servile, slavish;
զգենուլ զկերպ —, ի — խոնարհիլ պատկեր, to become man, to take the human form.
δουλικός, δουλότινος servilis. Սեպհական ծառայից կամ ծառայութեան. այլ զփրկչէն ասի ստէպ որպէս Մարդկային. ջ Հնազանդութիւն ծառայական։ Ծառայական սպասաւորութիւն, երկիւղ, կապանք, մասն, բնութիւն։ Զծառայականաւն չափով ոչ անցանել. եւ այլն. (Պիտ.։ Ագաթ.։ Լմբ.։ Նար.։ Եղիշ.։ Իգն.։ եւ վասն տեառն.)
humble, like a servant.
Ըստ մարմնոյն հնազանդէր ծառայակերպ տեսակաւ հասարակաց հօրն. (Մամբր.։)
to serve together.
Եւ մահու ծառայակցէր՝ արարչական հնազանդելով հրամանին. (Մամբր.։)
to enslave, to subject, to subdue;
to enthral.
Ծառայեցուցանել զթշիամիսն ի հնազանդութիւն. (Պիտ.։)
to rise, to mount in tree-shaped masses;
— հերաց, to stand erect or on end;
to bristle up.
Ճենճերն ի տապակէ անտի ելեալ դիզացեալ ծառանայր. յն. այսր անդր տայր. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։)
choked with thirst, very dry or thirsty.
Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)
cf. Ծարաւահատ.
Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)
cf. Ծարաւահատ.
Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)
cf. Ծարաւիմ.
Վա՛յ ձեզ՝ որ արբենայք, մի անդ ծարաւենայք. (Ոսկիփոր.։)
to be or feel thirsty, to be athirst;
— արեամբ, to be greedy of blood.
Ծարաւեցաւ յոյժ, եւ աղաղակեաց առ տէր։ Ծարաւեցան, եւ կարդացին առ քեզ։ Ոչ քաղցիցեն, եւ ոչ ծարաւեսցին։ Ծարաւեաց անդ ժողովուդն ի ջրոյ։ Ծարաւեաց առ քեզ հոգի իմ։ Ծարաւեցի, եւ արբուցէք ինձ։ Միւսանգամ ծարաւէ։ Մի՛ ծարաւեսցէ յաւիտեան.եւ այլն։
to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.
Ծաւալի ընդ տիեզերս ամենայն լիապէս գիտութիւն աստուածութեան քո տէր։ Գունդք հրեշտակաց յերկիր ծաւալին. (Մաշտ.։ Մանդ. ՟Ը։ եւ Շար.։)
to strike, to beat;
to crush, to grind, to pound;
— զկուրծս, to beat the breast.
Զփոկս առի, զի իմով գեղարդեամբ եւ զինուք ծեծեցից զխուժադուժսդ։ Իմովք ձեռօք ծեծեալ՝ ի ծառայութիւն հնազանդեցուցից. (Պտմ. աղեքս.։)
old, aged, stricken or advanced in years;
old man, elder;
—ք ժողովրդեան, քաղաքին, the senate, seniors, elders;
the ancients;
եթէ —ն էր ուժեղ, կամ մանուկն էր ուշեղ, if young folks had experience, and old ones strength;
if youth knew & old age could.
պ. զէր. յն. ղէրօն. γέρων senex. մանաւանդ՝ πρεσβύτερος senior. Այր հին աւուրց. երեցագոյն. ալեւոր. ծեր, հալուոր, խօճա.
tending the aged.
Զբարւոք ծերատածութիւնսն անդրէն փոխանորոգեալ ծնողացն։ Զծերատածութեանցն խնամս։ Ծերատածութեանցն խնամակալութիւն. եւ այլն. (Պիտ.։)
cf. Ծերուկ.
Արագլաց որ ծերունիքն են՝ անդէն կան մնան ի բոյնս, ոչ կարացեալք թռչել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
laughable;
pleasant;
ridiculous;
laughing.
ծով՝ հանդարտ եւ հեզ շարժմամբ ծիծաղական զինքն ամենեցուն ցուցանէ։ (Դաշտք ծաղկաւետք) զինքեանս խնդամտաբար եւ ծիծաղական անցաւորացն ցուցանեն զանազան եւ երփն երփն գունաւորութեամբն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ.) (որպէս եւ ծաղիկն է իբր ծաղիկ, ծիծաղիկ)։
birth, delivery;
after-birth;
origin, source, rise, birth;
ovarium;
ի ծնէ, by birth;
from one's birth;
կոյր ի ծնէ, born-blind, blind from his birth;
զծնէ կաղն դնացուցանել, to cause the bornlame to walk;
*mole;
*patch.
ԾԻՆ. Խորշ մայրենի արգանդի. համք մօր. եւ Սաղմն. (որպէս լծ. ընդ կին. որ ըստ յն. γυνή . ար. զէն, զէննէ ).
Ի ԾՆԷ. իբր մ. ἑκ γενετῆς a nativitate. Ի բնէ. անդստին ի ծննդենէ.
circle, circumference;
round, circuit;
out-line, border;
spread, diffused;
— արտեւանանց, edge of eye-lids;
— անուոց, wheel-track;
rut;
— հանդերձիկ, skirt, border, piping;
the tropics;
— գնաց, colure;
— տեսութեան, horizon;
—ք աստեղաց, chorus of the stars;
— կաթին, galaxy, milky way;
— խաւարման, ecliptic;
— գիշերահաւասարի, equinoctial;
— ածել, to gird, to surround;
ընդ —ս եղերաց, throughout the world;
որ ոչ ընդ ծրաւ անկանի, unbounded, infinite.
clad or arrayed in purple;
royal, imperial, august.
Երկրորդ անդամն ծիրանազգեաց եղեալ (ի զինուորաց). (Զքր. կթ.։)
Ծիրանազգեստեալ մաքրութեամբ։ Դստերք քո ծիրանազգեստեալ։ Ոսկիաքանդակ ծիրանազգեցիկ կայսերազարմիցն թագ պարծանաց. (Գանձ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
Երկրորդ անդամն ծիրանազգեաց եղեալ (ի զինուորաց). (Զքր. կթ.։)
Ծիրանազգեստեալ մաքրութեամբ։ Դստերք քո ծիրանազգեստեալ։ Ոսկիաքանդակ ծիրանազգեցիկ կայսերազարմիցն թագ պարծանաց. (Գանձ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
Երկրորդ անդամն ծիրանազգեաց եղեալ (ի զինուորաց). (Զքր. կթ.։)
Ծիրանազգեստեալ մաքրութեամբ։ Դստերք քո ծիրանազգեստեալ։ Ոսկիաքանդակ ծիրանազգեցիկ կայսերազարմիցն թագ պարծանաց. (Գանձ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
Երկրորդ անդամն ծիրանազգեաց եղեալ (ի զինուորաց). (Զքր. կթ.։)
Ծիրանազգեստեալ մաքրութեամբ։ Դստերք քո ծիրանազգեստեալ։ Ոսկիաքանդակ ծիրանազգեցիկ կայսերազարմիցն թագ պարծանաց. (Գանձ.։)
purple-bordered.
Կիպրացի ծիրանածայր դաստառակաւ սրբէ զբերանն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Վրդն. քրզ.։ Ոսկիփոր.։)
purple-fish, Venus-shell;
purple;
purple clothes, stuffs;
imperial dignity;
cf. Ծիրանագոյն, — Տիւրոսի or Ծուրայ, Tyrian purple;
—ս արկանել, to be clad or clothed in purple, to assume the purple;
to assume the imperial dignity.
ԾԻՐԱՆԻ. իբր գ. որ եւ ԾՈՎՈՒ ԾԻՐԱՆԻ. Ներկ խեցեմորթի ծովուն կամ ի կոկորդի կոնքեղի գտելոյ ի ծովն տիւրոսի կամ ծուրայ, եւ նիւթ կամ հանդերձ արքունի նովիմբ ներկեալ.
Հանդերձ ծիրանի։ Հանդերձս ծիրանիս։ Ծածկեսցեն զնա հանդերձիւ համակ ծիրանեաւ. (Յհ. ՟Ժ՟Թ. 2. եւ 5։ Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 12։ Թուոց. ՟Դ. 13։)
languishing, consuming, consumptive, hectic;
— ախտ, ցաւ, hectic fever or flush;
consumption, phthisis, decline;
մեռանել — ախտիւ, to die of a decline.
νοσερός morbosus φθινάς tabificus. Որ ծիւրէ, հալէ, եւ մաշէ հիւծութեամբ. ուստի ծիւրական ախտ կամ ցաւ ասի մաշարայականն, թանչն, եւ ամենայն մահաբեր հիւանդութիւն. բարակ ցաւ, փորհարութիւն, վէրէմ. եւ այլն.
Հիւանդութիւն ծիւրական ախտին. (Եպիփ. սղ.։)
to debilitate, to weaken, to extenuate, to emaciate, to consume, to make lean or hectic.
ամենայն ախտիւ ծիւրեալ։ Հիւանդութեամբ ծիւրին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Վրդն. սղ.։)
perfumes, aromatic or odoriferous drugs, pastils.
θυμίαμα thymiama, suffitus. որ եւ ԾԽԵԼԻՔ. Նիւթ ծխելի. մանաւանդ՝ խունկ.
to form, to figure, to fashion, to make.
διαγράφω, ἑκγράφω describo, delineo, pingo. Կենդանագրել զկերպարանս. նկարագրել. քանդակել. դրոշմել. ծրագրել.
cf. Կերպագրեմ.
Իւրաքանչիւրոք յանդամոցն զիւրոյ սխալմանն զկերպ աշխարհատես ցուցանէ ... եւ այլ եւս անիրաւութիւնք բերանոյն կերպաձեւի յայնժամ. (Խոսր.։)
made of silk, silken, silky
Փոխանակ կերպասեայ ոսկեհուռ հանդերձիցն. (Փարպ.։)
Գունակ գունակ կերպասեղէն հանդերձիւքն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Զգեցոյց նմա կերպասի հանդերձ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Կերպասեղէն.
Փոխանակ կերպասեայ ոսկեհուռ հանդերձիցն. (Փարպ.։)
Գունակ գունակ կերպասեղէն հանդերձիւքն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Զգեցոյց նմա կերպասի հանդերձ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
form, figure, visage, countenance, face, aspect, look;
presence, appearance, mien, bearing, deportment;
attitude, posture;
image, effigy;
semblance, representation;
state, condition;
character, temper, comportment;
rudiment, first element, idea;
idle fancy, whim, crotchet;
feint, pretext;
coat, dress;
cf. Կենդանագիր;
—ք բանից, sense, meaning or interpretation of a word;
անպաճոյճ —ք, a simple exterior;
անյողդողդ, աղաչաւոր —, firm countenance;
supplicating posture;
մեղկ —, an effeminate manner;
— լուրջ անժպիտ, cold, frigid, reserved, constrained air;
լուրջ եւ խիստ —, serious air, severe manner;
— սէգ եւ սպառնական, haughty, disdainful, proud, threatening air or manner;
ի —ս ծառայի, in the form of a servant;
առնուլ զ—ս ուրուք, to counterfeit the character of;
ունել զ—, զ—ս իրիք բերել յանձին, to appear like, to seem, to resemble;
ածել ի —ս, to shape, to form;
to figure;
զկերպարանս ճշմարտութեան ի ներքս բերել, to be probable, to have some truth in it;
կերպարանս տալ մտացածինս, to give false a idea of, to create an erroneous or exaggerated impression;
ընդունել զ—ս վանականութեան, to take the crowl.
ԿԵՐՊԱՐԱՆ մանաւանդ ԿԵՐՊԱՐԱՆՔ. μορφή forma եւ ἱδέα, οἵδος, σχῆμα, ὀμοίωμα species, habitus, similitudo եւ այլն. πρόσωπον facies εἱκών imago τρόπος modus եւ այլն. Կերպ, որպէս տեսիլ երեսաց. տեսակ. բնութիւն. իսկութիւն. եւ Դէմք. պատկեր. ձեւ. նմանութիւն. յեղանակ.
Զառաքելոցն ունել զկերպարանս։ Խորդք ի թռչելն ձեւացուցանեն զկերպարանս գրելոյ։ Ընդունել զկերպարանս հանդերձիս։ Եփուտ, կերպարանք ինչ հանձնի է։ Զկերպարանս ձեւոյ սրբութեան։ Ըստ կերպարանաց խաչի կախեալ կային։ Կերպարան անձանց խոնարհից։ Կերպարանք ոգւոյս։ Կերպարանք ճշգրտագոյնք կամ ծիծաղելիք։ Ի կերպարանաց պատկերի բանին ծանուցեալ, եւ այլն։ Ու աստուած տեսանիցէ, անդ չեն ինչ պէտք կերպարանաց, եւ ոչ պէսպէս պատմուճանաց. (Սեբեր. ՟Գ։)
to give form to, to form, to figure, to shape, to fashion, to model;
to represent.
μορφόω, κατασκευάζω formo, figuro. Կերպարանս իմն զգեցուցանել. տեսակաւորել. կազմել. ձեւացուցանել՝ ճշգրտիւ կամ ստութեամբ. տպաւորել. յանդիման առնել. երեւեցուցանել. ձեւացընել, յարմարել, ցցընել.
Որ կենցաղականաւ այսր յաւիտսենիւ զհանդերձելոցն ինձ կերպարանեն։ Որ կերպարանեցէր հրաշիւք աստանին զհանդերձելոցն նմանութիւն. (Նար. ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)
to conform;
to take the form, to put on or assume a look, state, manner or appearance, to give oneself airs;
to affect, to pretend, to simulate, to feign, to counterfeit, to give oneself out for, to set up as, to pass oneself off for;
զառաքինութիւն —, to simulate virtue or probity, to affect a sanctimonious exterior;
— զանմեղութիւն, զտղայութիւն, to put on a look of innocence;
to play the child;
զխլութիւն՝ զառատաձեռնութիւն —, to give a deaf ear to;
to pretend to be generous, liberal;
cf. Խելք.
Առ երեսս ոչ կերպարանեսցի. (անդ. ՟Զ։)
cf. Կերպարանեմ.
Կերպացո՛ զքո նշանդ ի հետս ելից մաղթողիս։ Ընդ կերպացուցանելոյն եւ քաւիչ Տպաւորեալ կերպացոյց. (Նար.։)
form, formation;
conformation.
Զոր հանդերձելոցն ճառից լուսաբանեն կերպաւորութիւնք։ Կերպաւորութիւն պատկերի բանին յոբայ. (Նար. ՟Գ եւ Նար. առաք.։)
to disguise oneself.
Ասի զպրովտեայ կերպափոխիլ առ հանդիպեալսն պէսպէս՝ բայց ի սպիտակէ։ Արեսի յաղբիս կերպափոխեալ. (Նոննոս.։)
chin;
— կենդանեաց, snout, muzzle;
—ն (խիժ) gum damar (for varnish).
σιαγών mala, maxilla χεῖλος labium μύλη dentes molares. Ծնօտ ներքին. ստորին կողմն ծնօտից՝ հանդերձ շրթամբք, բերանով եւ ատամամբք. դունչ, պրկունք. բերան. Տե՛ս ՟(Դ. Թագ. 28։ Յոբ. խ. 21։ ՟Ի՟Թ. 17։ Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 4։ Սղ. ՟Լ՟Ա. 12։)
milch
Ունէաք զբազում անդեայս զլըծկան եւ զկթան. (Առաքել պտմ.։)
to milk;
to gather, to reap, to get in, to harvest, to get in the harvest, to collect the fruits;
to win at play;
— զկովն, to milk the cow;
— զայգի, to gather the grapes;
ի քարէ կաթն —, to skin a flint.
Ի քարէ կաթն կթել. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
combustible, fit or liable to burn.
Անբովանդակելի եւ կիզելի հրովն ոչ այրիմք կիզանուտ մարմնովք. (Նար. երգ.։)
burning, scorching;
cf. Կիզանուտ.
Անբովանդակելի եւ կիզելի հրովն ոչ այրիմք. (Նար. երգ.։)
wool;
worsted
(Իսկ պրս. կիյս՝ է գէս. որ եւ կիսու. նոյն է եւ՝ կիյսնէ, որ նշանակէ նաեւ թել, կամ մանուած փաթութեալ ի մատմանն. որպէս եւ խեղղ է բուրդ ոչխարի ծովային կոչեցելոյ, յորմէ կազմի ազնիւ հանդերձ) cf. ԼՈՒՍԱԿԻԶՆ, cf. ԾԻՐԱՆԱԿԻԶՆ։
causticity;
ignition;
combustion;
burning;
conflagration.
καῦσις, κατάκαυσις ustio, combustio եւ այլն. Կիզուլն, մանաւանդ կիզանիլն. այրումն. տոչորումն.
act of milking;
milk, milk-diet;
emulsion;
—ք, the vintage.
Հովիւն զբովանդակ կիթն ոչ ուտիցէ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
half-withered;
half-paralytic.
Գօսացեալ ըստ կիսոյն. խեղանդամ.
having the throat half cut;
half killed.
Զամենեսեան անդ բազմեալսն կիսախողխող առնէր։ Այլք կիսախողխող մարմինքն անկեալ դնէին յերկրի՝ ներկեալք յարիւն. (Պտմ. աղեքս.։)
sharp, diesis;
cf. Կիսակատար.
Զի՞նչ են կիսակք. Յաւելուածք ի լուսանէ. (անդ։)
half dead, faint;
swooned, fainted.
Կիսամահ անկանիլ, դնիլ, թողուլ. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 18։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 29։ Ղկ. ՟Ժ. 30։ Փարպ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Խոսր.։)
half, in part, imperfect.
Եւ ոչ այնպէս բովանդակ ի բաց կացինյամբարշտութենէ, բայց ի սակաւուց կիսամասնեայ ինչ. (տպ. կիսամասնէ. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)