heblew;
— բարբառ, hebrew, the hebrew language;
— ոճ, hebraism, hebrew idiom.
Սեպհական կամ յանկաւոր եբրայեցւոց.
Եբրայական գիրք, ընթերցուած, լեզու, եւ այլն. (Եւս. քր.։ Նար. խչ.։) եբրայականք. իբր Եբրայեցիք. (Ագաթ.։)
hebraist.
in hebrew, in the hebrew language.
ἑβραϊστί hebraice Եբրայեցւոց լեզուաւ, կամ գրով. հրէարէն
Էր գրեալ եբրայեցերէն. (Յհ. ՟Ժ՟Թ. 20։)
Յովսէփ ոչ խօսէր եբրայեցերէն, զի մի՛ ճանաչիցի. (Կիւրղ. ծն.։)
jew;
hebrew;
—ք, the Hebrews, the Jews.
ἐβραῖος hebraeus որ եւ ՀԵԲՐԱՅԵՑԻ, ՀՐԷԱՅ, ԻՍՐԱՅԷԼԱՑԻ. Ազգն սերեալ յաբրահամէ՝ յեբերայ սեմեան. իպրանի, եահուտի.
Եբրայեցի յեբրայեցւոյ.եւ այլն։
Կամ իբր Եբրայական.
Եբրայեցի զի կոչեցաւ աբրահամ, զի յանցից անտի (այսինքն յայնկոյս, կամ էօթէ՝ պէրի ) գետոյն էր նա, կամ յեբերայ էր նա. (Եփր. ծն.։)
Քերովբէս զնոսա եբրայեցեաւ ձայնիւ, եւ սերովբէս անուանեալ. (Դիոն.։)
ԵԲՐԱՅԵՑԻ մ. որպէս Եբրայեցերէն.
Եբրայեցի (տպ. հեբրայեցի) խօսէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
egyptian, of Egypt.
Եգիպտական ազգին. (Շար.։)
Եգիպտական նշանագործութեամբք. (Փարպ.։)
Որ ինչ անկ է երկրին եւ ազգին եգիպտացւոց. մըսրի.
that has destroyed or ruined Egypt.
Կործանօղ զեգիպտոս. մըսըրը քանդօղ.
Հողմ սաստիկ եգիպտակործան. (Նար. գանձ հոգ.։)
maize, Indian corn or wheat;
buck-wheat.
turkey-cock;
ibis.
egyptian alphabet, or life of the holy fathers of Egypt.
Եգիպտացւոց այբուբենն, դպրութիւն. գիրք ըստ կարգի այբեւբենից, որպէս վարք հարանց.
Զեգիպտայբն ընթեռնլով՝ ի նոցին տեղիս փափագէր. (Սկեւռ. լմբ.։)
egyptian.
αἱγυπτίος, -ία egyptius, -ia Որ է յազգէ եւ յերկրէ եգիպտոսի.
Այր եգիպտացի։ Աղջիկ մի եգիպտացի։ Ասեն եգիպտացիքն։ Արքայ կամ երկիր եգիպտացւոց.եւ այլն։
Մերթ որպէս Եգիպտական. յեգիպտոս գործեալ, այսինքն բանած.
Եգիպտացի պաստառակալօք. (կամ) պաստառալիր եգիպտացւովք». յն. պաստառակալօք որ յեգիպտոսէ. (Առակ. ՟Է. 16։)
Եգիպտացի դիպակակիտուած. (Նար. խչ.։)
cf. Եգիպտահաւ.
that has its origin in Eden, horn or produced in Eden.
ԵԴԵՄԱԲՈՒՂԽ կամ ԵԴԵՄԱԲՈՒԽ. Բղխեալն յեդեմայ, ի դրախտէն.
Աղբիւր եդեմաբուղխ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Յեդեմաբուղխ աղբիւրէն. (Զքր. կթ.։ եւ Երզն. լս.։)
Գետքն եդեմաբուխք. (Տօնակ.։)
cf. Եդեմաբուղխ.
of Eden.
Որ ինչ ա՛նկ է եդեմայ, կամ դրախտի փափկութեան.
Եդեմական կայից. (Նար. խչ.։)
(Շար.)
Ուր ենովք եւ հեղիաս կան ծերացեալք աղաւնակերպ ի դրախտին եդեմական». իմա՛, տեղի նման վայելչութեան դրախտի՝ անծանօթ ի մարդկանէ, որպէս պատկեր արքայութեան, որ առաւել կոչի վերին երուսաղէմ, եւ բնակարան հրեշտակաց։
cf. Եդեմական.
composed of the flowers of Eden;
of choice flowers.
Հիւսեալ յեդեմ, այսինքն ի ծաղկանց դրախտին.
Եդեմեհիւս բրաբիոնաւ զարդարեսցուք. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
planted or placed in Eden.
Տնկեալն յեդեմ.
Եդեմատունկ դրախտին փափկութեան. (Գանձ.։)
unanimous;
that speaks alone.
Միաբան. խօսքերնին մէկ.
Դասք երջանիկ դիտողացդ եզաբանից». այսինքն միաձայն եպիսկոպոսացդ. (Շար.։)
soliloquy.
solely, only.
Եզակի. միակի. միապէս. ընդ միով բանիւ. միաբան. առանձինն.
Հոգին սուրբ յերկաքանչիւրոց եզաբար ընդ պատճառաւ». այսինքն յերկուց ելեալ իբրեւ ի միոյ սկզբնէ. (Քեր. քերթ. ։)
Լուսափայլեալ ի բոլորն, եւ ո՛չ եզաբար։ Հետեւեալ հոյլ եզաբար, ի վայր ի ջուրըս հանգստեան. (Մագ. ՟Ի՟Թ. եւ Մագ. խչ.։)
sole, only, even
Ի բնէ կամ ի բնութենէ մի. միակ. անբաժանելի.
Երեքպայծառեան լուսոյն եզաբուն ճառագայթ. (Խոր. վրդվռ.։)
to assemble, to unite.
one, sole, only;
unity.
ἐνικός unicus Միակ. միաւոր. մին. եւ Միութիւն (թուոյ).
Առնելով եզակ՝ առաջին եւ իշխան երեւելով. (Փիլ. լին.։)
Ինքնաթիւք եւ ինքնաչափք՝ ըստ եզակացն որ ի նմա. քանզի տասն՝ ինքն զինքն թուէ ըստ եզակացն որ ի նմա. (Սահմ. ՟Գ։)
Եւ միակաց ընդ եզակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
singular.
ἐνικός, μοναδικός unicus, singularis, eximius Միաւորական. միակ. անհատ, անհատական եւ Մի միայն՝ անհամեմատ. մէկ հատիկ, մէկ հատը ցըցնօղ. եկեանէ, միւֆրէտ (այսինքն ո՛չ շատ).
Թիւք երեք. եզական, երկական, յօգնական։ Եւ է եզականն, ո՛րզան, գանեմ ... ես, դու, նա, ... իմ, քո, նորա. (Թրակ. քեր.։)
Եզական անուամբ զեկաւորութիւնն ... խոստովանեալ. (Մամբր.։)
Բազմաւորական եդ զօրինակս չարեացն, եւ ո՛չ եզական. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Պատարագին իսահակայ՝ եզականին. (Հարցնափառ.։)
Եզական շահաւորագոյն խրատ. (Պիտ.։)
singularly.
ԵԶԱԿԱՆԱՊԷՍ ԵԶԱԿԻ. ἐνικῶς, μοναδικῶς unice, singulariter Միաւորակի. միակի. իբրեւ մի, զմիութիւն նշանակելով.
Եզականապէս որպէս ընդ մի դէմս խօսին։ Եզականապէս առ մի բարբառի։ Եզականապէս առնուլ ի վերայ անձինն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ասելով՝ մարդ, քաղաք ... եզականապէս զմի ինչ ցուցանէ. (Տօնակ.։)
Եզակի ասէ, կե՛ր ... յոգնակի ասէ, մի՛ ուտիցէք. (Փիլ. լին.։)
Պղատովն եզակի մակագրեաց՝ քաղաքականութիւն. իսկ արիստոտելէս յոքնակի՝ քաղաքականութիւնք. (Սահմ. ՟Ի։)
Եկա՛յք, եւ արարից զձեզ որսորդս մարդկան. եւ եզակի առ մի, յայսմ հետէ զմարդիկ որսասցես ի կեանս. (Սարկ. քհ.։)
ԵԶԱԿԻ. ա. իբր Եզական. միակ.
Եզակի տէրութիւն. (Անան. եկեղ։)
Եզակի լոյս. (Յիշատ.։)
singularity.
Միութիւն աստուծոյ, կամ աստուածութեան. եւ Անհամեմատն գոլ արարչի ընդ արարծս.
Աստուած ինքնաբուն, վսեմական գոյութիւն. նոյն եզականութիւն՝ երկրպագեալ ի բոլոր եղականաց՝ իմանալեաց եւ զգալեաց, ոչ ի բաց բարձրեալք զհայր եւ զորդի եւ զհոգին սուրբ. (Պիտառ.։)
singular;
singular number;
singularly.
ԵԶԱԿԱՆԱՊԷՍ ԵԶԱԿԻ. ἐνικῶς, μοναδικῶς unice, singulariter Միաւորակի. միակի. իբրեւ մի, զմիութիւն նշանակելով.
Եզականապէս որպէս ընդ մի դէմս խօսին։ Եզականապէս առ մի բարբառի։ Եզականապէս առնուլ ի վերայ անձինն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ասելով՝ մարդ, քաղաք ... եզականապէս զմի ինչ ցուցանէ. (Տօնակ.։)
Եզակի ասէ, կե՛ր ... յոգնակի ասէ, մի՛ ուտիցէք. (Փիլ. լին.։)
Պղատովն եզակի մակագրեաց՝ քաղաքականութիւն. իսկ արիստոտելէս յոքնակի՝ քաղաքականութիւնք. (Սահմ. ՟Ի։)
Եկա՛յք, եւ արարից զձեզ որսորդս մարդկան. եւ եզակի առ մի, յայսմ հետէ զմարդիկ որսասցես ի կեանս. (Սարկ. քհ.։)
ԵԶԱԿԻ. ա. իբր Եզական. միակ.
Եզակի տէրութիւն. (Անան. եկեղ։)
Եզակի լոյս. (Յիշատ.։)
of one voice only;
unanimous.
Բառ անստոյգ. որ կարէ նշանակել, Միաձայն, այսինքն ո՛չ երկբարբառ. եւս եւ Միաբան։
Իսկ գրեալն ի (Թր. քեր.)
Երկու ձայնորդքն, որոց երկրորդն նա՛յ է, իսկ առաջնորդն ըստ եզաձայն», պարտի գրիլ ըստ յն.
Ըստ եզոյ անձայն է». καθ’ ἔν ἅφωνον ἑστιν
a cavalier, rider, horseman;
with a single horse;
small boat.
Մեկնակաձի. այր մի ձիաւոր. ըստ յն. ոճոյ՝ եւ Միակ ձի արձակ. եւ նմանութեամբ՝ Փոքրիկ նաւակ. χελής ռմկ. քէլէք. տե՛ս եւ ՅԱԾԵԶԱՁԻ, որ է նաւակ հինից.
Ներ գեղեցկաձիոջդ՝ ձիդ ... յածեղաձիոջդ՝ եզաձին. (Պերիարմ. ուր գրէ Անյաղթն.)
Յածեզաձի ասելով՝ նշանակեմք տեսակ իմն փոքու նաւի. եւ թէ զատուսցուք զմասնկունսն, եւ ասասցուք՝ եզաձի, նշանակեմք զոմն մեկնակաձի, որ ոչ երբէք կցորդութիւն ունի առ նաւ։
to assemble, to be united.
Միանալ. ժողովիլ. համախմբիլ. մեկտեղ գալ, ժողվիլ.
Եւս ի յեզանալ հանդիսին՝ հերքեցին զչար հերձուածսն. (Շար.։)
enthymeme.
cf. եզարած։
to terminate, to finish;
to confine.
ԵԶԵՐԱՆԱՄ ԵԶԵՐԵՄ ԵԶԵՐԻՄ. Յեզր ինչ բերիլ, յանգիլ, աւարտիլ. փակիլ. վերածիլ. ծար մը հասնիլ.
Սահմանօք ոլորտացեալ եւ եզերացեալ է. (Փիլ. այլաբ.։)
Յորում եզերեալ ընդոտնեցաւ թշնամին եկեղեցւոյ. (Նար. յիշ.։)
Ապա յաջող նաւարկութեամբ՝ ի տրապօլիս եզերեցին». այսինքն հասին ի ծովեզրն. (Ներս. մոկ.։)
Ամենայն իմաստասիրական ձայնք յայսոսիկ բարբառս եզերին. (Անյաղթ պորփ.։)
Ընդ երկինս վերանայ՝ որ մեծ է քան զերկիր, եւ առ աստուած եզերի. (Վրդն. ծն.։)
Ամենայն նիւթ վերերեւութեամբ եւ ձեւով եզերեալ լինի. (Նիւս. երգ.։)
Բազում խոնարհութեան կարօտի ... եւ եզերեցեալ լինի ծայրագոյն հեզութիւն. (Կլիմաք.։)
mullein, shepherd's-club.
bugloss, oxtongue.
βουγλώσσος buglossus, -a;
borrago, lingua bubula եւ plantago Գաղտիկուր. ջղախոտ. գառնալեզու. եզան լեզու. (Բժշկարան.։)
team, yoke.
βουζύγιον boum jugum Լուծն եզանց.
Եզնալուծ յերերի՝ կին չար. (Սիր. ՟Ի՟Զ. 10։)
calf;
Աստուծոյ —, Ոսկի —, cockchafer, may-hug.
chasselas.
ԵԶՆԱԿ կամ ԵԶՆԻԿ. որպէս թէ Որթ մատաղ։ Յատուկ անուն մարդոյ։
ԱՍՏՈՒԾՈՅ ԵԶՆԱԿ. ՈՍԿԻ ԵԶՆԱԿ. Ճճի թեւաւոր. որպէս բզեզ փայլուն գունով, եւ ոսկեգոյն. κάνθαρος scarabaeus, musca hispanica, cantharis, cantherius .... եւս եւ Ազգ մարախոյ կամ ջորեկի. որ եւ ԽԱՐԱԳՈՒԼ ասի.
Աստուծոյ եզնակ, որ է ճիճի թեւաւոր. (Գաղիան.։)
Պատահեալ անդ ոսկի եզնակ՝ թռեաւ. (Մխ. առակ. ՟Կ։)
ԵԶՆԱԿ ի. գ. Եզն մի փոքրիկ կամ աղքատի.
Այր մի տառապեալ ունելով եզն .. . զեզնակն իւր՝ զոր ունէր, եւ այլն. (Եպիփ. ծն.։)
Իբր Եզին աչք, ազգ խաղողոյ։ (Ստեփ. լեհ.։)
a couple of oxen;
couple.
ԵԶՆԱՄՈԼ ԵԶՆԱՄՈԼԻ. Որպէս Ամոլք եզանց, ամոլակիցք, այսինքն վաստակակիցք. զորօրինակ պետրոս եւ պօղոս. յկ. մծբ, եւ մարուգէ.
Որ էր եզնամոլոյն ամոլք. (Տօնակ.։)
Երկու եզնամոլիցն լծեալ ի լուծ խաչին քրիստոսի։ Զոր աղաչեալ եզնամոլին սուրբն մարուգէ։ Երկու եզնամոլիցն, զսուրբ առաքեալսն ասեմ։ Երկու եզնամոլեացն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Եզնամոլ.
ԵԶՆԱՄՈԼ ԵԶՆԱՄՈԼԻ. Որպէս Ամոլք եզանց, ամոլակիցք, այսինքն վաստակակիցք. զորօրինակ պետրոս եւ պօղոս. յկ. մծբ, եւ մարուգէ.
Որ էր եզնամոլոյն ամոլք. (Տօնակ.։)
Երկու եզնամոլիցն լծեալ ի լուծ խաչին քրիստոսի։ Զոր աղաչեալ եզնամոլին սուրբն մարուգէ։ Երկու եզնամոլիցն, զսուրբ առաքեալսն ասեմ։ Երկու եզնամոլեացն. (Ճ. ՟Ա.։)
oxstall.
ԵԶՆԱՆՈՑ ԵԶՆՈՑ. βουστάσιον bubile, stabulum Գոմ եզանց. եզներու գոմը.
Եզանցն՝ որ վարիցեն, եզնանոցս շինել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։ եւ Հին բռ.։)
cow-herd;
ploughman.
bulimy.
praetexta (a long white robe fringed with purple).
περιπόρφυρον praetexta purpurea Զգեստ ծիրանազարդ եզերօք կամ վերջաւորօք.
Զեզրածիրանին եւ զմիջնածիրանին. (Ես. ՟Գ. 22։)
conclusion;
result;
epilogue.
Ըստ ձայնին՝ է Կալն յեզր ուրեք, յափն կոյս. եւ մանաւանդ Հասանելն յեզր իրաց. աւարտումն.
Իբրու զահարոնեանն մարիամ ի ծովածուփս ծփանաց եզրակացութեամբ պարել։ Ստուգապէս եզրակացութեան ծայրութիւն հասելոց։ Ըստ տարորոշ յեղանակի եզրակացութիւն առնուլ. (Մագ.։)
ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹԻՒՆ. συμπέρασμα, σύγκλεισις conclusio ըստ տրամաբանից՝ է Գլխաւորումն ձեռնարկութեան. կնիք հաւաքաբանութեան.
Կարծիք հանդերձ պատճառաւ եզրակացութիւն է առաջարկութեանց. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
Կարեւորապէս հետեւի առաջակացութեանն եզրակացութիւնն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ոչ երբէք յերկուց բացասութեանց եզրակացութիւն լինի. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
to conclude, to infer.
to conclude, to terminate.
conclusive.
cf. Եզրակացուցիչ, հետեւեցուցիչ.
Տրամախոհութիւն՝ գտօղ առաջարկութեանց ... եւ հիւսօղ, եւ եզրացուցիչ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)
ethereal, aerial;
celestial.
որ եւ ըեթ, ըթ. Տե՛ս զտառն Ը. եւ զբառսդ եւեթ, եթէ, գէթ։
cf. Եթերախաղաց.
αἱθέριος aetherius Արփային. երկնային. օդային.
Եթերական հուր. (Շ. թղթ.։)
Եթերական օդոց. (Աթան.։ եւ Բենիկ.։)
Կէտ երկնամիջակ, կէտ ժամադիտակ, կէտ եթերական, կէտ սուզական. (Տօմար.։)
cf. Եթերախաղաց.
Արփիաճեմ. լուսաճեմ. լուսազգեաց. լուսեղէն.
Խառնին ի դասս եթերաճեմ հոգեղինացն. (Նար. յովէդ.։)