having the virtue or power to take, to apprehend, to understand;
— մէգ, surrounding, circumambient;
foggy;
— կոկորդ, attracting, swallowing.
Ի մթութիւն ըմբռնողական միգին կորստեան վրիպեալ դանդաչեմ։ Եբաց զկոկորդն ըմբռնողական, եւ եկուլ զդադան. (Նար. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Կ՟Ը։)
cup, drinking-glass.
ԸՄՊԱԿ որ եւ ԸՄՊԱՆԱԿ. ԸՄՊԻԿ. Անօթ ըմպելոյ՝ մեծ կամ փոքր. իբրու ποτήριον poculum, calix κρατήρ crater որ եւ Խառնարան. գաւաթ. թաս.
Ըմպակս եւ բաժակս։ Ըմպակս եւ նուագս։ Բազում ըմպակս եւ սպասս, եւ բազում կազմուածս ոսկեղէն եւ արծաթեղէն. (Յհ. կթ.։)
commensal, mess-mate.
συμπότης compotor, conviva Որ ուտէ եւ ըմպէ ընդ այլում. սեղանակից.
Ովարիստէսն (յն) ըմպակից եւ խաղակից նշանակէ գոլ Արամազդայ. (Պղատ. մինովս.։)
ԸՄՊԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. συμπίνω bibo cum aliquo Ուտել եւ ըմպել ընդ այլս. ի միասին ըմպել.
Ի Կրետէ մին սա է յայլոց օրինացն՝ զորս եդ Մինովս, ոչ ըմպակից լինելն միմեանց ի հարբեցութեանն. (Պղատ. մինովս.։)
contempt;
insolence, impudence.
Ապարասանութիւն. ստահակութիւն.
Ըմպահկանաց պատմութիւն, հեղգացելոց օրինակ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
to resist, to growproud, ferocious, to rebel;
cf. Ըմպահկեցուցանեմ.
ԸՄՊԱՀԿԵՄ ԸՄՊԱՀԿԻՄ. ἁφηνιάω, ἁφηνιάζω habenas detracto et excutio, frena non patior, contumaciter resisto գրի եւ ԸՄԲԱՀԿԵԼ, ԸՄԲՊԱՀԿԵԼ, ԸՄՊՀԿԵԼ, եւ այլն. իբր Անպախուց լինել, այսինքն աներասանակ, ապարասան, անսանձ. ընդվզիլ. անսաստել. ըմբոստանալ. հեստել. վտարանջել. ապստամբիլ. անհնազանդիլ արհամարհանօք. ընդհարկանիլ կամ բախիլ ընդ վեհի. եւ Խստերախ լինել ձիոյ. գլուխ քաշել.
Ընդվզէր եւ ըմպահկէր վասն բարուցն անհարթութեան։ Աւելի քան զզօրութիւնն իւրեանց խորհեալ՝ ըմպահկին եւ ընդվզին։ Ըմպահկեալ խեռեսցէ։ Ամենեւին ըմպահկեալս եւ ապարասանեալս։ Զերասանակս ի բուռն առեալ առեալ՝ արգելուլ զախտս, եւ մանաւանդ զսրտմտութիւն՝ որ ըմպահկել ի նմանէ սովորեալ։ Փախստական յօրինաց, ըմպահկօղ եւ խստերասան։ Զյարձակումն եւ զըմպահկելն եւ զվզանումն լծելոց ձիոցն ոչ կարացեալ արգելուլ։ Վասն խստութեան բարուցն ըմպահկօղք են, խայտալով յանդգնաբար եւ ընդվզելով։ Ի ձայնէ փղաց սարսեալ երկնչի ձի՝ իբր յերկիւղէ ըմպահկելով փախչել. (Փիլ.։)
Յանկարծակի ըմպահկելով դժոխախեռ յոխորտանօք։ Որպէս զկարի ոք ըմպահկող եւ առլցեալ ամբարտաւանութեամբ։ Ուստի եւ ոչ անմասն ի հրահանգից կրթութենէ ազգ ձիոյս՝ առ ի զխակ եւ զըմպահկօղ ապերասանութիւն նուաճելոյ՝ հնազանդ. (Պիտ.։)
Գազանային եւ անընդել զայրացմամբ ընդդէմ յարիցէ, ըմպահկեսցէ, խրոխտասցի. (Ոսկիփոր.։)
Ըմպահկեալ ըստ անառակին իրաց. (Երզն. մտթ.։)
ԸՄՊԱՀԿԵՄ, եցի. ն. ԸՄՊԱՀԿԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἠνιάζω freno Զանսանձն սանձել. նուաճել զապերասանն. պախուրց անցընել, ու խաղցընել ուզածին պէս.
Ի խաղս այպանման ծաղու ըմպահկեն կաճառք կայից վերին հրեշտակացն զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին. (Նար. մծբ. ( ըստ յոբայ. ՟Խ. ՟Խ՟Ա)։)
Զառաջին յարձակմունսն ոգւոյն ընդ կրուկն դարձուցանէ՝ ըմպահկեցուցեալ նախախնամութեամբ, զի մի՛ գահավէժ լիցի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 65։)
cf. Ըմպահկեմ.
ԸՄՊԱՀԿԵՄ ԸՄՊԱՀԿԻՄ. ἁφηνιάω, ἁφηνιάζω habenas detracto et excutio, frena non patior, contumaciter resisto գրի եւ ԸՄԲԱՀԿԵԼ, ԸՄԲՊԱՀԿԵԼ, ԸՄՊՀԿԵԼ, եւ այլն. իբր Անպախուց լինել, այսինքն աներասանակ, ապարասան, անսանձ. ընդվզիլ. անսաստել. ըմբոստանալ. հեստել. վտարանջել. ապստամբիլ. անհնազանդիլ արհամարհանօք. ընդհարկանիլ կամ բախիլ ընդ վեհի. եւ Խստերախ լինել ձիոյ. գլուխ քաշել.
Ընդվզէր եւ ըմպահկէր վասն բարուցն անհարթութեան։ Աւելի քան զզօրութիւնն իւրեանց խորհեալ՝ ըմպահկին եւ ընդվզին։ Ըմպահկեալ խեռեսցէ։ Ամենեւին ըմպահկեալս եւ ապարասանեալս։ Զերասանակս ի բուռն առեալ առեալ՝ արգելուլ զախտս, եւ մանաւանդ զսրտմտութիւն՝ որ ըմպահկել ի նմանէ սովորեալ։ Փախստական յօրինաց, ըմպահկօղ եւ խստերասան։ Զյարձակումն եւ զըմպահկելն եւ զվզանումն լծելոց ձիոցն ոչ կարացեալ արգելուլ։ Վասն խստութեան բարուցն ըմպահկօղք են, խայտալով յանդգնաբար եւ ընդվզելով։ Ի ձայնէ փղաց սարսեալ երկնչի ձի՝ իբր յերկիւղէ ըմպահկելով փախչել. (Փիլ.։)
Յանկարծակի ըմպահկելով դժոխախեռ յոխորտանօք։ Որպէս զկարի ոք ըմպահկող եւ առլցեալ ամբարտաւանութեամբ։ Ուստի եւ ոչ անմասն ի հրահանգից կրթութենէ ազգ ձիոյս՝ առ ի զխակ եւ զըմպահկօղ ապերասանութիւն նուաճելոյ՝ հնազանդ. (Պիտ.։)
Գազանային եւ անընդել զայրացմամբ ընդդէմ յարիցէ, ըմպահկեսցէ, խրոխտասցի. (Ոսկիփոր.։)
Ըմպահկեալ ըստ անառակին իրաց. (Երզն. մտթ.։)
to restrain, to bridle, to repress, to tame, to break in.
ԸՄՊԱՀԿԵՄ ԸՄՊԱՀԿԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἠνιάζω freno Զանսանձն սանձել. նուաճել զապերասանն. պախուրց անցընել, ու խաղցընել ուզածին պէս.
Ի խաղս այպանման ծաղու ըմպահկեն կաճառք կայից վերին հրեշտակացն զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին. (Նար. մծբ. ( ըստ յոբայ. ՟Խ. ՟Խ՟Ա)։)
Զառաջին յարձակմունսն ոգւոյն ընդ կրուկն դարձուցանէ՝ ըմպահկեցուցեալ նախախնամութեամբ, զի մի՛ գահավէժ լիցի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 65։)
contumacious, stubborn, rebellious, ferocious.
cf. Ըմպահկանք.
ԸՄՊԱՀԿՈՒՄՆ որ եւ ԸՄՊԱՀԿԱՆՔ. Ընդվզումն. ապերասանութիւն.
Ամենածաղր առնելի է ապարասանումն եւ ըմպահկումն վայրենի գազանին (փղի). (Փիլ. լիւս.։)
drinking vase;
dish, mug, cup.
Ըմպանակք երկու յերկոսին ձեռին, մինն արեամբ, եւ միւսն կաթամբ։ Գինիս յեղաշրջեալ ... ըմպանակս կորուսեալ. (Նար. լ. եւ ՟Կ՟Զ։)
Անուշահամ ախորժ բաժակ, տօնասիրաց գոլ ըմպանակ. (Գանձ.։)
cf. Ըմպակ.
potable, drinkable, fit to be drunk
Ծով փոփոխի առ ըմպելական. (Փիլ. բագն.։)
cf. Ըմբերանեմ.
Ոչ ըմբերանեցան եւ կարկեցան. (Եփր. հռ. եւ Եփր. տիտ.։)
fabulous monsters, Erinnys, Furies.
(իբր դեւք ընկղմեալք, կամ ընկլուզեալք) ἑρινύς furiae Առասպելեալ հրէշք կամ այսք ծովու.
Իբրեւ զդեւս հալածականս. իբրեւ զընգղայք ծովու վնասակարս. (Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 15։)
leguminous.
innate, native, natural, habitual.
ἕμφυτος insitus գրի եւ ԸՆՏԱԲՈՅՍ. Ընդ նմին բուսեալ ընդ բնութեան անդստին. տնկեալ ի բնէ. բնածին. բնաւորական. ընտանի.
Հեզութեամբ ընդունիջիք զբանն ընդաբոյս. (Յկ. ՟Ա. 21։)
Չար է արար նոցա, եւ ընդաբոյս չարութիւն նոցա. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 10։)
Ըստ ընդաբոյս առատութեան քո. (Պտրգ.։)
Ընդաբոյս է ինքնաբոյսն (ի բնէ). այսինքն թէ բոյս բնութեանդ քոյ է ողորմութիւն. (Խոսր. պտրգ.։)
Ըստ ընդաբոյս բնածին բարի բարուցն բուսոյ. (Նար. խչ.։)
fed with pulse.
(ի բառէս Ունդ, ընդոյ. հունտ). Ընդով բտեալ, բուծեալ. ընդեղինօք սնեալ.
Խոտաճարակք, ընդաբուտք. (Բուզ. ՟Զ. 15։)
to put to the sword, to kill with the sword;
to trample under foot.
ԸՆԴԱԹՈՒՐ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. Երբեմն կարծի նոյն ընդ Առաթուր, այսինքն առ ոտս հարկանել. այլ ի սուրբ գիրս դնի որպէս ἁνελεῖν ἑν ῤομφαία . Թրով հարկանել. ընդ սրով արկանել. կոտորել ի սայր սուսերի.
Զերիտասարդս իմ ընդաթուր հարկանել. (Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 6։)
cf. Ընդաբոյս.
cf. Ընդաբոյս. տե՛ս ի բառն ԸՆՏՈԾԻՆ։
cauliflower.
mild or gentle looking, affectionate or tender care, protection.
Հայեացք ական՝ քաղցր կամ պաշտպանողական. Նազար.
Ընդականութիւն տեառն իմ առ իս է. (Ճ. ՟Ա.։)
that eats pulse.
ԸՆԴԱԿԵՐ կամ ԸՆՏԱԿԵՐ. cf. ՈՒՆԴԱԿԵՐ, եւ ԸՆԴԱԲՈՒՏ.
Ստացաւ (Մաշտոց երկրորդ) վարս անսուաղականս, պարկեշտս, ընտակերս. (Ստեփ. սեւան.։)
Կենդանեաց ետ բնութիւն ... մսակերաց՝ բարս խիստս, եւ ընդակերացն եւ խոտակերացն՝ ցածունս. (Ոսկիփոր.։)
dwelling with;
neighbouring, familiar;
playfellow, comrade.
ԸՆԴԱԿԻՑ συνοικοῦν contubernalis որ եւ ԸՆՏԱԿԻՑ. Տնակից, բնակակից, ընտանի, ընտել.
Ագահութիւն ... եւ այլ ամենայն հոյլքն՝ ընդակից մարդկան՝ ախտիցն. (Նիւս. կուս.։)
Իբր զմի սիրելի ի միում սենեկի, եւ զմի ընդակից ի միում վերարկուի։ Իբրեւ զընդակից դաստիարակարան տուեալ մեզ զսուրբդ (նշան) տիրական։ Ընդակից կայից կանոնաց օրինաւորին. (Նար. խչ. եւ ՟Կ՟Ա։)
cf. Աղօտաբար;
near sighted;
hazy, obscure;
իբրեւ — իմն շունչ յըռնգունս ունէին, they were at the last gasp.
seeing dimly;
— առնել, to darken, to obscure.
Ընդ աղօտ տեսօղ. նսեմ տեսութեամբ.
Կամաւոր բարուք զաչս ոգւոց ընդաղօտատեսիլ արարին. յն. աղօտացուցին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Անդաճեմ.
Ընդաճէր զմոգութիւն եւ զքաւդէութիւն եւ զամենայն ուսմունս աշխարհին իւրոյ. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Ընտանեկան.
ԸՆԴԱՆԵԿԱՆ ԸՆԴԱՆԻ. եւ այլն. cf. ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ, եւ այլն։
cf. Ընտանենամ.
under the armpits;
— մազք, the hair growing -.
Որ ինչ գտանի ընդ անթովք. խօլթուխին տակը եղածը.
Ընդանթական մազքն են այծահոտք. (Բժշկարան.։)
cf. Աջ.
before, against;
— գալ, յառնել, գնալ, ելանել, լինել, to go to meet;
to anticipate, to obviate, to prevent, to meet, to affront, to face.
cf. Ընդ առաջ ելանեմ.
Ընդ առաջ ելանել, լինել, երթալ.
Գթալի սիրով ընդառաջեցիք նմա. (Ոսկ. մելիտ.։)
Քառասնօրեայ պահօքս ընդառաջեսցուք քառասնաթիւ մարտիրոսացս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Սպասեսցուք պատրաստեալք արթնութեամբ ընդառաջել. (Շար.։)
Զճրագունս լուցանեն, քեզ ընդառաջեն, պարզերես դիմեն. (Գանձ.։)
vanguard, van.
tamed, domestic, familiar;
sedentary, home-keeping;
delicate, nice.
free;
large, ample, vast, spacious, great;
diffuse;
— ժամս, for a long time, or duration;
— ի նեղութիւնս, magnanimous, long-suffering, patient;
— կեանք, a dissolute life;
— է, it is lawful, permitted, it is not prohibited;
— կեալ, to live daintily;
— գնալ, to live dissolutely;
— առնել, to facilitate;
at length, lengthily;
diffusely;
dissolutely;
յ—ի, freely, at large;
յ—ի լինել, to be free, in liberty, at large;
to be unbound.
• տե՛ս Արձակ։
• Lag. Urgesch. 648 դնում է darh ար-մատից!
Շրջեսցի ի նմա յընդարձակի. (Վրդն. ծն.։)
ՅԸՆԴԱՐՁԱԿԻ մ. Ընդարձակութեամբ. ազատօրէն. ազատ գոլով ի կապանաց.
εὑρύχωρος spaciosus, latus, amplus եւ այլն. Արձակ ամենայնիւ ընդ ամենայն կողմն. լայն. բաց. մեծատարած. լայնարձակ, լանուարձակ.
Երկիր, կամ քաղաք, դուռն, տեղի ընդարձակ։ Գործ մեծ եւ ընդարձակ.եւ այլն։
Ընդարձակ հեռաւորութիւն, միջոց տեղւոյ եւ ամաց, ծոց, եւ այլն. (Նար.։)
Ընդարձակ տէգ նիզակի. (Խոր. ՟Ա. 28։)
Եւս հրաշափառագոյն եւ ընդարձակ խորհրդով. (Արշ.։)
Կայր ընդարձակ (կամ ընդ արձակ) ժամս անկեալ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
ԸՆԴԱՐՁԱԿ. որպէս Համարձակ. ազատ. անխափան. դիւրին. անդորր. եւ Թուլամորթագոյն.
Զի իւր ամենայն հարկաւոր պիտոյքն ընդարձակ է, եւ աւելորդն է խափանեալ։ Յորժամ Աստուած ողորմի, զամենայն ինչ ընդարձակ առնէ այնոցիկ՝ որոց ողորմի. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Ընդարձակ թուի լինել Պօղոս, (այսինքն ազատ ի կապանաց,) յորժամ զթուղթս զայս գրեաց. (Ոսկ. տիտ.։)
Ընդարձակ կեանք. (Փիլ.։)
Ուսաք ի նոցանէ միա՛յն զընդարձակ կեանս եւ զքաղաքավարութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
ԸՆԴԱՐՁԱԿ. որպէս Համբերօղ. երկայնամիտ. լանսիրտ.
Դաւիթ ի նեղութիւնս ընդարձակն. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
Զամենեսեան ընդարձակ սրտիւ եւ անյիշաչարութեամբ սիրեսցուք. (Լմբ. ի գր. պապ.։)
ԸՆԴԱՐՁԱԿ. մ. Արձակաբար. լայնաբար. դիւրաւ. լիագոյն. ճոխաբար. եւ Ցոփութեամբ.
Զդաւելն ... ընդարձակ մարթեցուցանեն վարժել. (Խոր. ՟Ա. 26։)
Ընդարձակ ուսուցին հաւատացելոց ոչ միայն բանիւք, այլ եւ գրովք. (Բրսղ. մրկ.։)
Ընդարձակ եւ յայտնապէս վերաճառին։ Ընդարձակ գնալ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Տարի եւ կէս յընդարձակի շրջեցաւ Յովհաննէս, եւ ապա մատնեցաւ. (Տօնակ.։)
Գրեաց՝ մինչդեռ յընդարձակի էր. (Ոսկ. տիտ.։)
diffuse, extended;
prolixious.
Ընդարձակ եւ ճոխ բանիւ.
Ունիմք եւ առ այս ճշգրիտ եւ ընդարձակաբան վկայութեամբ հարցն զթուղթ Գերմանոսի. (Գր. տղ. թղթ.։)
dissolute, licentious.
Որ ընդարձակ գնացս ունի. ցոփ. անառակ.
Պղծութեան կտղուցք եւ ընդարձակագնացացն մաշէ զմարմինն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
larger, vast;
very long, lengthy, more diffuse, very prolix;
more diffusely, minutely, in all its details.
Առաւել ընդարձակ. լայնագոյն. երկայնագոյն. ճոխագոյն. դիւրագոյն.
Ընդարձակագոյն բանիւ բարբառեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ոչ ունի ընթացս՝ բանք աղօթիցս՝ ընդարձակագոյն. (Լմբ. սղ.։)
Սոդոմայեցւոց ընդարձակագոյն լիցի յաւուրն յայնմիկ՝ քան քաղաքին այնմիկ. իմա՛ ըստ յն. առաւել տանելի։
Ընդարձակագոյն դնէր զբանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
Ընդարձակագոյն շինեալ՝ անուանեցաւ Կեսարիա։ Շինէ զՄաժաք ընդարձակագոյն՝ պայծառ շինուածովք. (Խոր. ՟Ա. 13։ ՟Բ. 17։)
Ընդարձակագոյն քննեալ ուսուցաք. (Լմբ. պտրգ.։)
liberal, generous
Իբր Առատաձեռն. ձեռքը բաց.
Զխա՜յրեացն մատուցանելով ընդարձակաձեռն նուէրս. (Պիտ.։)
magnanimous, patient.
Երկայնամիտ՝ համբերօղ. լանսիրտ.
Նա թշնամանող, իսկ դու ընդարձակամիտ. (Բրս. վաշխ.։)
Դաւիթ, որ ընդարձակամիտն էր ի նեղութիւնսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
magnanimity, long-suffering, patience.
Երկայնմտութիւն. համբերութիւն. լանսրտութիւն.
Զարժանին Աստուծոյ եւ իւրոյ ընդարձակամտութեանն բարբառեցաւ բաղբառ (Յոբ), Տէր ետ ասէ, եւ Տէր էառ. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
vast, spacious, extended.
Որոյ յարկն է ընդարձակ, լայնատարած.
Զհրացանկն գաւիթ ընդարձակայարկ յատակաց վայրիցն ագինայ. (Նար. խչ.։)
widely, amply.
Գետ՝ որ ընդարձակապէս հոսի ընդ հարթաձեւ դաշտ. (Լմբ. պտրգ.։)
Ի ճառս պատմութեանց նոցա ընդարձակապէս ասացեալ է. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)
reared in ease, dainty, delicate, commodious;
unbridled, dissolute.
Նախդիր անպէտ (բաց ի բաղադրութենէ, ուր լինի եւ Ըմ) որպէս Ընդ. ներ. ն. ի. յ. ց։ Ի տրական հոլով, որպէս յն. εἱς ad
Ասէ սուրբ առաքեալն ըն ցերանելին։ Ասէ ըն ցայնոսիկ. (Ճ. ՟Ա.։)
Ասեն ըն ցնա աշակերտքն։ Ասէ ըն ցնոսա յայտնապէս, Ղազարոս մեռաւ. (Ոսկ. ղզր.։)
Ի ներգոյականն, որպէս յն. ἑν in
Հիւանդութիւն եւ ողջութիւն ըն մարմնոջ կենդանեաց. իսկ սպիտակութիւն եւ սեւութիւն պարզաբար ըն մարմնոջ. իսկ արդարութիւն եւ անիրաւութիւն ն՝ոգւոջ մարդոյն. (Արիստ. հակակ. ՟Թ։)
Որպէս ըն ձայնի ստորասութիւնս ըն խորհրդում ինչ լինիցի. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Ի բացառականն, որպէս յն. ἑκ եւ ի յանգս՝ -θεν
Ըն տեղւոյր, ըն տում. (Թրակ. քեր.) այսինքն ի տեղւոջէ, ի տանէ անտի։
Սնեալ յընդարձակի, ընդարձակ կենօք. ազատ. փափկասուն, եւ ցոփ.
Մարդիկք փափուկք իբրեւ զնոսա՝ ընդարձակասուն բնակիչք ձիւնեղէն լերանց՝ եղեն բնակիչք խորշակահար դաշտաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Մի՛ ոք ընդարձակասուն՝ ունիցի ակն կենաց. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
saloon.
cf. Ընդարձակ.
εὑρύχωρος spatiosus Բաւական ի տանել յինքեան. լայնածաւալ. ընդարձակ. դիւրատար.
Ուրա՛խ լեր ընդարձակատար տեղի անտանելւոյ բնութեանն. (Ոսկ. յաւետիս.։)
to dilate, to enlarge, to make greater, to increase, to augment, to extend, to prolong;
to disband, to relax, to spread, to widen, to reach, to stretch, to give ground, to amplify;
— բանիւ, to exaggerate;
to relax, to give repose to;
to tranquilize;
ընդարձակելով — զձեռն յօք or ումեք, to open the hand, to give freely, to be generous;
— ումեք, to give rest or repose, liberty, license.
πλατύνω, ἑμπλατύνω dilato ἁνοίγω aperio Լայնել. բանալ. տարածել. համարձակ եւ ազատ առնել. անդորրացուցանել. դիւրել. ճոխացուցանել. թողացուցանել. լանցընել, մենծցընել.
Ընդարձակել զսահմանս, կամ զտեղի խորանաց, զգնացս. (Ել. ՟Լ՟Դ. 24։ Օր. ՟Ժ՟Բ. 20։ Ես. ՟Ծ՟Դ. 2։ Սղ. ՟Լ՟Է. 37։)
Ընդարձակեսցէ Աստուած Յաբեթի։ Որ ընդարձակեաց Գադայ. (Ծն. ՟Թ. 27։ Ել. ՟Լ՟Դ. 24։)
Ընդարձակեսցի ի ծովակողմն եւ ընդ արեւելս. (Ծն. ՟Ի՟Ը. 14։)
Ընդարձակեցաւ բերան իմ ի վերայ թշնամեաց իմոց. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 1։)
Ընդարձակելով ընդարձակեսցես նմա զձեռն քո, կամ զձեռն քո յաղքատ եւ ի տառապեալ եղբայր քո. (Օր. ՟Ժ՟Ե. 8. եւ 11։)
Սիրտք մեր ընդարձակեալք ... ընդարձակեցարո՛ւք եւ դուք. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 11. 13։)
Դաւիթ հարկանէր զքնարն վասն Սաւուղայ, զի ընդարձակեսցի նմա. (Մծբ. ՟Թ։)
Որ առ Աստուած սիրովն ընդարձակեալ հոգին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ի նեղութեան մեծ անդորրութիւն մեզ ընդարձակեաց։ Ընդարձակեալք ի զօրութիւնս, եւ առատացեալք յայցելութիւնս. (եւ այլն. Նար.։)
Ի հարկաւորսն՝ ընդարձակեալ է յԱստուծոյ՝ վայելել. (Գր. հր.։)
Անձրեւաւն ընդարձակեաց ամենայն զօրացն նորա. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։)
Եւ պարզապէս Արձակել, լուծանել.
Ընդարձակեա՛ զկապըն լեզուիս, բարբառեցո՛ ինձ ըզբարին. (Յս. որդի.։)
to extend, to widen, to spread, to dilate;
to be generous;
սիրտք մեր ընդարձակեալք... ընդարձակեցարուք եւ դուք, our heart is enlarged... be ye also enlarged;
ընդարձակեալ է, it is allowed or permitted, it is lawful.
cf. Արձակ.
Երիւար արքունի է լեզուդ. եթէ ընդարձակերասանակ թողուցուս օցտել եւ խայտալ, սատանայի եւ դիւաց հեծանելիք լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
cf. Արձակեմ.
Տուրք մարդոյ ընդարձակեցուցանել զբնակութիւնս իւրեանց. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)