cf. Գիտուն.
· Calfa
Սեպհական գիտնոց եւ գիտութեան. իմաստնական. իմացողական. ճանաչողական.
Գիտնական բան, խրատք. (Փարպ.։ Պիտ.։)
Կատարեալ փիլիսոփոս երկոքումբք կերպարանի. բարեաւն ասեմ, եւ գիտնականաւն, եւ կատարելեաւն։ Ի ձեռն տեսականին զգիտնական զօրութիւնս հոգւոյն զարդարեսցէ. (Սահմ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Ե։)
Գիտնական զօրութիւնք ասին միտք, երեւակայութիւն, զգայութիւն. եւ այլն. (Վրդն. սղ.։)
ԳԻՏՆԱԿԱՆ. Գիտուն, գիտնաւոր. ալիմ.
Ոչ վայրապար քահանայի, այլ յոյժ երկիւղածի եւ գիտնականի, որ գիտէ հմտաբար, եւ այլն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Իմաստուն եւ գիտնական եւ երկիւղած ի տեառնէ քահանայից եղիցին նոքա ժողովուրդք. (Շ. թղթ.։)
cf. Գիտութիւն.
· Calfa
Գիտնաւորութիւն. հմտութիւն. իմաստութիւն. գիտութիւն.
Զյառաջատեալսն կամօք եւ վարուք գիտնականութեամբ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)
Զհնազանդութիւն գիտնականութեամբ գեղեցկացեալ՝ ասացին թշնամի մարմնոյն. (Կլիմաք.։)
to fatten, to grow fat.
· Calfa
Գիրացաւ ստուարացաւ։ Գիրացան եւ փափկացան ի բարութիւնս մեծամեծս. (Օր. ՟Բ. 15։ Նեեմ. ՟Թ. 25։)
Գիրացեալ լնու զորովայն մարմնոյն։ Որչափ գիրանայ մարմինն, այնչափ նուազի հոգին. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
λιπαίνομαι pinguesco Գէր լինել. պարարտանալ. պարարիլ. գիրնալ, եղ կապել.
fat, plump, corpulent;
fertile, abundant.
· Calfa
Գիրութեամբ պարարեալ. գէր եւ պարարտ.
Ի գետինս գիրապարարս արգաւանդահողս. (Նար. խչ.։)
to fatten, to make fat;
to make clammy.
· Calfa
Պարարտացուցանել. պարարել. գիրացնել, գիրցընել.
Գիրացուցանես զարմինդ քո թանձրութեամբ. (Մաշկ.։)
fattening.
· Calfa
Որ ինչ գիրացուցանէ. գիրցնօղ. որ եւ ՊԱՐԱՐԻՉ, ՊԱՐԱՐՏ.
Հրաժարեալ եմք ի մսոյ, եւ յամենայն գիրացուցչացն կերակրոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
s. pl. villages, country.
· Calfa
ԳԵՒՂԵԱՆ կամ ԳԻՒՂԵԱՆ. Գիւղք. գիւղորայք. գեղեր.
Բազում գեւղեան շնորհէր. (Բուզ. ՟Ե. 4։)
cf. Դիւթական.
· Calfa
Գիտական. դիւթական.
Գիւտական հարցմունք. յն. հմայք. (Պտմ. աղեքս.։)
in rolling, tumbling down.
· Calfa
Իբրեւ զգիլս թաւալեալ. որպէս զքարինս հոլովեալ.
Որոց դիակունքն գլաթաւալ ի վերայ միմեանց շեղջեալ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
cylinder.
· Calfa
Գունդ եւ քուէն եւ երկայն գունդ, եւ գլան. (Արիստ.։)
(լծ. յն. գի՛լինտրօս) κύλινδρος cylindrus Մարմին ողորկ սիւնաձեւ՝ որպէս քար գլելի եւ գլորելի. (լող քարն ողորկիչ տանեաց, եւ օխլավու ի բանալ զխմոր եւ այլն).
to become blunted, to get dull.
· Calfa
ԳԼԱՆԱԼ. ռմկ. գլնալ, գուլնալ. Բթանալ, կամ խլանալ.
Ոսոխ էր ըռնգացն ձայն խորդման, յորժամ խորագոյն գլացելոցն լինի. (Փիլ. յովն.։)
to break, to bruise with a stone.
· Calfa
ԳԼԱՋԱՐԴ ԱՌՆԵԼ. Գլաւ՝ այսինքն քարամբ ջարդել.
Գլաջարդս առնէին զճակատս երիվարացն. (Մամիկ.)
Մեծամեծ վիմօք գլաջարդ առնէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
that has a headache;
dizzy, giddy;
whose hrains are disordered, mad;
— թմբրութիւն, dizziness.
· Calfa
Խանգարեալ գլխով. (եւ Խանգարիչ գլխոյ.)
Գլխագար ամբարշտութիւն. ((կամ գլխակառ). Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
Գլխագար թմբրութիւն, կամ արբեցութիւն, կամ ծանրութիւն. այն է գլխածանրութիւն ի գինւոյ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։ Ճ. Ճ։ Սարգ. ՟գ. յհ.։)
head-ache;
madness;
giddiness.
· Calfa
Խանգարումն գլխոյ. ցաւ գլխոյ. եւ Գլխածանրութիւն.
Ոտնացաւութիւն, եւ գլխագարութիւն, եւ անբժշկելի ցաւք։ Ոմանք իբր գլխագարութիւն ասէին զնմանէ ի սատանայէ եղեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
ԳԼԽԱԳԱՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս Գլխահարութիւն կամ դատապարտութիւն. գլխու փորձանք.
Այդ իսկ առաւել ի գլխագարութիւն բերէ զձեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
whose head is shaven;
barefaced.
· Calfa
Որոյ գերծեալ է գլուխ. եւս է Անպատկառ.
Ազգ առնէ ազգաց՝ գլխագերծաց, եւ գիսաւորաց. (Կաղանկտ.։)
Լցեալ զտունն մոմոսօք, եւ գուսանօք, եւ խնճոյիւք գլխագերծաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
initial, capital letter;
inscription, title.
· Calfa
Գիր դրոշմեալ ի վերայ գլխոյ կամ ի վերոյ քան զգլուխն.
ԳԼԽԱԳԻՐ. Գլխաւոր նշանագիր կամ տառ ի գլխաւոր հատուածս բանի. գլխատառ, մենծ գիր. սիւլուսի.
Ճանաչէ որիշ որիշ զգիրսն գլխագիր. (Արիստակ. գրչ.)
Զմանկաբար խանձարուրսն, զմարդկապէս գլխագիրն. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ.) յն. ἁπογραφή կամ ἑπιγραφή
coif, head-dress;
where is the head of a Saint preserved.
· Calfa
ԳԼԽԱԴԻՐ. Դիր հանգստեան, ուր պահի գլուխ սրբոյ.
Զգլխագիրն ի բաց հանցէ (կինն), զի դատեալ լիցի մերկ գլխով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ծածկոյթն այն գլխադիր ինչ է. (Նոննոս.։ Կամ որպէս յն. վերաձգելին, վերարկու (գլխոյ).)
Առնեն գլխադիրս գլխոյ ամենայն հասակաց։ Պատառեցից զգլխագիրսն ձեր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 18. 21. եբր. (ըստ ոմանց՝ ուսանոց նման բարձկներոյ)։)
Գլխադիրն ամենասրբուհոյ աստուածածնին։ Զսուրբ գլխադիրն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Բ.։)
Օրհնութիւն գլխագրի կուսից. (Մաշտ. ջահկ.։)
Գլխադիրն յակոբայ փառաւորական (յերուսաղէմ). (Գանձ.։)
ἑπίκρανον, τουπίκρανιον velamen, capitis ligamen, vitta Ծածկոյթ գլխոյ. գլխաշուք կանանց. եւ որ ինչ արկանի զգլխով եւ պարանոցաւ. լաչակ.
heaviness of the head.
· Calfa
Արբեցութեանց գլխածանրութիւնք. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
καρηβαρία gravedo capitis Ծանրութիւն գլխոյ՝ յարբեցութենէ, ի խօթութենէ, եւ այլն. որ եւ ասի ԾԱՆՐԱԳԼԽՈՒԹԻՒՆ, ԳԼԽԱԳԱՐՈՒԹԻՒՆ։ (Գաղիան.։)
division into several chapters, order, arrangement;
summary, compendium;
index.
· Calfa
Կարգաւորութիւն բանից ի գլուխս գլուխս. բովանդակութիւն. ցանկ.
Եդից քեզ գրով զգլխակարգութիւն հարցուածոց քոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Հանդերձեալ բանդ ունի եւ զմեր գլխակարգութիւնս խնդրոց. (Գր. տղ. թղթ.։)
to be ashamed.
· Calfa
Կորանալ գլխոյ. զերկիր նշմարել. անպատասխանի եւ ամօթապարտս գտանիլ. պատկառիլ.
Մտօք ապշեցան, գլխակորեցան (կամ գլխակորացան)։ Ամենայն ոք գլխակորեալ յերկիր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)
Ամաչեցեալ գլխակորեալ. (Սկեւռ. աղ.։)
Առիւծ մի եկաց առ Մարիամ մերձ՝ գլխակորեալ։ Գլխակորեալ լինէր ի ժամ ուտելոյն, զի մի տեսանիցէ, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Գլխատեմ.
· Calfa
Եթէ լուծանել յանդգնեսցի, գլխահատեսցի. (Մարթին.։)
Եթէ հրամայող զինուոր զիւր զինուորակիցն սրով հարկանէ, գլխահատեսցի (ա՛յլ ձ. գլխատեսցի). (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
oppressor;
tomahawk.
· Calfa
Հարկանօղ գլխոյ. նեղիչ. բռնաւոր. պատիժ.
Զայնպիսի տէր գլխահար ի վերայ անձին իւրոյ կացուցանիցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
poll-tax, capi-tation, head-money.
· Calfa
Հարկ ըստ գլխոյ. եւ Մարդահարկ.
Յիւրաքանչիւր անձէ գլխահարկ պահանջէր. (Մարթին.։)
Առաքեցաւ կիւրինոս՝ գրել զազգն հրէից, եւ դնել գլխահարկս. (Միխ. ասոր.։)
ԳԼԽԱՀԱՐԿ որպէս Հարկ ըստ գլխայ, եւ Մարդահարկ.
Զհարկն ի կայսր տայիք, եւ զգլխահարկն յոչ կամաց. (Պիտառ.։)
s. pl. the heads.
· Calfa
Ոչ գոյր չափ գլխանոյն ախոյենիցն, զոր բերեալ էր առաջի թագաւրին. (Բուզ. ՟Ե. 4։)
cap;
helmet.
· Calfa
որ եւ ԳԼԽԱՊԱՆ. Գլխարկ. փակեղ. սաղաւարտ.
Գլխանոց ագուցեալ երկաթի. (Խոր. ՟Ա. 10։)
adj. s. life-guard.
· Calfa
Պահապան կարգեալ գլխոյ. թիկնապահ. անձնապահապետ.
Գլխապահ լինի թագաւորին. (Վրդն. սղ.։)
cf. Գլխանոց.
· Calfa
Պահպանակ գլխոյ. գլխանոց. սաղաւարտ.
Լանջապահս, գլխապանս. (Արծր. ՟Ա. 5։)
turban, head-hand.
· Calfa
Ծածկոյթ՝ որ պատէ զգլուխն. փակեղ. ապարօշ. խոյր. գիշերնոց. գուցէ նաեւ Բարձ. փաթթոց.
Զգլխապատն քակելով, եւ զվարսն հարթելով. (Բրսղ. մրկ. ՟Թ։)
Ներքանոց, եւ վերմակ, եւ գլխապատ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
capital, that de serves capital punishment.
· Calfa
Գլխով չափ պարտաւոր, կամ պարտական գլխատման. մահապարտ.
Առնիցէք (զիս) գլխապարտ թագաւորին. յն. պարտաւոր առնիցէք զգլուխ իմ թագաւորին. (Դան. ՟Ա. 10։)
Գլխապարտ գտանի. (Եզնիկ.։)
Որ յընկերին կին մտաբերեսցէ, գլխապարտ է. (Ոսկ. ես.։)
to decapitate, to behead.
· Calfa
Առաքեաց գլխատեաց զյովհաննէս ի բանտի։ Զյովհաննէս ես գլխատեցի. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ։ 10։ Ղկ. ՟Թ. 9։)
Ի հռոմ քաղաքի գլխատեցաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Հրամայէր անդ գլխատել. (Փարպ.։)
Գլխատեալ այսօր ի հորովդիայ. (Շար.։)
ἁποκεφαλίζω decollo, caput amputo Հատանել զգլուխն. գլուխը կտրել.
decapitation, execution.
· Calfa
Վճիռ տայր սրբոյն գլխատութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ ո՛չ ի գլխատութեան ժամ լռելոց ինչ էր ի յանդիմանելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
Զմկրտչին ... զգլխատմանն կատարեմք այսօր զյիշատակ. (Շար.։)
ԳԼԽԱՏՈՒԹԻՒՆ ԳԼԽԱՏՈՒՄՆ ἁποκεφαλισμός, ἁποκεφαλίσμα decollatio, capitis amputatio որ եւ ԳԼԽԱՀԱՏՈՒԹԻՒՆ. Հատումն գլխոյ.
cf. Գլխատութիւն.
· Calfa
Վճիռ տայր սրբոյն գլխատութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ ո՛չ ի գլխատութեան ժամ լռելոց ինչ էր ի յանդիմանելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
Զմկրտչին ... զգլխատմանն կատարեմք այսօր զյիշատակ. (Շար.։)
ԳԼԽԱՏՈՒԹԻՒՆ ԳԼԽԱՏՈՒՄՆ ἁποκεφαλισμός, ἁποκεφαλίσμα decollatio, capitis amputatio որ եւ ԳԼԽԱՀԱՏՈՒԹԻՒՆ. Հատումն գլխոյ.
hat;
cap, bonnet.
· Calfa
Որ ինչ արկանի զգլխով ի ծածկոյթ, խոյր. եւ այլն. եւ գլխադիր.
Օրհնութիւն գլխարկի ... ի խոյրս յայս քահանայական զշնորհս քո ցօղեա՛. (Մաշտ.։)
Առնեն գլխարկ, եւ ուրարք. (Մխ. ապար.։)
Իջցէ օրհնութիւն ի վերայ այսմիկ գլխարկիս, զոր աղախին քո կամի արկանել զգլխով իւրով. (Մաշտ. ջահկ.։)
that has a headache.
· Calfa
Որ գլխացաւ է, ասէ բժշկին զպատճառս գլխացաւութեան. (Մաշկ.։)
Եւ այլ ոչ եւս եղեւ գլխացաւ արքայն. (ՃՃ.։)
Եղեւ գլխացաւ, եւ ի բժշկեաց ոչ եղեւ նմա օգուտ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Բ.։)
κεφαλαλγή, κεφαλαλγός, κεφαλαλγικός cui caput dolet Ունօղ զցաւ գլխոյ. գլխու ցաւ քաշօղ.
head-ache.
· Calfa
Զգլխացաւութիւն թագաւորին՝ զոր ունէր, ոչ կարացին մոգքն բժշկել. (Սոկր. ՟Է. 8։)
Իսկ որքինայն պատճառէ զգլխացաւութիւն. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)
Զկրօնաւոր ոմն ժրաջան ի ժամ յառնելոյն յաղօթս՝ ունէր սարսուռ եւ գլխացաւութիւն. (Վրք. հց. ձ։)
Յերեք ժամէն (աղօթից) դողումն եւ գլխացաւութիւն եւ ջերմ՝ ձանձրութեան դեւն առնէ. (Կլիմաք.։)
κεφαλαλγία dolor capitis Ցաւ գլխոյ. գլխագարութիւն.