Christipara, Mother of Christ.
· Calfa
Աստուածածին ոչ գոլ ասելով (նեստորի) զսուրբ կոյսն, այլ քրիստոսածին, յաւէտ զի մարդածին։ Աստուածածին է ծնօղն. իսկ քրիստոսածին ոչ երբէք ուրեք ասելի է։ Որպէս ի դէմս քրիստոսի՝ փոխեցաք զքրիստոսածին, եւ ասացաք աստուածածին. (Պրպմ. ձ։ Դամասկ.։ Լմբ. առ յոյնս.։)
warring against J.-C, antichristian.
· Calfa
χριστομάχος christi adversarius. Որ մարտնչի ընդդէմ քրիստոսի՝ ուրանալով զաստուածութիւն նորա, եւ այլն.
honoured by J.-C.
· Calfa
Մեծարեալի քրիստոսէ. աստուածապատիւ, կամ մեծարօղ զքրիստոս, եւ զայլս յանուն քրիստոսի.
near unto J.-C.
· Calfa
Որ մերձ է առ քրիստոս. աստուածամերձ. աստուածահաճոյ.
offered, consecrated to J.-C, holy, divine.
· Calfa
Դարձուցանել զնոսա ի քրիստոսանուէր օրինացն յանօրէն օրէնս իւրեանց։ Քրիստոսանուէր մերն աստուածային դաւանութիւն։ Որ քրիստոսանուէր կոչմամբն ծագեցար ոպէս զարեգակն. (Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ա.։ Շար.։)
crowned by J.-C.
· Calfa
Քրիստոսապսակ աստուածասէր արքայիդ հոռոմոց էմմանուէլի. (Շ. թղթ. եւ Գր. տղ. թղթ.։)
Ի գուրգենայ աստուածասէր քրիստոսապսակեալ արքայէ. (Նար. երգ.։)
Աստուածազարդ քրիստոսապսակեալ փայտ սուրբ։ Երկրպագեալ աստուածազարդ քրիստոսապսակեալփայտի խաչին. (Անյաղթ բարձր.։ Արծր. ՟Դ. 11։)
fond of J.-C., loving J.-C, devout, pious.
· Calfa
φιλόχριστος amans et studiosus christi. Սիրօղ քրիստոսի. աստուածսէր. բարեպաշտ քրիստոնեայ.
piety, love of Christ.
· Calfa
Սիրելն զքրիստոս. քրիստոսասէրն գոլ. աստուածասիրութիւն. Յաղագս ղազարու քրիստոսասիրութեանն նորոգ է (զնա քրիստոս) ի գերեզմանական անշնչութենէն։ Ծանուցին ի ձեռն գրոյ թագաւորի՝ զքրիստոսասիրութիւնն իւրեանց։ Ոչ բաժանեալ ի քրիստոսասիրութիւն եւ յարծաթսիրութիւն։ Միայն զքրիստոսասիրութիւնն ունելով պատճառս. (Մամբր. ՃՃ.։ Վանակ. հատ.։ Վրդն. պտ։)
crucifying J.-C.
· Calfa
χριστοκτόνος christi interfector. Սպանօղ քրիստոսի. աստուածասպան. խաչահանու.
hating, detesting J.-C.
· Calfa
μιστόχριστος qui christum odit. Ատեցօղ քրիստոսի. աստուածատեաց. գործօղն եւ գործեալն առ ատելութեան քրիստոսի.
transmitted, given or taught by J.-C.
· Calfa
Զարանց աստուածասիրաց քրիստոսաւանդ հրահանգելոց ճշմարտութեանն. (Ագաթ.։)
having received J.-C.;
bound up in J.-C.
· Calfa
Որոյ ընկալեալ է յինքն զքրիստոս. քրիստոսակիր. աստուածընկալ. Զի հոգելից եւ քրիստոսազգեաց եւ քրիստոսընկալ լինիցիս։ Սա առնէ զքրիստոնեայս եւ քրիստոսընկալս։ Զքրիստոսընկալ սուրբ խաչն. (Մանդ. ՟Ի՟Բ։ Լմբ. ստիպ.։ Յհ. կթ.։)
chronicle;
chronological.
· Calfa
Յուզեցի ի քրոնիկոնն, եւ ոչ գտի։ Ոչ միայն ի քրոնիւոնացն, այլեւ յաստուածայնոցն գրոց. (Նչ. եզեկ.։)
aiding, assisting, helping, auxiliary;
aid, helper, assistant, adjutant, coadjutor, colleague;
— զորք, auxiliary forces, reinforcements, auxiliaries;
— լինել, to help, to aid, to give help to, to succour;
— լինել միմեանց, to help one another;
— իւր առնուլ, to profit by, to avail oneself of զխաւար — առեալ, under cover or favour of the darkness.
· Calfa
Արտասուք դմա օգնական ըստ դմա։ Բայց ադամայ ոչ գտաւ (ի կենդանիս) օգնական նման նմա։ Անուն երկրորդին եղիազար. ասէ, աստուած հօր իմոյ՝ օգնական իմ։ Օգնական ի թշնամաց եղիցես նմա։ Որ ոչ արար զաստուած իւր օգնական։ Խաղաղութիւն քեզ, եւ խաղաղութիւն օգնականաց քոց։ թագաւորք օգնականք նորա։ Օգնական լինել (ի պատերազմի)։ Որպէս ձիւնաբեր ամարայնի՝ տօթացելոց օգնական է (այսինքն օգնէ, օգտէ. ὡφελεῖ prodest ) եւ այլն։
cf. Օգնեմ.
· Calfa
Բոլորեցունցն աստուած՝ իւրայոցն օգնականեաց բաւականապէս.
to aid, to succour, to assist, to second, to back;
to be good for, to serve, to favour, to sustain;
— միմեանց, to help one another.
· Calfa
Օգնեաց քեզ աստուած իմ։ Ոչ ոք էր՝ որ օգնէր նմա։ Յարիցեն օգնեսցեն ձեզ։ Ողորմութիւն քո տէր օգնէր ինձ։ Յօգնել ինձ նայեա՛ց.եւ այլն։
utility, profit, interest, advantage, emolument, gain, lucre;
useful, advantageous;
great, much;
v. imp. — or յ— է, օգտի է, են, it is good for, it is useful, profitable;
գտանել զ— իւր, to find one's interest;
— քաղել, to derive or reap benefit from;
— լինել, to be useful, advantageous, to serve;
յ— արկանել, յ—ի կիր or ի վար արկանել, յ— անձին վարել, յ— իւր շրջել, առնուլ, to profit by, to avail oneself of, to turn to account, to turn to the best account;
յաչս դնել զամենայն ի շահ օգտի անձին, to sacrifice all to one's interest;
վասն օգտի քո է, յ— քոյին է, it is for your good, for your interest;
զ— ժամս աւուրն, the greater part of the day;
cf. Շահ.
· Calfa
Միայն օգտիցն եւեթ հայիք, զոր ընդունիք յաշխարհացն՞ Յայլոց օգտէ եւ յաշխատութենէ հեռի գտանել՞ Ո՛րքան օգտից եւ շնորհաց առ յաստուածոյ. (Փարպ.։ Ոսկ. յհ.։ Խոսր.։)
useful, profitable, advantageous, favorable.
· Calfa
մարմնոյ կրթութիւն առ սակաւ ինչ օգտակար է. իսկ աստուածապաշտութիւն առ ամենայն ինչ օգտակար է։ Այն է բարի եւ օգտակար մարդկան։ Ամենայն գիրք աստուածաշունչք եւ օգտակարք։ Ոչինչ զանգիտեցի յօգտակարացն չպատմել ձեզ։ Օգտակար առողջութեամբ. քաջառողջաբար. եւ այլն։
to profit, to boot, to be advantageous or profitable, to fructify.
· Calfa
Մի՛ համարիր ասէ, եթէ յապաղումն օգտեսցէ ինչ զպատժաւորն։ Զձեզ ինքն եւ զընկերսն օգնել։ Ոչ զի ի մէնջ օգտի (աստուած), այլ զի զմեզ օգտիցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
cf. Օգուտ.
· Calfa
Վասն զի աստուած է, ոչ գոն նորա ընդդէմք, այլ յամենայն կողմանց ամենայնիւ օգտութիւնք երեւին. (Եղիշ. խաչել.։)
flying in the air, very swift, like the wind.
· Calfa
Պօղոս ամպ եցոյց զայս օդաթռիչ եւ վերամբարձեալ յաստուածն՝ կառս. (Նար. յովէդ.։ Ագաթ.։)
cf. Օթանոց.
· Calfa
Մսրին նման երկնանման՝ յորում եգաւ աստուած բանին, լիցին եւ սիրտք մեր արժան՝ լինել նմին օթարան. (Տաղ.։)
cf. Օթեվանիմ.
· Calfa
Տաղաւար՝ ուր աստուած օթեցաւ։ Չարութիւն մի՛ օթեսցի ի սիրտս միանձանց. (Լմբ. վերափոխ.։ Նեղոս.։)
aid, succour, assistance, support, protection.
· Calfa
Օժանդակութեմբն աստուծոյ՝ մատչելի է ի սկիզբն աստուածաւանդն գործոյ։ Քոյով օժանդակութեամբ թեթեւ թռուցեալ վերաբերեր։ Լքելոյս օժանդակութիւն։ Ո՛չ է աւազան կատարեալ առանց օծման օժանդակութեան։ Ունիս այլովք լնուլ զպէտս այնոցիկ՝ օժանդակութեամբ այնմ, որ ունի բանալ եւ լնուլ զպէտս հայցողին. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. բարձր.։ Նար. ՟Ձ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։ Իգն.։)
to anoint;
to consecrate;
— ոսկւով, to gild;
— արծաթով, to silver;
— զանձն իւղով անուշիւ, to pomatum, to perfume one's person.
· Calfa
Եթէ քահանայապետն օծեալ՝ մեղանչիցէ։ Որ է ինքն յազգէ քահանայիցն յօծելոց սակի։ Առնել ողորմութիւն ընդ օծելոյ նորա ընդ դաւթի։ Յօծեալս իմ մի՛ մեղանչէք։ Օծեալն տեառն։ Փրկել զօծեալս քո։ Այսպէս ասէ տէր աստուած զօծեալն իւր զկիւրոս.եւ այլն։
snake-shaped, snaky;
full of turnings & windings, going or running winding about, zigzag, crankling;
zigzag, crankle.
· Calfa
Ձեւ բնաւոր օձին ըստ հինգ թագաւորազն՝ կրկնելովն, կապէ զնոսա յեսու զհնգետասեան օձաձեւսն։ Թիւ թագաւորացն օձաձեւ էր, զձեւն կոխեաց։ Եթէ կամի (ոք), օձաձեւ լինի. եւ եթէ կամի, աստուածաձեւ։ Ինքն զինքն օձաձեւ արար. (Եղիշ. յես.։)
deceived by the serpent.
· Calfa
Զնոյն եւ յոհան իմաստասէր ասէր, ո՛չ օձապատիր մերկացելոյն ի փառաց տերեւապատն ադամայ համեմատի երկրորդ ադամ, այլ աստուածածին. (Պիտառ.։)
s. adj. stranger;
foreign;
remote, distant;
other;
extraordinary, strange;
vainly, in vain, unjustly, wrongfully.
· Calfa
Աստուածք օտարք։ Զհետ աստուածոց օտարաց։ Բուռն հարին զաստուածոց օտարաց։ ՔՕտարք կերիցեն։ Թողցեն օտարաց։ Յազգաց օտարաց։ Յորդւո՞ց իւրեանց՝ թէ յօտարաց։ Խունկ օտար։ Հուր օտար։ Կարաս ծակ է տուն օտար։ Օտար համարեալ ի քումմէ զօրութենէ։ Որպէս թէ օտար ինչ իրք ձեզ դիպցին։ Յօտարքն լերինս կարճէր ի կենաց.եւ այլն։
Որ ինչ ի զգալիս արեգակն, յիմանալիսն աստուած, ասաց ոմն յօտարացն. (Առ որս. ՟Է։)
fond of strangers, hospitable.
· Calfa
Ո՛չ է ամենայն կենցաղս հաւասար, զի աբրահամ օտարասէր էր, եւ աստուած էր ընդ նմա. (Վրք. հց. ձ։)
kindness to strangers, hospitality.
· Calfa
Հոգ տարցեն աստուածապաշտութեան. (միանգամայն եւ օտարասիրութեան. Փիլ. լին.։)
strange foreign, alien;
new, strange, extravagant;
diverse, different.
· Calfa
Կամ Օտար եւ սուտ աստուածք. օտարոտիս։ Բարկացուցին զիս օտարոտւովք, կամ սնոտւովք օտարոտւովք։ Սիրէր զօտարոտիս, եւ երթայր զհետ նոցա։ Օտարոտի իմն դից թուի պատմիչ լինելոյ. եւ այլն։
condition of a strange;
alienation, estrangement, separation;
unlikeness, difference;
strangeness, extravagancy;
elimination, proscription;
absence, pilgrimage;
abroad, foreign lands.
· Calfa
Խնդրել ի մարդկանէ փսուս՝ ցոյց է անհաւատութեան, եւ աստուածպաշտութեան օտարութիւն։ Չարութիւն են, եւ օտարութիւն ասբտուծոյ։ Ցամենայն ախտաւոր ցանկութեանց օտարութիւն։ Զքրիստոսի փոխան զինելն օտարութիւն ի նմանէ համարեցաք. (Բրս. հց.։ Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։ Լմբ. պտրգ.։)
Ephionithes, daily baptists.
· Calfa
Զաղանդն բառնայ զօրամկրտչացն զեբենացւոց, որք զջուրն աստուած պաշտեն յաղագս լուացութեան. (Տօնակ.։)
law;
precepts;
faith, religion;
constitution;
rule, regulation;
right;
principle, maxim;
usage, uses, custom;
institution;
condition, fashion, mode;
district, canton, province;
— աւետեաց, guerdon or gift to a bringer of good news;
—ք քահանայապետականք, decretals;
հմուտ քահանայապետական օրինաց, decretalist, canonist;
—ք կանանց, menses, menstrua, catamenia;
—ք, or Գիրք Բ. օրինաց, or Երկրորդումն օրինաց, Deuteronomy;
—ք ազգաց, the law of nations;
—ք մտաց, principles;
— պատուոյ, decoration, insignia, badge;
—ք անօրէնք, corrupt practice, abuses;
—ք հզօրադունին, the law of might, the good old rule;
հակառակ or ընդդէմ օրինաց, against all rule, illegally;
աստուածային՝ յաւիտենական՝ բնական՝ քաղաքական՝ զինուորական՝ հին՝ նոր՝ աւետարանական՝ գրաւոր օրէնք, divine, eternal, natural, ancient, new, evangelical, written, civil, military law;
according to law, legally, legitimately, lawfully;
duly, suitably, regularly, properly;
խնդրել —ս, to come to Communion;
տալ —ս, to administer the Sacraments, to communicate;
արժանի լինել օրինաց, to be worthy of receving the Sacrament;
—ս դնել, հաստատել cf. Օրինադրեմ;
—ս դնել, to dictate or lay down laws;
to give laws to, to prescribe laws;
—ս տալ, to give laws;
պահել զ—ս, to keep, to obey the laws;
ընդ օրէնս համարել, to lay down or state as a principle;
խոտորել յօրինաց, to swerve, to depart or deviate from the laws;
զանցանել օրինօք, to transgress, to violate the law;
բառնալ՝ ջնջել զօրէնս, to abolish, to repeal, to abrogate a law;
բազում օրինօք հակառակիլ, to resist or oppose in many ways;
լինել ի կանանց օրինի or ի կանանց —ս, to have the menses;
ի կանաց օրինաց պակասել, to cease to be after the manner of women;
եթէ — իցէ ասել, if it may be said;
— է, it may be, it is allowed, one may;
— էր նմա, he was allowed to;
— էր քեզ, you might;
օրէ՞ն իցէ, իցէ՞ —, is it allowed to ? չէ —, it is not permitted to;
յետ օրինացն կցորդութեան, after the Holy Communion;
—ս իւր կալեալ էր, he holded as a maxim or principle;
—ս կարծեցին անձանց, they believed themselves permitted to.
· Calfa
law-giver, law-maker, legislator;
cf. Օրէնսդրական.
· Calfa
νομοθέτης legislator. որ եւ ՕՐԻՆԱԴԻՐ. Օրէնսդրիչ. տէր օրինաց աստուած. եւ մարդ դնօղ օրինաց բանիւ կամ գրով, հրամանաւ աստուծոյ կամ անձամբ անձին. կանոնագիր. սահմանագիր.
cf. Օրինագրութիւն.
· Calfa
Ով ասի ի նախնիթագաւորացն եղեա բարի օրէնսդիր, որոյ տակաւին եւ այժմ օրէնսդրութիւնքն կան եւ մնան՝ իբրու աստուածային գոլով. (Պղատ. մինովս.։)
dinner bespoke for a certain day;
days earning's or wages.
· Calfa
Քորեպիսկոպոսունք մի՛ իշխանիցեն. զդուռն եկեղեցւոյն փակել եւ խափանել զաստուածային աղօթիցն ժամ վասն երեւելի ընթրեաց.
cf. Օրէնսդիր.
· Calfa
Օրինագիրն աստուած։ Օրինագիրդ՝ ըստօրինին մտեր ընծայ ի տաճարին։ Ինքն օրինագիր, եւ ընդ օրինակաւ. (Շ. մտթ.։ Յիսուս որդի.։ Մաքս. ի դիոն.։)
Ըստ աստուածագործ սրբութեան օրինադիր կրօնից. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 25։)
νομοθέτης legislator. Օրէնսդիր. դնօղ եւ սահմանօղ օրինաց, աստուած, կամ մարդիկ. եւ Տուօղ կանոնայ տնօրէն.
fulfilling, observing or keeping the law.
· Calfa
Աստուածասէր թագաւորն օրինապահն կալով։ Օրէնսգիրքն եւ օրինապահքն։ Օրինապահքն պսակեցան։ Օրհնէ աստուած զօրիապահսն, եւ անիծէ զյանցաւորսն. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Գ. ՟Թ։)
extremity, last moment, agony, death;
fate, destiny, fatality;
— մահու, the point of death, deaths-door;
յ— իւր ճեպել, to run to one's ruin;
ժամանէ յ— վախճանին, his last hour is at hand.
· Calfa
to sing hymns, to bless, to exalt, to give praises.
· Calfa
Ընդ հօր եւ ընդ հոգւոյն սրոյ (զորդին) օրհնաբանէ։ Քրիստոս աստուած՝ օրհնաբանեմք զքեզ։ Օրհնաբանեմք յաւուր քո ծննդեան։ Անեղծական կենդանեօք նա օրհնաբանի. (Խոսր.։ Շար.։ Նար. կուս.։)
Արդ զայսոսիկ փափագէ բանս օրհնաբանել զնախախնամութեանն յայտնաբանականսն ատուածանունութիւս։ Բան օրհնաբանի աստուած առ ի սրբազանիցն ասացելոց (Դիոն. ածայ.։)
benediction, praise, canticle, hymn.
· Calfa
Զայսոսիկ զգերագոյնս օրհնաբանութիւնս երկնայնոցն իմացութենց, յորում յաղագս աստուածայնոցն օրհնաբանութեանց ... ցուցաք. (Դիոն. եկեղ.։)
to bless, to shower down or bestow blessings on;
to bless, to consecrate, to offer;
to bless, to glorify, to sing hymns, to praise;
to bless, to prosper, to speed;
to salute, to greet;
to curse, to blaspheme;
— զսեղան, to say grace, to ask a blessing;
— զոք յերեսս, to curse a person to his face;
ո՞չ օրհնեցի զքեզ, didnt I curse you nicely ?
· Calfa
Օրհնեաց զնոսա աստուած, եւ ասէ, աճեցէ՛ք եւ բազմացարու՛ք։ Օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ, եւ սրբեաց զնա։ Օրհնեցից զքեզ, եւ եղիցիս օրհնեալ։ Օրհնեցից զօրհնիչս քո։ Այո՛ օրհնելով օրհնեցից զքեզ.եւ այլն։
Օրհնեա՛ անձն իմ զտէր։ Օրնեցէք մանկունք զտէր, Երկիր պագի տեառն, եւ օրհնեցի զտէր աստուած տեառն իմոյ աբրաամու։ Ի մէջ եկեղեցւոյ օրհնեցից զքեզ։ Օրհնեսցու՛ք զտէր, զի փառօք է փառաւորեալ.եւ այլն։
Յերեսսիսկ օրհնիցէ զքեզ։ Օրհնեցեր զաստուած եւ զարքայ. օրհնեաց նաբովթ զաստուած եւ զարքայ. (Յոբ. ՟Ա. 11։ ՟Բ. 5։ ՟Գ. Թագ.։ ՟Ի՟Ա. 10։ 13։)
cf. Օրհնիչ.
· Calfa
Օրհներգուն դաւիթ ասէ։ Զոր աստուածաշունչ ձայնն նուագեաց օրհներգուին (կամ օրհներգոյին կամ օրհներգոյն) դաւթի։ Օրհներգուք գոլովտեառն ընդ դաւթայ. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Կ՟Ա։ Երզն. մտթ.։)
Թաշտօնեայս աստուածայինկամացն ... ամենեցուն արարչին օրհներգուս. (Առ որս. ՟Է։)