cf. Պտոյտք.
Ահագնութիւնք ... տիեզերապատ պտուտկացն պիսիդոնի (այսինքն ծովու). (Նար. խչ.։)
tax-gatherer or collector.
Բառ յն. πράκτωρ, πρακτήρ actor, exactor, quaestor. Գործակալ. հարկահան. հարկապահանջ.
leck.
ԱՅԳՒՈՅ ՊՐԱՍ դնի ի Բժշկարանի, որպէս արաբ. նապաթի. եւ յն. ἁμπελοπράσον porrum agreste.
praetor;
praetorium, judgment seat or hall;
General's tent.
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
Առանց կապանաց՝ աներկիւղ խորհրդով որ ոչ յողդողդի, պրկեալ էր առ աստուած ռաղօթս եւ ի խնդրուածս։ Ի կոճեղ մտանէին եւ պրկեալ լինէին զծակովքն յերկոսին ոտսն. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 7 եւ 1։)
woven of rushes with pitch.
Մովսէս պրտուամած տապանաւ ընկեցաւ ի գետ. (Լծ. կոչ.։)
made of rush or papyrus;
rush-mat;
rush-garments;
— թուղթ, papyrus-scroll.
Առ մայրն տապանակ պրտուեայ. (Ել. ՟Բ. 3։)
Պրտուեայ տապան. (Շ. այբուբ.։ եւ Վանակ. հց.։)
Պրտուեղէն տապանակ. (Տօնակ.։)
reservoir, basin.
Ուղղեն զջուրն (անձրեւի) ի յաման ուրեք իբր ի պրքէ. եւ անդ յստակի ի պղտորութենէն, եւ ապա մտցէ ի ջրատունն. (Վստկ. ՟Է։)
cf. Պօզլախ.
Գովելիք (ձիոց) ի գոյներն երեք են. պղատոն իմաստունն (գովէ նախ) զպոզն, եւ ի յետ զհնդիկն, եւ ապա զքումայթն. (Վստկ. ՟Յ՟Է։)
heathen feasts.
Ջաշանց. դիւապաշտ, կամ դիւանուէր։
cf. Ջախջախանք.
ՋԱԽՋԱԽԻՒՆ ՋԱԽՋԱԽԻՔ ՋԱԽՋԱԽՈՒՄՆ. Ջախջախելն, եւ իլն. ջախջախանք. կոտորումն. խորտակումն. եւ Ճապաղիք արեան.
Յապականութիւն դարձոյց զբազում քաղաքս, եւ արեան ջախջախիս արարեալ զդասս հաւատացելոց. (Ուռհ.։)
cf. Ջախջախիւն.
ՋԱԽՋԱԽԻՒՆ ՋԱԽՋԱԽԻՔ ՋԱԽՋԱԽՈՒՄՆ. Ջախջախելն, եւ իլն. ջախջախանք. կոտորումն. խորտակումն. եւ Ճապաղիք արեան.
Յապականութիւն դարձոյց զբազում քաղաքս, եւ արեան ջախջախիս արարեալ զդասս հաւատացելոց. (Ուռհ.։)
burning or shining like a torch.
Արեգակն ոչ ապականի այլ ընկղմի ի ջահաբորբոք փառացն քրիստոսի. (Մեկն. ղկ.։)
bearing or carrying light, luminous, splendid.
ՋԱՀԱԶԳԵԱՑ ՋԱՀԱԶԳԵՍՏ. λαμπαδηφόρος, δᾳδούχος qui lampadem gestat, facem gestans, lampade fulgens. Որ զգեցեալ է զլոյս մեծ. եւ Կրօղ յինքեան կամ ի ձեռին զջահ, զմոմեղէն. լուսազգեաց. լուսակիր. ընդունարան լուսոյ. լուսապայծառ.
Գնայի ընդ ոմն ջահազգեաց՝ ընդ ճանապարհ, ընդ որ ոչ էին ընթացեալ։ Տես զիս դարձեալ ընդ նա, որ ջահազգեստն էր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Ջահազգեաց.
ՋԱՀԱԶԳԵԱՑ ՋԱՀԱԶԳԵՍՏ. λαμπαδηφόρος, δᾳδούχος qui lampadem gestat, facem gestans, lampade fulgens. Որ զգեցեալ է զլոյս մեծ. եւ Կրօղ յինքեան կամ ի ձեռին զջահ, զմոմեղէն. լուսազգեաց. լուսակիր. ընդունարան լուսոյ. լուսապայծառ.
Գնայի ընդ ոմն ջահազգեաց՝ ընդ ճանապարհ, ընդ որ ոչ էին ընթացեալ։ Տես զիս դարձեալ ընդ նա, որ ջահազգեստն էր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
diligence, care, study, work;
զուր —, labour lost, labour in vain;
— դնել, տանել, յանձին ունել cf. Ջանամ.
Աշխատութիւն միայն եւ ջան շահիս անտի։ Զի՞նչ ջան է ասել զմեղսն, եւ առնուլ զթողութիւն։ Դադարեսցուք յանօգուտ ջանիցն. (Վեցօր. ՟Ա։ Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ։ Ածաբ. ժղ.։)
apologist, advocate, defender, protector, patron;
— լինել՝ կալ՝ մտանել cf. Ջատագովեմ.
Նինուէացիքն ապաւինեցան ի պահս, եւ եղեւ նոցա ջատագով՝ խօսելով առաջին դատաւորին. (Եփր. պհ.։)
apology, defence, protection, justification, excuse, pleading.
Եթէ չմիաբանցի արդիւնքն բանիցն, ապա ի զուր է ջատագովութիւնս։ Բարի են մեզ ջատագովութիւնքն՝ որոց աստ արարք ողորմութիւն։ Զարմանալի ջատագովութիւն ջատագովութիւն տացէ ի վերայ ճշմարտին ... Զջատագովութիւնդ կեղծաւորելով՝ կարծիս արդարութեան զանձամբ կամիք արկանել. (Սեբեր. ՟Ը։ Ոսկ. ննջ.։ Իսիւք.։)
to cut or break in pieces, to undo, to break, to shatter, to smash;
to kill.
Ընկեցեալ ի կղզի ինչ անապատ՝ ջարդեաց զնաւն. (Խոր. ՟Գ. 30։)
to warm, to heat, to make hot or warm;
to boil;
կարի իմն —, to overheat;
— զանկողին, to warm a bed.
Ջեռուցանել տապակս եւ կատսայս ... ջեռուցին պատրաստեցին։ Ի տապակսն ջեռուցեալո իջուցանել։ Արկցեն ի սանս ջեռուցեալս։ Ընդ ջեռուցանել արեգական։ Ջեռուցից զնոսա որպէս ջեռնու արծաթ։ Արկցէ յերկիր զձուս իւր, եւ ջեռուսցէ ընդ հողով։ Ջեռուցանէր զարքայ, եւ պաշտէր զնա.եւ այլն։
to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.
Առ պատկերսն ջերանէին մարդիկ (կռապաշտութեամբ). (Սեբեր. ՟Ը։)
very hot;
impassioned, ardent, fervent;
warmly, eagerly, fervently, passionately.
Տեսանէր զնոսա ջերմագոյն յաստուածապաշտութիւնն. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Գորովագութ.
Պողոս ջերմագութ սիրովն, եւ հանապաղ խաչակցելովն՝ բերան քրիստոսի կոչեցաւ. (Պիտառ.։)
warm, ardent.
Ի ջերմականն գետի (կամ գետնի) ապառաժին բնակէր. (Մագ. ՟Ծ՟Զ։)
cf. Ջերանիմ.
ՋԵՐՄԱՆԱՄ. πυρέσσω, -ττω febricito, febri laboro. Տապանալ ջերմամբ. կրել զտենդ. ջերանիլ յախտս. ջերմատիլ. տենդիլ.
very hot, ardent, burning, boiling;
warm, foil of warmth, fervent, impassioned, affectionate, very tender;
all hot, piping hot;
quite fresh or new;
warmly, ardently, eagerly, fervently.
Սկիզբն առնել ճանապարհին ջերմաջերմ հաւատով. (Եւագր. ՟Ժ։)
Որ այնպէս ջերմաջերմ խաղապատէին։ Վրէժ առ ի ծառայէն ջերմաջերմ. (Ոսկ. մտթ.։)
warm, ardent;
devout, fervent.
ՋԵՐՄԵՌԱՆԴ ՋԵՐՄԵՌԱՆԴՆ. calidus, fervidus, devotus. Ջերմութեամբ եռացեալ. ջերմ եւ եռանդուն. կարի ջերմ. եւ Եռանդագին. փոյթ յաստուածապաշտութեան.
liable to fever;
feverish.
ՋԵՐՄԸՆԿԱԼ կամ ՋԵՐՄՆԸՆԿԱԼ. (իբր ջերմնկալ). πυρέττων febricitans. Ջերմակալ. ջերմնոտ. տապացեալ ջերմամբ.
rather warm, hot;
fiery.
զմանկունս ջերմինս եւ խստապարանոցս աղճատել մի խնայեսցես. (Կլիմաք.։)
Ջերմին ապաշխարութիւն։ Ջերմին արտասուս. (ՃՃ.։)
fever;
heat;
— եթող զիս եւ կալաւ զնա, the fever left me & has seized him;
կերստին կալաւ զիս —, my fever has returned.
Բորբոքիմք եւ վատթարագոյնք լինիմք քան ջերմակալսն ... իբր գիրս Մխիթարոյ բժշկի ազգս ազգս ջերմանաց. որպէս եւ ռմկ. հայի ի տենդ եւ յամենայն խօթութիւնս տապացուցիչս.
Օգտելով եւ վնասելով՝ ամարանի ջերմամբ, եւ ցրտութեամբ ձմերանոյ։ Ցրտով եւ ջերմաւ զտունկս եւ զբոյսս ապականէ. (Յճխ. ՟Դ. եւ ՟Է։)
cf. Ջերմընկալ.
ՋԵՐՄՆՈՏ ՋԵՐՄՈՏ. πυρέττων, ἑμπυρέττων febricitans. Ջերմակալ. տենդեալ. տապացեալ ջերմամբ.
cf. Ջերմընկալ.
ՋԵՐՄՆՈՏ ՋԵՐՄՈՏ. πυρέττων, ἑμπυρέττων febricitans. Ջերմակալ. տենդեալ. տապացեալ ջերմամբ.
pure, clean, clear, polished, bright.
Իբրեւ հայելի ջինջ։ Տպաւորեալ ի ջինջ հայելւոջ։ Զապակի եւ զհայելի ջինջ եւ յստակ. (Առ որս. ՟Բ։ Անան. ի պետր. Ի գիրս խոսր.։)
furnished with nerves, sinewy, nervous.
Զխելապատակն, եւ զջլուտ պարուտակսն։ Մկունք ջլուտք (ի մարմնի). (Պիտ.։ Վրդն. սղ.։)
effacer;
expiator.
troop, band, company, flock, group;
—ս տալ, առնուլ, to enrol soldiers, to levy troops;
—ս տողել, to collect a multitude, to raise a troop;
—ս ջախջախս ջարդոցաց հասուցանել, to make a slaughter.
Բազում այլ ջոլիրս ի բազմապատիկ անասնաց։ Ըստ հօտից եւ անդէոց եւ այծերամակաց ընդ այլոց ջոլրաց։ Ի վայրենի ջոլիրս։ Ջոլիրք ընտանեաց՝ միանգամայն եւ վայրենեաց. (Փիլ.։)
copulative, conjunctive.
Շաղկապացն ոմանք ջոկամանք են, եւ ոմանք անջատականք. (ջոկոմանք են՝ որ զմեկնութիւն) (կամ զպատմութիւն եւ զզրոյցս) յանհունս արտաբերեն՝ ջոկոմանել. եւ են այսոքիկ, եւ , այլ, իսկ. (Թր. քեր.։)
mule, he-mule;
մատակ —, mule, she-mule;
մտրուկ ջորւոյ, mule colt.
Յոսկիապատ կառս արքունականս սպիտակաձիգ ջորւոցն. (Ագաթ.։)
violin, fiddle;
violoncello;
— հարկանել, to play the violin or fiddle.
Սկզբնապար նախընթացութեան աղէյարմար ջութակաց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Ջրգողութիւն.
Զջրգողութիւն եւ զայտմունս եւ զզայրացմունս մարմնոյ. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Է։)
mixed with water.
after, since, afterwards;
— զատկի, after Easter;
— տրայիանոսի, after Trajan;
— երկուց ամաց, after two years;
— գալոյ քո, after or since your arrival;
— մեկնելոյ քո, since you set out;
— բազում ժամանակաց, a long time since;
— սակաւուց, a short time since, shortly after;
— այսորիկ, — այնորիկ, after that, since that time, then, since, afterwards, after;
— որոյ, after that;
back;
— յառաջ, before and behind;
ի — ընկենուլ, to lay aside;
— դարձուցանել, to bring back;
— դառնալ, to return, to come back;
— կալ, to recede from, to desist;
— հայիլ, to look back;
— ընթադրել, to retort, to repulse, to repel.
Տապանակաւն յետ դարձուցանէ զջուրսն Յորդանանու. (Իգն. (տպ. յետս)։)
last, furthest, ulterior, posterior;
lowest, meanest;
extreme, utmost, greatest, utter, uttermost;
—ք, posterity;
— օր, the day of judgment, doomsday;
— չքաւորութիւն, utter misery, extreme poverty;
— կարօտութիւն, extreme need;
— կողմն, cf. Յետակողմն.
Ո՞չ ապաքէն յետնոյ է մոլորութեան. (Սարկ. հանգ.։)
last;
vile;
destitute;
—ք ոմանք երեւին, they shew themselves to be the basest among men.
Զմեզ զառաքեալս՝ յետնորդս արար Աստուած իբրեւ զմահապարտս. (՟Ա. Կոր. ՟Դ. 9։)
from behind;
after, at last;
back, the buttocks;
nakedness;
— ուրեմն, lastly;
— կողմանէ, behind, from behind.
ՅԵՏՈՒՍՏ. մ. ὔστερον postea, post modum, demum. Յետոյ՝ ըստ ժամանակին. յետոյ ուրեմն. ապա. ետքէն.
longliving, long-lived;
— լինել, to live long;
— առնել, to lengthen life.
Եթէ յերկարաժամանակ լինէիր։ Յերկարաժամանակեայ ապաշխարութեամբ ուղղել. (Մխ. առակ.։ Բրս. հց.։)
prolongation, protraction.
παρατένεια protensio. Յերկարութիւն. տեւողութիւն. եւ Յապաղումն.
length;
prolongation, prorogation.
Ոչ ինքն ինչ կամի յապաղել զտուրսն, այլ զի յերկարութեամբն զստէպ հանապազորդութիւն (յաղօթս) հնարիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
supported by, propped against;
confided in or relied on;
կալ — առ դրանն, to stop at the door;
ընդ միմեանս հարեալ — գթովն խանդազատանաց, united by the bonds of mutual affection.
Յեցեալ. կից յարեալ. եւ Ապաւինեալ. ապաստան եղեալ. սերտ կապեալ. կռթընած.
cf. Յիմարիմ;
to fool, to play the fool.
Որ յիմարանայն վասն Տեառն, Աստուած իմաստնացուցանէ զնա։ Յիմարանալով դարձուցանել զմեղաւորս յապաշխարութիւն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Զ։)