that;
որ զի, that, in order that, so that;
since, as;
կարծեմ որ գայ, I believe that he will come;
որ թէպէտեւ նոքա վեհք են, although they are superior.
qualitative.
Նաեւ ջըրոյ բնութիւն կրկին որակական (կամ որականան), արբուցանել եւ ողողել բնաւորեցան. (Շ. իմ. եղակ.։)
to become an orphan, to be fatherless and motherless.
Ոգիք աստուածազգեստք ... այրի լինին, եւ սրբանան ի մահկանացուաց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 3։)
as, like, how.
killing or destroying progeny;
bereaved of children;
— նուէրք, the sacrifice of one's own children;
— առնել, to massacre children;
— լինել, to be bereaved of one's children, to have had one's children slain.
Դառնացեալք ոգւով իբրեւ զարջ մի որդեկոտոր ի վայրի։ Զորդեկոտոր նուէրսն։ Զորդեկոտորոն զանողորմս։ Զորօրինակ որդեկոտոր արար սուր քո զկանայս, նոյնպէս որդեկոտոր լիցի ի կանանց մայր քո. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 8։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 23։ ՟Ժ՟Բ. 5։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 33.)
son, child;
— աստուծոյ, Son of God, Only Son;
—ք լուսոյ, խաւարի, the children of light, of darkness;
հոգւոյ —, cf. Որդեգիր;
—ք բրտից, potters;
—ք որդւոց, nephews;
— ի հօրէ, from father to son, successively;
ըստ հօրն եւ —ն, like begets or produces like.
Արք զորդիս մարդկան (զկայէնեանս) սպանանէին. իսկ կանայքն զորդիս աստուծոյ (զսէթեանս). (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
cf. Որկորամոլ.
Որկորաժէտք տրտնջելով զմանանայէն. (Սանահն.։)
cf. Որկորամոլ.
Որկորաժէտք տրտնջելով զմանանայէն. (Սանահն.։)
to abandon oneself to gluttony.
Որկրամոլիս, պճնիս, եւ փափկանաս։ Որք որկրամոլին եւ ուտեն, նոքա առաւել եւս ախտանան. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ը։)
male.
Խառնէին ընդ արս յայլ աշխարհ. եւ զծնեալ էգն ապրեցուցանէին, եւ զորձն սպանանէին. (Միխ. ասոր.։)
Մատակներն բաժանես ի յորձիցն։ Ջա՛նք դիր, որ զամէն որձ մեղուն սպանանես. (Վստկ.։)
attention, application, care, heed, heedfulness.
Ունկնդի՛ր լերուք մտադրութեամբ (գրեալ՝ մտադիւրութեամբ. (Ոսկ. ի քանան.։)
intelligent, clever, learned, erudite.
intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.
Մտաւոր խորհրդիւ, մտաւորն պատարագօք։ Որ մտաւոր իմաստութեամբ իմանան։ Մտաւոր փառաբանութեամբ, կամ հառաչմամբ, կամ յիշոցօք։ Ի մտաւոր եկաք բան. (Պիտ.։ Նար.։ Շ. բարձր.։ Վրք. հց. ՟Բ։ Լմբ. առ լեւոն.։ Մաշկ.։ Շիր.։)
cf. Մարտակից.
Խնդան ի սպանանել զմրցակիցս։ Ապա թէ անզեղջ մնան յամբարտաւանութիւն, մրցակից ունին զաստուած, եւ կործանիչ. (Լմբ. առակ.։)
like a puddle or marsh;
marshy, fenny;
muddy, miry.
Բղխեն ակունք, եւ հանդարտ գնացիւք յառաջացեալ ծովանան մօրաբար երեւութիւք. (Խոր. ՟Գ. 59։)
to immolate, to offer up, to sacrifice to idols.
Բնաւ զի՞նչ իսկ յազէր, զի անասունք չեւ եւս էին արարեալ։ Իբր ոչ եթէ յՈրմզդի կամ ի յազելն էր զօրութիւնն, այլ ի գաւազանսն. եւ ոչ գաւազանքն բաւական էին արժանի առնել յազելոյ զանարժանն։ Մոգքն նախ յազեն, եւ ապա սպանանեն զանասունսն, զի յանզգայ ելանիցեն շունչքն ի մարմնոյ անտի. եւ զայն ոչ գիտեն, թէ երկուս մահս սպանանեն, մի յազելովն, եւ միւս եւս փողոտելովն. Եզնիկ.։ (ըստ այսմ թուի յազել լծ. թ. եիւզմէք, ոլորել զպարանոցն, կամ մորթել այսինքն հանել զմորթն. կամ վնասել իւիք. եւ այլն։)
to cover or ornament with porcelain;
—եալ յատակ, tessellated pavement;
—եալ յօրինուած, tessellation;
mosaic.
to conquer, to vanquish, to overcome, to subdue, to subjugate;
to oppress, to vex, to torment;
— բանիւ, to convince, to confound, to abash.
Յաղթահարէին եգիպտացիք զորդիսն Իսրայէլի բռնութեամբ։ Կամ յաղթահարեցի՞ զոք ի ձէնջ։ Ո՞չ մեծատունք յաղթահարեն զձեզ։ Իբրեւ յաղթահարեցին որդիքն Իսրայէլի, արարին զքանանացին հնազանդս։ Տէր Աստուած մեր, մի՛ յաղթահարեսցէ զքեզ մարդ։ Բազուկ փառաց նորա յաղթահարեաց զջուրսն առաջի երեսաց նոցա։ Դրունք դժոխոց զնա մի՛ յաղթահարեսցեն.եւ այլն։
heavy, strong-limbed or well-limbed, stout, corpulent, gigantic.
Ի կանանցն եղեւ կամաց ախտն ի ծնանել զյաղթանդամ կորիւնս. (Վրդն. պտմ.։)
to desire to conquer;
to delight in strife or quarrelling, to dispute, to contest.
Ոչ ի գինարբունս եւ ի գռեհս զինուորական ինքեան յաղթասիրելով առընթեր կանանց եւ կնամարդեաց. (Պիտառ.։)
cf. Բազմագութ.
obstinacy, stubbornness, restiveness, self-will, prejudice, perverseness, fanaticism;
stiffness, harshness, tenaciousness, obduracy;
յամառութեաբ, obstinately, wilfully, stubbornly, obdurately.
Ո՜ բռնութեան կնոջն, ո՜ յամառութեան անձինն (ոգւոյն). բժիշկ չառնու յանձն, եւ կինն ասէ, այո՛ տէր. (Ոսկ. ի քանան.։)
cf. Յամենամ;
cf. Յամեցուցանեմ.
Որչափ յամէ ոք ի հաղորդութենէ, ուրախանան դեւք. զի դիւրորսալի է նոցա հեռացեալն ի փրկական խորհրդոյն. (Խոսր.։ Յամելի. իբր յամեցօղ. Սեբեր.։ Վեցօր.։)
Որչափ ինչ չվճարեաց բարեկամութիւնն, զայն վճարեաց յամելն։ Թէպէտեւ շուն իցես (որպէս զքանանուհին), եւ յամիցես, նախամեծար քան զյոյլ որդին լինիցիս։ Ոչ վայրապար խնդրել, այլ յամել ի խնդրուածսն։ Թէպէտեւ ոչ վաղվաղակի բանայցէ զդուռնն, այլ յամել պարտ է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22. 23։)
over, on, on the other side, beyond, on that side;
անցանել —, to cross over, to pass by, to go beyond;
անցանել — այրարատայ, to pass Ararat;
անցանել — եփրատայ, to cross the Euphrates;
cf. Կոյս.
Երթալ յայնկոյս։ Յայնկոյս Յորդանանու. յայնկոյս ծովուն. յայնկոյս գետոյն. յայնկոյս աշտարակին. եւ այլն։ Եթէ այս յայնկոյս արծաթսիրութեան է, այսինքն ոչ երբէք դադարեալ ի ժողովելոյ, ապա այն յայնկոյս անընչութեան է. (Կլիմաք.։)
evident, apparent, plain, visible, manifest, clear;
expressive, significative.
immodesty, lasciviousness, lust, lewdness, obscenity.
Չհայել յայրատութեամբ ի գեղ կանանց։ Անձնդիւրութեամբ շրջէին, փափկութեամբ, յարատութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
in a proper manner, seasonably, becomingly, befittingly.
rhymed;
accomplished, finished, ended.
Բանըս գրեցաւ աղօթական, երկհազարեան տամբ յանկական (կամ յանգական)։ Ոչ մի տառիւ վերջ յանգական (կամ յանկական), զի մի՛ ծուլից լուր ծանրանան. (Յիսուս որդի.։)
unexpected, unlooked for, unforeseen.
αἱφνίδιος repentinus. Որ ինչ յանկարծ լինիցի. անանկնունելի. նորահրաշ.
subject to sin, guilty, culpable.
Եթէ մեղաւոր յանցական իցես։ Կամքն Աստուծոյ զմեղս մեր ջնջեն, եւ անմեղին զյանցականն նման առնեն։ Ընդէ՞ր վասն տանջականացն տրտմիմք եւ սգամք, այլ ո՛չ վասն յանցականացն. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Ոսկ. քանան. եւ Ոսկ. ղկ.։)
sower of tares;
devil, sower of strife.
Բան սուտ եւ որոմնացան։ Վարդապետութիւն որոմնացան։ Որոմնացան սերմամբք խոպանանան բոյսք բարեպաշտութեան. (Յհ. կթ.։ Խոսրովիկ.։ Ճ. ՟Ը.։)
as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.
ՈՐՊԷՍ ԶԻ. ὤστε, ὤς ita ut, quasi. ըստ յն. ոճոյ. Մինչ զի. այնպէս զի. որպէս թէ. իբր թէ. անանկ որ.
octahedron.
Ի զուգակողմանցն երեքանկիւնիցն երեք տառք (տարերք) բաղկանան։ Հուր եւ փուղձ եւ ութանիստն. քանզի է որ հրոյ ձեւ է, եւ է որ օդոյ, եւ է որ ջրոյ. իսկ ի չորեքանկիւնեացն քուեայն է. եւ սա է ձեւ երկրի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to gather strength, to get strong, to grow stronger, to be strengthened;
to become prevalent, to predominate, to prevail over, to domineer.
Բազում անգամ արք վատթարանան շնութեամբ, եւ կանայք ուժգնանան ողջախոհութեամբ։ Ի վերայ ծովու ուժգնանայ սրտմտութիւն քո։ Ուժգնանայ չարութիւն ամբարտաւանիցն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ամբակ. եւ այլն։)
neck;
զուլամբ երթալ, to fall headlong, head-foremost, to tumble, to fall;
to be plunged in sensuality;
to be sunk in debauchery, to wallow in voluptuousness;
pearl necklace;
Venetian pearls, bead, glass-bead, bugle;
knuckle-bones, cockle.
Ձին զուլամբն երթեալ (գլորեալ ընդ ուլն ի վայր՝) սպանանէր (զվաչէ)։ Դուք աւադիկ զուլամբ իմն երթայք եւ զեխիք». յն. զեղանիք, կամ զեղխիք թուլութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 43։ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
that has made a vow;
allied;
Nazarite;
professed (monk or nun);
pilgrim.
Կանանց ուխտաւորաց». յն. պահեցողաց. եբր. ծում։
cf. Ուղփեան.
cf. Ուն ;
habit, custom, accustoming, routine, practice;
ունակութեամբ, by routine, by rote;
ունակութեամբ յաղթի, custom conquers custom.
Ունակութիւն սրբազան ընձեռեն, զի մի՛ դարձեալ ի չարէն ըմբռնեսցին։ Չարանան՝ բարեաց ունակութեանց եւ ներգործութեանց նուաղութեամբ. (Դիոն. եկեղ.։)
empty, void;
vain, useless;
in vain, vainly;
vacuum, void, vacuity.
Գոգքն քո ունայն լիցի, զի ունայն լիցի խորհուրդ քո յագահութենէ։ Մի՛ կամիր դու, թէ ունայն իցեն ձիթենիքն քո ի ճռոյ (իսպառ քաղելով), զի հանգիցէ աղքատն եւ անանկն. (Եփր. օրին.։)
vainglorious.
to have;
to take, to hold, to possess, to occupy, to enjoy;
to take, to stop, to retain;
to seize upon, to become master of, to subject, to subdue;
to contain, to enclose;
to carry, to support, to sustain;
to relate to, to refer to;
to be able, to know how;
— առ, իբրեւ, to esteem, to repute, to take for, to look upon as, to regard as;
— զտեղի, to stand instead of, to supply the place of;
— զոք, to stop one, to seize;
— զգուշութիւն, to take care, to watch;
— ի մտի, to form a design or project, to propose to oneself, to think to;
to retain;
զառաջս —, to oppose, to resist, to impede, to hinder;
to stand or go before;
զդէմ —, to make head against, to face, to resist, to oppose, to fight;
— առ իւր զխորհուրդս, to keep another's secret;
— զտունն, to maintain the honour of the house;
պինդ — զխոստովանութիւն, to keep the faith;
ի վայր — զբարկութիւն, to refrain from anger, to control one's anger;
գութ — զմէնջ, to have pity on us;
— զաղանդ, զուսումն, to follow the doctrine, to be of the sect of;
ոչ առ սուտս ունիմ զձեզ, I do not take you for liars;
զանձինս առ իմաստունս ունէին, they thought themselves wise;
իբրեւ զմարգարէ ունէին զնա, they looked on him as a prophet;
սրտմտութիւն կալաւ զնա, he was enraged;
զի՞նչ ունիս առնել, what have you to do ?
կալ զնա զեղջերացն, take it by the horns;
հրամայեցին նմա — զգլուխ բազմականին, they gave him the highest place at the feast;
տենդն կալաւ զնա, the fever has seized him, he has caught a fever;
ունիմ ի վենետիկ քսան եւ չորս ամ, I stayed twenty-four years in Venice;
ահ կալաւ զիս, fear seized me;
ի բանի մի ունիք, never mind, do not care for that;
— ունէին իւղ՝ այլ, they had indeed oil, but;
խօսել կալաւ, he began to speak;
կալարուք զկիրճս ջրոցն, seize the canals;
դիպող պատասխանեօք ունի զբերանս նոցա, he silences them with opportune replies;
խօսիլ ոչ ունիմ, ոչ ունիմ ասել, I cannot speak, I do not know how to speak.
Կալաւ զհերաց նորա։ Բերէ՛ք ի ձկանց այտի՝ զոր դուքդ կալարուք այժմիկ։ Ձեռն նորա ունէր զգարշապարէն եսաւայ։ Կալան զանցս յորդանանու, կամ ջրոցն.եւ այլն։
candlestick;
cf. Վառարան.
Ո՛ւրախ լեր բերկրեալ, անշիջանելի լուսոյն ուռան՝ անանկանելի. (Գր. սքանչ. կուս.։)
cf. Ուռճալիր.
flourishing, flowery, in full bloom or vegetation;
filled up, abundant, plentiful.
to be vigorous, rank, flourishing;
fig to be in a thriving or prosperous condition;
to be full, brimful;
to abound, to redound.
hammer-shaped.
to learn, to study, to read;
to be instructed;
to exercise oneself in;
— զդասն, to learn, to study one's lesson;
— ի բերան, to con over, to study by heart;
cf. Թոշակ.
Զպատճառս գիսոյ կանանց ուսի՛ք յառաքելոյ. (Սանահն.։)
burning like a thunderbolt;
— առնել, to fulminate, to strike with lightning;
— լինել, to be lightning-struck.
Կինն (ղովտայ) անանուն ի շանթակէզ հրոյն ապրեցաւ. (Եղիշ. յես.։)
shirt, linen;
— քահանայական, alb;
— սարկաւագաց, դպրաց, rochet, surplice;
dalmatic, tunic;
— կանանց, chemise, shift.
to content oneself, to be content, to take up;
to suffice, to be sufficient or enough;
to multiply, to increase;
սակաւուք, փոքու, to be satisfied or content with a little, with any thing.
ἰκανοῦμαι, ἁρκέω, ἁρκοῦμαι contentus sum, adquiesco, sufficit mihi եւ sufficio, satis sum, vel est. եւ որ եւ ՇԱՏԻԼ. Շատ եւ հերիք համարել. բաւականանալ. շա՛տ է ասել. գոհ ըլլալ