Definitions containing the research աշտէ : 73 Results

Յաճախ, աց

See full entry →

adj. adv. s.

frequent, continual, incessant;
prolix, long;
much, full, copious, abundant;
frequently, often, continually;
too much, too many;
—ք, continuity, perpetuity;
հացք —աց, shewbread.

NBHL (1)

Աստուածն՝ զոր դուն պաշտես յաճախ, կամ յաճախ պաշտէիր։ Մեք եւ փարիսեցիքն պահեմք յաճախ։ Ի խօսելն Պօղոսի յաճախ.եւ այլն։


Պասքիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to be athirst, very thirsty, to be dying with thirst;
to pant or eagerly long for, to hunger and thirst after.

NBHL (1)

Կամ Ցամաքիլ, չորանալ յերաշտէ.


Ցայգ, ոյ

See full entry →

s. adv.

night;
— or զցայգ, nightly, by night, during the night;
զ— եւ զցերեկ, night & day, day & night;
by night & by day.

NBHL (1)

Զցերեկ այրեալ լինէի ի տօթոյ, եւ զցայգ ի ցրտոյ։ Չուեսցեն զցերեկ կամ զցայգ։ Ի գնալն զցայգ եւ զցերեկ։ Արք մտեալ են այսր զցայդս։ Որ եկին ի տուն քո զցայգ։ Իջցուք զհետ այլազգեացն զցայգս։ Զցայգ պահ արկցուք զմեօք շուրջ։ Եւ զցայգ եղիցին իբրեւ զգողս։ Պաշտէր զցայգ եւ զցերեկ.եւ այլն։


Վրիժակեմ, եցի

See full entry →

vn.

to make use of defensive weapons;
— զոք, to slay with a weapon.

NBHL (1)

Արին աշտէիւ փախուցանէ, եւ երկչոտն հեռի վրիժակէ. (Վրդն. երգ.։)


Վաշտիկ, տկաց

See full entry →

cf. Վաշտկան.

NBHL (1)

ՎԱՇՏԻԿ ՎԱՇՏԿԱՆ ՎԱՇՏԿԱԿԱՆ. ա. Այր ի վաշտէ. զօրական. զինուոր. (լծ. լտ. վէ՛լէս, վէլի՛դիս)


Վաշտկան

See full entry →

s.

soldier in camp.

NBHL (1)

ՎԱՇՏԻԿ ՎԱՇՏԿԱՆ ՎԱՇՏԿԱԿԱՆ. ա. Այր ի վաշտէ. զօրական. զինուոր. (լծ. լտ. վէ՛լէս, վէլի՛դիս)


Վատթար, աց

See full entry →

adj.

bad, wicked, low, vile, base, contemptible, ignoble, degenerate, unworthy, puny, sorry;
cowardly.

NBHL (1)

Պաշտէին զանմռունչ սողունս եւ զճճիս վատթարս։ Անասնոյ վատթարի ճշգրտեցոյց զնա։ Կողկողեսցին առ դրունս վատթարաց։ Զորդիս նորա սատակեսցեն վատթարք։ Ոչ ի լաւ անդր, այլ ի վատթարն նկրտիք. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 16։ ՟Ժ՟Գ. 14։ Յոբ. ՟Ե. 4։ ՟Ի. 10. ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 17։)


Ցնորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be delirious, deranged or light-headed, to feel giddy, dizzy, to be crazy, to talk nonsense, to rave;
to be beside oneself, to wander, to run mad;
to create oneself illusions, to build castles in the air.

NBHL (1)

Զոր դուք ցնորեալ պաշտէք յափշութիւն մտաց ձերոց. (Ագաթ.։)


Փագրոս, ի, աց

See full entry →

s. zool.

phagrus or pagrus, sea-bream.

NBHL (1)

Փագրոս փեռեկեալ զինքն։ Կէտք վեհ գոլով քան զփագրոս եգիպտացի։ Պաշտել եգիպտացւոց զնեղոս գետ. եւ ի նա գոլ փադրոս ձկան, զոր պաշտէին. եւ կերպարան զանդրիս նորա կերպացուցանելով ի մէջ քաղաքին զոհէին. (Մագ. ՟Թ. ՟Ժ՟Ա. ՟Խ՟Դ։)


Փայտապաշտ, ից

See full entry →

s.

tree-worshipper, idolater.

NBHL (1)

Որ պաշտէ զփայտեղէն կուռս, եւ զծառս.


Օձապաշտ, աց

See full entry →

adj.

worshipping serpents, ophialatrous.

NBHL (1)

Որ պաշտէ զօձս.


Քրիստոսակրօն

See full entry →

cf. Քրիստոսադաւան;
living like a christian.

NBHL (1)

Որ պինդ ունի եւ բարւոք պաշտէ զկրօնս քրիստոսի. կրօնաւորեալ ի քրիստոս. քրիստոսադաւան.


Քան

See full entry →

prep. conj.

more than, more, under, beneath, over;
as, as well as, as much as;
or;
—եթէ, —թէ, that;
more, than;
անդր —, further, beyond;
ոչ ոք — զնա, no one but he;
առաւել -զե րեսուն եւ հինգ ամք են իմ, I am more than thirty five years old;
զքեզ ըն տրեաց -զազգս ամենայն, he chosed thee before all the nations;
պատրաստ եմք մեռանել —անցանել ընդ օրէնս հայրենիս, we are ready to die, rather than violate our country's laws;
հասաւ — զամենայն սուր, much keener than any other sword;
ո՛րքան քաղաղութիւն է ի տունս շինականաց — ի տունս թագաւորաց, when will peace reign alike in the cottage and in the palace !.

NBHL (1)

Քան ամենայն ուրեք՝ առաւել անդ պաշտէին զայն դիսն։ Արդ քան՝ զնոսա արկանէր ի գեհեն, զնա, որ պատրեացն զնոսա, ընդէ՞ր ոչ արկանէր ի գեհեն։ Ախորժական էր նոցա՝ քան ընդ Քրիստոս ի փառս լինել, չարչարիլ վասն Քրիստոսի. (Ոսկ. եփես.։ Եզնիկ.։ Խոսր.։)


Անմռունչ, մռնչի, ից

See full entry →
NBHL (1)

Պաշտէին զանմռունչ սողունս. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 16։)


Խիշտ

See full entry →

s.

lance, spear;
—ք, խշտաց, cf. Խշտիք.

Etymologies (1)

= Պրս. [arabic word] xišt «նիզակ, աշտէ», որից էլ վրաց. ხიმტი խիշտի «երկար սուր». բառիս ծագման վրայ ընդարձակ տե՛ս Աշ-տեայ։-Հիւբշ. 159։


Գայիսոն, ի, աւ

See full entry →

s.

lance.

Etymologies (2)

= Յն, γαϊσος բառն է, որ գործածուած է Ս. Գրքի համապտասխան տեղը հյց. γαισὸν ձևով և նշանակում է «մի տեսակ տէգ՝ ամ-բողջապէս երկաթէ, որ գործածում էին կել-տերը»։ Ըստ այսմ բառը բնիկ կելտական է (հմմտ. զալլ. gaisōn. raisos, հիռլ. gae. կիմր. gwaew «տեգ»), որ յետոյ փոխառու-թեամբ անցաւ լատիններին (հմմտ. լտ. gaesum «ծանր երկաթեայ տէգ կամ աշտէ», gaesati «դալլիական բանակ՝ նոյնպիսի տէ-գերով զինուած», gaesa «տէգ» = ֆրանս. gèses) և յետոյ էլ յոյներին։ Կելտական բառը բնիկ հնդևրոպական է և նրա ցեղա-կիցներն են հբգ. geisala, գերմ. Geisel «մտրակ», հբգ. gēr, անգլսք. gār, հիսլ. geirr «տէգ», սանս. hêša «նետ» և զնո. zaēna «զէնք» (Walde, 331)։ Վերջին զան-դիկ ձևից փոխառեալ է հյ. զէնք, որով գայիսոն և զենք դառնում են միևնոյն բա-ոը՝ տարբեր ճանապարհներով հասած Հա-յաստան. տե՛ս Ernout-Meillet, 390, Po-korny, 1, 528 և 546։

ՆՀԲ թէև յիշում է յն. և լտ. բառերը, ռայց համարում է եբր. գիտօն բառից տառառարձուա՞ծ։ Բառիս վրայ առան-ձին քննութիւն ունի Տէրոյենց, Երևակ, 1857, էջ 367-371, որի բովանդակու-թիւնը հետևեալն է.-բառս եբրայեցե-րէնում մեկնուած է այլևայլ ձևերով. շատեր հասկանում են «վահան», Եօթա-նասնից թարգմանութիւնը և Ակիւղաս «սուր կամ աշտէ». Հերոնիմոս մեկնում է «վահան՝ վրան դրոշմուած մի նշան, որ չարերը վանելու զօրութիւնն ունէր». այս այլևայլ նշանակութիւնները ի նկա-տի առնելով՝ մեր նախնիք չթարզմա-նեցին բառը և յունարէնի վրայից տա-ռառարձելով պահեցին։


Անդ

See full entry →

adv.

there, yonder, in that place;
— ի ներքս, therein, within;
ի վեր —, there above, yonder above;
— ի վայր, down there, below;
— ... աստ, then... and now;
աստ եւ —, here and there.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Գոր. Երև. Կր. Տփ. հանդ, Ախց. հանտ, Ղրբ. հmնդ, Ջղ. պահուած է միայն անդ'էն դ'աշտէն «սարէն ձորէն, վերիվերոյ (խօսիլ)» դարձուածում։ Նոր բառեր են հանդավար «տուն-տեղ», հանդաբան, հանդատէր, հան-դաւորէք «տան ներսը, բակը ևն»։


Անդ, ոյ, ոց, ի, ից

See full entry →

s.

field;
fallow, soil;
—ք, the fields, country.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Գոր. Երև. Կր. Տփ. հանդ, Ախց. հանտ, Ղրբ. հmնդ, Ջղ. պահուած է միայն անդ'էն դ'աշտէն «սարէն ձորէն, վերիվերոյ (խօսիլ)» դարձուածում։ Նոր բառեր են հանդավար «տուն-տեղ», հանդաբան, հանդատէր, հան-դաւորէք «տան ներսը, բակը ևն»։


Կրայ, ից

See full entry →

s.

turtle, tortoise.

Etymologies (1)

= Ծագում է կուր «մակոյկ, նաւակ» (այ-սինքն «տաշտ») բառից և նշանակում է բուն «տաշտաւոր». ճիշտ նոյն ձևով են կազմուած պրս. ❇ lāk «տաշտ. 2. կրեայ», որ և [arabic word] lakpust «կրեայ» (բառացի «տաշ-տակռնակ»), լտ. testudo «կրեայ»՝ ծագած testu «պտուկ» բառից, գւռ. տաշտիկռնակ, կրեանկօտ «կրեայ»։ Այս ստուգաբանութիւ-նը ցոյց է տալիս, որ արմատը լինելով կուր, մասնիկ է այ. ուստի լաւագոյն գրչութիւնն է կրեայ, իբր «տաշտեայ, տաշտէ»։ Ձևափո-խութիւնը ճիշտ այնպէս է, ինչ. կարկուրեայ կամ կարկուրայ «նաւակ», կեռեայ, կեռայ, կիւռիայ «կայմ», և կամ կուճ «մարմարիոն» բառից կճեայ ՍԳր. յետոյ կճայ Ոսկ. ճառք։ Այսպէս նաև անդեղեայ-անդեղայ, արտո-րեայ-արտորայ, զրեայ-զրայ-զրեահ, խա բեբայ-խաբեբեայ, շափիւղայ-շափիւղեայ, քուեայ-քուայ-քուէ, և մանաւանդ միջերկրե-այ կամ միջերկրայ։ Ճիշտ այս վերջինի նը-ման կրեայ դարձել է կրայ։ Հայերէնի մէջ չկայ -իա, իայ վերջաւորութեամբ բառ. ռո-լոր այդպիսի բառերը օտար են. այսպէս ալելուիա, ալքիմիա, ախախիա, բրաբիայ, եթիա, զմիւռնիա, լուբիա, մանդիա, էնկո-միա, թեւելիա, կասիա, կեմետրիայ, կու-լուռիայ, մեսիա, ռաքիա, սկիտիա, պիւթիա, քիմիա. կամ սխալ գրչութեան և կամ յունա-բանութեան արդիւնք. այսպէս աղիայ, ըն-տանիայ, թոռնիայ, ստնդիայ՝ իմա ստնդե-այ։-Աճ։


Նիզակ, աց

See full entry →

s.

lance, spear;
pelta, clypheus;
հարուած —ի, spear or lance-thrust;
ի տէգ —ի վառեալ, armed with a lance, pikeman;
անտառախիտ —ք, a forest of spears;
սատակել —աւ գերանդւոյ, to slay with scythes.

Etymologies (1)

= Պհլ. ❇ nēzak, մանիք. պհլ. [hebrew word] nīzag (Salemann, Man. Stua ЗаН A 1oo։ «աշտեայ» բառից. հմմտ. պազ. nēža «կարճ տէգ, սուին», պրս. օ [arabic word] nēza «տէգ, սուին», [arabic word] nēzak «կարճ աշտէ՝ զոր կրեն ի ձև ռըս», nēza-var «սունաւոր», զնդ. naēza «ծայր, մանաւանդ ասեղի» (Bartholomae, Altir. Wört. 1037)։ Իրանեանից են փոխառ-եալ նաև բելուճ. nēza «նիզակ», ասոր. [syriac word] nīzkā «աշտեայ, նիզակ», արաբ. [arabic word] naizak «կարճ տէգ», արևել. թրք. [arabic word] naiza «սուին»։ Պհլ. nezak ձևը Մարքվարթ REA 8 (1928), 213 մեկնում է իբր<*naižak nay «եղէգ» բառի նուազականն է. այսպէսով նիզակ նշանա-կում է բուն «եղէգնիկ». հմմտ. նետ, որ բուն նշանակում է «եղէգ»։ -Հիւբշ. 204։


Նպաստ, ից

See full entry →

s. adv.

aid, assistance, succour, help, favour, subsidy, support, relief, resource, means;
ի —, in support of, on behalf or in favour of;
— մատուցանել, to aid, to succour, to help;
to care, to take care;
— լինել, cf. Նպաստեմ.

Etymologies (1)

ՆՀԲ լծ. ապաստան և հուպ աստ. իսկ պրս. նէվաստէն, նէվաշտէն «ջանալ ճգնիլ»։ Եւրոպա 1849, 200 հպրս. upas-tā «նպաստ» բառի հետ։ Müller ՏWAW 66, 275 հպրս. upastā, զնդ. upasta՝ ա-հած ni-մասնիկով։ Lag. Ges. Abhd. 228 յն. ὄταστόν «ընկերանալ»։ Նոյն Arm. Stud. § 1657 չի ընդունում Mül-ler-ի մեկնութիւնը՝ առարկելով թէ ni-և upa-միասին չէին կարող կցուիլ և թէ niu չի՛ կարող տալ ն։ Հիւնք. ապաստան բառից։ Müller-ից անկախաբար վերի մեկնութիւնը տուաւ Աճառ. Բազմ. 1897,


Ռումբ, ռմբաց

See full entry →

s.

shell, bomb, grenade;
—ս արձակել, to shell, to fire shells, to shoot bombs.

Etymologies (1)

ՆՀԲ ւտ. rumpo «խորտակել», յն. ῥήγνυμι «պատառել, ջաղխել»։ Հիւբշ. ZDMG 36 (1882), 132 կցում է արաբ. [arabic word] rumկ «նիզակ» բառին, բայց Arm. Gr. 275 ձայնապէս անհամաձայն է գտնում թէ՛ արաբ. [arabic word] ︎ rumh «նի-զակ» (քրդ. ռրմ «նիզակ») և թէ ասոր. [arabic word] rumxā «աշտէ»։ Հիւնք. բուռն բառից։ Պատահական նմանութիւն ունի վրաց. რუმბი րումբի «խորանարդ. 2. տիկ»։


Վարդ, ից

See full entry →

s.

rose;
եղանակ —ից, rose-season;
մշտափթիթ —, monthly —, semper florens;
— հարիւրթերթի, centifolia;
մամռաւոր —, moss rose;
դամասկեան —, damask rose;
վայրի —, wild rose, eglantine;
դեղին —, single yellow rose;
կոկոն, բոլորք —ից, rose-bud;
գոյն —ի, rose-colour;
փայտ —ի, rosewood;
կարմրագեղ, ծիրաներփեան, գեղեցիկ, քաղցրաբոյր, գեղափթիթ, փշալից, թարշամ —, scarlet, purple, beautiful, perfumed or odorous, full-blown, thorny, faded rose;
—ք մանկութեան, այտից, շրթանց նորա, the roses of youth, of his cheeks, of his lips;
պսակ ի —ից, crown or wreath of roses;
քաղել —, to gather roses;
չիք — անփուշ, no — without a thorn;
cf. Իսկութիւն.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Մշ. վարդ՝, Ախց. Գոր. Դվ. եղև. Խրբ. Կր. Ղրբ. Շմ. Պլ. Ջղ. Ռ. Սեբ. Տփ. վարթ, Մկ. Մրղ. Սլմ. Վն. Տիգ. վmրթ, Ասլ. վարթ (վար*), Զթ. վօյդ՝, վորդ՝, Հճ. վօյդ՝, Ագլ. վէօռդ, Սվեդ. վուրթ. բոլորն էլ «վարդ» նշանակութեամբ, իսկ Դվ. Մրղ. «ծաղիկ», ինչպէս որ պրս. gul «վարդ» այժմ նշանակում է ընդհանրապէս «ծաղիկ»։-Ննխ. վարթ, վաշթ «վարդ»։-Վարդավառ բառի ձևերն են՝ Սչ. վարդ'ավառ, Ախց. Պլ. վարթավառ, Տիգ. վmրթmվառ, Մկ. վmրտm-վար, Մշ. վարդ'էվառ, Ասլ. վարթէվառ, Ալշ, վարդ'էվար, վարդ'էվոր, Սեբ. վարթէմար. Ակն. վարթէվար, սեռ. վարթէրվի, Կր. Ռ. վարթէվօր, Ննխ. վարթէվօր, վաշթէվօր, Ջղ. վարդ'իվոր, Երև. վարթիվօր, Զթ. վայ-դ'իվօյ, վարդ'իվոր, Հճ. վայդ'իվօյ, Սւմ վmրթվոր, Տփ. վարթէվուր, Մրղ. վmրթըվըիր։ Շմ. վարթօօր, Ղրբ. վըրթէ՛վիւր, Ագլ. վըո-դm՛վիւր, Հմշ. վաշտէվօր։-Նոր բառեր են վարդածոց, վարդակաղնի, վարդահոտ, վար-դաշալակ, վարդավառենի, վարդևորի, վար-դևորչէք, վարդենիս։