adorned with virtues, virtuous.
Առաքինութեամբ զարդարեալ.
Առաքինազարդ վարք, կամ վայելչութիւն. (Յհ. կթ.։ Ասող. ՟Ա. 1։)
companion of virtue or bravery.
Նմանօղ առաքինութեամբ. վաստակակից ի բարիս.
Ասպուրակէս է եղբայր նոցունց եւ առաքինակից. (Վրդն. պտմ.։)
ԱՌԱՔԻՆԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. συμπολιτεύω. conversor Կենաց կցորդ լինել. քաղաքավարիլ.
Ընդ մարդկան խօսեցաւ, եւ առաքինակից եղեւ ասեն. (Առ որս. ՟Ժ։)
to labour, to strive, to take pains, to have or show bravery;
tu be virtuous.
Առաքինի լինել. առաքինութեամբ պայծառանալ. արիանալ. զօրանալ. հանդիսանալ ի գովելի եւ ի դժուարին իրս. փայլալ. ծաղկիլ.
Զգործսն զոր գործեաց յովսիա, եւ զառաքինութիւնս՝ զոր առաքինացաւ. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 33։)
Առաւել առաքինանայցեն չարչարանօքն։ Կամիմ, թէ որ ի քաղաքական, առաքինանայցեն քան զայնոսիկ՝ որ ի լերինսն երթեալ դադարեալ իցեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։ ՟Բ. 18։)
Նորեկ եղբայր առաքինանայ, եթէ համբերեսցէ թշնամանաց եւ նախատանաց. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Լաւութեան հանդիսիւքն առաքինասցին. (Յճխ. ՟Է։)
Վասն հայոց պատերազմին, յորում բազումք առաքինացան՝ քան թէ սակաւք։ Յորում ասպարիսի նախ ինքն առաքինացաւ. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը։)
Ձրի են պարգեւք նորա, թէեւ բազումս առաքինանամք. (Խոսր.։)
Տեսանե՞ս զիա՞րդ յերկոսին կողմանս առաքինանայ աստուծոյ զօրութիւնն, ե՛ւ ի չարչարելն եւ ի կեցուցանել. Ոսկ. ես.։ Փիլիսոփայութիւնն մեր նախ զառաջինն ի մէջ բարբարոսաց առաքինացաւ. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 24։)
Եղիշայի մարմինն առաւել քան ի կեանս իւր առաքինացաւ։ Սամփսոն իշու ոսկերովքն առաքինացաւ. (Եփր. ղեւտ.։)
virtuous, brave.
Որ ինչ լինի առաքինի ջանիւք, կամ անմեղկելի ոգւով.
Առաքինաջան գործովք, կամ երկօք, վարուք, վաստակօք. (Ճշ.։ Յհ. կթ.։) (Տօնակ.։)
who loves virtue or bravery, virtuous.
φιλάρετος. virtutis amans, studiosus. Սիրօղ առաքինութեան. փոյթ եւ եռանդուն յառաքինութիւնս (անձն, կամ ընթացք եւ գործք).
Չարատեաց եւ առաքինասէր միշտ վարելով բնութեամբ։ Յայս (յոյս) իբրեւ ի կուռ ճանապարհ առաքինասէրն հասանէ հոգի. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Յաղագս քո առաքինասէր եւ պարկեշտ հոգւոյդ. (Փարպ.։)
Առաքինասէր ծնօղք, կամ նահատակք, անձինք, կարգ, գործք, վարք. (Պիտ.։ Խոսրովիկ.։ Յհ. կթ.։ Ժմ.) (Շար.։)
Ամենայն ուրեք մտերմութիւն ընտրի առ առաքինասիրէն աստուծոյ. (Մեկն. ղեւտ.։)
place for the practise of virtue or bravery.
Հանդիսարան կամ բնակարան, եւ վկայարան առաքինի նահատակաց.
Շինել զառաքինարանս վկայից. (Ագաթ.։)
to render valiant, to inspire courage;
to render virtuous.
որ եւ ԱՌԱՔԻՆԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Առաքինի առնել. զօրացուցանել. սրտապնդել. կրթել.
Առաքինացուցանէ արդար եւ սուրբ վաստակովք. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
Առաքինացուցանել յամենայն մարտ պատերազմաց. (Եփր. թագ.։)
cf. Առաքինացուցանեմ.
Չարակամ բարուքն նորա առաքինեցուցանէ զարդարս. (Եզնիկ.։)
valiant, courageous;
virtuous, honest.
• (-նւոյ, -նեաց) «կտրիմ, քաջ. 2 բարեպաշտ, հոգով մաքուր» ՍԳր. Ոսկ. յհ. բ. 36. Փարպ. որից առաքինութիւն ՍԳր. Ա-գաթ. Կորիւն. առաքինանալ Ա. եզր. ա. 31 Ոսկ. մ. ա. 18, բ. 18 և ես. Եւս. պտմ. առա-քինիլ Եփր. ա. կոր. և եբր. Ոսկ. Սեբեր. առա-քինաբար Ոսկ. ա. կոր. առաքինաբան Ագաթ. առաքինացուցանել Եփր. թգ. առաքինեցու-զանել Եզն. ևն։ Արմատն է *առաքէն, ի մաս-նիկ է (հմմտ. բար-ի, ար-ի, երկաթ-ի), որից զուրկ են ածանցները։
• ՆՀԲ հլ. արք և աք «ոտք» կամ արագ, յն. ա՛ռի «լաւ, արագ», ἀρετή «ոյժ, զօ-րութիւն, առաքինութիւն», Էմին, Истор. Aгоxнкa 242 այր բառի սեռ. առն ձևից։ Տէրվ. Altarm, 22 առա-մասնիկով քի-նի արմատից, որի հետ հմմտ. գոթ us-kau-as «խոհական», անգլսք. skyn «միտք», հպրս. para-kav-i «զգուշա-ւոր». վերջինիս para-մասնիկը համա-պատասխանում է մեր առ մասնիևևն։ Հիւնք. առոյգ բառից։ Patrubány SA 1, 212 հնխ. pro-svenio, որ է սանս. sva-na «ձայն»։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 82 այր «քաջ, արի» բառից՝ -գին մասնիկով։
ἁνδρεῖος, ἑνάρετος, γενναῖος , ἅριστος. virtute praeditus, fortis, generosus, optimus. (արմատն է ի հյ. արի, եւ աք. այսինքն ոտք կամ արագ. եւ ի յն. ա՛ռի, լաւ, արագ. եւ առէդի՛, ոյժ, զօրութիւն, առաքինութիւն. Արի. ժիր. աջողակ ի գործս արութեան եւ լաւութեան. քաջ. զօրաւոր. ընտիր. ճարտար. բարի. ազնիւ. հանճարեղ. բանիբուն. բարեգործ. բարեկրօն. բարեպաշտ.
Ի մէջ պատերազմի (երեւեցայց) առաքինիւ։ Խորհրդականքդ առաքինիք. (Իմ. ՟Ը. 15։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 17։)
Առաքինի եղեալք՝ հալածիմք ի չարացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36։)
(Իսահակ) մարմնով գեղեցիկ, եւ հոգւով առաքինի։ Առաքինի քաղաք օրինօք ասի մատակարարիլ. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Աբրահամ ի փորձութեանն իւրում գտան առաքինի։ Լսելով զառաքինութեանցն զքաջութիւն։ Կնոջն առաքինւոյ. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ա. եւ Եղիշ. յես.։)
Երկի՛ր պագ առաքինւոյ արուեստաւորին՝ բոլորեցունցն աստուծոյ. (Բրս. յուդիտ.։)
Հմուտ եւ առաքինի վարդապետք։ Առաքինեացն է փոյթ հանդիսանալ ընդ քաղցր երկասիրութեանն վաստակս. (Պիտ.։)
Ամփոփեալ զինքն առաքինոյն յամենայն աշխարհածուփ զբօսանաց. (Փարպ.։)
Եւ իբր Առաքինական. արիական. գովելի. բարեկարգ. վայելչական.
Առաքինի վարք, կամ քաջութիւնք, քաջողջութիւն, գործք. (Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Լմբ. եւ այլն։)
Առաքինի կարգ է յուսմունսն, նախ առաջին ուսանել, եւ ապա խօսել. (Նիւս. երգ.։)
Առաքինի է արմատն. (Ոսկ. ի մելիտ.։)
cf. Առաքինանամ.
Առաքինեալ քաջասցին։ Առաքինեցաւ յոյժ. եւ այլն. (Վրք. հց. ձ։)
Որ առաքինեցաւն ի մէջ ամենայն հեթանոսաց։ Հաւատովք իւրով առաքինեցաւ նա ի մէջ փղշտացւոց. (Եփր. ՟ա. կոր. եւ Եփր. եբր.։)
Որք յառաջին ժամանակս առաքինեցան. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Անձամբ իւրով առաքինեսցի. (Եփր. համաբ.։)
Առաքինեալք յարդարութիւն եւ ի սրբութիւն։ Որ զկնի նորա առաքինեցան անարատ մտօք. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Գ։)
Ըստ օրինացն առաքինեալք. (Սեբեր. ՟Գ։)
Վասն սիրելոյ զառաքինելն. (Խոսր.։)
valour, bravery;
virtue, probity;
goodness;
politics, government;
conduct, behaviour.
ԱՌԱՔԻՆՈՒԹԻՒՆ. ἁρετή. virtus. որ եւ ՔԱՋՈՒԹԻՒՆ ասի. որպէս Արիութիւն. արութիւն. ժրութիւն. աջողակութիւն յառաքինի գործս ըստ մարմնոյ եւ ըստ հոգւոյ. գործ արդիւնական. բարեգործութիւն. մեծագործութիւն. բարեպաշտութիւն. լաւութիւն. արարք գովելի առաջի աստուծոյ եւ մարդկան.
Առաքինութեան նշանակ ոչ կարացաք ցուցանել։ Եթէ զարդարութիւն ոք սիրէ, վաստակք նորա առաքինութիւնք են. (Իմ. ՟Ե. 13։ ՟Ը. 7։)
Յետ այսր ամենայնի առաքինութեանց յովսիայ. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 25. 33։)
Համբերել ճգնութեանցն առաքինութեամբ։ Ըստ մարտի նոցա առաքինութեամբ. (Ագաթ.։)
Զանձանց առաքինութիւնս՝ կանոն աշակերտելոցն դնել. (Կորիւն.։)
Մայր իմաստասիրութեան՝ առաքինութիւն է. վասն զի ի ձեռն առաքինութեան ստանամք զիմաստասիրութիւն. Որ ըստ առաքինութեան կեայ, ոչ տրտմի. (Սահմ. ՟Ը։)
Երկոքումբք կազմի առաքինութիւն՝ եւ աստուծոյ տալովն, եւ մեր ջանալովն։ Սիրելն զառաքինութիւն՝ զանձն է սիրիել. (Խոսր.։)
Առաքինութիւն՝ ունակութիւն նախայօժարական՝ գործաւորական բարւոյ. (Ոսկիփոր.։)
Արդարն եւ սուրբն առաքինութիւնք բարու են։ Պա՛րտ է զիւրաքանչիւր մասն հոգւոյ իւրականն զարդարիլ առաքինութեամբ. (Սահմ. ՟Ժ։)
Զառաքինութեանն զոստս քրտամբք եւ աշխատութեամբք պղատոն ասաց բուսանիլ. (Պիտ.։)
Ըստ միոյ միոյ առաքինութեան եւ պսակքն փառաց եւ գովութեան յօրինին. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
Տե՛ս ճոխագոյն՝ (Արիստ. առաք.։ Գր. հր.։ Առաք. Մոլ.։) ըստ իմաստասիրաց եւ աստուածաբանից։
πολίτευμα. conversatio որպէս Քաղաքավարութիւն, իմա՛ ընտիր քաղաքականութիւն, կամ կենակցութիւն.
Այլ մեր առաքինութիւն յերկինս է. (Փիլիպ. ՟Գ. 20։)
Ամենեցուն մի է բարձրագունիցն՝ գաւառ, վերին երուսաղէմ, յոր ամբարեմք զառաքինութիւնսն. (Առ որս. ՟Ը։)
ԱՌԱՔԻՆՈՒԹԻՒՆ. Լաւութիւն ո՛ր եւ է իրաց. կատարելութիւն. աղէկութիւն.
Առաքինութիւն ձիթենւոյս. (Պիտ.։)
Առաքինութիւն սահմանի ասացաք գոլ զանդրադարձիլն ի սահմանելին. (Անյաղթ պորփ.։)
who teaches virtue;
who is taught by virtue, virtuous.
cf. Առաքինաբար.
sender.
ἁποστείλας, πέμψας. mittens, qui misit Առաքօղ. որ առաքեացն.
Որ ոչ պատուէ զորդին, ոչ պատուէ զհայր զառաքիչն նորա. (Յհ. ՟Ե. 23։)
Տե՛ս զի՛նչ պատասխանի տաց առաքչին իմոյ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Թ. 13։)
Յիմմէ առաքչէն. (Ագաթ.։)
cf. Առաքիչ.
Հայր առաքօղ միածնիդ։ Օրհնութիւն առաքողին՝ ի բարձունս. (Շար. եւ այլն։)
Եւ որպէս Անձն ծագօղ կամ բղխօղ այլոյ անձին.
Հայր առաքող, եւ ոչ առաքեալ. Որդին՝ առաքեալ, եւ առաքող. Հոգին՝ առաքեալ, եւ ոչ առաքօղ. (Ի գիրս հց. տաթեւ.։)
mission, emission.
Առաքելն, իլն.
Առաքմամբ սրբոյ հոգւոյն յանապատէ կոչեցար։ Որ զառաքումն առ ի հօրէ եւ ի հոգւոյդ բանին յաշխարհ. (Շար.։)
Հոգեղինին առաքմամբ. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)
Առաքմունք քարոզութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
Կամ Ի դուրս արձակումն. ելք. բղխումն.
Առաքումն քո դրախտ նռնենեաց. (Երգ. ՟Դ. 13։) cf. ԱՐՏԱՔՍ, cf. ԱՌԱՔՈՒՄՆ։
to bring, to carry;
to present, to offer.
προσάγω. adduco. Առընթեր՝ մօտ՝ յառաջ բերել. ի մէջ բերել. մատուցանել.
Եւ աս զնոյն ձայնեմ՝ առբերելով զբանս. (Անյաղթ բարձր.։)
Զանզրաւ ուրախութիւնսն առբերելով. (Զքր. կթ. մկրտ.։)
Զիա՞րդ զնորայն երախտեաց եւ զբարեաց առբերեալ պատմեցից. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Այսմ օրինակ առբերելով. (Շ. խոստ.։)
Զպսակս անապականս առբերելով ի հօրէ լուսոյ. (Շար.։)
Զանմահ կենդանութիւն մահկանացուացս առբերելով բաշխէր. (Անան. եկեղ։)
Կամ προσφέρω, offero. Մատուցանել ի նուէր.
Առբերելով քեզ պատարագ. (Շար.։)
ԱՌԲԵՐԵՄ. Յինքեան բերել. կրել.
Առբերելով ի քեզ զերկնաւոր անմահ թագաւորն. (Թէոդոր. խչ.։)
Զյաղթանակ փառացն յիսուսի յայնժամ ի քեզ լրմամբ առբերեալ. (Նար. խչ.։)
pattern, sample, specimen.
Նպաստ եւ սատար գնելոյ. միջնորդ եւ առիթ կամ օրինակ գնելոյ զվաճառս.
Որպէս որք վաճառ առնիցեն, զառգինն ի միջի դնեն, նոյնպէս եւ աստուած առաջի քո եդ զաշխարհս, զի յերեւելեացս գնեսցես զհաւատսն ի նա. (Ոսկ. ես.։)
broker, agent.
ἕμπορος mercator Առօղ եւ գնօղ զվաճառս. վաճառական. ասի եւ ԱՌԻԹ, իբր առիչ. (գուցէ նաեւ որպէս Միջնորդ՝ ըստ հյ. առման)
Առգնօղք նորա իշխանք երկրի. (Ես. ՟Ի՟Գ. 8։)
Քանան թարգմանի առգնօղք կամ առիթք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 65. եւ 77։ Մխ. բարուք.։)
Քանանացի, որ է առգնօղ, մի՛ մտցէ ի տուն. (Զքր. ծործոր.։)
to propose, to set over;
to put, to insert;
to suppose, to believe.
pole (of a coach).
• , ի-ա հլ. «երկար ու հաստ գերան որի վրայ նստած է սայլը և որի ծայրից կապւում են լուծն ու եզները» Նար. տաղ. (Ի յառեղէն առեալ շարժումն կուրծն սայլին). Արծր. ա. 9 (Ի սաստիկ շրջագայութիւնէ սայլիցն բազում անգամ և առեղք փայտիցն վառմամբ հրոյ հրդեհին) հրտր. Պատկ. էջ 31. Պիսիդ. Վեցօր. տպ. Վենետ. 1900, տող 342. Երզն. քեր. «առաստաղի մէջտեղի մեծ գերանը» Յայսմ. =Նոր վկ. էջ 109 (ԺԳ ռա-րից). «Ճայթեաց առեղ դարպասուն և կոտո-րեցաւ ընդ մէջն և դ որմունքն յիրեար դի-պան և առաստաղն նստաւ ի վերայ նոցա», «երաժշտական ԳՁ ձայնին պատկանող մի եղանակի անուն» Մանրուս. տե՛ս Արրտ. 1894, էջ 257, 259։
• ԳՒՌ. Ալշ. Մշ. Նբ. Ոզմ. Վ. առեղ, Կր առէղ։
Կառաց եւ սայլից քեղին. ղեկն, կամ աւարտք ղեկաց.
Ի յառեղէն առեալ շարժումն կուրծն սայլին. (Նար. տաղ.։)
Ի սաստիկ շրջագայութենէ սայլիցն բազում անգամ եւ առեղք փայտիցն վառմամբ հրոյ հրդեհին. (Արծր. ՟Ա. 9։)
Կառավարելով ժամանակս եօթն շրջագայիւք աւուրց շուրջընթացիւք, անցուցանել զկենցաղոյս սեռն առեղաւ սովորականաւ եւ անուաւ անցուցելով. (Պիսիդ. յն.) յայլ եւ այլ միտս բերին։
Փաղանուանք ... առեղ. աւարտք, եւ այլն. (Երզն. քեր.։)
dissolvable;
explicable;
that dissolves;
that explains.
to undo;
to untie, to dissolve, to ruin;
to explain an enigma.
ԱՌԵՂԾԱՆԵՄ ἁπαγγέλλω. enarro, indico, λύω, solvo որ եւ ԱՌԵՂԾԱՆՈՒԼ, եւ ԱՌԵՂԾՈՒԼ. Քակել կամ լուծանել, այսինքն մեկնել զխրթնաբանութիւն, զառակս, զհանելուկս. հանելուքը մեկնել.
Եթէ առեղծանելով առեղծանիցէք զնա ինձ. (Դտ. ՟Ժ՟Դ. 12=14։)
Առեղծանելեաց (այսինքն լուծանողաց) առասպելին. (անդ. 19։)
Մերթ պարզապէս Եղծանել. աւերել. քակել.
Ինքեան բանիւ զիւրն առեղծանէ զբան. (Խոսրովիկ.։)
Առեղծանել փութայր զկապ միաբանութեան սիրոյ նոցա. (Յհ. կթ.։)
Ի կրկին միտս բերի ասելն.
Ո՞ր միտք բաւական իցեն զբազահունչ հերձուածողաց առասպելս առեղծանել. (Սեբեր. ՟Թ։)
cf. Առեղծանեմ.
Սկսանէին զառարկուածն առեղծանուլ. (Փիլ. սամփս.։)
dissolution;
explication;
enigma, proverb;
— **** ***, to propose an enigma or charade, to tell a parable, to proverb.
λῆμμα. lemma. Առակ, առած. հանելուկք. առասպել. մտացածին բան.
Պատմեցին քեզ առեղծուածս սնոտի. (Ողբ. ՟Բ. 4։)
Մարգարէքն քո առեղծուածս մարգարէանային. (Լմբ. ատ.։)
պարզապէս Եղծումն. եւ Դիւրեղծական ինչ.
Զորս տարագրեմք իբրեւ զգրոյ ինչ առեղծուածս. (Ասող. ՟Գ. 21։)
Որ առնիցեն առեղծուածս երազոց. (զոր եւ զկնի ասէ՝ մեկնութիւնս) (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Ետղ.
when ? until when ?
towards the evening.
cf. Երեսք.
cf. Երի.
rape, abduction;
— առնել, cf. Առեւանգեմ.
ԱՌԵՒԱՆԳ կամ ԱՌԵՒԱՆԿ ἀρπαγή. rapina, raptus. Նոյն ընդ ԱՌԵՒԱՆԳՈՒԹԻՒՆ. այսինքն Առումն եւ անկումն ի փախուստ. իմա՛ յափշտակութիւն աղջկան, կամ կնոջ օտարի. որ եւ ասի ՀԱՓԱՓՈՒՄՆ, ՅԱՓՇՏԱԿՈՒԹԻՒՆ.
Եթէ ոք առեւանկ արասցէ, պսակն անվաւեր լիցի։ Կատաղի աղտեղութիւն, զոր առեւանկն ասեն։ Վասն առեւանկի. (Կանոն.։)
իբր ի թանձրացեալն, Յափշտակօղն եւ յաձշտակեալն՝ այր եւ կին.
Մի՛ եւ այնոցիկ՝ որ առեւանգս ասին, դնիցէք պսակս. (Շ. ընդհանր.։)
Յաղագս դատաստանաց առեւանկաց. (Մխ. դտ.։)
Զառեւանկն՝ եթէ որդիս ծնցի. եւ այլն. (Կանոն.։)
to rap, to seize, to carry off.
ԱՌԵՒԱՆԳԵՄ կամ ԱՌԵՒԱՆԿԵՄ որ եւ ἀρπάζω. rapio Յափշտակել զաղջիկ կամ զկին օտար. հափափել.
Զորիթիա փորէաս առեւանկեաց։ Թերեւս առեւանկեաց զեղինէ։ Աղէքսանդրոս զեղենէ առեւանկեաց։ Եւրոպէ առեւանգեաց. եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Բ. յորմէ եւ Վրդն. պտմ.։)
cf. Առեւանգ.
ԱՌԵՒԱՆԳՈՒԹԻՒՆ. ἀρπαγή. rapina, raptus. որ եւ ԱՌԵՒԱՆԿ. Հափափումն. յափշտակութիւն աղջկան կամ կնոջ օտարի, կամ մանկան.
Առ որով աղջկանն առեւանգութիւն։ Եկեալ ի կնոջն առեւանգութիւն։ Վասն գանիմիդեայ առեւանգութեանն. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
cf. Առեւանգեմ.
to take away, to carry off.
ԱՌԵՒԳՆԱՑ ԱՌՆԵԼ. Առնուլ գնալ. իբաց վարել. այսր անդր ձգձգել. վարել, քշել.
Յորժամ յեկեղեցւոյ կարգաց ոք ի բաց ելանէ, չկայ յակաստանի. առ եւ գնաց առնէ զնա մոլորութիւնն. (Սեբեր. ՟Ե։)
chain (threads stretched lengthwise on a weaver's loom).
ԱՌԷՉ ԱՌԷՋ թ. էրիզ στήμων stamen Երկայնութիւն կտաւոյ ոստյնանկա, որոյ լայնութիւնն կոչի Թեզան. առէչք, հինք. եբր.
Յառէչ կամ ի թեզան։ Յառիչէ կամ ի թեզանոյ։ Առիջոյ կամ ի թեզանոյ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ։ 47=59։)
Ի միասին արծարծումն եւ կամ մանուած ... ոչ ի նոցունց ինքեանց իցէ՝ զթելն իսկ եւ զառէչն գործել, այլ հարկ է տարբերիլ առիչիցն. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Կարճեցաւ նիւթն, սպառեցաւ առէչն. (Գէ. ես.։)
Զօդ գիջին՝ որպէս զառէջս մանէ նուրբ. (Լմբ. սղ.։)
Նմանութեամբ՝ եւ Գործած սարդի. եւս եւ Երկայնութիւն բանակի զօրաց.
Յարեսցի ի տորգս ոստայնի բարեկաման առիջոյն. (Վեցօր. ՟Զ։)
Հարին զառէջս բանական ... ի լայնութիւն ... եւ յերկայնութիւն. (Յուդթ. ՟Է. 3.) (գտանի եւ օրինակ, զառաջս) յն. ձգտեցին զբանակս։
near, next, close, contiguous, nigh, beside;
նստել — ումեք, to sit near some one;
դիտել —, to observe closely;
— ինձ, near me;
կալ 'ի սպասու — ումեք, to serve some one;
գայ —, he comes near;
տուն նորա է — իմումս, his house is close to mine;
լինել —, to be near or close;
բնակէ նա — այն ինչ պալատի, he lodges quite close to such a palace;
— կալ, to attend, to be present, to wait;
— դնել, to put, to place near, to join.
παρών, -οῦσα, -ον. praesens. Ընթերակայ. առաջիկայ. ներրկայ. մերձակայ.
Ցուրտն առընթեր կենակից նմին. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)
Ոչինչ տրտնջէ յաղագս նախագունիցն, այլ սիրէ զառընթերսն։ Յառընթեր կենացս սկիզբն առնեն հանդերձելոցն (անախտ անձինք). (Դիոն. թղթ.։)
Դիտելով զարագ եւ զառընթեր գալուստն իմ. (Կիւրղ. ՟Ղ՟Կ։)
Յառընթեր դաւաճանութեանց խոյս տալ, եւ յապառնեաց պահել զինքեանս։ Յառընթերոցն երակաց քարշէ բնութեամբ արիւն. (Նիւս. բն. ՟Բ. ՟Ի՟Գ։)
ἑχόμενος, -ον, παρακείμενος. contiguus, adjacens, proximus. կամ բայիւ πρόσκειμαι. adjaceo. Մերձ. առ. մօտ. առ երի. քովը.
Դիցէ առընթեր սեղանոյն։ Առիւծն կայր առընթեր մեռելոյն. (Ղեւտ. ՟Զ. 10։ ՟Գ. թե. ՟Ժ՟Գ. 25։)
Յարոյէր, որ առընթեր կայ սահմանացն մովաբու։ (Թուոց. ՟Ի՟Ա. 15։)
Երկու առիւծունք կային առընթեր ձեռացն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 19։)
Առընթեր նմա զհիւղն դնեն. (Եզնիկ.։)
Անցեալ առընթեր նստէր ինձ նախանձն (այսինքն դարանէր). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Առընթեր գոլով աստուծոյ։ Առընթեր սորին վայ. (Նար. ՟Ժ. ՟Լ՟Ը։)
Յետ դնելոյ զսոսա ամենեսին առընթեր միմեանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եւ ալյքն առընթեր նմին աղօթեն։ Որոց առընթեր կացեալ (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. համբ.։)
Եկաց ջրոյն առընթեր. (Լմբ. ստիպ.։)
Եւ առընթեր չարչարանացն դարձեալ հրաշագործէր. (Երզն. մտթ. այսինքն մօտ յաւուրս չարչարանաց։)
առանց խնդրոյ.
Որ առընթեր գոլով գոյացուցանէ։ Վասն առընթեր կացելոցն։ Վասն առընթեր գոլոյ տօնին. (Սահմ. ՟Գ։ Լմբ. պտրգ.։) (Նանայ.։)
ԱՌԸՆԹԵՐ. մերթ՝ իբր Զոյգ ընդ նմին, եւ առ ետեղ.
Այլ ոչ առընթեր պատուիրանազանցութեանն մեռաւ. (Նանայ.։)
Վաղվաղակի առընթեր դմա հատուցանել մահու դատաստան. (Պիտ.։)
Առընթեր զնշանսն կատարէր. (նանայ։)
Առընթեր ոչ գոյր այլ նշանակ եւ այլն. (Լմբ. ստիպ.։)
assistant.
Օրինակ առընթերակայից լինէր. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
ԱՌԸՆԹԵՐԱԿԱՅ ԱՌԸՆԹԵՐԱԿԱՑ πρόσκειμενος, παρών. adjacens, praesens. Մերձակայ. հպաւոր. եւ Առաջիկայ, ներկայ.
Սկսաւ լուանալ ի ջուրն առընթերակայ. (Վրք. հց. ձ։)
Եւ զի ոչ վասն յաթոռ նստելոյ ասէ, անդէն առընթերակայ խտրոցաին յայտ առնէ։ Անդէն մօտ առընթերակայ զչորեքգրեաննն դնէ. (Ոսկ. ես.։)
Հոգին միայն՝ առընթերակացիւ մեղուցեալ մարմնոյ. (Եպիփ. յար.։)
Տան յառընթերակայ պարունակ սարկաւագացն զգիտութիւնն. (Լմբ. պտրգ.։)
Փոխանակ առընթերակայիցս խոստանայ զառյապայսն։ Առընթերակայ կեանք. Իսիւք.։
Ոչինչ հաստատուն եւ կայուն է յառընթերակայ կեանսս. (Բրս. աղ.։)
Ուսք ձուլեալք առընթերակացք. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 30։)
Դիրք կերակրոց առընթերակաց գերեզմանի. (Սիր. լ. 18։)
Զառընթերակաց արքունիսն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Կարծեցուցանելով, թէ նիւթ ինչ միշտ առընթերակաց կայր աստուծոյ. (Եզնիկ.։)
Քանզի ած հասոյց ի գլուխ առաքինութեանց, ապա եւ զառընթերակաց նորին զեղծագործ ապականութիւնն քակէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Յայտ առնէ եւ զմոլորութիւնն առընթերակաց ճշմարտութեանն. (անդ. ՟Բ. 21։)
Տանելով առընթերակայիցն քաջութեամբ՝ խնդային յուսացելովքն. (Բրս. խ. մկ։)
Առժամանակեան ասէ զառընթերակաց կեանսս. (Իսիւ.)
presence.
to throw, to push;
to despise, to abandon.
Զամենայն քամահաբար ի բաց առընկեցեալ. (Պիտ.։)
to occasion, to cause, to produce, to engender.
μνηστεύω. desponeo, προξενέω. concilio եւ այլն. Առիթ լինելով՝ խօսել ի հարսնութիւն. այսինքն առինչ լինել՝ որպէս միջնորդ, հրաւէր, հիւրընկալ, թարգման, հոգաբարձու, հաշտարար. եւ Ձգել. յանկուցանել. յորդորել. հրապուրել.
Զկոյսն ինքեան առթել փափաքօղն (կիպրիանոս՝) ի քրիստոսէ առթեցաւ. (Ածաբ. կիպր.։)
Որ զկոյսն ինքեան առթել փափագէր (տրդատ), ի քրիտոսէ առթեցաւ։ Տենչայր առթել ինքեան զհռիփսիմէ, որ զնայն է առթելոց իւրում փեսային։ Զի պօղոսէ առթեալն քրիտոսի հարսն. (Խոր. հռիփս.։)
Որ զփեսային երկնաւորի ըզսէրն առթէ հարսին կուսի. (Յիսուս որդի.։)
Լսել եւ մեծի հարսնածուին պօղոսի եւ զգուշութիւն առթելոցն (կամ առըթեցելոյն). (Սարկ. քհ.։)
Միջնորդ հարսնածուքն գան եւ առթեն զնա. (Լմբ. պտրգ.։)
Զմեզ առթելովն (դեւք) այնչափ յանցուցին. (Լմբ. սղ.։)
κατασκευάζω, ὐφηγέομαι. paro, pario, clam duco. Առիթ լինել ո՛ր եւ է բանի, պատճառ գտանիլ. նիւթել. կազմել. հանդերձել. ճարտարութեամբ յարմարել. ձեռաց տակէն բանիլ.
Զայս առթեալ նիւթէր նմա։ Սոքա զարքայութիւն, եւ նոքա զգեհենն առթեն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
Զգաստութիւն եւ համեստութիւն սոցա վարս ունել ուղիղ բանն առթէ. (Փիլ. տեսական.։)
Թշնամին առթէ զերանութիւն (հալածելոց). (Բրս. հց.։)
Զխնդութիւն առթեցեր. (Թէոդոր. խչ.։)
Առթել զփրկութիւն, զպարգեւս. (ՃՃ.։ Մաշկ.։)
Այսպիսի մեզ բարութեանց առթողի. (Անյաղթ բարձր.։)
Առթալ բարեաց խորհրդոց. (Նար. երգ.։)
new found, recent, new fashion.
πρόσφατος. recens, novus. Առժամն կամ առժամայն գտեալ. նորագիւտ. նոր.
Ոչ գոյ ի քեզ աստուած առժամագիւտ ... Եղիցի առժամագիւտ աստուած խոստովանեալ. (Աթ. ՟Ը։)
Ոչ եթէ արդէն իսկ նորոգ ծանուցաւ խորհուրդ եկեղեցւոյ, եւ կարգ որ ի սմա՝ ոչ առժամագիւտք են, այլ յաւիտենականք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Մարդ հողաբեր առժամագիւտ եւ այլն. (Ագաթ.։)
recent, new;
presently, immediately;
soon, forthwith, directly, suddenly;
առժամայս, at present, now;
for the present.
Անդէն ի նմին ժամու. նոյնժամայն. նոյնհետայն. վաղվաղակի.
հեման շիմտի, հէման օլտեմ, ֆիլհալ
Հատուսցես առժամայն։ (Յոբ. Դ. 15)
Դարձցին առժամայն ամաչեցեալ։ (Սղ. կթ. 4)
Իբրեւ զպարիսպ կործանեալ առժամայն։ (Ես. լ. 13)
Եւ առժամայն չորացաւ թզենին։ Այլ ոչ առժամայն տարած։ (Մտթ. ԻԱ։ Ղկ. ԻԱ. 9)
Առժամայն վաղվաղակի ամենայն իրացն եղելոց խելամուտ լինէր։ (Կորիւն.)
Եւ հրամայեալն գոյանայր առժամայն։ (Խոր. հռիփս.)
Փութանակի եւ առժամայն կամէին յառնել։ (Փարպ.)
Առժամն. նորոգ. եւ Առժամանակ մի. եւ Ի դէպ ժամու.
Չէր ինչ հեռի ժամանակաւ ծնեալ, այլ առժամայն։ (Իգն.)
Ոչ առժամայն, այլ կալով անդ միշտ։ (Ոսկ. յհ. Բ. 32)
Նայեա՛ց յաղքատս, որք եւ հաց անգամ ոչ ունին առժամայն։ (Վրք. հց. ԺԱ)
Առ ժամն այն. առ ժամս. ի պահու անդ. յայնմ ժամանակին. ան ատենը.
Թէպէտեւ առժամայն ի հաղբիցն զերծաւ, սակայն եւ զնետս տարեալ՝ մեռանի։ (Մանդ. Բ)
Ոչ կարացեալ յայտնել առժամայն զչարութիւնն։ Զամպրոպ չարութեանն առժամայն յարտաքս տրոհեալ, զապագայսն ապա այցելութիւնն աստուծոյ հոգասցէ։ (Յհ. կթ.)
Առժամայն պատրուակեմ, եւ յետ այսր ի ճգնութիւն փոփոխիմ։ (Կլիմաք.)
Թէպէտեւ առժամայն տրտմեցուցանէ, սակայն յետոյ ուրախ առնէ։ (Սարգ. Ա. յհ. Զ)
Նոքա առժամայն ոչ մեծ ինչ կարծէին լինել զանհնազանդութիւնն։ Առժամայն վասն բանին աստուծոյ ոչինչ խօսէր։ Իսկ նա առժամայն ըստ կարծեաց նոցա անկատարելագոյն խօսէր։ (Ոսկ. յհ. Ա. 29)
Առժամագիւտ. արդի. նոր. նորագիւտ.
թազէ, եէնի, եէնի չըգմա
Նորք եւ առժամայն։ Միւ եւս եղիցին քեզ աստուածք առժամայնք։ Ոչ է ամենայն առժամայն ընդ արեգակամբ։ (Օր. ԼԲ. 17։ Սղ. ձ. 10։ Ժղ. Ա. 10)
Զայսօրդ՝ որ ասէ, ոչ եթէ առժամայն ինչ է, այլ մշտնջենաւոր։ (Կոչ. ԺԱ)
Ոչ միայն յառաջագոյն գուշակելոցն, այլեւ առժամայն նշանակաւ մոգուցն եկելոց թագաւոր ճանաչիւր։ (Ագաթ.)
Առժամեան. իբր վայրկենական, ներկայական. առժամանակեայ. անցաւոր. ժամանակաւոր. հարեւանցի. որ ինչ առ ետեզ.
Առժամայն յաճախութիւն թեթեւ նեղութեանս։ (Բ. կոր. Դ. 17)
Մշտնջենաւոր, եւ ոչ առժամայն զենումն։ (Անյազթ. բարձր.)
Չհայելով ի փառս առժամայնս։ (Փարպ.)
Այնքան առժամայնք կամ հարեւանցիկք։ (Նար. ՀԴ)
Անհաստատ գոլով եւ առժամայն պատահումն։ (Շ. ընդհանր.)
Զառժամայն զջերմութիւնս նոցա գիտէր ստուգապէս։ Հրէայքն ազատեցան ի մահուանէ, այլ յառժամայն մահուանէն։ (Ոսկ. յհ. Ա. 23. 26)
ներկայ. այժմու.
(Հաւատքն) զառյապայսն առժամայն ցուցանէ։ (Մամբր.)
Յորժամ վասն մարդոյ ուրուք ասասցէ, զառժամայն ժամանակն նեղութիւնս հայեցան, եւ ի հանդերձեալ հանգստենէն վրիպեցին։ (Եղիշ. խաչել.)
the present world, things temporal;
the moderns.
παρόντα. praesentia. Այժմուքս. առժամանակեայք. անցաւոցք. որ եւ ԱՌԺԱՄԱՅՆՔ.
Թո՛ղ լի՛ք ի բաց զառժամայս. (Կոչ. ՟Ա։)
Յերկուս յաւիտեանս զկեանս մեր բաժանեաց աստուած. յառժամայս, եւ ի հանդերձեալ կեանսն։ Յամենայն ուրուք զառժամայս, եւ զկենցաղական հոգս զայս տեսանես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27. 37։)
cf. Ժամանակ.
temporal, perishable;
provisional.
πρόσκαιρος, ὀ ἑν τῷ παρόντι. temporarius, temporalis, quod in praesens est. Որ ինչ է առ ժամանակ մի եւեթ. ժամանակաւոր. ներկայական. անցաւոր. եղծանելի. ներկայ, անցնօղ.
Առժամանակեայ ուրախութիւն, կամ մահ, կամ կայսր. (Փարպ. Յհ. կթ.։ ՃՃ.։)
Ի կենաց ի բաց բարձեալ յառժամանակեայց. զի երանելի յուսոյն արժանաւոր լիցի. (Բրս. յուդիտ.։)
Զերեսին ունի ժամանակս. զանցեալն եւ զառժամանակէին եւ զապառնոյն. (Եփր. յաւետար.։)
Արբ զառժամանակեայ նախատինս որպէս ջուր կենդանի. (Կլիմաք.։)
Առժամանակէիւ նորին չարութեամբ. (Սարկ. լուս.։)
Բարգաւանաց ժամանակէիս, եւ գովութեան՝ որ յետոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
Առժամանակէիւքս արարեալք. (Ածաբ. ժղ.։)
Մի՛ զարհուրեսցուք յառժամանակէիցս երկիւղէ. (ՃՃ.։)
Դատեն զնա յառժամանակէիս խաւարաւ եւ տարտարոսիւ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
Եցոյց մեզ զիմաստութիւն ճշմարիտ կենացն, եւ առժամանակէիս ունայնութեան. (Լմբ. սղ.։)
Մերթ որպէս Առժամագիւտ. նորագիւտ.
Իրքս՝ որ այժմ գործեցան՝ չեն առժամանակեայ ինչ, այլ ի վաղուց հետէ. (Ոսկ. գաղ.։) cf. ԱՌԺԱՄԱՅՆ.
cf. Առժամանակեայ.
cf. ԱՌԺԱՄԱՅՆ. ըստ ամենայն նշ.
Առժամեայ քաղցրացաւ տարփողին. այսինքն առ ժամն. (ՃՃ.։)
Մահն առժամեան, եւ կեանքն մշտնջենաւոր։ Առժամեան թեթեւ նեղութեանս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։) այսինքն առժամանակեայ, ժամանակաւոր։
Դու նախայաւիտենական, միանգամայն եւ առժամեան. այսինքն նոր. (Ոսկ. նոր կիր.։)
cf. Առժամանակեայ.
իբր վայրկենական, ներկայական. առժամանակեայ. անցաւոր. ժամանակաւոր. հարեւանց. որ ինչ է առ ետեղ.
Առժամայն յաճախութիւնն թեթեւ նեղութեանս. (՟Բ. Կոր. ՟Դ. 17։)
Մշտնջենաւոր, եւ ոչ առժամայն զենումն. (Անյաղթ բարձր.։)
Չհայելով ի փառս առժամայնս. (Փարպ.։)
Այնքան առժամայնք կամ հարեւանցիկք. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
Անհաստատ գոլով եւ առժամայն պատահումն. (Շ. ընդհանր.։)
Զառժամայն զջերմութիւնս նոցա գիտէր ստուգապէս։ Հրէայքն ազատեցան ի մահուանէ, այլ յառժամայն մահուանէն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23. 26։)
Կամ Ներկայ. այժմու.
(Հաւատքն) զառյապայսն առժամա՛յն ցուցանէ. (Մամբր.։)
Յորժամ վասն մարդոյ ուրուք ասասցէ, զաժամայն ժամանակն ցուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Յառժամայն նեղութիւնս հայեցան, եւ ի հանդերձեալ հանգստենէն վրիպեցին. (Եղիշ. խաչել.։)
cf. Ժամ.
to;
from;
for;
by;
towards, with respect to;
in order to;
— նոսա, to them;
— մէնջ, from us;
— սրբել, in order to purify;
— յիշատակ, for the memory, for the remembrance;
— չգոյէ, not having, because he had not;
— մահ վիրաւորեալ, wounded to death or mortally wounded;
— մահ մեղանչել, to commit a deadly sin;
— հօրէ, from the father;
paternal;
— չգիտելոյ, ignorantly;
— զարգ, ornamental, by way of ornament.