Entries' title containing ա : 10000 results

Գիտնական, ի, աց

cf. Գիտուն.

· Calfa

NBHL (7)

Սեպհական գիտնոց եւ գիտութեան. իմաստնական. իմացողական. ճանաչողական.

Գիտնական բան, խրատք. (Փարպ.։ Պիտ.։)

Կատարեալ փիլիսոփոս երկոքումբք կերպարանի. բարեաւն ասեմ, եւ գիտնականաւն, եւ կատարելեաւն։ Ի ձեռն տեսականին զգիտնական զօրութիւնս հոգւոյն զարդարեսցէ. (Սահմ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Ե։)

Գիտնական զօրութիւնք ասին միտք, երեւակայութիւն, զգայութիւն. եւ այլն. (Վրդն. սղ.։)

ԳԻՏՆԱԿԱՆ. Գիտուն, գիտնաւոր. ալիմ.

Ոչ վայրապար քահանայի, այլ յոյժ երկիւղածի եւ գիտնականի, որ գիտէ հմտաբար, եւ այլն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)

Իմաստուն եւ գիտնական եւ երկիւղած ի տեառնէ քահանայից եղիցին նոքա ժողովուրդք. (Շ. թղթ.։)


Գիտնականութիւն, ութեան

s.

cf. Գիտութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Գիտնաւորութիւն. հմտութիւն. իմաստութիւն. գիտութիւն.

Զյառաջատեալսն կամօք եւ վարուք գիտնականութեամբ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)

Զհնազանդութիւն գիտնականութեամբ գեղեցկացեալ՝ ասացին թշնամի մարմնոյն. (Կլիմաք.։)


Գիրանամ, ացայ

vn.

to fatten, to grow fat.

· Calfa

NBHL (3)

Գիրացաւ ստուարացաւ։ Գիրացան եւ փափկացան ի բարութիւնս մեծամեծս. (Օր. ՟Բ. 15։ Նեեմ. ՟Թ. 25։)

Գիրացեալ լնու զորովայն մարմնոյն։ Որչափ գիրանայ մարմինն, այնչափ նուազի հոգին. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)

λιπαίνομαι pinguesco Գէր լինել. պարարտանալ. պարարիլ. գիրնալ, եղ կապել.


Գիրապարար

adj.

fat, plump, corpulent;
fertile, abundant.

· Calfa

NBHL (2)

Գիրութեամբ պարարեալ. գէր եւ պարարտ.

Ի գետինս գիրապարարս արգաւանդահողս. (Նար. խչ.։)


Գիրացուցանեմ, ուցի

va.

to fatten, to make fat;
to make clammy.

· Calfa

NBHL (2)

Պարարտացուցանել. պարարել. գիրացնել, գիրցընել.

Գիրացուցանես զարմինդ քո թանձրութեամբ. (Մաշկ.։)


Գիրացուցիչ, չի, չաց

adj.

fattening.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ինչ գիրացուցանէ. գիրցնօղ. որ եւ ՊԱՐԱՐԻՉ, ՊԱՐԱՐՏ.

Հրաժարեալ եմք ի մսոյ, եւ յամենայն գիրացուցչացն կերակրոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Գիւղակ

s.

little village;
villa.

· Calfa


Գիւղական

s.

peasant, clown.

· Calfa


Գիւղաւան

s.

small town, horough.

· Calfa


Գիւղաքաղաք

cf. Գիւղաւան.

· Calfa


Գիւղապետ

cf. Գեղջաւագ.

· Calfa


Գիւղեան

s. pl. villages, country.

· Calfa

NBHL (2)

ԳԵՒՂԵԱՆ կամ ԳԻՒՂԵԱՆ. Գիւղք. գիւղորայք. գեղեր.

Բազում գեւղեան շնորհէր. (Բուզ. ՟Ե. 4։)


Գիւտական, ի, աց

cf. Դիւթական.

· Calfa

NBHL (2)

Գիտական. դիւթական.

Գիւտական հարցմունք. յն. հմայք. (Պտմ. աղեքս.։)


Գլաթաւալ

adv.

in rolling, tumbling down.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրեւ զգիլս թաւալեալ. որպէս զքարինս հոլովեալ.

Որոց դիակունքն գլաթաւալ ի վերայ միմեանց շեղջեալ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)


Գլան, աց

s.

cylinder.

· Calfa

NBHL (2)

Գունդ եւ քուէն եւ երկայն գունդ, եւ գլան. (Արիստ.։)

(լծ. յն. գի՛լինտրօս) κύλινδρος cylindrus Մարմին ողորկ սիւնաձեւ՝ որպէս քար գլելի եւ գլորելի. (լող քարն ողորկիչ տանեաց, եւ օխլավու ի բանալ զխմոր եւ այլն).


Գլանակ

s.

rolling pin.

· Calfa


Գլանաձեւ

adj.

cylindrical.

· Calfa


Գլանամ, ացայ

vn.

to become blunted, to get dull.

· Calfa

NBHL (2)

ԳԼԱՆԱԼ. ռմկ. գլնալ, գուլնալ. Բթանալ, կամ խլանալ.

Ոսոխ էր ըռնգացն ձայն խորդման, յորժամ խորագոյն գլացելոցն լինի. (Փիլ. յովն.։)


Գլաջարդ առնեմ

sv.

to break, to bruise with a stone.

· Calfa

NBHL (3)

ԳԼԱՋԱՐԴ ԱՌՆԵԼ. Գլաւ՝ այսինքն քարամբ ջարդել.

Գլաջարդս առնէին զճակատս երիվարացն. (Մամիկ.)

Մեծամեծ վիմօք գլաջարդ առնէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)


Գլխագար, աց

adj.

that has a headache;
dizzy, giddy;
whose hrains are disordered, mad;
— թմբրութիւն, dizziness.

· Calfa

NBHL (3)

Խանգարեալ գլխով. (եւ Խանգարիչ գլխոյ.)

Գլխագար ամբարշտութիւն. ((կամ գլխակառ). Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)

Գլխագար թմբրութիւն, կամ արբեցութիւն, կամ ծանրութիւն. այն է գլխածանրութիւն ի գինւոյ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։ Ճ. Ճ։ Սարգ. ՟գ. յհ.։)


Գլխագարութիւն, ութեան

s.

head-ache;
madness;
giddiness.

· Calfa

NBHL (4)

Խանգարումն գլխոյ. ցաւ գլխոյ. եւ Գլխածանրութիւն.

Ոտնացաւութիւն, եւ գլխագարութիւն, եւ անբժշկելի ցաւք։ Ոմանք իբր գլխագարութիւն ասէին զնմանէ ի սատանայէ եղեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)

ԳԼԽԱԳԱՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս Գլխահարութիւն կամ դատապարտութիւն. գլխու փորձանք.

Այդ իսկ առաւել ի գլխագարութիւն բերէ զձեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)


Գլխագերծ, աց

adj.

whose head is shaven;
barefaced.

· Calfa

NBHL (3)

Որոյ գերծեալ է գլուխ. եւս է Անպատկառ.

Ազգ առնէ ազգաց՝ գլխագերծաց, եւ գիսաւորաց. (Կաղանկտ.։)

Լցեալ զտունն մոմոսօք, եւ գուսանօք, եւ խնճոյիւք գլխագերծաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)


Գլխագիր, գրաց

s.

initial, capital letter;
inscription, title.

· Calfa

NBHL (4)

Գիր դրոշմեալ ի վերայ գլխոյ կամ ի վերոյ քան զգլուխն.

ԳԼԽԱԳԻՐ. Գլխաւոր նշանագիր կամ տառ ի գլխաւոր հատուածս բանի. գլխատառ, մենծ գիր. սիւլուսի.

Ճանաչէ որիշ որիշ զգիրսն գլխագիր. (Արիստակ. գրչ.)

Զմանկաբար խանձարուրսն, զմարդկապէս գլխագիրն. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ.) յն. ἁπογραφή կամ ἑπιγραφή


Գլխադիր, դրի

s.

coif, head-dress;
where is the head of a Saint preserved.

· Calfa

NBHL (8)

ԳԼԽԱԴԻՐ. Դիր հանգստեան, ուր պահի գլուխ սրբոյ.

Զգլխագիրն ի բաց հանցէ (կինն), զի դատեալ լիցի մերկ գլխով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Ծածկոյթն այն գլխադիր ինչ է. (Նոննոս.։ Կամ որպէս յն. վերաձգելին, վերարկու (գլխոյ).)

Առնեն գլխադիրս գլխոյ ամենայն հասակաց։ Պատառեցից զգլխագիրսն ձեր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 18. 21. եբր. (ըստ ոմանց՝ ուսանոց նման բարձկներոյ)։)

Գլխադիրն ամենասրբուհոյ աստուածածնին։ Զսուրբ գլխադիրն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Բ.։)

Օրհնութիւն գլխագրի կուսից. (Մաշտ. ջահկ.։)

Գլխադիրն յակոբայ փառաւորական (յերուսաղէմ). (Գանձ.։)

ἑπίκρανον, τουπίκρανιον velamen, capitis ligamen, vitta Ծածկոյթ գլխոյ. գլխաշուք կանանց. եւ որ ինչ արկանի զգլխով եւ պարանոցաւ. լաչակ.


Գլխածանրութիւն, ութեան

s.

heaviness of the head.

· Calfa

NBHL (2)

Արբեցութեանց գլխածանրութիւնք. (Բրս. պհ. ՟Ա։)

καρηβαρία gravedo capitis Ծանրութիւն գլխոյ՝ յարբեցութենէ, ի խօթութենէ, եւ այլն. որ եւ ասի ԾԱՆՐԱԳԼԽՈՒԹԻՒՆ, ԳԼԽԱԳԱՐՈՒԹԻՒՆ։ (Գաղիան.։)


Գլակառ

adj.

headstrong;
bold, impudent.

· Calfa


Գլխակարգութիւն, ութեան

s.

division into several chapters, order, arrangement;
summary, compendium;
index.

· Calfa

NBHL (3)

Կարգաւորութիւն բանից ի գլուխս գլուխս. բովանդակութիւն. ցանկ.

Եդից քեզ գրով զգլխակարգութիւն հարցուածոց քոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Հանդերձեալ բանդ ունի եւ զմեր գլխակարգութիւնս խնդրոց. (Գր. տղ. թղթ.։)


Գլխակոր

adj.

ashamed, confused.

· Calfa


Գլխակորիմ, եցայ

vn.

to be ashamed.

· Calfa

NBHL (4)

Կորանալ գլխոյ. զերկիր նշմարել. անպատասխանի եւ ամօթապարտս գտանիլ. պատկառիլ.

Մտօք ապշեցան, գլխակորեցան (կամ գլխակորացան)։ Ամենայն ոք գլխակորեալ յերկիր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)

Ամաչեցեալ գլխակորեալ. (Սկեւռ. աղ.։)

Առիւծ մի եկաց առ Մարիամ մերձ՝ գլխակորեալ։ Գլխակորեալ լինէր ի ժամ ուտելոյն, զի մի տեսանիցէ, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Գլխահատեմ, եցի

va.

cf. Գլխատեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Եթէ լուծանել յանդգնեսցի, գլխահատեսցի. (Մարթին.։)

Եթէ հրամայող զինուոր զիւր զինուորակիցն սրով հարկանէ, գլխահատեսցի (ա՛յլ ձ. գլխատեսցի). (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)


Գլխահար, աց

s.

oppressor;
tomahawk.

· Calfa

NBHL (2)

Հարկանօղ գլխոյ. նեղիչ. բռնաւոր. պատիժ.

Զայնպիսի տէր գլխահար ի վերայ անձին իւրոյ կացուցանիցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)


Գլխահարկ, աց

s.

poll-tax, capi-tation, head-money.

· Calfa

NBHL (5)

Հարկ ըստ գլխոյ. եւ Մարդահարկ.

Յիւրաքանչիւր անձէ գլխահարկ պահանջէր. (Մարթին.։)

Առաքեցաւ կիւրինոս՝ գրել զազգն հրէից, եւ դնել գլխահարկս. (Միխ. ասոր.։)

ԳԼԽԱՀԱՐԿ որպէս Հարկ ըստ գլխայ, եւ Մարդահարկ.

Զհարկն ի կայսր տայիք, եւ զգլխահարկն յոչ կամաց. (Պիտառ.։)


Գլխան ձուկն

s.

chub, mullet.

· Calfa


Գլխանի, նւոյ

s. pl. the heads.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ գոյր չափ գլխանոյն ախոյենիցն, զոր բերեալ էր առաջի թագաւրին. (Բուզ. ՟Ե. 4։)


Գլխանոց, աց

s.

cap;
helmet.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ԳԼԽԱՊԱՆ. Գլխարկ. փակեղ. սաղաւարտ.

Գլխանոց ագուցեալ երկաթի. (Խոր. ՟Ա. 10։)


Գլխաշուք կտաւ

sv.

head-dress, veil.

· Calfa


Գլխապահ, աց

adj. s. life-guard.

· Calfa

NBHL (2)

Պահապան կարգեալ գլխոյ. թիկնապահ. անձնապահապետ.

Գլխապահ լինի թագաւորին. (Վրդն. սղ.։)


Գլխապան

cf. Գլխանոց.

· Calfa

NBHL (2)

Պահպանակ գլխոյ. գլխանոց. սաղաւարտ.

Լանջապահս, գլխապանս. (Արծր. ՟Ա. 5։)


Գլխապատ

s.

turban, head-hand.

· Calfa

NBHL (3)

Ծածկոյթ՝ որ պատէ զգլուխն. փակեղ. ապարօշ. խոյր. գիշերնոց. գուցէ նաեւ Բարձ. փաթթոց.

Զգլխապատն քակելով, եւ զվարսն հարթելով. (Բրսղ. մրկ. ՟Թ։)

Ներքանոց, եւ վերմակ, եւ գլխապատ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Գլխապարտ, աց

adj.

capital, that de serves capital punishment.

· Calfa

NBHL (4)

Գլխով չափ պարտաւոր, կամ պարտական գլխատման. մահապարտ.

Առնիցէք (զիս) գլխապարտ թագաւորին. յն. պարտաւոր առնիցէք զգլուխ իմ թագաւորին. (Դան. ՟Ա. 10։)

Գլխապարտ գտանի. (Եզնիկ.։)

Որ յընկերին կին մտաբերեսցէ, գլխապարտ է. (Ոսկ. ես.։)


Գլխապետ

s.

general.

· Calfa


Գլխաւետութիւն, ութեան

s.

generalship

· Calfa


Գլխատ

adj.

headless

· Calfa


Գլխատեմ, եցի

va.

to decapitate, to behead.

· Calfa

NBHL (5)

Առաքեաց գլխատեաց զյովհաննէս ի բանտի։ Զյովհաննէս ես գլխատեցի. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ։ 10։ Ղկ. ՟Թ. 9։)

Ի հռոմ քաղաքի գլխատեցաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Հրամայէր անդ գլխատել. (Փարպ.։)

Գլխատեալ այսօր ի հորովդիայ. (Շար.։)

ἁποκεφαλίζω decollo, caput amputo Հատանել զգլուխն. գլուխը կտրել.


Գլխատութիւն, ութեան

s.

decapitation, execution.

· Calfa

NBHL (4)

Վճիռ տայր սրբոյն գլխատութեան. (Ճ. ՟Ա.։)

Եւ ո՛չ ի գլխատութեան ժամ լռելոց ինչ էր ի յանդիմանելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)

Զմկրտչին ... զգլխատմանն կատարեմք այսօր զյիշատակ. (Շար.։)

ԳԼԽԱՏՈՒԹԻՒՆ ԳԼԽԱՏՈՒՄՆ ἁποκεφαλισμός, ἁποκεφαλίσμα decollatio, capitis amputatio որ եւ ԳԼԽԱՀԱՏՈՒԹԻՒՆ. Հատումն գլխոյ.


Գլխատումն, ման

s.

cf. Գլխատութիւն.

· Calfa

NBHL (4)

Վճիռ տայր սրբոյն գլխատութեան. (Ճ. ՟Ա.։)

Եւ ո՛չ ի գլխատութեան ժամ լռելոց ինչ էր ի յանդիմանելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)

Զմկրտչին ... զգլխատմանն կատարեմք այսօր զյիշատակ. (Շար.։)

ԳԼԽԱՏՈՒԹԻՒՆ ԳԼԽԱՏՈՒՄՆ ἁποκεφαλισμός, ἁποκεφαλίσμα decollatio, capitis amputatio որ եւ ԳԼԽԱՀԱՏՈՒԹԻՒՆ. Հատումն գլխոյ.


Գլխարկ, աց

s.

hat;
cap, bonnet.

· Calfa

NBHL (4)

Որ ինչ արկանի զգլխով ի ծածկոյթ, խոյր. եւ այլն. եւ գլխադիր.

Օրհնութիւն գլխարկի ... ի խոյրս յայս քահանայական զշնորհս քո ցօղեա՛. (Մաշտ.։)

Առնեն գլխարկ, եւ ուրարք. (Մխ. ապար.։)

Իջցէ օրհնութիւն ի վերայ այսմիկ գլխարկիս, զոր աղախին քո կամի արկանել զգլխով իւրով. (Մաշտ. ջահկ.։)


Գլխարկիմ, եցայ

vn.

to bend one's head.

· Calfa


Գլխացաւ, ի, աց

adj.

that has a headache.

· Calfa

NBHL (4)

Որ գլխացաւ է, ասէ բժշկին զպատճառս գլխացաւութեան. (Մաշկ.։)

Եւ այլ ոչ եւս եղեւ գլխացաւ արքայն. (ՃՃ.։)

Եղեւ գլխացաւ, եւ ի բժշկեաց ոչ եղեւ նմա օգուտ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Բ.։)

κεφαλαλγή, κεφαλαλγός, κεφαλαλγικός cui caput dolet Ունօղ զցաւ գլխոյ. գլխու ցաւ քաշօղ.


Գլխացաւութիւն, ութեան

s.

head-ache.

· Calfa

NBHL (5)

Զգլխացաւութիւն թագաւորին՝ զոր ունէր, ոչ կարացին մոգքն բժշկել. (Սոկր. ՟Է. 8։)

Իսկ որքինայն պատճառէ զգլխացաւութիւն. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)

Զկրօնաւոր ոմն ժրաջան ի ժամ յառնելոյն յաղօթս՝ ունէր սարսուռ եւ գլխացաւութիւն. (Վրք. հց. ձ։)

Յերեք ժամէն (աղօթից) դողումն եւ գլխացաւութիւն եւ ջերմ՝ ձանձրութեան դեւն առնէ. (Կլիմաք.։)

κεφαλαλγία dolor capitis Ցաւ գլխոյ. գլխագարութիւն.