promise
Խոստումն բանիւ կամ գրով. եւ Նախայիշատակութիւն կամ յառաջաբանութիւն ճառելի բանից.
Գրել զպատասխանի թղթոյն, եւ զխոստաբանութիւն՝ զթադէոս առաքել. (Արծր. ՟Ա. 9։)
Յուշ լիցի քեզ սպառնալիք եւ խոստաբանութիւնք փրկչին. (Ճ. ՟Ա.։)
Խոստաբանութիւն, զոր ասելոց եմ. (Բուզ. յռջբ. եւ ՟Դ։)
descendants, posterity.
to promise, to engage, to pledge ones word;
to vow;
to protest;
to offer, to proffer;
to propose.
ὐπισχνέομαι promitto, polliceor ἑπαγγέλλω, -ομαι promitto եւ denuncio եւ ὀμολογέω confiteor. Խոստ կամ խոստումն կամ խօսք տալ. յանձն առնուլ կատարել եւ առնել ինչ մի. ուխտել. յոյս կամ աւետիս իմն տալ. եւ Խոստովան լինել. ... իսկ յն. էբանղե՛լլօ է նաեւ աւետարանել. ուստի աւետիս եւ խոստումն ստէպ զնոյն ցուցանեն ըստ գրոց.
Խոստանային զարհաւիրս եւ զխոստովանութիւնս հալածել յանձնէ ախտացելոց. Խոստացաւ տալ յարքունիս վաթսուն քանաքար։ Խոստացան եւս խաչինս տալ նոցա։ Սկիզբն արասցուք բանիցդ խոստանալոց։ Զայն ինչ՝ որ թագաւորին խոստացեալ էր, ողջ ոչ կարէր առնել։ Զխոստումն՝ զոր խոստացավ համան արքայի։ Երդմամբ խոստացաւ տալ նմա (յն. խոստովան եղեւ)։ Բայց զայս խոստանամ քեզ (յն. խոստովանիմ)։ Խոստովան գիտել զաստուած (յն. խոստովանին)։ Խոստան տալ նմա արծաթ։ Խոստացաւ տալ նմա զսա ի բնակութիւն. եւ այլն։
Ազգի ազգի պարգեւս խոստանայր։ Պատիւս բզում ճոխութեան խոստանային. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
Առ դիտմունս խոստացելոյն վայելս. (Նար. ՟Ե. ՟Զ։)
Լայնաբար՝ նաեւ Սպառնալ. ահ առաջի դնել. Սպառնալիք մահու, եւ արհաւիրք ահից խոստանայր ինձ. (Մագ. ՟իզ։)
Յաւիտենից տանջանս խոստացաւ (անհնազանդից)։ Ապրեսջիք ի խոստացեալ դատաստանացն. (Ագաթ.։)
Զիա՞րդ բեէզեբուղ հանէր, եւ խոստանայր նմա գեհեն. (Եփր. համաբ.։)
ԽՈՍՏԱՆԱԼ. Խօսել զանձն ի հարսնութիւն.
կուսանքսուրբք, որք խոստանան զանձինս իւեանց քրիստոսի։ Ո՛վ կուսանք, որ խոստանայք զանձինս ձեր քրիստոսի. (Մծբ. ՟Զ.) (տպ. խօսեցան, խօսեցայք։)
ԽՈՍՏԱՆԱԼ. որպէս Խոստովանել.
Քրիստոսազգեացս կոչեմ նոսա վասն անուանն զոր խոստանան։ Հնազանդ մտօք խոստանայ զախմարութիւնն. (Սեբեր. ՟Ե։)
to confess, to own, to acknowledge;
tomake confession, to confess, to go to confession.
cf. Խոստովան՞՞՞առնել.
confessedly, avowedly;
in confession.
Խոստովան լինելով. որպէս Գոհանալով. գոհութեամբ. փառս տալով.
Որ յոչէից ի լինելութիւն էած, տիրապէս արժանի է խոստովանաբար հանապազ փառաբանութեան. (Խոսր.։)
Նոքա խոստովանաբար քրհնեն զնա. (Լմբ. սղ.։)
Որպէս Դաւանելով.
Տէր զնա ասելով եւ աստուած խոստովանաբար, փառակից ընդ հօր. (Խոսր.։)
Որպէս Պատմելով զմեղս անձին.
Ըզգործեցեալ մեղսն ասաց խոստովանաբար. (Ոսկ. ի փարիսեցին.։)
Խոստովանաբար զկիրս իմ եդի առաջի։ Պօղոս զիւր հալածիչն լինել եւ զհայհոյիչն խոստովանաբար պատմէ. (Սարգ. յկ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա։)
Որպէս Հաւանելի գոլով ամենեցուն. իբրու ընդունելի՝ ստոյգ՝ աներկբայ. (ըստ յն. ոճոյ)
Ոմանք աներկբայաբար ունին զգոյութիւնն. որպէս՝ մարդ, ձի, արծուի, որք խոստովանաբար գոն։ Բժիշկն առնու խոստովանաբար, եթէ ի չորից տարերց բաղկացեալ գոյմարմին. (Սահմ. ՟Ա. ՟Է։)
Գոյքն եւ ձեւքն, եւ ի նոսին ցանկութիւնքն անմարմինք են խոստովանաբար. (Լմբ. սղ.։)
penitent.
Կին մարդ կամ օրիորդ խոստովանօղզմեղս իւր մասնաւոր քահանայի. Մի՛ ստանար քեզ խոստովանադուստր, եւ այլն. (Ոսկիփոր.։)
bribe for confession.
Դրամ առեալ վասն խոստովանութիւն լսելոյ.
սիմոնական ախտ. Որպէս խոստովանադրամ, հաղորդադրամ, կամ պսակադրամ. (Կիր. Երզն. խր.։)
confessor, director of one's conscience.
Հայր խոստովանութեան. քահանայ՝ որում լինի խոստովանել զմեղս.
Թողութեան իշխանութիւն եւ այլն ... ո՛չ օտար ոք խոստովանահայր. (Շ. ընդհ.։)
Գնալ եւ առ խոստովանահնրս՝ խոստովանել զմեղս. (Գր. հր.։)
confessional.
to confess, to hear confession.
Տալ խոստովանել զմեղս. լսել զխոստովանութիւն. խոստովանցընել.
Խոստովանեցուցէ՛ք զկատարեալսն հասակաւ. (Շ. թղթ.։)
cf. Խոստովանիմ.
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵՄ ԽՈՍՏՈՎԱՆԻՄ ὀομολογέω, -γέομαι , ἑξομολογέομαι confiteor. Արմատն է Խոստ, խոստանալ. կամ խօսք տալ. ուստի Խոստովան լինել. (լծ. եւ պ. խիւսթ, խիւսթիւվան) իքրար էթմէք. Հռչակել անպատրուակ զերախտիս բարերարին, եւ գոհանալ.
Խոստովան եղէց քեզ օրհնութեամբ ... յուսա՛ առ աստուած, խոստովանեա՛ նմա, փրկիչ երեսաց իմոց աստուած է. (Սղ. ՟Խ՟Բ. 5։)
Խոստովանել է հռչակել զպարգեւսն, եւ գոհանալ զտուողէն։ Խոստովանեսցուք զբարերարին մերոյ քրիստոսի զողորմածութեամբ վասն մերզմահն աղաղակաւ երգոց. (Լմբ. սղ.։)
Շնորհս խոստովանէր, եւ ասէր, ողորմութիւն մեծ արար ընդ իս տէր աղօթիւք քո. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. Դաւանել զճշմարտութիւն հաւատոյ, կամ զստուգութիւն իրաց. հաստատել, ընդունել.
Խոստովանեսցեսբերանով քո տէր յիսուս, եւ հաւաստասցես ի սրտի քում։ Զի սրտիւ հաւատայք յարդարութիւն, եւ բերանով խոստովանիք ի փրկութիւն։ Հեծեծութեամբ խոստովանել, զի նա միայն է աստուած։ Ամենայն որ խոստովանեսցի յիս առաջի մարդկան, խոստովանեցից եւ ես զնմանէ առաջի հօր իմոյ։ Եթէ ոքխոստովանեցէզնա քրիստոս, ի բաց կացցէ ի ժողովրդենէն։ Խոստովանեցայց զանուն նորա ցին զերկոսեան։ Զպտուղ շրթանց խոստովանելոց յանուն նորա.եւ այլն։
Գիտեմ զինչ խոստովանեցի, եւ յումմէ հրաժարեցի (ի մկրտութեան). (Առ որս. ՟Ը։)
Խոստովանէ զճշմարտութիւնն. (Նիւս. կազմ.։)
Որդի խոստովանեմք զնա. (Կիւրղ. գանձ.։)
Խոստովանեցին մի որդի աստուծոյ զտէրմեր յիսուս քրիստոս. (Խոր. ՟Գ. 61։)
Ուախացաւ, եւ խոստովանեաց. (Եփր. համաբ.։)
Որ խոստովանի ի հայր, խոստովանի եւ յորդի։ Խոստովանէին ի սուրբ աւետարանն. (Կոչ. ՟Է։ Եղիշ. ՟Գ։)
Ամենայն ոք խոստովանի, թէ աստուած բարի է. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. Ստորասել, եւ հաստատել զստուգութիւն ո՛ր է եւ իրաց. յանձն առնուլ. ընդունել.
Սպասաւորքն յայտնապէս խոստովանեցին զեղեալսն. (Ոսկ. գծ.։)
Զտգիտութիւն խոստովանեաց հռետորն. (Խոր. ՟Գ. 53։)
Ճարտարս զնոսա խոստովանեցեր. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Երկոքին կողմանքն զպարտւթիւն խոստովանէին. (Եղիշ. ՟Զ։)
Կամ կր. Ընդունելի լինել. յանձն առեալ լինել, աներկբայ ճանաչիլ.
Ոչ քան զընչիցդ այլ ին ահա լեալ խոստովանի պատճառք կենդանութեանս մերոյ։ Այսքանեօք մոլեկան ախտիւք խոստովանեցաւ կատաղութիւն։ Խոստովանեցի յամենեցունց զօրաւորագոյն բնութիւն։ Այսմ նհա քաջայայտ խոստովանեցելոյիրագործութեան. (Պիտ.։)
Խոստովանեալ է այս մերում տկարութեան անմերձանալիգոլ. (Իգն.։)
Աւելորդ է ի խոստովանեալսն յերկարել զբանն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Ոչ լուայ խոստովանեալ եւ երկրպագեալ գովեալ քո բանիդ։ Խոստովանեալդ քո տենչանաց. (Նար. ՟Ծ. ՟Հ՟Դ։)
Յարիոսէ արարած խոստովանի որպէս զմարմին. (Լծ. ածաբ.։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. որ եւ ԽՈՍՏՈՎԱՆ ԼԻՆԵԼ. Պատմել զմեղս անձին բեկեալ սրտիւ. կատարել զխորհուրդ ապաշխարութեան.
Խոստովանել զյանցանսն, եւզղջանալ. (Յճխ. ՟Զ։)
Հաճոյ եղեւ նմա այն՝ որ խոստովանեացն զմեղս իւր, քան զայն՝ որ խոստովանեացզարդարութիւն իւր. (Եփր. համաբ.։)
Խոստովանեցայց զվերստին զմնացել չարութեանցն զբիծս. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
Մեղք՝ որ խոստովանին, նուազագոյն լինին. եւ որ ոչ խոստովանին եւս քանզեւս թանձրանան. (Ոսկ. եբր. ՟Լ՟Ա. եւ այլն։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. Իբր Խոստանալ. Խօսք տալ.
Լաւագոյն է ո ուխտեալն քեզ, եւ ոչ խոստովանել ինչ գործել. (Ածաբ. ժղ.։)
to own to, to acknowledge, to confess;
to protest;
to profess;
to confess, to make confession;
պարտ է —, it must be acknowledged;
— զմեղս, to confess one's sins;
— զյանցանս, to acknowledge one's faults;
զպարտութիւն —, to acknowledge oneself overcome.
confessor to the faith.
որ խոստովանի զճշմարտութիւն.
Բարեխօս խոստովանողաչս։ Խոստովանողացս զքեզ՝ որդւոյ քո եւ աստուծոյ բարեխօսեա՛. (Շար.։)
Ի տիրապէս աստուած խոստովանողացն զնա. (Շ. թղթ.։)
Զայնպիսի ոչ խոստովանողսն մերժէ յերեսաց իւրոց. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՂ. Դատելով զսուրբհաւատս չարչարեալ վասն քրիստոսի.
Խոստովանօղ քրստոսի ճշմարիտ վկայ՝ բազմաչարչար նահատակ։ Մեծ խոստովանօղն քրիստոսի. (եւ այլն. Շար.։)
Խոստովանօղ քրիստոսի գտեալ, եւ վկայ ճշմարտութեանն։ Իբրեւխոստովանողիքրիստոսի. (Ագաթ.։)
Այս են խոստովանօղքն հայոց կատարեալք. որ զխեղութիւնս եւ զչարչարանս խնդութեամբ ընկալան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Եւս եւ Վկայութեամբ կատարեալ. մարտիրոս.
Անարատ պահեցեր զխոստովանօղ վկայս քո. (Ժմ.։ որպէս եւ ՃՃ.։ Յայսմաւ. ստէպ։)
penitent.
confession, avowal, acknowledgment, declaration;
երթալ ի —, to go to confession.
ὀμολογία, ἑξομολόγησις confessio. Խոստովան լինելն. որպէս Դաւանութիւն հաւատոյ եւ ճշմարտութեան.
Ուղղափառ, կամ ճշմարիտ խոստովանութեամբ. (Յճխ.։ Շար. եւ այլն։)
Առաջին դաւանութեան հաւատն, որ է խոստովանութիւն ի սուրբ երորդութիւնն. (Շ. ընդհանր.։)
Սակս ուղիղ հաւատոյ խոստովանութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Յայտնութիւն մեղաց անձին, կամ ամբաստանութիւն զանձանէ կամաւոր զղջմամբ. որ եւ խորհուրդ ապաշխարութեան.
Դարձելոց յապաշխարութիւն խոստովանութեամբ. (Յճխ. ՟Բ։)
Ընկա՛լ զխոստովանութիւնանձնադատ բանիս. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Խոստովանութեան բան կրկին է. մի դաւանութիւն հաւատոյ. երկրորդ զմեղս զղջմամբ ասել. (Ի գիրս խոսր.։)
Վտանգեալ ի ցաւոցն՝ խոստովանութիւն ոչ կնրէ տալ։ Որ ոչ զխոստովանութեամբ անկանին. (Կանոն.։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Հաւանութիւն. ընդունելութիւն. ստորասութիւն.
Տրամախոհութիւն գտօղ առաջարկութեան ի հասարակաց խոստովանութեանց է. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Գոհութիւն. գոհաբանութիւն. օրհնութիւն. փառաբանութիւն աստուծոյ.
Ի ձայն օրհնութեան եւ խոստովանութեան մատուցից քեզ պատարագ. (Յովն. ՟Բ. 10։)
Խոստովանութիւն եւ մեծ վայելչութիւն զգեցար. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 1.)
ուր ասէ Լմբ.
Աստուած իմանալի գոլով եւ պարզ ոչ է կարօտ զգալի զգեստուց, այլ զգենու նա խոստովանութիւն գոհութեան։ Սուրբ տեղի խոստովանութեան կոչէ, այսինքն գոհութեան. ասէ՝ թէ վասն զքէն գոհանալոյ սա շինեալ է. (Ի գիրս խոսր.։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Խոստումն առ աստուած. ուխտ. պատարագ գոհութեան.
Մատուցանէ զպատարագս իւր ըստ ամենայն խոստովանութեան. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 18։)
Մատուսջի՛ք զկամայականս ձեր եւ զխոստովանութիւնս ձեր. (Օր. ՟Ժ՟Բ. 6։)
Առնիցէ առաջնորդնզխոստովանութեան ողջակէզս. (Եզեկ. ՟Խ՟Զ. 12։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Հանդէս նահատակութեան կամ խոստովանողական. (որ հայի ի ՟ա նշ)
այն՝ որ փառաւորեցաւ խոստովանութեամբ հա՝ածանաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 12։)
Յետ խոստովանութեանմահուն իւրոյ. (Բուզ. ՟Գ. 2։)
an Armenian note.
• «արքայական, թագաւորա-վայել», նորագիւտ բառ, որ երկու անգամ ստնում եմ գործածուած Յղ. մովս. և դաւթի անվաւերականում, էջ 47՝ և 49 «Կանգնեցին բուրգն խոսրովային և անահ ի մեքենայից Եւ բուրգքն ամենայն խոսրովայինք»։
• = Պրս. [arabic word] xusrav «թագաւոր», որից էլ [arabic word] xusravāna «թագաւորական»։ -Աճ.
որ ինչ հայի առ խոսրով արքայ հայոց կամ պարսից. զի թուականն հայոց եդաւ ի մովսեսէ կաթողիկոսէ յաւուրս Խոսրովու առաջնոյ պարսից արքայի, յայս միտ ասի.
Ըստ խոսրովային թուոյ հայկազանցս հինգ հարիւրերորդի քսաներորդի հինգերորդի. (Գր. վկ. յիշատ. Ոսկ. գծ. այսինքն ի թուին հյ. ՟Շ՟Ի՟Ե. յամի տեառն 1076.)
որպէս եւ (Կիր. յիշ.) ոսկ. յհ. ասէ.
Ի խոսրովայն պարսից սկսեալ մեր թիւ ըստ ամաց. ՟Չ՟Կ՟Զ։
ԽՈՍՐՈՎԱՅԻՆ. գ. որպէս թէ նմանեալ սրոյ քաջին խոսրովու մեծի հայոց արքայի՝ Խազ երաժշտական (Ոսկիփոր.։)
կամ թէ որպէս գիւտ քաջի ուրումն երաժշտի խոսրով անուն. յորմէ եւ Ոճ խոսրովային՝ է որպէս կատարեալ եղանակ երաժշտութեան.
ներսէս (կլայեցի) բազում ինչ կարգեաց յեկեղեցիս քաղցր եղանակաւ՝ խոսրովային ոճով. (Կիր. պտմ.։)
Կամ թերեւս նողն ընդ պ. խուսրեւանի, որ է թագաւորական, եւ ազնիւ. եւս եւ անուն երաժշտական եղանակի.
Կայր պատանեակ մի խարտիշուկ ... խոսրովային առնոյր թմբուկ. (Շ. առակք.։)
Տաղ տեառն ներսեսի խոսրովային։ Այլ տաղ յարութեան՝ խոսրովայն. (Շ. տաղ.։)
bearing or producing grass, grassy, herbaceous.
որ բերէ կամ բուսացանէ զխոտ պարարտ. Երկիրս խոտաբեր եւ մեղրաբուխ. (Զենոբ.։)
fed on grass;
living on herbs.
որ բտի խոտով. խոտաճարակ. խոտաբոյծ. եւ Խոտաճարական.
Խոտաբուտ կենօք իբրեւ զվայրենիս ընդունէին զկերակուրս։ Ի Խոտաբուտ կեանս եւ այլն. (Եղիշ. ՟Ը։ Յհ. կթ.։)
Խոտաբուտ կերակրով կերակրեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 27։)
Համբուրէին խոտաբուտ կարակրոցն. (Եղիշ. ՟Է։)
Խոտաբուտ ճարակօք շատացեալ. (Յհ. կթ.։)
herbalist, herborist.
abounding in grass, full of forage.
լցեալ կամ լի խոտովք. խոտաւէտ.
Խոտալից. (զի եւ այլն. Ոսկ. ես.։)
eating vegetables, vegetarian.
Որոյ կերակուրն է խոտ. խոտաճարակ.
Անասուն խոտակեր գազանաց. (Ագաթ.։)
Ո՞ եհան զայնպիսի երկրաւոր անուանս զգիշակեր եւ խոտակերս յերկինս. (Եզնիկ.։)
hay-cock;
haystack.
Համբար խոտոյ. խոտ դիզեալ ՛ն պէտս անասնոց.
Տեսանէին, զիխոտահամբար մթնեալ էր. (Ագաթ.։)
herbivorous, pasturing on herbs;
— լինել՝ շրջել, to pasture, to feed.
Որ զխոտ ճարակի կամ արածի. եւ Որ բանջարով եւեթ վայրի շատանայ. (որպէս անասուն ի բնէ, կամ նմանեալն անասնոյ, եւ կամաւ ճգնօղն)
Զօրէն էրէոց խոտաճարակ շրջել. յն. արածիլ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 6։)
Նման ենանզգայիցն անմտաց խոտաճարակացն։ ոչ պաճարք խոտաճարակք. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Նար. առաք.։)
Դու ետուր խոտաճարակ լինել թագաւորինբաբելացւոց. (Ագաթ.։)
abject, vile, base, mean, worthless, despicable;
—աւ, meanly, basely, shamefully;
in excess;
— առնել, cf. Խոտեմ.
(որպէս թէ իբրու խոտ անպիտան համարելի) ἁπόβλητος rejectaneus ἁπόβλημα reliquum ἁποδεδοκιμασμένος reprobus φαῦλος pravus σαπρός malus. Խոտելի. Ընկեցիկ. անարգ. յոռի. անպիտան. բանի չեկօղ, գեշ.
Արծաթ խոտան կոչեցէ՛ք զնոսա, զի խոտեաց զնոսա տէր։ Որ ինչ ի նոցանէ անպիտան եւ խոտան էր։ Այլ ուրեմն խոտան են բարք ճշմարտ։ Ժողովեցին զբարի բարին յամանս, եւ զխոտանն ի բաց ընկեցին։ Ամենայն արարածք աստուծոյ բարի են, եւ չիք ինչ ի նոսա խոտան.եւ այլն։
Իբր ոչ եթէ որպէս խոտան եւ ի բաց ընկենլի (յն. մի բառ՝) ի վերջէ թողաւ. (Նիւս. կազմ.։)
Ի մսոյ հրաժարեցոյց իբրեւ ի պղծոյ եւ խոտանէ իմեքէ. (Եզնիկ.։)
Խոտան գտայ, Խլեալ զխոտանս բարս երկրաւորս զբարիսն արմատացուսցես. (Նար. ՟Կ՟Ե. ՟Ձ՟Գ։)
Խոտան ցուցան. (Մխ. երեմ.։)
Խոտանք էաք, եւ ընկեցեալք յերեսաց աստուծոյ. (Ի գիրս խոսր.։)
ԽՈՏԱՆ ԱՌՆԵԼ. ἁποδοκιμάζω reprobo. Խոտել իբր անպիտան. մերժել.
Մի՛ խոտան առներ զիս ի քոց ծնռնյից. (Իմ. ՟Թ. 4։)
ԽՈՏԱՆԱՒ մ. ἑπισφαλῶς lubrice. Խոտան օրինակաւ. թշուառաբար. չարաչար.
Ոչ միայն ամուսնանան, այլեւ գնոյ եւս զանձինս տան՝ խոտանաւառ բազում ցանկութիւնս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
hay-loft.
herborist, herb-seller.
abounding in grass.
Ուր իցէ խոտ յաւէտ. խոտալից.
Տեղի, կամ վայր խոտաւէտ. (Խոր. ՟Բ. 6։ Լմբ. սղ.։ Նչ. եզեկ.։)
herborizer;
— լինել, to herborize.
declinator.
cf. Խոտորեմ.
ԽՈՏՈՐԵՄ ԽՈՏՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑκκλίνω, ἁποκλίνω declino, incino πλαγιάζω obliquo, diverto διαστρέφω, ἑκστρέφω perverto, everto πλανάω seduco. Հանել արտաքոյ ուղւոյ. իմի կողմն տանել. դարձուցանել. շեղել. մէկ դի տանիլ, քաշիլ, դարձընիլ.
Խոտորեա՛ զոտն քո ի շաւղաց նոցա. (Առակ. ՟Ա. 15։)
Խոտորացոյց զնա յովաբ ի կողմանց դրանն խօսել ընդ նմա։ Խոտորեցոյցզտապանակն ի տունաբեդդարայ. (՟Բ. Թագ. ՟Գ. 18. ՟Զ. 14։)
Խոտորեցուցին զչարս իւրեանց՝ չհայել յերկիրս։ Խոտորեցուցին զլսելիս իւրեանց. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 9։ Երեմ. ՟Ժ՟Ա. 8։)
Խոտորեցուցանէ զունկն իւր, զիմի՛լուիցէ օրինաց. (Առակ. ՟Ի՟Ը. 9։)
Խոտորեցուցանել զոտն ի ար ճանապարհացն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Կամ թիւրել. յեղաշրջել. ստերիւրել. ծռել.
Խոտորել զիրաւունս. (Ել. ՟Ի՟Գ. 2. 6։ Օր. ՟Ի՟Դ. 17։ ՟Ի՟Է։ 11։ Առակ. ՟Ժ՟Ը. 5։ Ես. ՟Ի՟Թ. 21։ Ամովս. ՟Զ. 31։)
Խոտորեցոյց զսիրտ իւր ի տեառնէ աստուծոյ կսրայէլի. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 9։)
Մանաւանդ Մոլորեցուցանել. մոլորցընել
Խոտորէիք զսիրտ արդարոյն անիրաւութեամբ. (Եզեկ. ՟ժգ. 22։)
Խոտորեցուցին զտկարս ի ճանապարհէ արդարութեան. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 4։)
Խոտորեցուցին կանայքնորա զսիրտ նորա։ Զայսպիսի զիմաստուն եւ զմեծ թագաւոր խոտորեցուցին եւյանցուցին. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 3։ Նեեմ. ՟Ժ՟Գ. 26։)
Զի մի՛ խոտորեցուսցեն զտունդ իսրայէլի ըստ օտարացելոց սրտից իւրեանց յինէն ի գնացս իւրեանց. (Եզեկ. ՟Ժ՟Դ. 5։)
Որք մովսեսի այնքանեաց արուեստից ոչ անսացին, եւ զհարսն խոտորեցին. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Իսկ (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ.)
Եթէ ոք խոտորէ զօրէնսն զմարգարէսն. ընթերցի՛ր ըստ յն. խոտէ։
Ոչ կամաց խոտորեցուցանել զնա. (Շ. մտթ.։)
Զժողովուրդն խոտորեցուցանէին. (Իգն.։)
oblique, crooked, aslant, aslope, athwart, across, transverse;
out of the way, indirect;
ill-turned, ill-made;
bad, perverse, wicked, froward;
cross beam, traverse;
—, —ս, obliquely, crossly, transversely.
σκολιός perversus πλάγιος obliquus, transversus. Խոտորեալ կամ շեղեալ յուղղութենէ. թիւր. եւ Խեղաթիւր. նիւթապէս, կամ բարոյապէս ծուռ.
Ուղիղ փայտ. (Անան. ի պետր.։)
Վասն խոտորնակ մտաց քոց. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 5։)
Հետք խոտորնակ։ Խոտորնակ ճանապարհ եւ մոլար։ Ընդ խոտորնակն որպէս ընդ ուղիղ ընթանայ. (Նար. ՟Ժ՟Զ։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
Խոտորնակ դժպհութեանդ քում տաց քեզ եւ զայդ. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)
ԽՈՏՈՐՆԱԿ. գ. կողմնական մասն կամ թեւ խաչի.
Խոտորնակ ի խաչթեւացեալ։ Բուն խաչին որ ի վերուստ ի խոնարհ իջանէ, աստուածութեանն ասի օրինակ. իսկ խոտորնակն մարդկութեան. (Շ. բարձր. եւ Շ. թղթ.։)
Հպատակութեամբ խաչիս խորհրդոյ. առ որ եւ հայի խոտորնակին ձեւոյ յայտանկար տեսարան. (Նար. խչ.։)
ԽՈՏՈՐՆԱԿ. մ. ԽՈՏՈՐՆԱԿՍ. πλαγίως ex obliquo, ex tranversio τ’ἁπαντία contrarie, -ia որ եւ ԽՈՏՈՐՆԱԿԻ. Խոտորմամբ. թիւրութեամբ. կամակորութեամբ. ընդ հակառակն. ոչ ուղղութեամբ. ծուռ ծուռ.
Խոտորնակ եւ զարտուղի գնամք ի պատուիրանաց նորա. (Ի գիրս խոսր.։)
Գնաց առ իս խոտորնակ. (Տօնակ.։)
Ոչ գնացեր բարկութեամբ խոտորնակ. (Լմբ. սղ.։)
Եթէ տակաւինգնայցէք դուք խոտորնակս ... գնացից եւ ես ընդ ձեզ բարկութեամբ խոտորնակս. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 21. 23. 24. 40. 41։)
Խոտորնակս գնացին. (Ոսկ. ես.։)
Խոտորնակս պատմեն. (Աթ.։)
Ամենայն ուրեք խոտորնակ ուսուցանէ, եւ քակէ զկրօնս հայրենականս. (Կիւրղ. ղկ.։)
Արարին նոքա խոտորնակ ընդ այնորիկ, եղեւ նոցա խոտոր վասն այնորիկ. (Եփր. համաբ.։)
Օրէնութեամբխօստացան խոտորնակս. (Յհ. կթ.։)
obliquely, transversely;
at random;
confusedly.
διαστρεμμένον, -νως perverum, -se. cf. ԽՈՏՈՐՆԱԿ կամ ԽՈՏՈՐՆԱԿՍ. գրի եւ Ի ԽՈՏՈՐՆԱԿԻ. ասի եւ ԽՈՏՈՐՆԱԿԻ ԽՈՏՈՐՆԱԿ.
Եղեւ քեզ խոտորնակի (կամ ի խոտորնակի). (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 34։)
Խոտորնակի տեսանեմք զիրացն կարգ։ Սխալաբար եւ խոտորնակի առաք։ Է նւաստգիտել, սակայնոչ ամենեւիմբ խոտորնակի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մեղերբ զհեշտութիւնն մարմնական մեզ խոտորնակի նշանակէ. (Մեկն. ղեւտ.։)
Ոչ գնացեր բարկութեամբ խոտորնակ՝ խոտորնակի ընդ քեզ հետեւօղս. (Նար. ՟Ե։)
Թէ գնայք ընդ իս խոտորնակ, գնացից եւ ես ընդ ձեզ խոտորնակի խոտորնակ. (Լմբ. սղ.։ Տօնակ.։)
ԽՈՏՈՐՆԱԿԻ. πλαγίως ex obliquo. Շեղակի. կողմանակի.
Մեքենայիւ կախեցին զնա խոտորնակի. (Հ=Յ. մայ. ՟Թ.։)
Տեսանելով լոկ խոտորնակի ձեւացեալ խաչ. (Շ. բարձր.։)
to slant, to slope;
to turn aside, to go astray.
ԽՈՏՈՐՆԱԿԵԼ կամ ԽՈՏՈՐՆԱԿԻԼ. περιφέρομαι jactor. Խոտորնակի շրջիլ, տարուբերիլ.
Իբրեւ ի կրկիսի յայսկոյս զայնկյս զմիմեամբք խոտորնակոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
enigma;
dark saying, profound import, hidden meaning.
κατασκευή artificium. Բան խոր կամ խորին. եւ Հնարիմացութիւն. խորամանկութիւն. խորունկ բան, վարպետութիւն.
Ոչ եթէ բանգիտութեան (կամ բանգիտութիւն) ինչ էր, եւ խորաբանութիւն ճարտարապետութեան. (Կոչ. ՟Դ։)
sagacious, shrewd, judicious;
sensible, prudent, cautious;
wary, subtil, sly, crafty;
ingenious, skilful;
— քաղաքավարութիւն, sagacious policy;
sly conduct.
πανούργος, φρόνιμος callidus, vafer, sollers, astutus, prudens. Ոյր խոր է գիտութիւն մտաց. ճարտարամիտ. խոհական. իմաստուն. հանճարեղ. հնարիմաց. կանխապէս. եւ Խորամանկ. խելացի, վարպետորդի.
Ամենայն խորագէտ գործէ իմաստութեամբ։ Իմաստութիւն խորագիտաց ծանիցէ զճանապարհս նոցա։ Որ պահէ զյանդիմանութիւն, խորագէտ է։ Խորագետին տեսեալ զչարագործն պատժեալ, եւ այլն։ Քանզի խորագէտ էի, խելօք կալայ զձեզ։ Եղերուք խորագետք իբրեւ օձս. (եւայն։)
Իմցեալ խորագիտոյ գեղեցկին (տիգրանուհայ) զայսպիսի դաւաճանութիւն. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Եւ իբր Խորագիտական. ճարտար.
Խագէտ հնարիւք զարժան իրացն կատարէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Զխորգէտ խելամտութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
Խորագէտ հնարաւորութեամբ. (Արծր.։)
ԽՈՐԱԳԷՏ ԼԻՆԵԼ. իբր Խելամուտ կամ խորազգեաց լինել.
Խորագետ լինի քրիստոսի անսուտհրամանին։ Խորագետ լինի ի խրատելն եւ ի մարմնոյ քաղաքաւարութեան ուղղութիւն. (Լմբ. առակ.։)
prudence, shrewdness, sagacity;
craft, cunning.
πανουργία, φρόνησις, σοφία astutia, solertia, prudentia, sapientia. Խորագետն գոլ. հնճարեղութիւն. հնարիմացութիւն. ճարտարութիւն. եւ Խորամանկութիւն.
Զխորին խորհուրդս խորագիտութեամբ ի վեր բերել։ Պսակ իմաստնոց խորագիտութիւն։ Իմացարուք անմեղք զխորագիտութիւն.եւ այլն։
Խորագիտութիւն կոչէ զկանխատեսութիւն. (Լմբ. առակ.։)
Զի՞նչ բանական իցէ ասեն մեր խորագիտութիւնս առ այնչափ ճգունս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
Որ ըմբռնէ զիմաստունս՝ խորագիտութգտութեան իւրեանց. (՟Ա. Կոր. ՟Գ. 19։)
Ստութեան կարծիս ոչ ոքունէր վասն խորագիտութեան, որպէս եւ այժմ իսկ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Ասէ զխորտակումն նոցա խորագիտութեան, թէ փորեցին առաջի իմ խորխորատ, եւ անկան ինքեանք ի նոյն. (Լծ. կոչ.։)
title (of a book).
sailing on the open sea, navigating the ocean.
to the bottom, profoundly, thoroughly.
very skilful, deeply versed.
scrutinizing minutely;
— խուզարկու, accurate observer.
inscrutable investigation.
mysterious, arcane;
penetrating, acute.
ոյր խորհուրդն կամ մտածութիւնն է խորին, եւ թաքուն.
Ցուցցուք զնոսա հագիընկալս եւ խորախորհուրդս ի բանս իւրեանց. (Վրդն. յանթառամն.։)
Այր ծածկամիտ եւ խորախորհուրդ. (Եփր. դտ.։)
Խորախորհուր աշտանակակիր ճրագացն. (Նար. մծբ.։)
profound, difficult;
enigmatical, obscure;
jabbering, talking gibberish.
Որ խօսի բանս խորնս եւ ճարտարս.
Բազմագէտ, եւ շատահանճար, եւ խորախօս. (Վրդն. քրղ։ Տօնակ.։)
Եւ Որ ի խորոց հագագին խօսի. կամ որոյ խօսք են դժուարիմաց՝ առ խորութեան շրթանց. ըստ յն. խորաշուրթն. βαθύχειλος profunda labia habens.
Ոչ եթէ առ ժողովուրդ խորխօս ծանրալեզու առաքեսցիս. (Եզեկ. ՟Գ. 5։)
cf. Խորաբանութիւն.
Խոր եւ խրթին խօսք. բան մթին եւ մանուածոյ.
Քննութիւն արարէ՛ք, եւ խորախօսութիւն. (Ոսկիփոր.։)
sunken-eyed.
Ոյր աչք են ի խորս կամ խորագոյն.
Զայր խոժոռագեղ, տափաքիթ. (եւ խորակն. Խոր. ՟Բ. 7։)
deep valley;
profound, difficult, rugged, scabrous.
φάραγξ vallis ἁπόκρημνον praeceps, praecipitium. Ձոր խորին կամ անդնդախոր. լեռնամէջք. ծործոր. վիհ. խորունկ ձոր.
Զոհէինք զուստերս ձեր ի խորաձորս. (Ես. ՟Ծ՟Է. 5։)
Հայի յանդուդուդս լերանց եւ ի խորաձորս. (Ես. ՟Գ. 45։)
Ի դժուարս լերաց եւ ի խորաձորս. (Իգն.։)
Ի փչոց վարդ, եւ ի խորաձորոց ակնս գեղեցիկ. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
Ոչ խորաձորք ինչ պատահիցեն։ Քարուտ եւ խորձոր իմն է ճանապարհն առաքինութեանց. (Ոսկ. ես.։)
Նմանութեամբ.
Ընդ այնպիսի խորաձորս արկանիցես զմիտս։ Ընդ նեղ եւ ընդ խորաձորս երթալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10. եւ Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
Զխորաձորս մաքսաւորութեամբառլցեալս, եւ զգիճութեամբ հեղեղեալս վերաբերէր ի զգաստութիւն պարզութեան. Զի դիւրագնաց շինի (կամ լինի) ճանապարհ թագաւորին քրիստոսի. (Անան. ի յհ. մկ.։)
cunning, sly, crafty, knavish, wily, roguish, artful;
fraudulent, deceitful, rascally, villanous;
malicious;
— կեղծաւորութիւն, profound hypocrisy.
πανούργος callidus σκολιός perversus ἑπιβουλεύων insidiator κακούργος maleficus. (զարմատն տե՛ս ի բառն ՄԱՆԿ) գրի եւ ԽՈՐԱՄԱՆԳ. (զի գ զկնի ն տառմեղմ հնչէ) Խորագէտ ի չարիս. չարարուեստ. նենգագործ. խաբեբայ. դաւադիր. չարագործ.
Փոփոխէ զխորհուրդս խորամանգաց։ Այր խորամանգ նիտայ զչարիս. (Յոբ. ՟Ե. 12։ Առակ. ՟Ժ՟Զ. 28։)
Զգո՛յշ լեր ի խորամանկէ, ի չարիս նիւթէ. (Սիր. ՟Ժ՟Ա։)
Խորամանկ թռչունն գիշերասէր. (Պիտ.։)
Եւ իբր Խորամանկական. պատիր.
Խորամանկ բարոյիւք. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 16։)
Խորամանկ խաբեութեամբ. (Եղիշ. ՟Դ։)
Խորամանկ խորհրդով։ Զխորամանկ հնարիմացութիւնն. (Յհ. կթ.։)
to chicane, to quirk, to quibble, to use stratagem and artifice, to deceive, to cheat;
to be cunning, artful, fraudulent, knavish.
πανουργέω callide ago. Խորամանկութեամբ վնասել. թակարդել. նենգել. պատրել. դաւաճանել.
Եթէ ինչզդոսա խորամանգել կամ տրամեցուցանել յօժարեսցուք. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 6։)
Խորամանգեմք զանձինս մեր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
Ոչ բռնութեամբ հաւանեցուցանել, այլ խորամանկել հնարէր. (Խոր. ՟Գ. 13։)
Զի մի՛ ճշմարտութիւնն կերպարանօք խորամանկեսցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Յովսէփ յորժամ խորամանգիւրն, եւ վաճառեալ լինէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
Եւ Նիւթել. հնարիլ. առնել ինչ նենգանօք.
Որ զամենայն ինչ չարիսդ խորամանգեցւոց. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 31։)
Յայսր ամենայնի վերայ այլ եւսչարութիւն խորամանկեաց. (Եղիշ. ՟Բ։)
Գտակք չարեաց, որ արտաքս քան զսովորական եւ զծանօթ բազմաց զչարն՝ այլ ինչ խորամանգեն. (Բրս. հց.։)
Չարեօքն՝ որ ի վերայ մեր խորամանկէին. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 17։)
Հասէ՛ք վաղվաղակի ... գուցէ խորամանգիցէ։ Արդեամբք խորամանկեցին չմերձենալ ի մեզ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Գ. 22։ ՟Գ. Մակ. ՟Գ. 11։)
cf. Ըմբոշխնեմ.
ԸՄԲՈՇԽՆԵՄ ԸՄԲՈՇԽՆԻՄ. ἁπολαύω, ἁπόνυμι fruor (իբր համբէշխուն, այսինքն հաղորդ սեղանոյ լինել. ի պ. բէշխուն, սեղան, սուֆրա) Վայելել ի սեղան կերակրոյ կամ յուտելիս. որպէս զմայլիլն է առաւել վայելել յըմպելիս. եւ Առնուլ զճաշակ եւ զհամ ուտելեաց. եւ նմանութեամբ՝ Ճաշակել եւ վայելել յամենայն բարեաց. ի կիր արկանել ախորժանօք. վարել ըստ հաճոյս. ժառանգել.
Զիւրոյ սերմանցն բերս ըմբոշխնեսցէ պտուղ զմահ. (Պիտ.։)
Ոչ փշրեցեր զպարս ատամանցս յըմբոշխնելն զքեզ անսահմանելի։ Որ տաս պատանեկաց աղորիս ըմբոշխնելիս. (Նար. ՟Ե. եւ ՟Կ՟Գ։)
եւ սուրբ խորհուրդն, որ ճաշաժամն կոչի ... նախ զանձինսն զգեստաւորել Աստուծոյ արժանաւորին, եւ ապա զայս ըմբոշխնել. (Ճ. ՟Թ.։)
Զի եւ աստ ըմբոշխնիցեմք զբարիսն զգուշութեամբ, եւ անդ վայելիցեմք ի փառսն. (Ոսկ. մ. ՟ա. 24։)
Զի ոչ միայն զերկիրս, այլ եւ զերկնից մեծութիւն առեալ ըմբոշխնեսցես. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Ըմբոշխնել, ընբոշխնել, կամ ընդբոշխնել. վայելել, ուտել, ճաշել, մաշել. (Հին բռ.։)
Եւ եւս ասի նմանութեամբ.
Ադոնիա վասն զի գողեաց զթագաւորութիւնն, ոչ ըմբոշխնեաց եւ վայելեցաւ ի թագաւորութեան իւրում. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Զթագաւորութիւնդ՝ զոր ունիս, մի՛ ըմբոշխնեսցես։ Ի պատճառս դորա ըմբոշխնէք դուք զթագաւորութիւնդ ձեր. (Եփր. թագ.։)
Ո՛չ զարծաթն ըմբոշխնեաց, եւ ո՛չ ի կեանս աշխարհիս վայելեաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 32։)
Ըմբոշխնել զստացուածոցն առաւելութիւն։ Զգձձատեսակս ըմբոշխնեցի եպերանս։ Ամենուստ տագնապաւ վշտաց ըմբոշխնեցայ զանբարեքավայելուչն պատիւ. (Պիտ.։)
Անշնչանայր Ղազարոս, եւ զգերեզմանականացն ըմբոշխնելով կերպ (այսինքն ճաշակելով զմահ) փոխեալ լինէր ի կենդանութենէն. (Սհկ. կթ.։)
Վարձս ըմբոշխնէք։ Իմանալ զփառս գործոցն՝ զոր ի մարդկանէ ըմբոշխնեցին. (Երզն. մտթ.։)
Յետ խոնարհութեանն ըմբոշխնեսցէ զպսակն բարձրութեան. (Վանակ. յոբ.։)
Ոչ անկատար հասակաւ, եւ ոչ ի ծերութեան ըմբոշխնէ բնութիւն մեր զզուարճութիւն աստեացս. (Ճ. ՟Թ.։)
to let ones self be taken, to be taken, surprised;
— յորոգայթ, to be caught in a trap;
to entangle one's self;
— ի շնութեան, to be taken in adultery;
— խաւարաւ, to be surrounded by darkness;
— յարատոյ մեղաց, to be contaminated, or stained by sin;
— բանիւ բերանոյ իւրոյ, to be surprised, or convinced in argument, to be confounded;
— ի պատրանս, to be deceived, caught, duped;
— մտաց, to wonder;
— աչօք, to be deceived by the eyes, to deceive one's self;
— ցաւով երկանց, to be in travail, to be surprised by the pains of childbirth;
ըմբռնեցան ծածուկք նորա, his secrets were discovered.
holding;
a mechanic's vice.
Կարծէր ըմբռնել զըմբռնիչն իւր. (Անան. նին.։)
cf. Ըմբռնողութիւն.
Ըմբռնելն, եւ իլն. կալումն. ձերբակալութիւն. բռնելը, բռնուիլը.
Ըմբռնման ձեռին։ Մատչել յըմբռնումն ոտիցն։ Ի սանձս կապոյ երասանաց ըմբռնման։ Անխզելի ըմբռնմամբ։ Անզերծ տագնապին ըմբռնման. (Նար.։)
Ըմբռնմամբ ձգէ առ ինքն. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
Ի զանազան մեղացն ըմբռնմանէ վարանեալ են տրտմութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
Քսան սեանցն միջին նիգն է ի հաստատագոյն ըմբռնումն խառնուածոյն նոցա. (Փիլ. ել. ՟Բ. 89։)
Եւ Սանձումն. զգուշութիւն.
Անյագութիւն որովայնի, ական ոչ ըմբռնումն. (Կլիմաք.։)
Ըմբռնումն մարմնոյ եւ ծառայութիւն ոչ յայլ ոչ յիմեքէ այսչափ, որպէս ի ժուժկալութենէս ուղղեսցի. (Բրս. հց.։)
Կամ Ըմբռնելն մտօք. հասումն. հասկընալը, ճանաչողութիւն.
Միտք՝ պարզաբար ըմբռնումն գոյիցն է. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Յիշումն եւ ստոյգ ըմբռնումն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ի հասմանէ ըմբռնման ասիցելոցն. (Փիլ. տեսական.։)
cf. Ըմպակ.
cf. Ընկոյզ.
ԸՆԳՈՅԶ ԸՆԳՈՒԶԻ. cf. ԸՆԿՈՅԶ, եւ այլն։
to fall on one's knees;
to coil one's self up.
Ի գուճս անկանիլ. գճիլ ի վայր. չոքիլ.
Ընդգճեալ ի ծունկս՝ երկիրպագանէր։ Ընդգճեալ առաջի արտօսրաթոր կականմամբ. (Յհ. կթ.։)
Ուղղորդ ոտքն ... եւ չեն ընդգճեալ յիւրեանցն բարձրութենէ. (Լծ. եւագր.։)
to take or receive to one's bosom, to make welcome.
ἑγκολπόω insinuo, in sinum colligo, constringo Ի գոգն ժողովել. ամփոփել. պարունակել իբրեւ ի ծոցի. ծոցը առնուլ, իր մէջը ունենալ.
Զամենայն տիեզերս (համեմատեալ) առ երկինս, որ զնոսա զամենեսեան յինքն ընդգոգեալ ունի. (Կոչ. ՟Զ։)
Ընդգոգեալ ոսկի եւ արծաթ բազում։ Ո՛վ քաջ, առ ի՞նչ զայս ընդգոգես. (Պտմ. աղեքս.։)
Զայս աւետիս եւ վստահութիւն ընդգոգեալ ունէր։ Սեռք մերմանց անճառից ընդգոգեալ ի մի ասպարէզ. (Նար. ՟Ժ՟Ա. եւ Նար. մծբ.։)
antipodes.
ἁντίποδες adversipedes Հակոտնեայք. բնակիչք ստորին կողման հողագնտոյս իբր ընդ ոտիւք մերովք. վարի աշխըրքի մարդիկ.
Ասեն արտաքինքն, թէ գոն ի ներքոյ երկրի մարդիկք եւ այլ կենդանիք, որք ընդդիմոտունք են մեզ։ Եթէ ոչ էին մեզ ընդդիմոտունք ներքոյաբնակք, ո՞ւմ արդեօք արեգակդ տայր զլոյս կէս աւուրն (ի գիշերի)։ Ես հաւանեալ էի ընդդիմոտունս մեզ լինել. եւ այլն. (Շիր.։)
resistance, opposition;
contradiction, contrariety, discord;
hinderance, obstacle;
strife;
dislike, aversion, repugnance, conflict, trouble, implication.
ἑναντίοτης, ἑναντίωμα repugnantia, adversitas Ընդդէմ գոլն. եւ ընդդէմ կալն. դիմամարտութիւն. հակառակութիւն.
Բարիքն եւ գեղեցիկքն, չարքն եւ զազիրքն, եւ ամենայն ինչ՝ որ միանգամ ընդդիմութեան է. (Փիլ. լին.։)
Ո՞ր ընդդիմութիւն հանդիպի, եթէ ասեմք, եւ այլն. (Աթան. ՟Ը։)
Վասն ընդդիմութեան իրիք լինելոյ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Զձեռնարկութիւն իմ ընդդիմութեան կամաց քոց լքցես. (Նար. ՟Լ՟Զ։)
cf. Ընդելուզուած.
a few pulse, pease, beans.
Ունդ սակաւ կամ դուզնաքեայ.
Ի մէջ երկուց աւուրց հազիւ ճաշակէր զոգէպահ ընդիկն. (Ստեփ. սեւան. ի մաշտ.։)
to give, to put into ones hands, to grant;
to take away, to appropriate to one's self.
Նոյն ընդ Ընձեռել, իբր ձեռամբ տալ, աւանդել, ընծայել. շնորհել.
Մեծ պատճառ խոնարհութեան մեզ ընդձեռելով. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ.) յն. παρέχω (լծ. հյ. պարգեւել)
Ըղձալի ընդձեռեցին եկեղեցւոյ հիւր։ Զանլուծանելի կեանս հասարակաց ընդձեռէր։ Լսէր տէրունեան հրամանին, եւ ընդձեռէր զմեռեալն աստուածային հրամանատուութեանն. (Մամբր.։)
Ընդձեռել դեղ, բուժումն, կերակուր, շնորհս, ձիր շնորհի. կամ Վկայ քեզ ընդձեռել. (Սհկ. կթ.։ Զքր. կթ.։ Մագ.։)
Մերթ՝ Յինքն գրաւել. ձեռն մխել.
Զպատարագիսն բերեալս արտաքուստ մի՛ իշխեսցեն ընդձեռել. (Կանոն.։)
to be split, to be in half;
to discontinue;
իբրեւ տօնն ընդմիջեցաւ, passed the middle of the feast.
mediocrity, mediation, middle way.
Ընդ մէջն գտանիլ ծայրից. միջասահմանութիւն.
Նմանապէս եւ ընդմիջութիւն, իբրու զի ներհական (է) երկաքանչիւրումն, բարի՛ է. (Արիստ. հակակ.։)
to lie down at length, supine;
to become idle, negligent, feeble;
to adorn one's self magnificently, gorgeously;
to make an ostentatious display, to dress pretentiously;
to become vain or insolent.
ԸՆԴՈՂՆԻՄ որ եւ ՅՈՂՆԻԼ. Յողն անկանիլ. յորսայս անկանիլ ի վերայ ողին. յուլանալ. յանհոգս նստիլ. անգործ կալ. եւ Զհետ լինել ընդունայնութեանց եւ պաճուճանաց. (յն. պէսպէս)
Կարի իմն հեշտացուցիչք են (գովեստք), եւ ընդողնելոյ պատճառք. (Սարգ. ՟ա. պետ. 4։)
Զգաստութեամբ, եւ մի՛ ընդողնելով. զի այն զարդ է, միւսն չզարդ։ Մարթի եւ այսպիսի հանդերձիւք ընդողնել ե՛ւս չար քան ազնուօք։ Ո՛չ մեծութեան ինչ նշանակ է այնչափ զարդ յանձին կապել, այլ ընդողնելոյ եւ պչրանաց. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
to leap, to recoil, to start with fear;
to be aroused, frightened, dismayed;
to shy, to be testive;
to be disturbed, disconcerted;
to get angry.
ԸՆԴՈՍՏԻՄ ԸՆԴՈՍՏՆՈՒՄ ԸՆԴՈՍՏՉԻՄ. ἁναπηδάω resilio διανίστημι adsurgo in altum, salto Ի վեր ոստնուլ. ի վեր վազել, ցնցմամբ յոտս յառնել. յանկարծ զարթնուլ ի քնոյ. խրտչել. յահի լինել. ապշիլ, այլայլիլ. տեղէն վեր ցաթկել, տակն ու վրայ ըլլալ.
Զի մի՛ յանկարծակի ընդոստիցին՝ (կամ ընդոստիցեն) կա՛մ ճչելով կամ կոծելով. (Մամբր.։)
Ոչ արդեօք ընդոստիցէք ի գեղեցկութենէ մտացն (գրոյն). (Փիլ. լին.։)
Եթէ սակաւ մի թնդիւն, ընդ ոստիմ (կամ ընդոստնում). (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Շրջի ընդոստի հոգիս։ Ո՞րպէս ընդոստնուն. (Մաշկ.։)
Ընդոստնոյր ի յահէ. (Վրդն. ծն.։)
Ընդոստչել զարթնուլ։ Զի՞ յապաղես եւ ոչ շարժիս եւ ընդոստչիս. (Փիլ.։)
Զի մի՛ ընդոստչիցին հրէայքն։ Բայց նոքա եւ ոչ ինչ այնու ընդոստեան, այլ տակաւին իբրեւ ընդ մարդոյ խօսէին. (Ոսկ. գղ. եւ Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 24։)
Ի կռիւ ընդոստչել. (Պտմ. աղեքս.։)
Ոչ ընդոստեայ ի թմբրութեանց լքմանէ մտացս. (Նար. ՟Ե։)
Ընդոստեաւ մանուկն Յովհաննէս ընդ բանսն. (Իգն.։)
Ո՛չ ի կարծ ընդոստուցեալ, եւ ո՛չ ի լուր զարթուցեալ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ընդոստուցեալք իմն վասն մահուան սրբոցն. (Յհ. կթ.։)
Յերկիւղէ տերանց իբրեւ սուր խթանով հարեալ՝ ընդոստչի. ի վեր վազէ։ Ու՛ր ուրեմն ի խոր ընկղմութենէն ի վեր ընդոստիցէ. (Անյաղթ հց. իմ.)
cf. Ընդոստնում.
Յերկիւղէ տերանց իբրեւ սուր խթանով հարեալ՝ ընդոստչի. ի վեր վազէ։ Ու՛ր ուրեմն ի խոր ընկղմութենէն ի վեր ընդոստիցէ. (Անյաղթ հց. իմ.)
leap, reboud;
shaking, concussion.
Ընդոստնուլն. յառնելն.
Ի քուն եւ յընդոստումն (Ղազարու) ... ընդոստմամբն Աստուած փառաւորի. (Մամբր.։)
Տատանման մրրկածին շնչոյ ընդոստման՝ տանն. (Նար. մծբ.։)
exciting;
stimulating, spurring on.
Որ ընդոստուցանէ. ընդոստուցանօղ. մշտօղ, վեր ցաթկեցընօղ.
Խթան ընդոստուցիչ ամենայն հեղգացելոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յայնպիսւոյ ընդոստուցիչ եւ կսկծողական խթանէ իմաստայիղձն պակասեալ բանից. (Սկեւռ. լմբ.։)
to trample under foot;
to despise;
to dishearten, to humble, to subdue, to drive out, to push.
καταπατέω conculco Ընդ ոտիւք կոխան առնել, նուաճել. եւ Առ ոտն հարկանել. արհամարհել. ոտից տակ առնել.
Զամենայն սրացեալ ընդոտնես։ Ընդոտնեա՛ ի սանձս կապոյ։ Ընդոտնեցաւ թշնամիք եկեղեցւոյ։ Ընկրկեցին ընդոտնեցին զլեռնակարկառ մոլութիւն։ Վեհն ի տկարէն ընդոտնի. (Նար.։)
Զանճառութիւն շնորհին ընդոտնեալ։ Զերկնաւորին պաշտօն ընդոտնեալ։ Փառաւորութիւն ընդոտնեալ. (Նար.։)
to twist or break the neck;
to tame, to bridle.
որ եւ ԸՆԴՎԶԵՄ. Ոլորել զուլն՝ ոգորելով. ընդ ուլամբ առնուլ, ընդ ուլն բախել.
Ընդուլնէ եւ հերքէ։ Եւ արջք բաժանեալք՝ ընդուլնեն, եւ զմիջոյ բուռն հարեալ՝ ուժգնապէս զարկուցանեն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
acceptable, admissible;
agreeable, welcome;
obtainable;
that accepts, that receives.
δεκτός, προσδεκτός, εὑδόκιμος acceptus, acceptabilis, gratus Արժանի ընդունելոյ. հաճոյական. հաւանելի.
Զընդունելիս ձեր զոհեսջիք։ յողջակէզ ընդունելի առ ի ձէնջ։ Զի ոչ լինիցի ընդունելի առ ի ձէնջ։ Կշիռ արդար ընդունելի է նմա։ Օր ընդունելի։ Ընդունելի պատարագ։ Ամ տեառն ընդունելի։ Ժամանակ ընդունելի։ Ընդունելիք նորա իբրեւ զամպ անագան.եւ այլն։
Աղօթիւք ընդունելւովք Աստուծոյ. (Սարկ. քհ.։)
Շնչոյ զգալի, եւ լսելեաց ընդունելի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
ԸՆԴՈՒՆԵԼԻ. ἁντιπλήκτωρ susceptor որպէս Ընդունօղ. ընդունիչ. ապաւէն. օգնական.
Ընդունելի իմ է։ Ընդունելի է մեր Աստուած Յակովբայ։ Աստուած ընդունելի փրկութեան իմոյ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. ՟Խ՟Ա. ՟Խ՟Ե. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ։)
Ընդունելի իմ է. ո՛չ թէ ես ընդունիմ զնա, այլ թէ նա զիս ընկալաւ յինքն. քանզի ի յոյնս յայտնի նշանակէ Անտիլիփտօռմու, այսինքն զօրավիգն իմ. (Լմբ. սղ.։)
who receives, receiver, acceptor;
recipient.
Այն, որ ընդունի. ընդունօղ, ընկալուչ. եւ Ընդունարան.
Որ ընդունիչդ ես պատարագաց. (Յհ. կթ.։)
Որ աղօթիցն է վարդապետ, եւ ընդունիչ. (Խոսր.։)
Ետուն մեզ զգեղմն ընդունիչ զցօղն երկնային. (Շար.։)
Ընդունչին պատարագաց, եւ մատուցչին։ Ի մէջ ամուլ որովայնին ընդունչին նորա. (Եփր. ծն. եւ Եփր. համաբ.։)
Առաքեսցեն (զջուրս գետոց) յայլ ընդունիչ երակս։ Բանն հոսելով զօրէն աղբեր ի լսելիս այնոցիկ, որք պատահեսցեն անդ իբրեւ զընդունիչս ոմանս. (Փիլ. լին.։)
Գթութիւն՝ խլիչ ագահութեան, եւ ընդունիչ սակաւապիտութեան. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Զմարմինն ընդունիչ մահու՝ ի՛ւր արար. (Լմբ. հանգ.։)
cf. Ընտուստ.
Իսկ յորժամ ընդուստ մատուցանեն քահանայքն, ոչ հրամայէ ուտել. (Մեկն. ղեւտ.։)
to twist, to wring the neck.
Ընդուլնել. զվիզն կամ զուլն ոլորել եւ ջախել.
Սա զերկուց ցլուց վայրենեաց միով ձեռամբ կալեալ զեղջերէն՝ թափեաց, հանդերձ ընդվզեալ ջախջախմամբ. (Խոր. ՟Բ. 76։)
Յաղագս այսպիսի մախանաց նենգութեան՝ ընդվզեալ մեռուցանէր զնա. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
Արտաւազդայ փոխանակեալ ... ի խորափիտ ինչ ընդվզեալ. (Շ. վիպ.։)
legible, readable;
reader, lecturer.
Այսինքն Ընթերցօղ։ (Կոչ. ՟Դ.) ուր ըստ ձ. ընթեռնլեացն. իսկ հին տպ. ընթերցողացն։
Եւ կր. անդ.
Զոր միանգամ յեկեղեցիս ոչ ընթեռնլի են (յն. ոչ ընթերցեալ լինին), զայն եւ առանձինն մի՛ ընթեռնուցուս։
cf. Ընթերցիչ.
ἁναγινώσκων legens ἁναγνώστης lector Որ ընթեռնու. ընթերցասէր. գրագէտ. դասասաց. վերծանօղ. եւ Անագանոս՝ ունօղ զպաշտօն կարդալոյ եւ մեկնելոյ յեկեղեցւոջ զսուրբ գիրս. կարդացօղ, կարդացօղ մարդ, գիրք կարդացօղ ու մեկնօղ կամ թարգմանօղ.
Սիրելի եղիցի եւ քեզ ընթերցողիդ, որպէս այրն եւ գործք, այսպէս եւ զնմանէ բանք։ Ինքն էր ընթերցող եւ թարգմանիչ. (Խոր. ՟Ա. 30։ ՟Գ. 47։)
Անագանոսք, որ թարգմանին ընթերցողք, եւ գործ է սոցա ընթեռնուլ զմարգարէս եւ զբնագիրս եւ զվարդապետականս. (Լմբ. պտրգ.։)
Ողջոյն տամ դպրաց, եւ ընթերցողաց, եւ դռնապանաց. (Ածազգ. ՟Ը։)
Ո՞ւր ընթերցողքն են սուրբ տառի, կամ վարդապետքն ի հանդիսի. (Շ. եդես.։)
reading;
lectureship, order of lecturers in the church.
Ընթերցումն. եւ Ընթերցողն գոլ ըստ ամենայն առման.
Պատմագրացն, յորոց ըստ յերկար ընթերցողութեան գտի ի նոցանէ, եւ այլն. (Փարպ.։)
քանզի հզօր ես գրչութեամբ եւ ընթերցողութեամբ Արամեան նահանգիս. (Մագ. ՟Ե։)
Վերծանութիւնդ ըստ յունաց (իբր վերաճանաչութիւն՝) ի մերումս թարգմանի ընթերցողութիւն. (Երզն. քեր.։)
Կէս սարկաւագն զԱստուածաշունչ ընթերցողութիւն։ Ոմն զքարոզութեանն վարդապետութիւն, ոմն զընթերցողութիւնն։ Զընթերցողութեանն, եւ զսաղմոսերգութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)
supper-time.
Անստոյգ բառ, իբր Ժամ ընթրիս ուտելոյ.
(Դան. ՟Զ. 14.) ուր ըստ յն. եւ ըստ քանի մի ձեռ. հյ. ասի.
Մինչեւ ցերեկս (կամ ցընդերեկո) ջանացաւ փրկել զնա.
to sup, to take the evening's repast.
δειπνέω coeno Յընթրիս բազմիլ, եւ Ուտել զընթրիս.
պատրաստեա՛ զի՛նչ ընթրելոց իցեմ. (Ղկ. ՟Ժ՟Է. 8։)
Ի Բեթանիա յընթրելն իւրում մի ի բազմականացն էր Ղազարոս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Արժանի արասցես զիս այսօր ընթրել առ քեզ. (Ճ. ՟Ա.։)
Ընդ նմա ընթրել. (Ճ. ՟Ժ.։)
Թէ այդպէս հանդարտութեամբ ճաշեալ էիր, ոչ այդպէս աղքատաբար ընթրէիր. (Ոսկիփոր.։)
to rise, to shine, to blaze forth, to glitter, to sparkle, to glare, to be bright.
ἁναλάμπω resplendeo, reluceo Ծաւալիլ սփռիլ կամ ընծայիլ լուսոյ՝ իբր ընձիւղմամբ. ծագել շառաւիղօք. նշողել. փայլել. պայծառանալ. լուսատու լինել. եւ իբր կր. Լոյս ընդունել.
Եթէ ոչ լոյս արեգական ընծուէր, զիա՞րդ մարմնոցն անբաւ եւ անճառ որակութիւնք երեւեալ լինէին։ Երկիւղ բարի ի վերայ եհաս, այն՝ որ ընծուի մերկացելոց զգայութեանցն խորհրդոց։ Աստեղքն յերեկորեայ մինչեւ յառաւօտ ընծուին։ Է՛ որ ի վերայ երկրի, եւ է՛ որ ընդ երկրաւ՝ կենդանաբերին կէսքն ընծուին. (Փիլ. քհ. ՟Ե։ եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 22։ ՟Բ. 104. 109։)
Զաստեղս ի լուսնոյ ասեն ընծուիլ, եւ զլուսինն արեգակամբ ուռճացեալ։ Զանցնիւր գօտիսն ի ձեռն արեգականն ընծուիլ. (Խոր. ՟Գ. 6։ (Ի Հին բռ. վրիպակաւ Ընծուիլն շփոթի ընդ Ընձիւղիլ։))
to accompany, to escort, to follow;
to pair;
to associate;
to convoy;
to aid, to assist.
Օգնել իբր ընկեր. գործակից, կամ պաշտպան լինել. (որպէս դնի ի յն)
Աստուած յօգնել ինձ նայեա՛, եւ Տէր յընկերել ինձ փութա՛։ Օգնական ընկերելի է նոցա. (Սղ. ՟Կ՟Թ. 2. ՟Ճ՟Ժ՟Գ. 10։)
Գործ նմա զատուցեալ զընկերել մարզպանին. (Խոր. ՟Գ. 65։)
company, society;
accompanying, assistance, partnership, match;
train, retinue;
fraternity, brotherhood, congregation, order, commonalty, body;
conversation;
knowledge;
sociability
ἐταιρία societas, amicitia Միաբանութիւն ընկերաց. բարեկամութիւն.
Տեսանելով զսիրելին՝ ասասցես, վասն ընկերութեան՝ անիրա՛ւ գործեա։ Եթէ զայս լուիցէ, բազում խնդալ (այսինքն մնաս բարով) ասացեալ ընկերութեանն կարծեցելում, ի բաց վազեսցէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
love of ones neighbour, charity;
sociability.
Սէր ընկերաց. եղբայրսիրութիւն.
ամենայն ընկերսիրութիւն պատուական է առ Աստուածութիւն անդր. (Ագաթ.։)
Նախ աստուածսիրութիւնն է, եւ ընկերսիրութիւնն, եւ ապա այլն ըստ կարգի. (Երզն. մտթ.։)
Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։)
cast, projection, outcast;
projection.
ἑκβολή jactus, abjectio Ընկենուլն, եւ ընկեցեալ լինելն.
Զօրէն անպիտան անօթոյ ընկեցումն՝ զիմ զմարմինս ձգեալ (ի ծով). (Փիլ. յովն.։)
cf. Ընկղմիմ.
ԸՆԿԼՆՈՒՄ ԸՆԿԼՈՒԶԱՆԵՄ. καταποντίζω , καταδύνω demergo, submergo, mergo (լծ. լտ. ինկլո՛ւցիօ) որպէս թէ Ընդկլանել, եւ Ընկղմել. իբր կլանելով ի վայր սուզանել. հեղձուցանել ի ջուրս. կուլ տալ, վար քաշել խղդել.
Մի՛ ընկլցեն զիս պտոյտք ջուրց։ Ամենայն իմաստութիւն նոցա ընկլաւ։ Ընկլան յանդունդս իբրեւ զվէմ։ Աչք իմ ընկլան։ Ընկլաւ մա՛հ յաղթութիւն քո։ Ընկլո՛ Տէր։ Ընկլուզաք զնա։ Ընկլուզեր զնա ի ծով Կարմիր։ Ածին զնոսա, ընկլուզին ի ծով։ Ընկլոյզ (կամ ընկլոյց) Տէր յանխնայ զամենայն գեղ Յակովբայ, եւ այլն։ Ի նոյն ընկլուզաւ, զոր եւ գործեաց. (Յհ. կթ.։)
Ընկլայ սաստկապէս։ Ընկլան, կորացան, եւ իսպառ սուզան։ Ի կենցաղս ծովու մեղանացս ալեաց ընկլուզայ։ Անկեալ ընկլուզեալ ի տիեզերատարածն ծովու. (եւ այլն. Նար.։)
Իմաստութիւնն ընկլուզանի. (Լմբ. սղ.։)
Ջրաշիղջ մեղօք ընկլար ի խորս չարեաց. (Եփր. խոստով.։)
cf. Ընհղմեմ.
ԸՆԿԼՆՈՒՄ ԸՆԿԼՈՒԶԱՆԵՄ. καταποντίζω , καταδύνω demergo, submergo, mergo (լծ. լտ. ինկլո՛ւցիօ) որպէս թէ Ընդկլանել, եւ Ընկղմել. իբր կլանելով ի վայր սուզանել. հեղձուցանել ի ջուրս. կուլ տալ, վար քաշել խղդել.
Մի՛ ընկլցեն զիս պտոյտք ջուրց։ Ամենայն իմաստութիւն նոցա ընկլաւ։ Ընկլան յանդունդս իբրեւ զվէմ։ Աչք իմ ընկլան։ Ընկլաւ մա՛հ յաղթութիւն քո։ Ընկլո՛ Տէր։ Ընկլուզաք զնա։ Ընկլուզեր զնա ի ծով Կարմիր։ Ածին զնոսա, ընկլուզին ի ծով։ Ընկլոյզ (կամ ընկլոյց) Տէր յանխնայ զամենայն գեղ Յակովբայ, եւ այլն։ Ի նոյն ընկլուզաւ, զոր եւ գործեաց. (Յհ. կթ.։)
Ընկլայ սաստկապէս։ Ընկլան, կորացան, եւ իսպառ սուզան։ Ի կենցաղս ծովու մեղանացս ալեաց ընկլուզայ։ Անկեալ ընկլուզեալ ի տիեզերատարածն ծովու. (եւ այլն. Նար.։)
Իմաստութիւնն ընկլուզանի. (Լմբ. սղ.։)
Ջրաշիղջ մեղօք ընկլար ի խորս չարեաց. (Եփր. խոստով.։)
submerging, engulphing, swallowing.
Կլանօղ. ընկղմիչ.
Ապրեցաւ յընկլուզիչ շրջանաց ... (որ եւ) ընկղմիչ շրջանք. (Լմբ. սղ.։)
cf. Ընկղմումն.
ԸՆԿԼՈՒԶՈՒՄՆ ԸՆԿԼՈՒՄՆ. Կլանելն, իլն. ընկղմումն ի խորս.
Սիրեցեր զամենայն բանս ընկլուզման, որ ծանրացուցանեն եւ ընկըղմեն. (Կիւրղ. թագ.։)
Ընկլումն աստ զայն ասէ (( Յոբ. ՟Ը. 18)) զոր ասաց Եսայի, եկուլ մահ յաղթութեամբ. վասն զի ընկլումնն՝ որով զԱդամն եկուլ, զնա եկուլ. (Իսիւք.։)
to founder, to sink, to be plunged;
to lose one's self;
— ի քնոյ, to sleep soundly;
յանհնարին արամութիւն, յանմխիթար սուգ —, to abandon one's self to melancholy, to be plunged in inconsolable grief;
— ի ծով փափկութեանց, to swim in pleasure, in delight;
ի նախանձ —, to envy, to be jealous of.
depression;
immersion, submersion.
ԸՆԿՂՄՈՒԹԻՒՆ ԸՆԿՂՄՈՒՄՆ. κατάδησις immersio ἑπικλύσις profluvium եւ այլն. որ եւ ԸՆԿՂՄԵԼՈՒԹԻՒՆ. Ընկղմելն, իլն. ողողումն.
Ի կիտոսն մեր հարուածական ընկղմութեան ... անվնաս անդրէն ի վեր հանելոյն. (Փիլ. յովն.։)
Պահեա՛ ի գլորմանէ, յընկղմութենէ. (Ճշ.։)
Փրկեն զնաւս իւրեանց յընկղմութենէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Եւ ոչ ընկղմութիւն ինչ դնէ, զի քան զընկղմութիւնն մեծ էր. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Ունիմ երիս ընկղմութիւն ըստ շերտիցն, որովք մաքրեցից զողջակէզն ջրով. (Ածաբ. մկրտ.։)
Մկրտէ զնա քահանայապետն՝ երիցս ընկղմամբք. (Դիոն. եկեղ.։)
Տեսանէ զնաւն ալէկոծութեամբ յըկղմումն։ Ի ծովն ընկղմամբ։ Ի ծովածուփ կենցաղոյս ընկղմանէ. (Լմբ. ժղ.։ Լմբ. իմ.։ Լմբ. սղ.։)
Ընկղմումն տրտմութեան. (Պիտ.։)
Դիւական ընկղմամբ. (Ճ. ՟Բ.։)
Յընգղմանէ գիջական ուղխից հոսմանց վերամբարձեալ. (Անան. եկեղ։)
cf. Ընկղմութիւն.
ԸՆԿՂՄՈՒԹԻՒՆ ԸՆԿՂՄՈՒՄՆ. κατάδησις immersio ἑπικλύσις profluvium եւ այլն. որ եւ ԸՆԿՂՄԵԼՈՒԹԻՒՆ. Ընկղմելն, իլն. ողողումն.
Ի կիտոսն մեր հարուածական ընկղմութեան ... անվնաս անդրէն ի վեր հանելոյն. (Փիլ. յովն.։)
Պահեա՛ ի գլորմանէ, յընկղմութենէ. (Ճշ.։)
Փրկեն զնաւս իւրեանց յընկղմութենէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Եւ ոչ ընկղմութիւն ինչ դնէ, զի քան զընկղմութիւնն մեծ էր. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Ունիմ երիս ընկղմութիւն ըստ շերտիցն, որովք մաքրեցից զողջակէզն ջրով. (Ածաբ. մկրտ.։)
Մկրտէ զնա քահանայապետն՝ երիցս ընկղմամբք. (Դիոն. եկեղ.։)
Տեսանէ զնաւն ալէկոծութեամբ յըկղմումն։ Ի ծովն ընկղմամբ։ Ի ծովածուփ կենցաղոյս ընկղմանէ. (Լմբ. ժղ.։ Լմբ. իմ.։ Լմբ. սղ.։)
Ընկղմումն տրտմութեան. (Պիտ.։)
Դիւական ընկղմամբ. (Ճ. ՟Բ.։)
Յընգղմանէ գիջական ուղխից հոսմանց վերամբարձեալ. (Անան. եկեղ։)
to oppress, to humble, to bring down, to debase, to throw down, to subdue, to humiliate;
to blunt.
ԸՆԿՃԵՄ կամ ԸՆԳՃԵՄ. κατάω, ὐποσκελίζω , կր. ἠττάομαι, ἠσσάομαι subigo, supplanto, convinco. կր. superor. Իբր Ի գուճս իջուցանել. չոքեցնել .... այսինքն Նկուն առնել. ընդ ձեռամբ նուաճել. կոխան առնել. վանել. ճնշել. յաղթահարել. տակը առնել, սըմքեցնել.
Ցրուեա՛ զնոսա զօրութեամբ քով, եւ ընկճեա՛ զնոսա. (Սղ. ՟Ծ՟Ը. 12։)
Որ վաղվաղէ ընդդէմ բանից, նախ նա ընկճի. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 18։)
Ի բարբառոյ Տեառն ընկճեսցին ասորեստանեայք՝ հարուածովքն զոր հարկանիցէ զնոսա. (Ես. ՟Լ. 31։)
Ի ձեռն կնոջ զԱդամ ի դրախտէն ընգճէր. (Ոսկ. ի հերոդ.։)
Որոգայթ որսողին զինքն ընգճեաց. (Համամ առակ.։)
Եթէ սպառնաս, ընկճիմ։ Յամբարձումն գլխոյ՝ ընկճի։ Ընդ ընկճեալսն, եւ հաստատեալս։ Ի գուբն ինձ փորեալ ինքեանք ընկճեսցին. (Նար.։)
Ըստ արժանի պատժապարտութեանս ընգճեալ. (Նանայ.։)
Ըստ անհաստատ բոյս տաներսին, որ խորշակաւ հարեալ ընկճին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
ԸՆԿՃԵԼ. որպէս ἑμποδίζω, ἑμποδαστατέω pedes implico, impedimento sum Ընկիճեալ կալ, արգել՝ խոչընդոտ լինել.
Վա՛յ է ինձ դուստր իմ, ընկճեցեր զիս, խոչընդակն եղեր ինձ. (Դատ. ՟Ժ՟Ա. 35.)
ուր հասարակ ընթերցուած յունաց է
Ոտնարգել եղեր ինձ, եւ խոչ յակն իմ. բայց կայ եւ օրինակ յն.
Ճնշելով ճնշեցեր. ուստի հյ. ընկճեցեր զիս, ի դէպ գայ կրկին ընթերցուածոց եւս.
որպէս եւ ասելն Նար.
Զնպատակն ի յետս ընկճեցեր։
to sink, to faint, to succumb;
— զոք, to be a hindrance, or stumbling block to;
— ընդ բեռամբ, to bow beneath a weight;
to be overwhelmed, or disheartened;
ընկճեալ յամաց, ընդ ամօք, bowed by the weight of years;
— զիմն, to retire, to withdraw;
to impede, to hinder.
cf. Ընկուզենի.
Գաւազան ընկուզի. (Ծն. լ. 37։ Երեմ. ՟Ա. 11։)
ԸՆԿՈՒԶԻ կամ ԸՆԳՈՒԶԻ. καρύα nux κάρυϊνος nuceus Ընկուզոյ ծառն՝ պատուականն ի փայտս. եւ որ ինչ է ի փայտէ ընկուզոյ. ընկզի ծառ, ընկզենի. (եբր. լուզ, էկօզ. եւ շաքէտ, որ եւ նշենի)
Ի պարտէզս ընգուզեացն իջի. (Երգ. ՟Զ. 10։)
Յառաջագոյն բոյս արձակէ ընկուզի, եւ յետոյ ծաղկէ։ Ոչ եթէ անգէտ եմ ընկուզւոյդ անուան. (Փիլ. ել. ՟Բ. 76։)
Ըստ օրինակի ընկուզեաց. (Վեցօր. ՟Ե։)
Գաւազանն՝ նշանակ խրատու. ընգուզին՝ լուսաւորութիւն բանին. գաւազան՝ խաչն, ընգուզի մկրտութիւնն. (Մխ. երեմ.։)
full of walnut trees;
abounding in walnuts.
Ուր են շատ ընկուզիք. իբր դրախտ ընկուզեաց.
Ի կողմն տմորեաց ի ծառաւէտ ընկուզոտ տեղիս. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
Պարունակէ կուսաստանն զկոյսսն, եւ ընկուզուտն զընկուզիս. (Երզն. քեր.։)
to reject;
to draw back, to pull back;
to subdue;
to roll.
ԸՆԿՐԿԵՄ ἁναποδίζω retroago ταπεινόω subigo եւ այլն. գրի եւ ԸՆԳՐԿԵԼ՝ նովին հնչմամբ. Ընդ կրուկն նահանջել. յետս կասեցուցանել կամ ձգել կամ դարձուցանել. շրջել եւ կորացուցանել ըստ կամի. նկուն առնել. ընկճել. ետ դարձընել դէպ ի կռնակը, քշել, տակը առնել.
Տէր ընկրկեաց ինձ զզօրագոյնսն քան զիս. (Դատ. ՟Ե. 13. յն. խոնարհեցոյց։)
Ծեր հանդերձ կատարելովն աւուրբք ընկրկեսցին. (Երեմ. ՟Զ. 11. յն. տապալեսցին։)
Եւ ընկրկեալ անիւն ի գուբն. (Ժող. ՟Ժ՟Բ. 6. յն. հոլովեալ։)
Զյիմար եւ զանիմսատ յարձակմունսդ ընկրկեա՛, եւ դարձի՛ր։ Իբր ի կառավարէ ի խորհրդոցն առաւել քաջապէս ընկրկեալք՝ ընդ կրուկն դարձան. (Փիլ. լին.։)
Արիանամ, եւ վատթարագոյնս ընկրկիմ։ Ընկրկին չարութեանցն գունդք։ Իբր երասանաւ ընկրկեալ։ Տապալեցին ընկրկեցին. (Նար.։)
Ամենայն պատերազմունք ընդ ձեռամբ նորա ընկրկեցան. (ՃՃ.։)
Մերթ շփոթի ընդ ձայնիս ԸՆԴԳՐԿԵԼ, որ եւ ԸՆԳՐԿԵԼ.
Ո՞ր երանութիւն մարմնաւոր կարաց զկեանս յաւիտենականս ընկրկել. (Լմբ. ատ.։)
to recede, to retreat, to flinch;
to be repulsed, driven back;
— անուոյ, turning of the wheel;
— յազքատս, to compassionate the poor;
to pardon;
— երասանաւ, to be restrained, bridled, reined in;
պատերազմաց — ընդ ձեռամբ ուրուք, to take by force, to storm, to subdue, to conquer.
leopard skin.
Մորթ ընձու. եւ Զգեստ ի մորթոյ անտի։ (Կանոն.։)