syllogism.
Ասէ նախ զհետեւաբանութիւն ուսանել, զի՛նչ է, եւ ուստի՛։ Ամենայն իրք հետեւանք ունի. մարդոյն հետեւանք է սահման իւր ... զի՛նչ սահմանել կամիս, նախ զհետեւանքն գիտեա՛։
consequently, in consequence, of course.
Նախ քահանայապետիցն զարդ (կարգ), ապա քահանայիցն, եւ ապա հետեւաբար սոցա՝ պաշտօնէիցն, Հետեւաբար օրինակին եւ աստուածայնոյն։ Հետեւաբար ասացելոցն։ Հետեւաբար ամենայն նախաճառելոցն։ Ի նոսա հետեւաբար (այսինքն որպէս անկ է նոցա). (եւ այլն։ Դիոն.։)
going on foot, pedestrian;
four-footed;
hackneyed, trite, common-place, trivial, ordinary;
in prose, prosaic;
foot-soldier;
quadruped;
ի — ուց, on foot, afoot;
—ք, — զօրք, infantry, foot-soldiers;
— արձան, անդրի, pedestrian statue;
— կրթութիւն, pedestrian exercise;
— որսորդութիւն, hunting on foot;
— ձաղումն, infantry triumph;
— բանք, trite, hackneyed or common-place saying, vulgarity of expression;
— գովութիւնք, vulgar praises;
— երթալ, to go on foot;
—ս խօսել, to talk common-place.
Հետեւակ որսորդութիւնքն առ ցամաքաւս ոչ միայն էրէոցն, այլ եւ մարդկան. (անդ. ՟Է։)
to go on foot, to walk;
կորուսանել զկիրթ —կելոյ, to lose the habit of walking.
Ի կուսէ ծնանի, եւ ի վերայ խորոց հետեւակէ. (Սարկ. մարդեղ.։)
consequence, result;
corollary;
—նս հանել, to deduce, to infer;
ծանր լիցին — գործոյս, this affair will have unpleasant or serious consequences.
Ամենայն ուրեք՝ ո՛ւր եւ հասանէր, որպէս զյափշտակող որսայր զկենաց մարդկան զհետեւանս (այսինքն զհայթայթանս կամ զկարեւորս կենաց). (Ղեւոնդ.։)
to cause to follow, to induce;
to infer, to conclude, to draw a conclusion.
Ո՞ւմ ի սոցանէ հետեւեցուսցուք զորս ի ձեռս մարդկան գործ լինի. (Նիւս. կազմ.։)
Յորժամ եցոյց քահանայագործօղ, յայնժամ եւ զիր առաքելութեան հետեւեցոյց նմա։ Մի ասելով զտէր մեր յիսուս քրիստոս, եւ նմա հետեւեցուցանել զմարդկայինսն եւ զաստուածավայելուչսն. (Պրպմ. ՟Ի՟Ա. ՟Լ. եւ այլն։)
follower, imitator;
— լինել, գտանել, to follow, to imitate.
Առաջնոց սրբոցն եղեալ հետեւողք։ Եւ զնորին հետեւողաց թագաւորացն եւ վարդապետաց. (Լմբ. ատ.։)
consequence;
inference, conclusion;
imitation;
հետեւողութեամբ, in imitation of, in the manner or style of.
Որպէս մեք վայելեմք յաստուծոյ բարերարութեան շնորհսն, վարեսցուք հետեւողապէս առ մարդիկ. (Շ. ՟բ. պետ. ՟Ի՟Ե։)
going on foot;
—, ի —, on foot, afoot;
— ընթանալ, to run or hasten on foot.
Ի ծնանիլ վերջին արդարոյն, որոյ հետի այլ ոչ եւս իցէ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
having a superb head of hair, long-haired, bushy-haired;
proud of his hair;
leafy, branchy, bushy.
Որ պանծայ հերովք. ունակ պանծալի հերաց։ Այլ զտնկոց ասի որպէս Վարսագեղ. տերեւազարդ. սաղարթազուարճ.
cf. Հերեսութիւն.
Վասն հերեսութեան առաջին մանիքեցւոց։ Ամենայն հերեսիութեանց գտակ սիմոն կախարդ էր։ Էին էին եւ յառաջ յայտնի հերեսութիւնք, բայց այժմ լի են եկեղեցիք թաքուցելովք հերեսիովտովք. (Կոչ. ՟Զ։)
heresy.
Վասն հերեսութեան առաջին մանիքեցւոց։ Ամենայն հերեսիութեանց գտակ սիմոն կախարդ էր։ Էին էին եւ յառաջ յայտնի հերեսութիւնք, բայց այժմ լի են եկեղեցիք թաքուցելովք հերեսիովտովք. (Կոչ. ՟Զ։)
to plough, to furrow.
Ի գործի ձեւակի խաչին խորհրդոյ զմարդկային սրտից անդաստանս հերկագործօղք. (Նար. առաք.։)
to be split or cloven, to crack, to burst;
to be torn or rent.
Ոչ կարեն հանդուրժել իմ վարդապետութեանս, այլ հերձնուն. (Մեկն. ղկ.։)
division, separation;
scission, rupture, disunion, discord, dissent, schism;
sect;
heresy;
— առնել, to bring about a scission;
to sow discord;
եղեւ — ի ժողովըրդեանն վասն նորա, there was a division among the people because of him;
դարձեալ — լինէր ի մեջ հրէից, there was a dissension therefore again among the Jews;
— անկեալ էր ի մէջ նոցա, they were divided among themselves;
they were at variance.
ՀԵՐՁՈՒԱԾ. որպէս նոյն ընդ յն. ձայնիս է՛րէսիս. αἴρεσις haeresis. այն է Հերեսիովտութիւն, հերետիկոսութիւն. այսինքն յամառ յարումն ի մոլար կարծիս. աղանդ. մոլորութիւն ի վարդապետութեան. ինքնակամ կրօնք.
schismatical;
heretical.
Հերձուածական մոլորութիւն, կամ վարդապետութիւն. (Սեբեր. ՟Դ. եւ ՟Է։)
dissenter, schismatic;
heretic;
sectary.
Այլ սովորաբար դնի ի մեզ որպէս յն. էրէդիգօ՛ս, կամ էրէսիօ՛դիս. αἰρετικός որ եւ αἰρεσιότης haereticus. Հերետիկոս. հերեսիովտ. այն է Մոլորեալ եւ յամառեալ ի մոլար կարծիս ընդդէմ ուղղափառ վարդապետութեան կաթողիկէ եկեղեցւոյ.
cleavage, cleaving;
greet;
cf. Հերձուած;
— որովային, gastrotomy.
Կամ որպէս Հերձուած. երկպառակութիւն կամ մոլար վարդապետութիւն. աղանդ.
Vulcan.
Առաջին մարդն առ ի յեգիպտացւոց հեփեստոս, որ եւ հրոյ գտակ լինէր նոցա. յորմէ արեգակն. (Եւս. քր. ՟Ա։ Խոր. ՟Ա. 6։)
Զհեփեստոս ասեն կաղ յերկոցունց ոտիցն ... եւ նստեալ դարբնէ մարդկան. (Արծր. ՟Ա. 3։)
sturdy, robust, very strong, very stout.
Երիտասարդք հզօրեղք. յն. ուժով քաջավայելուչք. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 26։)
cf. Հզօրագոյնս.
Զնիգս դժոխաց աղարտել կամ այրել՝ հզօրեղապէս։ Կենագործեաց հզօրեղապէս զերամս արդարոց. (Պտրգ.։ Շար.։)
cf. Հիանալի.
Հիահրաշ փայլմամբ։ Ո՛վ հիահրաշ տիպ գերազարդեալ։ Գեր քան զբնութիւն հիահրաշ սքանչելեօք. (Թղթ. դաշ.։ Ճ. ՟Ը.։ Գանձ.։)
to wonder, to marvel, to be astonished, surprised, amazed;
to fall into ecstasies or raptures, to fall from the clouds;
հիացեալ զարմանամ, I am lost in wonder, I am filled with admiration.
Հիացաւ իբրեւ ժամ մի։ Կայի հիացեալ։ Եւ եղեւ ընդ հիանալն նոցա վասն այնորիկ։ Հիանային վասն նոցա, թէ զի՞նչ արդեօք լինիցի այն.եւ այլն։
Հիացան զօրք երկնից ընդ քո յանձն առնուլ զծառայի կերպ։ Զարհուրեալ հիացայ ընդ քո ընդ անհաս մարդասիրութիւնդ. (Շար.։)
admiration, astonishment, surprise, wonder;
charm, enchantment;
ecstasy;
աստուածահրաշ —, rapture, trance, divine ecstasy;
— or ի — ածել, — արկանել, cf. Հիացուցանեմ;
լինել ի —, to be the admiration of;
արկանել — ի վերայ ուրուք, to plunge into ecstasies, to enrapture;
— է մտաց լսել, it is surprising to hear.
Զոր եւ մարգարէն հիացմամբ ասէ։ Զի՞նչ հիացումն՝ քան աստուծոյ մարդ լինել։ Հրաշափառապէս են աստուածայինքն ամենայն եւ բարձրագոյն, եւ մեծաց հիացմանց առիթ. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
Իբրեւ զանասունս առնեմ զմարդ հիացմամբ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
as, for example.
Տեսակ. հի՛կէն, մարդ. (Պորփ.։)
to found, to build, to lay the foundations;
to institute, to establish.
Բարենշան կերպիւ հիմնադրեաց։ Ի քէն հիմնադրեաց զսկիզբն մարդեղութեան. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)
to found magnificently.
Յայսմ քրիստոսազարդեալ հիմնափայլս տաճարի. (Անան. եկեղ։)
old, worn, decayed;
ancient, antique;
-ք, the ancients;
antiquity;
ի հնումն, anciently, formerly, a longtime since, in days of yore;
ի — or ի հնոց ժամանակաց, ի հնոց ժամանակաց հետէ, ab antiquo;
— կտակարան, the old testament;
— մատեանք, ancient codes;
ի հնումն եւ ի նորումն, in ancient and modern law;
— լուսին, waning moon;
հին աւուրց, old aged in years, grown old;
— աւուրցն, Ancient of days, the Eternal, the Most High;
— աւուրց մանուկն, the Eternal Son;
— աւուրց զօրական, a veteran;
անտառ — աւուրց մայրեաց, a forest of ancient cedars;
— աւուրց ատելութիան, rancour, inveterate hate.
Կապերտս հինս, եւ պարանս հինս։ Հին տիկ, կամ գինի, կամ խմոր։ Հին առասպելն։ Հին ջրմուղ կամ ճանապարհ։ Հին հաւանութիւնք։ Հին մատեանք։ Հին պատուիրան։ Հին մարդ։ Հին բնակիչք։ Հին կտակարանք։ Ի հնոց ժամանակաց հետէ.եւ այլն։
Կերիջի՛ք զհին արդեանցն։ Կերիջիք հինի ի հնոյ։ Զհին, եւ զհնոյ հին։ Զնոր առ հնով պահեցի քեզ։ Զհինն մի՛ ածէք զմտաւ.եւ այլն։
alkanet, red dye;
henna.
Նոյն եւ ռմկ. եւ ար. Դեղ կարմրացուցիչ (որով պատեն զմատունս աղջկանց եւ հարսանց, եւ այլն)։ Նմանութեամբ՝ Հող մածեալ ի մազմզուկս արմատոց։ Վստկ.։ Ուստի այլով արդեօք նմանութեամբ ասի զյարակցաց արքունի զարմի.
of five parts;
to fifths.
Այժմ (ի) հինգամասանց երկուս հազիւ ընկալան մարդիկ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
Տխրութեամբ ծնցես որդիս։ Յղացաւ, եւ ծնաւ զկային։ Եւ յաւել ծնանել զեղբայր նորա զհաբէլ։ Սէթ ծնաւ զենովս։ Ծնեաւ ուստերս եւ դուստերս։ Ծնան իւրեանց որդիս։ Օրն, յորում ես ծնայ (ի մօրէ)։ Մարդ աշխատութեամբ ծնանի։ Զամենայն արու՝ որ ծնանիցի եբրայեցւոց, ի գետ ընկեսջիք։ Ոչխար կամ այծ՝ յորժամ ծնանիցին.եւ այլն։
Յարդի ծնելոցս։ Հոգեւոր երկամբք ծնիցեալ. (Նար.։)
Ո՞վ է՝ որ ծնաւ զշաղս ցօղոյ. զեղեամն ո՞ծնաւ յերկինս։ Երկիր ծնանիցի արդիւնս շահեկանս։ Ոչ գիտես, զի՞նչ ծնանիցի քեզ վաղիւն։ Պշուցեալ հայիցի ընդ երեսս իւր, որ ծնանիցին ի հայելւոջ. եւ այլն։
child-birth, birth;
generation.
Ա՛յլ ծնելութիւն ածեմ յաշխարհս, եւ այլով կամիմ զի ծնցին մարդիկ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։)
the husk, shell, rind or peel of fruits;
insignificant, trifle, thing of nought.
Օրինացն արդարութեամբ կարծէին կեալ, որք ի ծիծոյն հայեցան, եւ զպտուղն ոչ ծանեան։ Գաւազան պատուականագոյն, որով յերիքովայ զծնծոցն որոշէր ի պտղոյն. (Միսայէլ խչ.։)
to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.
Նա եւ տեսանեմք իսկ զկախարդսն միշտ ծնկեալս ի դիւացն. (Եզնիկ.։)
երիտասարդք ի հիւանդութեան ծնկէին. (Ճ. ՟Ա.։)
childbirth, confinement, delivery, lying-in;
birth, nativity, filiation;
origin, rise, source;
generation, race, offspring;
infant or child;
fruit, production;
effect;
horoscope, nativity;
—ք, posterity, children, descendants;
խթումն ծննդեան, Christmas-eve;
— Քրիստոսի, Christmas, nativity of our Lord;
—ք or գիրք ծննդոց, Genesis;
վերստին —, regeneration, renewing;
միւսանգամ —, resurrection;
— մտաց, conception, conceit;
— լուսնի, new moon;
— փոխոյ, interest;
usury;
— կենդանեաց, brood, litter, covey;
մերձ ի —, near lying-in;
about to bring forth young;
կալ ի ծննդոց, to cease from bearing, to become sterile;
օր ծննրոց, anniversary of birth-day;
երկիր ծննդեան իմոյ, my native country or soil, birth-place, home.
Ի թանձրացեալն. ἕκγονον, γέννημα, ἑπιγονή, ἁπογόνος, παιδίον, natum, faetus, proigenies, progenitus, oriundus, puer եւ germen, fructus, effectus. Զաւակ. որդի. սերունդ, եւ Բերք. արդիւնք. արգասիք. պտուղ. (իրօք. եւ նմանութեամբ.) օղուլ, եվլատ, պար, հասըլ. եբր. եէլէտ, ախերիթ, տօռ, ֆէրի.
Արարատեան աշխարհիս ծնունդք (մարդիկ)։ Աշակերտք արդար վաստակոց, եւ ծնունդք առաքինութեան. (Յհ. կթ.։)
Երթայ առ կախարդս, եւ հաւատայ ծննդոց եւ աստղաբաշխութեանց. (Կանոն.։)
to assist a woman in lying-in;
to aid in bringing forth.
Զիա՞րդ անարգասաւորն եւ անկերպարանն յայլս կարէր արդիւնս ծնուցանել։ Երկիւղ ի միտս մարդկան ծնուցանել։ Հուր ծնուցանէ (արեւն ի ձեռն ապակւոյն). (Եզնիկ.։)
man-midwife, surgeon-accoucheur;
midwife, matron
Մեր ծնուցիչք սուրբ վարդապետք. (Մեկն. ծն.։)
jaw;
cheek;
edge;
frieze;
brim;
cornice;
parapet, breastwork;
ապտակ ածել ի —սն, հարկանել զ—ս ուրուք, to slap the face, to box the ear;
cf. Իջանեմ.
Այն ինչ դեռ տէգ մուրուացն ի վերայ գեղեցկատեսիլ վարդափթիթ ծնօտիցն բուսանէր. (Փարպ.։)
ԾՆՕՏ ասի նմանութեամբ եւ Զարդն շուրջանակի իբրեւ գօտի իւրաց. ծիր. եբր. զէր. թ. զէրնիզան. κυμάτιον (որպէս փոքր ալիք, ծածանումն) cymatium կամ -cium, limbus.
serpillum, wild thyme.
Կորդոյն կոչեցեալ արդ, կամ ծոթրին. (Վրդն. ել.։)
lemon thyme.
Կորդոյն կոչեցեալ արդ, կամ ծոթրին. (Վրդն. ել.։)
garden thyme.
Կորդոյն կոչեցեալ արդ, կամ ծոթրին. (Վրդն. ել.։)
fast, fasting, abstinence;
— կարգալ, to ordain a fast;
— ունել, to fast, to abstain from food;
լուծանել զ—ն, to break one's fast.
Ծոմ կարդացին, քրձազգած լինէին. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 47։)
that voyages or goes by sea, sailing;
ploughing the sea;
— լինել, to sail, to navigate;
— ընդ երկիր բերեալ լինել, to pass over the sea as if by a bridge.
Ծովագնաց ճանապարհորդ զմեղաւորս ասէ, եւ ցամաքընթաց զարդարսն. (Խոսր.։)
cf. Ծովագնաց.
Ծովագնաց ճանապարհորդ զմեղաւորս ասէ, եւ ցամաքընթաց զարդարսն. (Խոսր.։)
lord of the sea;
sea-king;
admiral;
մեծ —, փոխան —ի, երորդ —, high, vice-admiral, rear-admiral;
ատեան, խորհրդարան —աց, admiralty-board;
նաւ —ի, flag-ship.
Զի՞նչ արդեօք ասիցէ ծով, ծովակալ եղելոյ լակեդեմոնացւոց. (Պիտ.։)
cf. Ծովայած.
Խարդաւանօղ զծովայածուկն կապտօղ. (Մագ. ՟Ը։)
to turn into a sea, to fall into;
to inundate, to immerse, to cover with water.
Աշխարհս մեր ծովացաւ լցաւ մարդկութեամբ հովիտն. (Խոր. ՟Գ. 27։)
to cause to turn into a sea;
to inundate, to immerse.
Ծովացուցանել զվարդապետութեանն զխորութիւն. (Ագաթ.։)
cf. Ծուլանամ.
Առ ծնողս ծուլալ՝ ոչ աստուած, եւ ոչ մարդ միտս ունելով՝ խորհրդակից արդեօք լինիցի երբէք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
Եւ արդ ընդէ՞ր ծուլամք. (Ճ. ՟Ժ.։)
to make idle or slothful.
Զի մարդիկ ծուլացուցանիցէ խնդրելոյ յաստուծոյ զօգնականութեանս. (Եզնիկ.։)