չարութիւն. ագըլսըզլըգ. շէրր.
insensible, inanimate, dull, stupid;
besotted, infatuated, stupefied.
· Calfa
Մեռեալ ոք անզգայ յամենայն շարժմանէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Մեռեալն անզգայ է ի զգալի լուսոյս. (Լմբ. սղ.։)
Արձան անզգայ. (Նար. ՟Հ՟Գ։)
Անզգայ թմբրութիւն. (Պիտ.։)
Անզգայ առաքինութեան վարուց. (Շ. մտթ.։)
Յանզգայ նիւթոյ. (Պիտ.։)
Անզգայ արարածք. (Ագաթ.։)
Արուսեկին անզգայ էութիւն։ Ընդ անզգայիցն եւ շարժողականք. (Նար.։)
ἁναίσθητος. sensu carens, insensatus. Որ չզգայ. անբաժ ի զգայութենէ. եւ անշունչ. անկենդան. չզգացօղ. տույմազ. պիլա հըսս. ճանսըզ.
Անզգայիւքն կղզւովք զզգայուն բնակիչսն զարթուցանէ. (Գէ. ես.։)
Եւ անմիտ. անիմաստ. անբան. անբանական. ապուշ. թմրած.
Իբրեւ զանզգայ պաճարս. (Նար. ՟Ե։)
Չէաք այնքան անզգայք, թէ ոչ կարէաք խաբել զձեզ. (Փարպ.։)
Անզգայ յարձակմամբ յաւարի առնուլ փութային. (Եղիշ. ՟Բ։)
Սթափեցի՛ր յանզգայ մոլորութենէդ, եւ ե՛կ ի քեզ. (Մանդ. ՟Ա։)
ՅԱՆԶԳԱՅ, ՅԱՆԶԳԱՅՍ. Իբրեւ անզգայ եւ անմիտ. եւ անզգալի օրինակաւ. առանց զգալոյ՝ իմանալոյ՝ գիտելոյ. անզգայաբար. անզգայութեամբ. յանզգաստից. անբանաբար. չզգալով, առանց իմնալու, անխելքութենով. սէրսէմլիյիլէ. ագըլսըզլըղըլա. տույմատան.
Անկարգ եւ անզգայ՝ ձեռքն այսր եւ անդր կարկառիցեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Զի մի՛ անզգայ ծախեսցէ ընդ վայր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Շուն՝ անզգայ առեալ զհացն՝ վաղվաղակի փախեալ հեռանայ. (Կլիմաք.։)
Անկեալ յանզգայ թմբրեալ։ Բարձեալ բերէին յանզգայ. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 27. 28։)
Մտանել յանզգայ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Յանզգայ ելանիցեն շունչքն ի մարմնոց. (Եզնիկ.։)
Որ ոչ յանզգայ եւ արտաքոյ մտաց իւրեանց իցեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Յանզգայս փոխեն զտեարսն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Որոյ յուտելն յանզգայս՝ ոչինչ շնորհ ունի պաշտօնէիցն։ Եւ ինքն յանզգայս զմեզ գտանելով՝ նենգեալ. (Փարպ.։)
Ըստ նմանութեան քառոտանեաց պաճարեղինաց յանզգայս եղեալ. (Նար. ՟Ժ։)
insensibly, imperceptibly;
stupidly;
cf. Անզգայաբար.
· Calfa
Մեռեալ ոք անզգայ յամենայն շարժմանէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Մեռեալն անզգայ է ի զգալի լուսոյս. (Լմբ. սղ.։)
Արձան անզգայ. (Նար. ՟Հ՟Գ։)
Անզգայ թմբրութիւն. (Պիտ.։)
Անզգայ առաքինութեան վարուց. (Շ. մտթ.։)
Յանզգայ նիւթոյ. (Պիտ.։)
Անզգայ արարածք. (Ագաթ.։)
Արուսեկին անզգայ էութիւն։ Ընդ անզգայիցն եւ շարժողականք. (Նար.։)
ἁναίσθητος. sensu carens, insensatus. Որ չզգայ. անբաժ ի զգայութենէ. եւ անշունչ. անկենդան. չզգացօղ. տույմազ. պիլա հըսս. ճանսըզ.
Անզգայիւքն կղզւովք զզգայուն բնակիչսն զարթուցանէ. (Գէ. ես.։)
Եւ անմիտ. անիմաստ. անբան. անբանական. ապուշ. թմրած.
Իբրեւ զանզգայ պաճարս. (Նար. ՟Ե։)
Չէաք այնքան անզգայք, թէ ոչ կարէաք խաբել զձեզ. (Փարպ.։)
Անզգայ յարձակմամբ յաւարի առնուլ փութային. (Եղիշ. ՟Բ։)
Սթափեցի՛ր յանզգայ մոլորութենէդ, եւ ե՛կ ի քեզ. (Մանդ. ՟Ա։)
ՅԱՆԶԳԱՅ, ՅԱՆԶԳԱՅՍ. Իբրեւ անզգայ եւ անմիտ. եւ անզգալի օրինակաւ. առանց զգալոյ՝ իմանալոյ՝ գիտելոյ. անզգայաբար. անզգայութեամբ. յանզգաստից. անբանաբար. չզգալով, առանց իմնալու, անխելքութենով. սէրսէմլիյիլէ. ագըլսըզլըղըլա. տույմատան.
Անկարգ եւ անզգայ՝ ձեռքն այսր եւ անդր կարկառիցեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Զի մի՛ անզգայ ծախեսցէ ընդ վայր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Շուն՝ անզգայ առեալ զհացն՝ վաղվաղակի փախեալ հեռանայ. (Կլիմաք.։)
Անկեալ յանզգայ թմբրեալ։ Բարձեալ բերէին յանզգայ. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 27. 28։)
Մտանել յանզգայ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Յանզգայ ելանիցեն շունչքն ի մարմնոց. (Եզնիկ.։)
Որ ոչ յանզգայ եւ արտաքոյ մտաց իւրեանց իցեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Յանզգայս փոխեն զտեարսն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Որոյ յուտելն յանզգայս՝ ոչինչ շնորհ ունի պաշտօնէիցն։ Եւ ինքն յանզգայս զմեզ գտանելով՝ նենգեալ. (Փարպ.։)
Ըստ նմանութեան քառոտանեաց պաճարեղինաց յանզգայս եղեալ. (Նար. ՟Ժ։)
cf. Անզգայ.
· Calfa
Լուարո՛ւք ինձ կղզիք. հրաւիրէ իբրեւ նշան ինչ զանզգայականսն զգայնոցն. (Ոսկ. ես.։)
Պատկերաց անզգայականաց. անզգայական տաւղաց։ Վարսն անզգայական է. (Նար. խչ. եւ Նար. երգ.։)
Անզգայական անբանութիւն. (Համամ առակ.։)
Յանզգայական արս. (Մագ. ՟Կ՟Դ։)
Ծովն եւ ձուկնն, որ է անզգայական բնութիւնք, լսէին եւ անսային. (Ոսկ. ապաշխ.) իմա՛ ըստ յն. արտաքոյ բնութեան։
to be insensible, to be stupid;
to be infatuated.
· Calfa
որ եւ ԱՆԶԳԱՅԻՄ. Տբրեւ անզգայ լինել. չզգալ ինչ. եւ անմտանալ. յայլոյ խելս լինել. տույմազ օլմագ, սէրսէմլէնմէք.
Որ առ անպատուութիւնն կատարի, ի բազում ցանկութեանց անզգայանայ. (Կլիմաք.։)
Ոչ այնքան անզգայանայր։ Անզգայացեալ գոլով. (Ոսկ. յհ.։)
Անզգայացաւ ի սրտի իւրում. (Երզն. մտթ.։)
Առ ահի աստուածառաք բարկութեանն անզգայացեալք՝ զմիմեանս սատակէին. (Պիտ.։)
Իբրու թմբրութեամբ իմն անզգայացեալ՝ դնէ դաշինս ընդ դժոխոց. (Յհ. կթ.։)
Մեռեալ եւ անզգայացեալ էաք յաստուածային գիտութենէն. (Լաստ. ընթերց.։)
cf. Ուռնում.
· Calfa
Մուկն կլանէ (զսպունգ եփեալ ճարպով), ուռչի եւ սատակի. (Վստկ.։)
student, studier;
mathematician.
· Calfa
Դոմետիանոս զուսողս եւ զփիղիփոփայս հռոմայեցւոց մերժեաց։ Դարձեալ զուսողս եւ զփիղիսոփայս հալածեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Ուսանօղ. աշակերտ. ուսումնասէր. եւ Ուսումնական, որպէս մաթէմադիկոս. μαθηματικός mathematicus.
cf. Ուսումն;
mathematics.
· Calfa
Զտեսութիւն եւ զգործս, եւ զուսողութիւն եւ զառաքինութիւն։ Զանմոռացն ուսողութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
Խառնին ընդ միմեանս՝ իմաստութիւն ընդ խոկումն, տեսողութիւն ընդ գործն, ուսողութիւն ընդ առաքինութիւն. (Վրդն. սղ.։ եւ Տօնակ.։)
Առաքեաց զայր ոմն իմաստուն եւ հանճարեղ՝ ճարտարաբան ուսողութեամբ յոյժ, զկոչեցեալն մինաս. (Ճ. ՟Բ.։)
daughter or sister of king Hormisdas.
· Calfa
Իբր Դուստր կամ քոյր որմզդի արքայի.
Փեսայացուցանել զմեհրուժան ի քոյր իւր որմզդուհի. (Արծր. ՟Ա. 14։)
va. vn. cf. Որոճիմ.
· Calfa
Որոճալ անդրէն՝ որ ի նմա չարութեանց էին վէրք։ Ոչ որոճայ զդժոխս։ Որոճացեալ եւ բացայայտեալ զգերակայ եւ զանհաս աւետարանութիւնս յոհաննեան. (Իսիւք.։ Վրք. հց. ձ։ Յիշատ. նանայի.։)
Կճղակահերձ իցէ, եւ որոճիցէ ոչ։ Որոճէ ոչ։ Որք որոճիցեն։ Որ որոճեն։ Ուղտ զի որոճայ։ Նապաստակ զի որոճայ։ Զորոճօղ յանասնոց. (եւ այլն. Ղեւտ.։ Օրին.։)
Որոճեցաք (կամ որոճացաք) ի սիրաս մեր զբանս անիրաւութեան. (Ես. ՟Ծ՟Թ. 13։)
Ուղտն նշանակ յիշատակի, վասն զի որոճայ զկերակուրն՝ վերստին աղալով եւ ծասկելով. (Փիլ. լին. ՟Դ. 92։)
Չիք ի ձկունս՝ որ որոճիցէ, բայց միայն մի ազգն՝ որ անուանեալ կոչի սկարոս. (Վեցօր. ՟Է։)
Զբանս կենաց որոճան յօրէնս տեառն. (Լծ. կոչ.։)
Որ զայլոց մեղս որոճիցէ, եւ զիւր ուղղութիւնս, կրկինս վնասեսցէ. (Ոսկ. փիլիպ. յորմէ եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Ո՛վ որոճողք ստութեանցն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Ազգի ազգի որոճս որոճիք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
Ատամունք ուրեմն են եկեղեցւոյ, որ զանգործ աստուածային բանիցն զարօտ մանր առնելով մեզ որոճացուցանեն. ((յն. որոճեն). Նիւս. երգ.։)
ՈՐՈՃԵՄ կամ ՈՐՈՃԱՄ կամ ՈՐՈՃԱՑՈՒՑԱՆԵՄ եւ ՈՐՈՃԻՄ. μηρυκάομαι , μηρύκω, μηρυκίζω rumino, remando, revolvo, glomero. Կրկին եւ կրկին ծասկել զկերածն (իբրեւ զորոջս). վերբերել ի բերանն ի պարկէ որկորոյն, եւ անդրէն մանրել եւ տրորել. նմանութեամբ՝ Ստէպ խորհել. պարզաբանել. եւ այլն։ ... Իբր նշխարել.
cf. Որոճ.
· Calfa
ՈՐՈՃՈՂՈՒԹԻՒՆ, ՈՐՈՃՈՒՄՆ. Որոճելն. որոճ. որոճան. եւ Մտածութիւն.
Վարդապետեն որոճողութեամբ (կամ որոճութեամբ) ատամունքդ զմաքրութիւն. (Նար. երգ.։)
Այն էր նորա հոգւոյն կերակուր, եւ որոճումն քաղցր։ Զառաւել փառասէր աստուածատեաց խորհրդոց նորա ճանաչեալ զորոճմունս. (Փարպ.։)
Որոճմամբ ծասկեալ ըստ մաքուր կենդանեաց. (Տօնակ.։)
cf. Որոճ.
· Calfa
ՈՐՈՃՈՂՈՒԹԻՒՆ, ՈՐՈՃՈՒՄՆ. Որոճելն. որոճ. որոճան. եւ Մտածութիւն.
Վարդապետեն որոճողութեամբ (կամ որոճութեամբ) ատամունքդ զմաքրութիւն. (Նար. երգ.։)
Այն էր նորա հոգւոյն կերակուր, եւ որոճումն քաղցր։ Զառաւել փառասէր աստուածատեաց խորհրդոց նորա ճանաչեալ զորոճմունս. (Փարպ.։)
Որոճմամբ ծասկեալ ըստ մաքուր կենդանեաց. (Տօնակ.։)
to distinguish, to discern;
to divide, to separate;
to decide, to determine;
to specify;
to choose, to select;
to excommunicate.
· Calfa
Որոշեցէ՛ք ինձ զբառնաբաս եւ զպօղոս ի գործ, յոր կոչեցեալ է իմ զդոսա։ Պօղոս որոշեալ յաւետարանն աստուծոյ։ Որոշեաց զիս յորովայնէ մօր իմոյ։ Իւրաքանչիւր ոք ի նոցանէ որոշեցին առաքել ի պէտս եղբարցն։ Ընտրեա՛ եւ որոշեա՛ զտնանկն եւ զտկարն.եւ այլն։
Բարւոք որոշել. (Դիոն.։)
Գիտէ որոշել եւ բաժանել շնորհս՝ որպէս եւ կամի. (Իգն.։)
Զառանձնաւորութիւնսն որոշեմք, բայց զաստուածութիւն միաւորեմք. (Առ որս. ՟Բ։)
Զոհս հրամայէ, եւ ստուգաբանէ, եւ բարւոք որոշէ. (Մեկն. ղեւտ.։)
Գեղեցիկ գունիւք եւ ընդարձակ փողոցիւք զկողմանս քաղաքին որոշելով. (Խոր. ՟Ա. 15։ (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։)
ՈՐՈՇԵԼ. որպէս Ի բաց որոշել. զատուցանել. տրոհել. մեկնել. ուրոյն դնել. բաժանել. անջատել. կր. զատանիլ. մեկնիլ. հեռանալ. զատել, զատուիլ.
Որոշիցեն զձեզ, եւ ատիցեն։ Մեկնեալ ի նոցանէ՝ որոշեաց զաշակերտսն։ Զատանէր, եւ որոշէր զանձն, եւ այլն։ Որոշեաց զինքն ի փափկութենէ եւ ի վայելից կենցաղոյս։ Որոշեալք ի կրից կարեաց։ Իսկ յուդա որոշեալ լինէր զինքն յայնպիսի երանութենէ. (Զքր. կթ.։ Շար.։ Նանայ.։)
Քակեալ որոշեցան ի նախարարացն։ Զատեալ եւ որոշեալ է զանձն իւր ի սուրբ եկեղեցւոյն։ Զատ որոշեաց ի նախարարաց զքահանայսն։ Մի՛ որոշեր զիս ի սուրբ գառանցս՝ յորս խառնեցայ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Դ. ՟Ը։)
(որ եւ յն օրի՛զօ, աֆօրի՛զօ, խօրի՛զօ), եւ այլն. ի մեզ արմատն է Որիշ, եւ որոշ. իսկ ի յն. օ՛րօս, որ է սահման) ὀρίζω termino, definio ἁφορίζω, διακρίνω dijudico διορίζω distermnio διαιρέω divido χωρίζω, διαχωρίζω, ἑκχωρέω separo, segrego, secerno, decerno, dirimo եւ այլն. Սահմանել. կարգել. ընտրութեամբ դատել, զանազանել. ընտրել.
cf. Որոշումն.
· Calfa
Աստուածայնոցն քահանայապետից այսպէս է հպելի յորոշողութիւնսն. (Դիոն. եկեղ.։)
Այսմ ամենայնի որոշողութիւն խորհրդոցն է գլուխ եւ կատարած. եւ անհնար է լինել որոշողութեան, եթէ ոչ նախ զերկրագործութիւնն նորա արասցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ածեալ զմտաւ զայսպիսի որոշողութիւն։ Ի միոյ միոյ որոշողութեամբ պարգեւի։ Ասել որոշողութեամբ. (Փարպ.։)
Գոյացութիւն մի յորոշողութիւն յերկուս հատանի, ի հուր եւ ի լոյս. (Վրդն. ծն.։)
Գիտութիւն հանճարեղ որոշութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)
Հատած եւ մեկնած որոշութեան. (Փիլ. լին. ՟Ա. 64։)
Զխորտկացն որոշութիւնս։ Որոշութիւն ունին ըստ քահանայական պատուոյ. (Փարպ.։)
Զքերթողութիւնն անուանեաց տարբերութիւն, որ է որոշութիւն. (Հին քեր.։)
ՈՐՈՇՈՂՈՒԹԻՒՆ ՈՐՈՇՈՒԹԻՒՆ. ἁφορισμός, διάκρισις segregatio, discretio, distinctio. Որոշելն, իլն. ընտրողութիւն. ընտրութիւն. զանազանութիւն.
cf. Որոշումն.
· Calfa
Աստուածայնոցն քահանայապետից այսպէս է հպելի յորոշողութիւնսն. (Դիոն. եկեղ.։)
Այսմ ամենայնի որոշողութիւն խորհրդոցն է գլուխ եւ կատարած. եւ անհնար է լինել որոշողութեան, եթէ ոչ նախ զերկրագործութիւնն նորա արասցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ածեալ զմտաւ զայսպիսի որոշողութիւն։ Ի միոյ միոյ որոշողութեամբ պարգեւի։ Ասել որոշողութեամբ. (Փարպ.։)
Գոյացութիւն մի յորոշողութիւն յերկուս հատանի, ի հուր եւ ի լոյս. (Վրդն. ծն.։)
Գիտութիւն հանճարեղ որոշութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)
Հատած եւ մեկնած որոշութեան. (Փիլ. լին. ՟Ա. 64։)
Զխորտկացն որոշութիւնս։ Որոշութիւն ունին ըստ քահանայական պատուոյ. (Փարպ.։)
Զքերթողութիւնն անուանեաց տարբերութիւն, որ է որոշութիւն. (Հին քեր.։)
ՈՐՈՇՈՂՈՒԹԻՒՆ ՈՐՈՇՈՒԹԻՒՆ. ἁφορισμός, διάκρισις segregatio, discretio, distinctio. Որոշելն, իլն. ընտրողութիւն. ընտրութիւն. զանազանութիւն.
to destroy, to do away with.
· Calfa
Չարաչար որոշել, քակել, եղծանել. ի բաց մերժել.
Սամոստացին պօղոս զառողջ կանոնսն որոշտեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։)
lambkin.
· Calfa
ՈՐՈՋԱԿ ՈՐՈՋԻԿ. Որոջ փոքր կամ սիրուն. գառնուկ.
Չորս ընդ միոյ տացէ, որ սպան զորոջակն։ Որոջակն՝ զոր ունէր աղքատն, կինն էր. (Եփր. թագ.։ Ոսկ. սղ. ՟Ծ։)
Առ զմի որոջակ աղքատին. (Կիւրղ. թագ.։)
Ընչեղին էին խաշինք բազումք, իսկ աղքատին որոջիկ մի։ Ունէր մեծանունն հօտս եւ անդեայս բազում ... իսկ աղքատին էր որոջիկ մի. (Բրս. ապաշխ.։ Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ։)
since, as, whereas, because.
· Calfa
Մեռայց այսուհետեւ, որովհետեւ տեսի զերեսս քո։ Եւ արդ զի՞նչ արարից, որովհետեւ կորացոյց իսրայէլ զպարանոց իւր։ Որովհետեւ եցոյց քեզ աստուած զայդ ամենայն, չիք այր իմաստնագոյն եւ խորհրդական քան զքեզ։ Որովհետեւ արարէք միում յեղբարցս այսւցիկ փոքրկանց, ինձ արարէք։ Իսկ որովհետեւ զայս աւետիս ունիմք սի՛րելիք, արբեսցուք զանձինս մեր։ Արդ որովհետեւ մանկունք հաղորդեցին արեան եւ մարմնոյ.եւ այլն։
ἑπεί, ἑπειδή, ἑφ’ ὄσον . (որ ասի նաեւ՝ ՈՐՈՎ) postquam, quoniam, quandoquidem, quum, cum. (զոր յետինք թարգմանեցին, Մինչ, եւ Յետ որոյ) Յետ այսհէս գոլոյ. եւ զի այդ այդպէս է. արդ քանզի. եւ ղի. երբոր ասանկ է նէ, ասանկ ըլլալէն էտեւ.
thundering;
frequently thundering;
suddenly rumbling.
· Calfa
Որոտմամբ կամ իբր որոտմամբ ընդոստուցիչ. եւ ընդոստուցեալ իբրեւ ի ձայն որոտման.
Զարթո՛ որոտընդոստ փայլատակմամբ քո զսառնացեալ եւ զցամաքեալ միտս իմ. (Եփր. աղ.։)
Ամպք՝ փայլակնացայտ, որոտընդոստ, ցօղաբուղխ առատութեամբ զտիեզերս արբուցանեն. (Խոր. վրդվռ.։)
Որոտընդոստ ահագնագոչ շիփորայիւք։ Յորոտընդոստ յարութեանն։ (Բոյսք) որոտընդոստք՝ անձրեւաբախք՝ ցօղահարք. (Ագաթ.։)
Զի անպատկառ լիցի ի մեծի աւուրն որոտընդոստ. (Մաշտ.։)
Որոտընդոստ վերաբերիք, յանկարծակի վերերեւիք. (Շ. եդես.։)
thunder;
cf. Թնդիւն.
· Calfa
Զզօրութիւն որոտման նորա ո՞ գիտէ։ Շարժմամբ եւ որոտմամբ եւ մեծաձայն բարբառով։ Եգ նոցա անուանս բաներեգէս, որ է որդիք որոտման. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 16։ Ես. ՟Ի՟Թ. 6։ Մրկ. ՟Գ. 17։)
Ոչ զփայլատականց եւ ոչ զորոտմանէ ճառէ ինչ մովսէս։ Զորոտմանէ եւ զհողմոյ միանգամայն ասէ ամովս. (Եզնիկ.։)
Իմաստութիւն ոչ լռէ. եւ եթէ լռէ, մեծամեծ որոտումն առնէ, եւ զօրութիւն կատարեալ ի լռութեանն. (Համամ առակ.։)
s. zool. sea-mew, sea-gull, cob;
cf. Ցին.
· Calfa
Կա՛մ է Որի. ազգ ագռաւու, ճայի, եւ այլն. եւ կամ Ուրուր, ցին, որպէս ազգ բազէի.
Ագռաւ ... եւ ջայլեամն, եւ բու, եւ որոր. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 15։ Ուր յն. թուի լինել. թէպէտեւ յետ եւ յառաջ դասաւորին անուանք թռչնոցս յեբր. եւ ի յն։)
cf. Որոց.
· Calfa
ՈՐՈՐՈՑ կամ ՈՐՈՑ cf. ՈՐՈՐԱՆ.
Ոչ մահիճք, եւ ոչ որորոց գտանէր. (Եփր. աղք.։)
Փոքր տղայն յորոցն պառկեցո՛. (Վստկ.։)
cradle;
cf. Նիրհեմ.
· Calfa
ՈՐՈՐՈՑ կամ ՈՐՈՑ cf. ՈՐՈՐԱՆ.
Ոչ մահիճք, եւ ոչ որորոց գտանէր. (Եփր. աղք.։)
Փոքր տղայն յորոցն պառկեցո՛. (Վստկ.։)
to cradle, to rock, to lull to sleep.
· Calfa
որ եւ ՕՐՕՐԵԼ, ՕՐԵԼ. Երերել զորորանն. շարժել զշարժուն քնարանն.
Նոյն հոգի տեառն ի վերայ նոյն ջրոյն որորէր գգուէր զորորանն՝ առ ի միւսանգամ կենդանութիւն մարդկան եւ անասնոց. (Վրդն. ծն.։)
no matter which.
· Calfa
Եւ ոչ վարկպարազի զո՛րպէտ լրումն սահմանեաց, այլ որ ի սկզբան արարչութեանն լուսին էր, զնոյն զայն այժմ սահմանեաց (ի զատիկ). (Շիր. զատիկ.։)
Եթէ աւազան սրբեալ ոչ ունին, եւ յորպէտ ամանի մկրտեն. (Կանոն.։)
quality, condition, state.
· Calfa
Որպիսութիւն, քանիութիւն, առինչ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Առանց որպիսութեան (յն. ἅποιος . անորակ). (Ածաբ. պենտեկ.։ եւ Շար.։)
Ոչ օրինակաւ ձեւացեալ, եւ ոչ որպիսութեամբ ծանուցեալ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Զորպիսութիւնն իւր ինքն միայն գիտէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)
Բարւոք է այն միաբանութիւն (հոգւոյ ընդ մարմնոյ) ... այլ զորպիսութիւնն պիտի իմանալ. (Եղիշ. հոգ.։)
Ցուցանէ նմա եւ զդիցն որպիսութիւն, թէ ոչ աստուածք, այլ՝ մարդիկ լեալ մահկանացուք. (Սարկ. լուս.։)
Զանվայելչագոյնս ի ներքս ածէ զորպիսութիւնս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Տեղեկանայր ի քաղաքացւոց անտի զորպիսութիւն զօրացն հայոց, եթէ քանի՛ք, եւ եթէ ո՞յք իցեն զօրագլուխք. (Ղեւոնդ.։)
ποιόν qualitas. Որպէս եւ զիարդն գոլ. որպիսի ինչ լինելն. որակութիւն. որակ. վիճակ. հանգամանք. տարազ. իսկութիւն. յեղանակ. օրինակ. ինչպէս ըլլալը, կերպը.
cf. Ոջիլ.
· Calfa
φθεῖρα pediculus. Որպէս թէ ճճի որջացեալ ի մարմին. նոյն ընդ Ոջիլ. Վասն որոյ Մխ. ապար. Է՛ զի Ոջիլ գրէ, եւ է՛ զի Որջիլ։
Զճըճիս՝ որ ի կերակուրս լինին, եւ զորջիլս ի քրտանց. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
hunter;
devil.
· Calfa
Նա փրկեսցէ զիս յորոգայթէ որսողին. (Սղ. ՟Զ. 3։)
Արդար յորսացող փրծանի. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 8։)
Պատրաստեալ որոգայթիւք ըմբռնին յորսողաց. (Յճխ. ՟Ի։)
Եթէ յորսողէն զերծուսցես, փրկիչ ես։ Յորոգայթ մահու յորսողին անկայ։ Զերծո՛ զիս յորոգայթէ որսողին։ Պահես՛ յորսողէն. (Նար. ՟Հ՟Զ։ Ժմ.։ Շար.։ Տաղ.։)
θηρευτής venator. Որսացօղ, որսորդ. չարարուեստ պատրիչ բանսարկուն.
hunting;
shooting;
cf. Որս.
· Calfa
Որսորդութիւնքն առ ցամաքաւս՝ ոչ միայն էրէոցն, այլեւ մարդկան. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Հալածեա՛ զդարանակալ առիւծն յորսորդութենէ կորստեան անձին իմոյ. (Սարկ. աղ.։)
θήρευμα venatio. Արհեստ եւ գործ որսորդի. որսալն. որսանք.
hunter;
game-keeper.
· Calfa
Որսորդ. եւ Վերակացու որսոց.
Կացուցանէ որսօնս իսկ երէոց եւ հաւուց ի պէտս խորակաց. (Յհ. կթ.։)
to enrapture, to ravish.
· Calfa
(լծ. եւ յն. օ՛րսօ ). ὅρσω, ὅρω, -ομαι Ի վեր յարուցանել, ի բաց ոստուցանել. կր. ի վեր վաղել, յառնել.
Ի պարծանս գովեստից ազգիս մերոյ միտք իմ որցեալ զիս բերէ դեգերիլ ի ներբողումն։ Ի մեղադրութենէ աստուածայնոյն եւ մարդկայնոյն արտաքս զինքն որցեալ՝ տայր վաղվաղակի զխնդիրն. (Յհ. կթ.։)
Որցեալ յանապակ եւ յանուշակ մշտնջենաւոր եւ յանվախճան ուրախութիւնսն երկնաթռիչ հաւատով ի քրիստոս. (Թէոդոր. խչ.։)
s. med. herpes, tetter, ring-worm, impetigo.
· Calfa
Եւ ոչ գունոյ փոփոխելոյ ի պիսակութիւն, եւ կամ որքեան ինչ դժնդակ, կամ մրջնոցի, եւ կամ այլ ինչ խաղաւարտաց. (Փիլ. քհ. ՟Ա։)
ՈՐՔԻՆ կամ ՈՐՔԻՒՆ λειχήν impetigo, scabies saniosa. գրի եւ ԵՐՔՈՅՆ. ռմկ. հերքուն. Եռք եւ վէրք՝ չարաչար կեղոց. ազգ քաղցկեղի թեթեւ, մարմաջ. քարցկէղ.
herpetic, scabby.
· Calfa
Ունօղ զախտ որքեան.
Զմարմառոտ, կամ զքոսոտ, կամ զորքինոտ (կամ զերքոյնոտ), մի՛ մատուցանիցեն զայն տեառն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 22։)
eight times.
· Calfa
Յայս խորհուրդ եւ մովսէս մոքրի պահովք ութիցս հինգ։ Մեռուցանելով ի նոսա ութիցս ըստ յարութեան խորհրդոյն զհինգ զգայութիւնս հինգ քառասուն. (Արշ.։)
ὁκτάκις octies. Ութ անգամ.
eightieth.
· Calfa
Յամին հարիւրերորդի ութսներորդի ութերորդի. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 10։)
octave.
· Calfa
Մանուկ ութօրեայ թլփատեսցի ձեր. (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 12։)
Ըստ նախահարցըն սուրբ ուխտին՝ թլփատեցար յութօրէին. (Յիսուս որդի.։)
Ութօրեայ երեւումն աշակերտացն (յետ յարութեան). (Զքր. կթ.։)
Ութօրեայ (այսինքն զաւուրս ութ) դեգերեալ առ դուրս խորանին վկայութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Յութօրեայս յայտնութեանդ յութ եկեղեցիս իւրեանց երթալով՝ զնոցին տեղեացն եւ զկանոն կատարեն։ Եւ յամենայն իսկ ութօրեայսն խառնել պատշաճ վարկանիմ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Յութօրէս, կամ զկնի ութօրէից յայտնութեան, զատկի, խաչի եւ այլն. (Տօնաց. Ճշ.։)
ՈՒԹՕՐԵԱՅ կամ ՈՒԹՕՐԷՔ. ὁκτώ ἠμερῶν octo dierum եւ ὅγδοον, -οα octavum, -a. Ունօղ զութ աւուրս հասակի, կամ զմիջոց ութ աւուրց. եղեալն ի մէջ կամ զկնի աւուրց ութից. եւ Միջոց ութ աւուրց. եւ Օր ութերորդ. ութ օրուան.
cf. Ոյժ.
· Calfa
Ուժ առեալ ի սուրբ հոգւոյն՝ պարտէր զթագաւորն. (Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ե.։)
vehemence, impetuosity, fury, violence, heat, ardour, intensity;
force, strength, energy, vigour;
efficacy, efficaciousness.
· Calfa
Ի նմանէ է զօրութիւն եւ ուժգնութիւն։ Զօրութիւն իմ, եւ ուժգնութիւն ձեռին իմոյ։ Ուժգնութիւն նոցա ոչ այնպէս. (Յոբ. ՟Ժ՟Բ. 16։ Օր. ՟Ը. 17։ Երեմ. ՟Ի՟Գ. 10։)
Ի զօրութիւնս եւ յուժգնութիւնս անդաստանի. (Երգ. ՟Բ. 7։)
Ուժգնութիւն բարենշան անդաստանիս՝ առաւելուլ զբեղնաւորութիւն հզօրապէս ուժով. (Պիտ.։)
Ի զօրութիւն ուժգնութեան փքան. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Առ հակառակսն զօրութիւնս ուժգնութիւն ոչ միայն ունելով, այլեւ պարգեւելով. (Դիոն. եկեղ.։)
Յուժգնութենէ կենդանեացն կամ ի դժնէութենէ երկուցեալ։ Այր անուանելն՝ զուժգնութիւն ի չարագործելն ասէ։ Ահեկանացս կայից ուժգնութիւն տալով։ Յամառեալ կայր այնպիսի ուժգնութեամբն (կամ յայնպիսի ուժգնութեան). (Յհ. իմ. պաւլ.։ Վանակ. յոբ.։ Նար. ՟Ի։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
Է եւ ուժգնութիւն ձայնի, եւ չափաւորութիւն բանի, եւ ժամանակի հանդիպութիւն ընտանի եւ օգտակար բարեպաշտիցն. (Բրս. հց.։)
Ուժգնութեամբ սգոյն ըմբռնեալք». յն. ուժգին սգով. (Բրս. յուդիտ.։)
ἱσχύς fortitudo, robur κράτος vis, potentia σφοδρότης vehementia δραστήριον efficacitas πόνος, εὑτονία intensio, tonus, tenor. Սաստկութիւն. ոյժ. զօրութիւն. ազդուութիւն. ձկտումն. եբր. օզ, կէպուրա, եւ այլն։
strong, robust, vigorous;
valorous;
powerful.
· Calfa
Տէր հզօր եւ ուժեղ յամենեսեան, զորս միշտ արար եւ առնէ. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
Այր եղեւ առաւել սրտեայ եւ ուժեղ։ Սրտեայ՝ անձնեայ՝ ուժեղ. (Խոր. ՟Բ. 60։ ՟Գ. 40։)
Անձն ուժեղ (այսինքն հոգի զօրաւոր) տանի զբանս իմաստուծեան. (Կլիմաք.։)
Յամենայնի ուժեղ եմ այնու՝ որ զօրացոյցն զիս քրիստոս. (Գէ. ես.։)
Ազդեցուցիչ փող զուժեղն եւ զքաջամարտիկն յորդորէ յարիութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
Առեալ ի գրաստուց իւրոց գրաստս տոկունս եւ ուժեղս. (Փարպ.։)
Դարձան ուժեղ զօրութեամբ, եւ մեծաւ յաղթութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 5։)
δυνατός, εὑσθενής potens, robustus. Ուժաւոր. զօրաւոր. քաջ. կորովի. կարօղ. տոկուն. անպարտելի.
force, vigour, power.
· Calfa
Հոգին իմանի ըստ զօրութեան եւ ուժեղութեան եւ հարստութեան. (Փիլ. այլաբ.։)
Վասն ուժեղութեանն, եւ սրտեայ լինելոյն։ Ուժեղութեամբ եւ քաջութեամբ սրտիւ ընդդիմանալ։ Պակասին (ի քաղցելոց եւ ի ծարաւեաց) ուժեղութիւնքն. (Խոր. ՟Բ. 7։ Արծր. ՟Գ. 9։ Թէոդոր. մայրագ.։)
εὑτονία tenor, intensio ἱσχύς fortitudo եւ այլն. Զօրեղութիւն. կորովութիւն. ոյժ. զօրութիւն. ուժգնութիւն.
to have strength, to be able, to resist;
to oppose.
· Calfa
Եթէ զնա ի ձեռն կնոջն կարացի կործանել, թերեւս եւ ո՛չ սա կարասցէ ուժել՝ մարտնչելով ընդ սմա կնոջն։ Տեսանե՞ս, ո՛րչափ են վիշտք, ո՛րչափ ուժեն ախտք. (Իսիւք.։)
Եւ ոչ զմեքենայսն ձգել ի նպատակն ուժել ժպրհէր. (Լմբ. ստիպ.։)
Ոյժ եւ ժոյժ ունել. զօրել, կարել, բաւել, իշխել, տեւել, տոկալ. կրնալ, դիմանալ.
Եթէ չուժելով պահել զադամ՝ ի դրախտէն եհան պատճառանօքն, զիա՞րդ զենոք եմոյծ ի ձեռն հաւատոցն եւ անմահ պահեաց զնա. (Եփր. աւետար.։)
kid;
fawn.
· Calfa
Զենին ուլ այծեաց։ Ի գառանց եւ յուլոց ողջակէզ։ Ինծ առ ուլու մակաղեսցի։ Ուլ մի երբէք ոչ ետուր ինձ։ Արածեա՛ զուլս քո։ Իբրեւ երկուս ուլս այծեման.եւ այլն։
Չառնի ինչ պտուղ յուլոց. եւ յօդեաց բազում ինչ պէտք։ Ո՞վ են ուլքն այնոքիկ եւ այծիքն, եւ ո՞վ գառինքն եւ օդիքն։ Զուլն ի մօր կաթն չհրամայէ եփել. (Ոսկ. մտթ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։ Եզնիկ.։)
Վասն զի ոչ մեղաւ երէց որդին, վասն այնորիկ եւ ո՛չ ուլոյ պիտոյանայր ի զենումն. (Մեկն. ղկ.։)
Զիա՞րդ սահակ չընտրէր զուլոցն կերակուր ի վայրենեաց անտի. քանզի իւրաքանչիւր համք յայտ են. (Կիւրղ. ծն.։)
Քրիստոս ուլու օրինակաւ ընդ անօրէնս համարեցաւ. զի ուլն անբարեգործի եւ անօրինի օրինակ է. (Մեկն. ծն.։)
Յորժամ կայցեն ոչխարքն ընդ աջմէ, եւ ուլքն ընդ ահեկէ. (Եփր. գալստ.։)
Մի՛ գուցէ շաւիղ ուլուց իցէ երեւեալն, զորոյ զհետ դու երթասն. (Նիւս. երգ.։)
ἕριφος, αἱγίδιον, νεβρός hoedus եւ hinnulus. (նոյն ձայն է եւ թ. ուլագ, օղլագ, հիլլա ). Ծնունդ այծեաց, որպէս եւ այծեմաց. այծու ձագ. տե՛ս եւ յԱՄՈՅՐ. Որթ եղանց.
kid-skin.
· Calfa
Զուլենիսի ագոյց ի բազուկս նորա, եւ ի վերայ մերկոյ պարանոցի նորա. (Ագաթ.։)
Ետ բերել մորթ ուլոյ, եւ արկանել զգլխովն հիպերիքի, եւ բեւեռս երկաթիս հարկանել ի վերայ ուլենւոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
Իբրեւ իսահակ՝ ոչ ճանաչելով զորդին ներքոյ ուլենոյն. (Բրսղ. մրկ.։)
Մորթօք այծենեօք ընդ Եղիայի այր թաւրծի ի կարմեղոս լերինդ անապատացեալ ուլենեաւ գշտի. (Արշ.։)
Յակոբ՝ զի ստեաց հօր իւր մորթեօք այծենեօք, ստեցին նմա որդիք իւր մորթովք ուլենեօք (ի ներկել զպատմուճանն յովսեփայ). (Եփր. ծն.։)
young kid.
· Calfa
Յուլիկն ոլոմպեան ապողինար հեծեալ յարտեմեանն ալոջ՝ գայ հասանէ միամարտ ի վերայ աթենայ ... զի ծանուցեալ էր մանկանն զփախուստն աթենայ. (Մագ. ՟Ծ՟Ա։)
ՈՒԼԻԿ կամ ՅՈՒԼԻԿ. Բառ անյայտ, իբր ուլ փոքրիկ, ալոջ, եւ կամ որպէս յն. ἵουλος, ἱουλίζων . յարբունս հասեալ, գիսաւորեալ.
the thirteenth letter of the alphahet, and the eighth of the consonants;
forty, fortieth.
· Calfa
տառ բաղաձայն՝ թաւ, եւ կրկնակ, անուանեալ խէ, ունակ զօրութեան կրկին տառիցս՝ գղ. կամ փղ. որպէս առ յոյնս χ խհի, կամ քհի, ասի բաղկացեալ յերկուց քմակից տառիցս, κκ գգ։
Առ եբրայեցիս եւ արաբացիս խէ կամ խը թանձր հնչի ի խորութենէ կոկորդին. այլ առ պարսիկս եւ թուրքս եւ ի հյ. փափկիկ, մինչեւ մերձենալ ի հ. վասն որոյ եւ ի լծորդ է նմին ի մեզ. զի գրի՝ հաղբք եւ խաղբք. հոյակապ եւ խոյակապ. խրասախ, եւ հրասախ, եւ այլն. որպէս եւ նահապետ՝ է նախապէտ, կամ նահանգապէտ։ Իսկ անունս Ռախաբ գրի եւ ռահաբ, եւ ռաքաբ կամ հռեքաբ։
Խ. Լինի լծորդ եւ ընդ ղ. զոր օրինակ սանդուխք, սանդուղք. բախտ, բաղդ. վախճան, վաղճան. եւ աղքատ՝ հնչի որպէս ախքատ (որպէս թէ աղխքատ)։
Խ. ՟խ. Որպէս նշանակ թուոյ՝ է Քառասուն կամ քառասներորդ։
Խ. Ի խրատ մանկանց բարւոք ասի,
Խէն՝ խրատէ խաղալ ընդ սուրբ գրոց, ընդ անմիտն տղայոց։ Խէն խորհրդակից բարի եղեալ, մերժէ զխորհուրդ խորամանգեալ. (Շ. այբուբ.։)
package.
· Calfa
Ի բառէս Ուղերձ. իբր Վաճառք. կապոց վաճառաց. φορτία mescium sarcinae.
Մթերեալ էին բեռինք ղերձից. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
cf. Ողորկ.
· Calfa
Խոշոր, եւ ղորկ։ Խոշորն, եւ ըղորկն։ Զխոշորն եւ զղորկն. (Դամասկ.։ եւ Երզն. քեր.։)
Ղորկ լինի. (Բժշկարան.։)
to swim;
to hide.
· Calfa
ՂՈՒՂԻՄ. որպէս Ղօղիլ, թախչել. ծածկիլ. λανθάνω lateo. պահուըտիլ
Մերկանդամ իջեալ ղուղի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
Ի մեծալայնութեան ծովու՝ եւ ոչ սակաւ մի ի վերայ ղուղել կարացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Որպէս Լուղիլ. լողալ. κολυμβάω, νέω, νήχομαι no, nato.
Ղուղիս ի շատխօսութեան հոսանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Դեռ տակաւին ի մոլորութեան ղուղին. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Որ առանց աստուծոյ յաղագս աստուծոյ ի բազոմւ խորս ղուղելով նաւաբեկութիւնս ընդունի. (Եփր. համաբ.։)
Հոգին անդրէն ի ներքս ջանայցէ խուսափել եւ ղուղել, դանդաղել առ ի մարմնոյն քակելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
Ղուղելովն եւ սաքրելովն ի մէջ խտացեալն անտառի. (Պիտ.։)
Մեկնեն զղուղեալ խորհուրդն. (Վեցօր. ՟Գ։)
Ղուղեալ հետեւէր ... ձախող դիմեցմամբ ի մահ. (Տաղ.։)
to hide;
to smooth or level with a roller.
· Calfa
Որպէս Գողել. քօղել. կամ Գաղել. թաքուցանել. ծածկել. գոցել, պահել.
Զշնացօղսն (կամ զշնացեալսն) ղօղել եւ թաքուցանել. (Կանոն.։)
Որ ղօղեալ ունէր զարիոսի աղանդն. (Սոկր.։)
ՂՕՂԵՄ. ն. որպէս Լողել. իմա՛ լող քարիւ այսինքն ղուղանաւ կամ գլանաւ ողորկել, հարթել եւ պնդել զհող տանեաց.
Ղօղել՝ է՛ որ ասի ի ջուրս ղուղակք, եւ է՛ որ ղօղել զտանիս. (Երզն. քեր.։)
ՂՕՂԵՄ, եցի. չ. cf. ՂՕՂԻՄ. որպէս Ծածկիլ. թաքչիլ. ծածկուիլ.
Խորագէտն ի գալ չարեաց ղօղեաց։ Ղօղեաց ինչ ոչ ի նմանէն։ Մտին գազանք ի դադարս, ղօղեցին ի խշտիս. (Առակ. ՟Ի՟Է. 12։ Յոբ. ՟Լ՟Դ. 21։ ՟Լ՟Ե. 8։)
Ղօղեցին, եւ մտին ի տուն. (՟Բ. Թագ. ՟Դ. 6։)
Նահատակք նոցա ղօղեցին, բազմութիւնք նոցա սակաւացան. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Զիա՞րդ պաշտիցեմք զարեգակն, որ մերթ երթայ ղօղէ իբրեւ զարհուրեալ. (Եզնիկ.։)
Ընդ ձեւով մարգարէութեան մտեալ ղօղեսցէ. (Փիլ. բագն.։)
Ղօղեաց յաշխարհէ տգիտութեան խաւար, ճառագայթ լուսոյ ծաւալեցաւ յերկիր. (Տաղ.։)
to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.
· Calfa
ՂՕՂԻՄ κρύπτομαι, κατακρύπτομαι occultor, abscondor λανθάνω lateo ἠσυχάζω quiesco ἑγκαθίζω insideo. որ եւ ՂՕՂԵՄ, չ. Գողոյ նման ծածկիլ. թաչքել ի գաղտնիս, դարանիլ. հանդարտել. անյայտ մանլ, ի մոռացօնս լինել. ծածկուիլ, պահուըտիլ.
ՂՕՂԻՄ. որպէս Լուղիլ. լողալ. νήχομαι, νέω, νέομαι, νεύω no, nato.
Մտին ղօղեցան ի մէջ բեթելայ։ Եւ ահա ինքն ղօղեալ իցէ ի միում բլրոց։ Ղօղեալ համարէին ընդ գաղտնեօք մեղաց։ Զի՞չ իցէ տեղի հանճարոյ. ղօղեալ է ի մարդկանէ, եւ ի թռչնոց երկնից ծածկեցաւ. (Յես. ՟Ը. 9։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 9։ Իմ. ՟Ժ՟Ե. 3։ Յոբ. ՟Ի՟Ը. 21։)
Յաջ եւ յահեակ մրցեալ ղօղիցիս զհամոզակերօքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Որջացեալ յամուրն անի, իբրեւ ի կաղաղի հանդարտութեան ղօղեալ. (Խոր. ՟Բ. 74։)
Ոչ ի խորս երկրի ղօղելի. (Նար. ՟Դ։)
Ղօղեալ (այսինքն թաքուն) խորհուրդ երրորդութեան ի յերկրայնոցս անքննական։ Ղօղեցան ըստուերք մահու, լքեալ լուծան իշխանութիւնք. (Շ. տաղ.։)
Մարդ ի խօսել ընդ վայր ղօղի բանիւք. (Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 12։)
Մինչդեռ ղօղէր մարգարէն, ձգեաց յինքն իբրեւ զշունչ կետոսն. (Փիլ. յովն.։)
Ամենայն ինչ՝ որ ի մէջ ջուրցն ղօղեսցի, զեռուն բնութիւն է. (Վեցօր. ՟Է։)
Դէպ եղեալ ոմանց՝ որք ղօղել ոչ գիտասցեն, եւ յանկարծակի սահեալ ի նաւէ անկանիցին. (Պրպմ. ձ։)
Ղօղելոցս ի ծով աշխարհիս՝ առ քեզ վերածիչ. (Լմբ. սղ.։)
Ղամպարամբ լուսոյ՝ ղեկավար ճարտար՝ ղօղեալս ամրացո՛. (Ժմ.։)
to hide oneself.
· Calfa
ՂՕՂԿԵԼ. Իբր Ղուղակիլ, ղօղիլ՝ ըստ որում թաքչելե.
Թողացո՛ (կամ թուղացո՛) ինձ ղօղկել ուրեք վայրկեան մի ժամանակի, մինչեւ ոգի առեալ՝ կարացից անցանել յերկիրն յունաց. (Խոր. ՟Գ. 34. (մի ձ. ղօղել)։)
hiding oneself.
· Calfa
Որպէս Ղօղակ՝ ըստ ՟Բ. նշ.
Ղօղուն ստեղծեալ՝ իբրեւ ծառայ ղօղեալ. (Ոսկ. յաւագ երկուշաբթի.։)