to smut, to blacken;
to asperse, to defame, to slander;
— զարտեւանունս, to paint one's eyelids.
Որ լոկ դիւթեն, եւ ոչ կախարդեն, խանձել եւ մրել։ Խուզել, մրել, եւ աշխարհալուր ձաղել։ Գան արբցեն, խանձեսցին, մրեսցին. (Կանոն.։)
to smoke, to blacken with soot, to soil, to dirty.
to blacken with smoke or soot.
to murmur, to mutter, to mumble, to speak through the teeth;
to sing low, to hum, to murmur gently;
to grumble, to whine, to moan.
Առ մարդկօրէն խորհուրդսն, որ մրմնջեն մեզ, եթէ ոչ յօգուտ է հակառակ կալ ամենեւին ընդ դեւս. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
cf. Մուրտ;
պսակ —, myrtle-wreath.
Զարդարեալ ոստովք մրտենեօք (կամ նօք, կամ նովք). (Ճ. ՟Բ.։ Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։ Տե՛ս եւ Վստկ. ՟Մ՟Կ՟Ա։)
cf. Մուրտ;
պսակ —, myrtle-wreath.
Նման մեզ լինելով մրտի՝ տեսլեամբ, եւ փանաքութեամբ՝ վարդ. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Ե։)
proximity, nearness, neighbourhood.
Գործոց արդարոց մօտաւորութիւն՝ մեծաձայնութիւն է (առ) աստուծոյ. (Բրս. սղ.։)
bearded.
որպէս γενειήτης barbatus. Ունակ մօրուաց. մօրուեղ. կամ Դեռաբոյս մօրուօք. եւ ըստ յետին առմանս արդեօք ասի. (Եւս. քր. ՟Ա.)
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
Մինչեւ յետին շունչն՝ եթէ յանցանս ինչ հասանիցէ անկանել։ Մարթի, մինչ աստէն եմք, յարդէ ի ցորեան փոխել, որպէս ի ցորենոյ բազումք ի յարդ. (Ոսկ. մտթ.։)
to satisfy, to satiate, to sate;
կշտապինդ —, to surfeit, to cloy, to glut, to stuff, to gorge;
— զցասումն իւր, to vent one's wrath.
satisfying;
repletion;
satiety, disgust;
ի յագուրդ, for satiating;
յագուրդ ասել ագահութեան, to say I have had enough;
ուտել զյագուրդ, to eat one's fill;
— առնել ագահութեան, to glut one's avarice;
ի — փառամոլութեան իւրոյ, for satisfying his ambition.
Յագուրդ ընդունելութեանց։ Հաց արդեանց երկրի քո եղիցի յագուրդ։ Զվաստակս ձեր ո՛չ ի յագուրդ։ Ոչ լինէր ի յագուրդ. (Օր. ՟Լ՟Գ. 23։ Ես. լ. 23։ ՟Ծ՟Ե. 2. Անգ. ՟Ա. 6։)
cf. Յազածոյ.
Կնքաւոր մարդկանն յազածոյ միս ուտել տալ. (Եղիշ. ՟Գ։)
immolated, sacrificed.
Կնքաւոր մարդկանն յազածոյ միս ուտել տալ. (Եղիշ. ՟Գ։)
cf. Յախճապակի.
ՅԱԽՃԱՊԱԿ կամ ԱԽՃԱՊԱԿ. ψηπός, ψηφίς lapillus, calculus, scrupis. Խիճ ապակւոյ եւ ընտիր ընտիր քարանց ի յատակս կամ յորմս յեռեալ ի զարդ. որ եւ ՄԱՆՐԱԽԻՃ. մանրամասն. միւսիոն. լայնաբար՝ Ո՛ր եւ է յօրինուած ապակեղէն կամ կճեայ եւ ոսկեզօծ. խիճ, կիճ։
china.
Զյատակսն յախճապակեայ զարդարես. յն. լոկ՝ գեղեցկազարդես. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։)
Զյօրինմունս երանգոցն, եւ կամ զյախճապակեայ հարթարդակն յատակացն. (Պիտ.։)
audacious, venturesome, overhasty, inconsiderate, imprudent;
precipitately, headlong, furiously, impetuously, rashly, at a venture, or random, audaciously, insolently;
indiscreetly, without discretion or consideration;
— քաջութիւն, impetuous courage;
— խիզախել, to venture headlong, to expose oneself to great peril.
Միթէ պակասի արդեօք անուն թագաւորին ի նորա յախուռն (կամ շաղփաղփ) բանից. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
Յախո՞ւռն արդեօք զաւանդութիւնս այսպիսի ընկալաւ եկեղեցի. (Սարկ. հանգ.։)
to look at, to gaze upon, to look intently at;
to survey, to watch.
Տե՛ս իբրեւ զայծեամն զմտածութիւն մարդկան յականելով. (Նիւս. երգ.։)
Հրեշտակք յականեն զգործս մարդկան, եւ հանեն առ Աստուած. (Վահր. յայտն.։)
hyacinth.
ՅԱԿԻՆԹ ՅԱԿԻՆԹՈՍ. ὐάκινθος hyacinthus եւ χρυσόλιθος chrysolithus. գրի եւ ՅԱԿՈՒՆԹ, ՅԱԿԻՆԴ, ՅԱԿՈՒՆԴ. (յն. իա՛գինթօս. լտ. հիա՛չինթուս. թ. եագուտ) Ակն պատուական, է՛ որ երկնագոյն կապուտակ, է որ կարմիր ոսկեգոյն կամ դեղին, եւ է՛ որ կարմիր վարդագոյն։ Ոսկեգոյնն կոչի ըստ յն. եւ Ոսկեքար. Ոսկեակն.
Վարդս եւ մանուշակս, եւ շուշանս, եւ յակինթոսս. (Տօնակ.)
of Jacob or James.
Յուդա յակոբեան. (Շար.) որ եւ Թադէոս եղբայր Յակոբայ արդարոյ՝ եղբայր Տեառն կոչեցելոյ։
for, on account of, for the sake of, in consideration of.
Ըստ ամենայնի, եւ յաղագս ամենեցուն։ Յաղագս հարց եւ եղբարց մերոց, եւ այլն։ Որ յաղագս մեր մարդկան, եւ վասն մերոյ փրկութեան իջեալ ի յերկնից. (Պտրգ.։ Ժմ.։)
to salt, to season or flavour with salt.
Անապական ազդ երկնային՝ որ յաղեցեր զազգ մարդկային. աղ անուանեալ հայցմամբ գնդին՝ զիս յաղեսցես բանիւ քոյին. (Յիսուս որդի.։)
triumphal, victorious, triumphant;
triumpher, conqueror, subduer;
— լինել, to triumph over, to conquer;
to excel;
— երգ, triumphal song, epinicion.
Աղաչեմք չլինել յաղթական մերոց մեղացն քան զքոյ մարդասիրութիւնդ. (Խոսր.։)
Յաճա՛խ են չարիքս, այլ յաղթական են համայնից՝ հզօր ամենակալ՝ քոյդ մարդասիրութիւն։ Ախտից եւ մահու վշտաց տխրութեան ի հրամանէ էին յաղթականք։ Յաղթականք, եւ ոչ պարտելիք. (Նար. ՟Հ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)
to conquer, to vanquish, to overcome, to subdue, to subjugate;
to oppress, to vex, to torment;
— բանիւ, to convince, to confound, to abash.
Յաղթահարէին եգիպտացիք զորդիսն Իսրայէլի բռնութեամբ։ Կամ յաղթահարեցի՞ զոք ի ձէնջ։ Ո՞չ մեծատունք յաղթահարեն զձեզ։ Իբրեւ յաղթահարեցին որդիքն Իսրայէլի, արարին զքանանացին հնազանդս։ Տէր Աստուած մեր, մի՛ յաղթահարեսցէ զքեզ մարդ։ Բազուկ փառաց նորա յաղթահարեաց զջուրսն առաջի երեսաց նոցա։ Դրունք դժոխոց զնա մի՛ յաղթահարեսցեն.եւ այլն։
to desire to conquer;
to delight in strife or quarrelling, to dispute, to contest.
Ոչ ի գինարբունս եւ ի գռեհս զինուորական ինքեան յաղթասիրելով առընթեր կանանց եւ կնամարդեաց. (Պիտառ.։)
desire of victory;
love of contradiction, contentiousness, quarrelsomeness, pugnacity, fractious temper.
Երիտասարդացն գործոց զերեւումն յաղթասիրութեան ելոյծ. (Նիւս. ի սքանչ.։)
to vanquish, to overcome, to conquer, to subdue, to subjugate;
to surpass, to excel, to prevail over;
— պատերազմի, to conquer, to triumph;
— ցաւոցն, to overcome or master one's grief or sorrow;
— ամենայն դժուարութեանց կամ ներհակաց, to overcome all sorts of difficulties, to surmount every obstacle;
— անձին, կամ կրից անձին, to conquer oneself, to get the victory over self;
to overcome or subdue one's passions;
— ի դատաստանի, to gain one's cause.
Ամենայն արդար՝ առ մարդիկ է արդար. բայց յԱստուծոյ արդարութիւն՝ յաղթեալ է. (Իսիւք.)
frequent, continual, incessant;
prolix, long;
much, full, copious, abundant;
frequently, often, continually;
too much, too many;
—ք, continuity, perpetuity;
հացք —աց, shewbread.
Յաճախ կոչել, կամ անուանել, առնել, գործել, վարդապետել. (Խոր. ՟Ա. 21։ Խոսր.։ Նանայ.։)
cf. Յաճախագոյնս.
Յաճախագոյն վարդապետութիւն, կամ թիւ ժամանակաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 5։ Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Բազմագութ.
Զքաղցրն եւ զյաճախագութ հայր եւ զմարդասէր տէրն. (Սեբեր. ՟Ը։)
narrating many things;
dogmatical;
Stromata.
որ եւ ՅԱՃԱԽԱԲԱՆ. Ուր իցեն յաճախ պատմութիւնք՝ այսինքն ճառք եւ մեկնութիւնք վարդապետականք, որպիսի է մատեան Լուսաւորչին.
Յաճախապատում վարդապետութիւն Սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչի։ Գիրքս՝ որ կոչի Յաճախապատում. (Յճխ. վերնագր. եւ յիշատակ։)
obstinate, stubborn, self-willed, wilful, headstrong, sullen, restive;
tenacious.
Յոյժ առաւել քան զարարածոց բնութիւն յամառ է մարդկան անձնիշխանութիւն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Յամառ.
Յոյժ առաւել քան զարարածոց բնութիւն յամառկո՛տ է մարդկան անձնիշխանութիւն. (Գէ. ես.։)
cf. Յամառ.
Յոյժ առաւել քան զարարածոց բնութիւն յամառկո՛տ է մարդկան անձնիշխանութիւն. (Գէ. ես.։)
out of the way, unseasonably, beside the question.
Ապա թէ ոչ՝ յամբո՞յր եւ յախո՞ւռն արդեօք զաւանդութիւնս այսպիսի ընկալաւ եկեղեցի. (Սարկ. հանգ.։)
on all sides, from all parts.
Ի ձեռն մարդկութեանն՝ զոր էառ, յաճախեաց յամենուստ փառաւորութիւն աստուածութեանն. (Գէ. ես.։)
despising, scorning, contemning;
despite, disdain;
outrage;
— ասել, to injure, to outrage, to affront;
to curse.
Պարտաւորիչք արդարոց եւ որդիք յայպանասի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ. տե՛ս եւ ՟Ժ՟Գ։)
evident, clear, manifest, plain, palpable, obvious;
evidently, obviously, plainly, clearly, manifestly;
cf. Յայտնութիւն;
— է, — իսկ է, it is evident, clear;
— իմն է, naturally, of course, certainly;
այս — է զի, it is certain that;
ապա — ուրեմն է, it is therefore clear that;
— or ի — գալ, to appear, to be manifested, made known, evident, to be discovered or disclosed;
— ածել, առնել, to declare, to make manifest, to display, to put or set forth, to show, to prove;
to signify, to name;
— առնել զընդունելութիւն, to acknowledge the receipt of.
Հրէից եւ հեթանոսաց, յայտից եւ անյայտից, արդարոց եւ մեղաւորաց. (Մխ. ապար.։)
Հնազանդեալ է նմա ամենայն, յայտ է թէ բաց յայնմանէ՝ որ հնազանդեցոյց նմա զամենայն։ Զի օրինօքն ոչ ոք արդարանայ առաջի Աստուծոյ, այն յայտ իսկ է, զի արդարն ասէ ի հաւատոց կեցցէ.եւ այլն։
narrated or narrating clearly;
expounding clearly;
evidently, clearly;
— առնել, to narrate clearly;
to explain, to expound.
Վարդապետք յայտապատումք եւ առակախօսք. (Նար. երգ.։)
declaratory;
distinctive, characteristic;
demonstrator;
denominator;
exponent.
Այն՝ որ ասէ ոք, թէ յառաջ կամ զկնի, այս նշանակ յայտարար է մտաց մարդկութեան ժամանակս երեւեցուցանելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
very well known.
ՅԱՅՏԵՐԵՒԱԿ կամ ՅԱՅՏԵՐԵՒԱԿԻ. Յայտնի երեւեալ. բացերեւ. քաջայայտ. արդէն ծանուցեալ.
expounder, interpreter.
Քահանայք յայտնաբանիչք են Աստուծոյ։ Աստուածայինն քահանայապետ յայտնաբանիչ է աստուածպետականացն արդարութեանց. (Դիոն. թղթ. եւ Դիոն. եկեղ.։)
explanation, exposition.
Յայտնաբանութիւն ասէ զվարդապետութիւն խորհրդոց յայտնութեան. (Մաքս. ի դիոն.։)
Յայտնաբանութիւն ասացելոցն (Սուրբ Գրոց), կամ գերազարդիցն զարդուց, կամ անուանց նոցա։ Յայտնաբանութիւնք հոգեշարժ զօրութեանն աստուածաբանիցն. (Դիոն. ստէպ։)
to reveal, to disclose, to discover, to unveil, to unmask, to publish a secret, to make public;
to manifest, to declare, to explain, to expound, to set forth, to state, to expose;
to signify, to notify;
to utter, to express;
— զմիտս, զկարծիս իւր, to manifest one's designs, intentions, thoughts or opinions, to declare oneself, to speak out;
— զանձն, to manifest oneself, to make oneself known.
Յայտնեցից նոցա զհնչիւն խաղաղութեան եւ զհաւատս։ Յայտնեաց զփառս իւր։ Յայտնեցի զանուն քո մարդկան։ Գիտութիւնն Աստուծոյ յայտնի է ի նոսա, քանզի Աստուած իսկ յայտնեաց նոցա։ Ծածկեցեր յիմաստնոց, եւ յայտնեցեր տղայոց։ Չէ՛ ինչ ի ծածուկ, որ ոչ յայտնեսցի։ Զի եւ կեանքն Յիսուսի ի մարմինս մեր յայտնեսցին։ Յայտնեցաւ հրեշտակաց.եւ այլն։
evidence, manifestation, enunciation;
disclosing, unveiling;
apparition;
revelation, Apocalypse;
Epiphany, Twelfth-day, Twelfth-night;
coming, appearing of our Lord;
divine oracle;
ծածկուկ —ք, the Apocrypha.
Յայտնութիւն գործոց՝ կատարումն մարդոյ. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 29։)
cf. Յանգ.
Որք գաւազանաւ են յանգաւորք. (ծայրագոյն վարդապետք) (Երզն. քեր.։)
to complete, to finish, to end;
to render suitable, to adapt, to accommodate;
to appropriate;
to accord;
to put into rhyme.
Վաղազրաւ կենօքն զիւրն յանկեաց աւուրս։ Մեղսամակարդս գազան զանողորմս յանգէ (կամ յանդէ) գործ. (Պիտ.։)
Պատշաճ յաղագս երիտասարդութեան տեսեալ՝ ի նա յանկեցուսցեն յերկուցն, եթէ անսան. (Մխ. դտ.։)
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
Վաղազրաւ կենօքն զիւրն յանկեաց աւուրս։ Մեղսամակարդս գազան զանողորմս յանգէ (կամ յանդէ) գործ. (Պիտ.։)
Պատշաճ յաղագս երիտասարդութեան տեսեալ՝ ի նա յանկեցուսցեն յերկուցն, եթէ անսան. (Մխ. դտ.։)
Մարդասիրագոյն եւս յանկիցէ ի ձեզ. (զիմոց բարուց զկնի հայեցեալ. ՟Բ. Մակ. ՟Թ. 27։)
to draw on, to win, to attract, to charm, to captivate, to reconcile, to conciliate, to appease, to calm;
to conclude, to terminate, to finish;
յինքն — զսիրտս, to steal hearts, to win, to conciliate;
յինքն — զոք, to win or bring over.
Զձիս եւ զջորիս յանգուցանէք, եւ ցմարդ պատկեր Աստուծոյ ասէք, յո՛տն կաց. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Զամուսնութիւն յարդարեաց, եւ առ ծնգեալսն սիրելութեամբ զկեանսն յանգոյց. յն. ընդելացոյց. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
speaking audaciously.
Անզգամս կոչէ զյանդգնախօսս ի մարդկանէ, որք լիրբ եւ անկարգ բանս բերեն արտաքս ի յաւելուածոյ սրտից իւրեանց. (Լմբ. առակ.։)
cf. Յանդգնեցուցանեմ.
Այլ եւ գլխատել յանդգնեցուցանէր վասն զարդարն խօսելոյ. (Սարկ. հանգ.։)