cf. Սատր.
ՍԱՏԵՐ եւս եւ ՍԱՏՐ, տեր. Բառ յն. լտ. ստատիր. στατήρ stater . պ. սադիր, սիդիրշ իսդիր. (ըստ Մենիսքեայ՝ ալթը պուլուգ տիրհէմ. Նոյն է ընդ Դիդրաքմեայ. δίδραχμον , δραχμή διπλόη . Չորեքդրամեայ. կրկին երկդրամեան. արծաթի դրամ, որպէս եւ կշիռ ինչ, որոյ ծանրութիւն իցէ չորից տրամից. բայց լայնաբար վարի եւ որպէս դրաքմէ, այն է յն. տրախմի՛, այսինքն դրամ կամ տրամ. եւ սիկղ. տե՛ս (Ծն. ՟Ժ՟Գ. 15։ ՟Ի. 14։ ՟Ի՟Գ. 15։ Մտթ. ՟Ժ՟Է. 27. եւ այլն։)
Սատերն՝ ՟Դ դրամակշիռ է։ Սատերն ՟Դ դրամ է։ Դիդրախմայն եւ սատերն մի է. (եւ այլն . Շիր. չափ եւ կշռ.։)
satirical.
Սատիրականս անուանելով, իբրու ասեն՝ նմանեն զայլակերպս. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
satum, setier, ( English gallons, or English pints of wine).
Մար՝ ըստ հելլենացւոց սատոն, ՟Ծ քսեստ. եւ է չափ հենձանի. եւ այլն. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)
form, fashion, manner, resemblance;
custom, habit, usage;
յայնմ —ի, in that state;
ըստ —ի, so as, as;
այսպիսի —իւ, so, in such a manner.
τρόπος modus, ratio ἔξις habitus μορφή forma եւ այլն. Տարազ. թ. դարզ. Կերպ. կերպարան. ձեւ. օրինակ. եղանակ. նմանութիւն. տիպ. ունակութիւն. սովորութիւն.
Մարմնով արտափայլեալ, սարասիւք անճառ, խորհրդակցութեամբ մեծ. (Խոր. ՟Գ. 67։)
cf. Սարաւանդակ.
ՍԱՐԱՒԱՆԴ ՍԱՐԱՒԱՆԴԱԿ. ἅκρα promontorium եւ λόφος cervix եւ այլն. Սար ի դուրս ցուցեալ, կամ կառկառեալ աստի եւ անդր. դարաւանդ. գահաւանդ, բարձրաւանդակ. եւ պարանոց երկայնեալ.
cape, headland, promontory, foreland.
ՍԱՐԱՒԱՆԴ ՍԱՐԱՒԱՆԴԱԿ. ἅκρα promontorium եւ λόφος cervix եւ այլն. Սար ի դուրս ցուցեալ, կամ կառկառեալ աստի եւ անդր. դարաւանդ. գահաւանդ, բարձրաւանդակ. եւ պարանոց երկայնեալ.
spider;
երդաբնակ, նըստուկ, ուղղընթաց, շեղընթաց, թելհան, սփռող, թափառուկ, մոլար, ոստին, ջրային —ք, house spider, sedentary, retrigrade, laterigrade, spinner, snaring, vagrant, erratic, land spider, waterspiders;
արագ or ժիր, նուրբ, կայտառ, խիզախ or արի, ճարտար or ճարպիկ, հնարագէտ, հանճարեղ, գիտուն, վաստակաւոր, արթուն —, agile, cunning, quick, prompt, skilful, industrious, ingenious, knowing, laborious, vigilant spider;
կախուկ, վերնակառ or վերամբարձ, մանողակ, փորեղ or տղընդեր, տգեղ or մախիզ, անհեդեդ, սոսկալի, թունաւոր —ք, hanging, suspended, spinning, big-bellied, ugly, deformed, frightful, venomous spiders;
starling.
laurel, baytree.
Սարդ կռուեալ ձեռօք յորմ, որ դիւրին է առ որսալ, բնակէ ի յարկս թագաւորաց. անխտիր նշանակէ յայլ լեզուս զթունաւոր եւ զխայտաբղէտ սարդ, եւ զմողէզ կամ զկովադիաց. յն. καλαβώτης . կամ καλαμώτης stellio. բայց ըստ եբր. շեմամիթ ՝ է բուն սարդն։
cf. Սարդենի.
Ոչ դաբնի դա սարդենեան, այլ յարմատոց մեզ սաբեկան. (Մագ. ոտ. խչ.։)
laurel;
cf. Սարդի.
Ոչ դաբնի դա սարդենեան, այլ յարմատոց մեզ սաբեկան. (Մագ. ոտ. խչ.։)
laurel.
Բնակեցոյց զայլս ի յանտառս, որպէս զմայրս, զսարդի, եւ զնոճի. (Մխ. առակ. ՟Ի։)
to serve, to minister, to attend;
to be served or attended.
Ի պաշտօնէից կարգի օծան (ղեւտացիք), զի սարկաւագեսցեն ահարոնի։ Պահելով (զսուրբն գրիգոր ի վիրապի) որպէս քահանայ ի խորանի, սարկաւագեալ ի խարամանեաց օձիցն, այլ արժանապէս սպասաւորեալ ի հրեշտակաց սրբոց. (Վրդն. թուոց. եւ Վրդն. լուս.։)
deaconship, deaconry;
service, ministry.
Եւ ոչ մասն ի ծառային սարկաւագութենէ յիւր պէտս տէրն ստացեալ՝ զայլն նմա շնորհէ. (Փիլ. յովն.։)
pine-tree.
Թեղօշ ծառ. եւս եւ Գի, եւ սարդ, եւ այլ եւս տունկ վայրի. (որպէս ծառ լեռնային՝ ի բառէս սար, եւ կամ սարը, այսինքն դեղին5 որպիսի է փայտն թեղօշի) ի յն. այլեայլ բառք են. որպէս Կիպարիս.
cf. Սարոստանեայք.
ՍԱՐՈՍՏԱՆԻՔ կամ ՍԱՐՈՍՏԱՆԵԱՅՔ. Լեռնականք. բնակիչք կովկասու եւ այլն.
mountaineers.
ՍԱՐՈՍՏԱՆԻՔ կամ ՍԱՐՈՍՏԱՆԵԱՅՔ. Լեռնականք. բնակիչք կովկասու եւ այլն.
to quake, to totter, to start, to feel a thrill of fear, to shudder, to tremble, to quiver.
Եւ դեւք հաւատան եւ սարսեն։ Յերեսաց իմոց ոչ՞ սարսիցէք։ Սարսեցի յերեսաց ձեռին քո։ Որոց սարսեն յանուանէ նորա։ ի նմանէ սարսեցին կէտք որ ի ներքոյ երկինց։ երկիր երկեավ եւ սարսեաց ընդ յառնելն աստուծոյ ի դատաստան։ Սարսեաց կամ սարսէր երկիրս ամենայն առաջի նորա։ Սարսեցին անօրէնք յահէ նորա.եւ այլն։
to shake, to cause to totter or shiver with fear.
Յամենայն կողմանց կամեցեալ սարսեցուցանել զճգնողն։ Ոչ զհանդիսագիրն բարկացուցանելով, այլ սարսեցուցանել զթշնամին. (Իսիւք.։)
shivering, cold chill, chilliness, trembling, terror;
— առնուլ or ունել զոք, to quake with fear, terror or horror.
ՍԱՐՍՈՒՌ գրի եւ ՍԱՌՍՈՒՌ. ῤίγος rigus, frigus vehemens φρίκη horror καταπτήσειν consternatio եւ այլն. Դողումն ի ցրտոյ եւ ի սառնամանեաց. կամ ի տենդէ. որպէս եւ յերկիւղէ. սոսկումն. սարսումն. սարսափումն. քստմնութիւն. դղորզ. եւ Սառնամանիք,
to rebuff, to spurn, to repulse, to shock, to estrange, to cause a separation, to alienate, to detach;
to scare, to startle, to cause or give umbrage to;
— ի ստենէ, to wean, to disaccustom.
Տալ այլում սարտնուլ. ընդոստուցանել.
sheet.
Զկտաւն յովսէփ գնեաց, որ էր ջանջիլ քթան՝ սաւան մեծ եւ ընդարձակ։ Ոչ է պարտ պատել յարծաթոյ կամ յոսկի կտաւ, այլ միայն ի սաւան քթան կտաւ։ Պատէ զքրիստոս ի սաւան մաքուր. (Բրսղ. մրկ.։)
Երբեմն զսաւանսն կրէր, եւ զայլ եւս սպասաւորութիւնս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
to shave, to shear;
cf. Մօրուք.
Յառաջագոյն զպարկեշտութիւն սափրեալ ի նմանէ՝ յետոյ եւ զզօրութիւնն սափրէ (ընդ վարսս գլխոյն)։ Թաւագէսք են, որ ոչն սափրին ամենեւին։ Սափրեալ յայլոց. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Եպիսկոպոսն կարոցօք խաչաձեւ հատանէ զհերսն. եւ այլ ոք ի կղերիկոսացն տանի եւ սափրէ զգագաթն. (Մաշտ.։)
sycophancy;
juggling tricks.
Զի եթէ շաղափն սաքափաթանաց, եւ թովչութիւնք ինչ ստաբանք՝ յորժամ թովիցին, կարեն անազդական առնել զմարմինս ի թուանաց չար գաղտնաց, որչափ եւս առաւել եւ այլն. (Ոսկ. ես. ուր Գէ. ես.) զվերջին հատուածն եւեթ ի մէջ բերէ, թողեալ զառաջին բանն մթին։
cf. Սաքրիմ.
Անզգամն դիւաւ ըմբռնի յիմաստնոյն, եւ երկչոտն սաքրեաց ընդ արեաւ. (Փիլ. այլաբ.։)
in mourning;
lugubrious;
— լինել, to be in mourning.
Զայն ամենայն տխուր տրտմութիւնս՝ որ մուծեալ ունէին զերեսս երկրի սգազգածն կերպարանօք, լուսաւորեաց եւ զուարթացոյց. (Վեցօր. ՟Է. որ ի Ճ. ՟Գ.) գրի մթազգած. այլ ի յն. կայ՝ մթազգած եւ սգազգեաց։
cf. Սգազգեստ.
Զայն ամենայն տխուր տրտմութիւնս՝ որ մուծեալ ունէին զերեսս երկրի սգազգածն կերպարանօք, լուսաւորեաց եւ զուարթացոյց. (Վեցօր. ՟Է. որ ի Ճ. ՟Գ.) գրի մթազգած. այլ ի յն. կայ՝ մթազգած եւ սգազգեաց։
threshold;
doorpost, jamb.
Գրեսցես զնոսա ի վերայ սեմոց տանց քոց, եւ ի գրունս քո։ Նստէր աթոռով առ սեամս տաճարին տեառն։ Դրաց գաբիրայն սեամս հնգեկինս։ Սեամս ի փայտից դիոց չորեքկինս։ Ի վերայ երկուց սեմոցն, եւ բարաւորի տանցն։ Անկեալ զսեմովքն։ Արկցեն զիւրաքանչիւր աթոռ ի վերայ սեմոց դրանցն երուսաղէմի։ Կացցէ ի ի վերայ սեմոց դրանն, եւ երկիր պագցէ ի վերայ սեմոց դրանն եւ այլն։
cf. Սեւաստէ.
cf. Սեւաստոս.
cf. Սեբինէ.
Մի դներ հանդերձ ներքոյ քո, այլ՝ խոտ եւ սեբին, որպէս աբբայ արսենիոս։ Կապերտս ադանէին, եւ սեբինէս. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Սեբինէ.
Մի դներ հանդերձ ներքոյ քո, այլ՝ խոտ եւ սեբին, որպէս աբբայ արսենիոս։ Կապերտս ադանէին, եւ սեբինէս. (Վրք. հց. ձ։)
palm-leaf vest, garment made of palm-leaves.
Մի դներ հանդերձ ներքոյ քո, այլ՝ խոտ եւ սեբին, որպէս աբբայ արսենիոս։ Կապերտս ադանէին, եւ սեբինէս. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Սելք.
ՍԵԼԱՍ եւ ՍԵԼՔ. Բառ յն. σέλας fulgor, jubar. Փայլիւն լուսոյ յոդս, աստղանման երեւալ կամ թռուցեալ. թռիչք.
shooting star.
ՍԵԼԱՍ եւ ՍԵԼՔ. Բառ յն. σέλας fulgor, jubar. Փայլիւն լուսոյ յոդս, աստղանման երեւալ կամ թռուցեալ. թռիչք.
cf. Սելին.
Հրամայեաց նստուցանել զտէր պետրոս յոսկի սելին։ Զոսկի սելին յինքն էառ, եւ ասէ, թէ հայրապետական աթոռ է եւ չէ պարտ այլ ումեք ի վերայ նստել. (Ուռհ.։ Հ. օգոստ. ՟Թ.։)
chair, throne.
Հրամայեաց նստուցանել զտէր պետրոս յոսկի սելին։ Զոսկի սելին յինքն էառ, եւ ասէ, թէ հայրապետական աթոռ է եւ չէ պարտ այլ ումեք ի վերայ նստել. (Ուռհ.։ Հ. օգոստ. ՟Թ.։)
melon;
շերտ —ի, slice of -;
— մշկահոտ, musk-melon.
Ցորենոյ եւ սեխոյ. դրելի է արդեօք սիզոյ, կամ այլ բառ՝ նշանակ արմտեաց.
table, board;
meal, food, table;
altar;
banker's counter;
աւագ —, grand, high altar;
— գրելոյ, writing-table;
— խոհակերոցի, kitchen-table;
dresser;
— մարմարեայ, marble-table;
— գործոյ, work-table;
սփռոց —ոյ, table-cloth;
անօթք, սպասք —ոյ, plates and dishes;
պատառաքաղ, դանակ, դրգալ —ոյ, table-fork, table-knife, table-spoon;
զրոյցք ի —ի, table-talk;
— յարդարել, ուղղել, դնել, to lay out a table, to spread the table;
— ուղղել, to erect or place an altar or Communion-table;
բեզմել ի —, to sit down to table;
ծառայել —ոյ, to wait at table;
ի —ի լինել, to be at table;
ելանել ի —ոյ, to rise from table;
բառնալ զ—, to take away, to clear the table;
ծախք —ոյ, table-expenses;
cf. Կողապտեմ;
cf. Ճաշ;
cf. Պատիւ;
trapezium.
պ. շիլան. եբր. զօլխան. τράπεζα mensa. իտ. tavola եւ refectorium, refettorio. Կազմած յորոյ վերայ դնին կերակուրք վասն բազմելոցն շուրջ զնովաւ. ... ուստի եւ կերակուր, հացկերոյթ, կոչունք. եւս Տախտակ լումայափոխից, եւ այլն.
Արասցես սեղան յանփուտ փայտից։ Պատրաստ արարեր առաջի իմ սեղան։ Քաղէին զփշրանս ի ներքոյ սեղանոյ իմոյ։ Ոչ եկն որդին յեսսեայ ի սեղանս։ Դիմեաց յովնաթան ի սեղանոյ անտի արտաքս։ Որդիք քո որպէս նորատունկ ձիթենւոյ շուրջ զսեղանով քով։ ծուխ սեղանոյ։ Սեղան հատավաճառաց.եւ այլն։
ՍԵՂԱՆ. θυσιατήριον βωμός altare, ara. եբր. միզպէխ, պա՛մա. որ եւ ի մեզ բեմ, բամա. բագին. եւ զոհարան. մատուցաարան. որպէս սեղանն զոր կանգնեցին նոյ, աբրահամ, մովսէս, որդիքն իսրայէլի առ եզերք յորդանանու, եւ այլն. եւս առաւել ի նորումս՝ սեղան սուրբ պատարագի, եւ սուրբ խաչն քրիստոսի. Տես (Ծն. ՟Ը. 20։ ՟Ժ՟Բ. 7։ Յես. ՟Ի՟Բ. 10 =34։ Երեմ. ՟Ժ՟Ա. 13։ մկ. բ. 20։ ժգ. 8. եւ այլն։)
to wait at table, to spread the table, to serve up;
to give to eat;
to make known the word of God, to feed with the bread of life.
Սեղանաւորեցից զանապական կերակուր՝ հոգւոց պարարիչ։ Զանձն իւր ոչ զօրեաց յագեցուցանել, այլ օտարաց սեղանաւորեաց. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. սղ.։)
Որ զայլս սեղանաւորէ, եւ ինքն ի նմանէ մխիթարի. (Մեկն. ղկ.։)
etc. lover-murder.
Ոչ զերկիւղ նախանձայոյզ քինու սեղեխասպանութեան առնն յիշեցեալ։ Ամուսնութիւն զսիղեխասպանութիւնն, եւ այլն. (Պիտ.։ 1)
cf. Սեխ.
ՍԵՂԽ ՍԵՂԽԵՆԻ. cf. ՍԵԽ, եւ այլն։
chamber;
cabinet, closet;
cf. Հարսն;
concubine;
— միանձանց, cell;
— հարսին, nuptial bed, thalamus;
— ուսման, study.
(որպէս թէ քնեակ, քնարան). κοιτών cubiculum παστοφόρον , ταμεῖον, ταμιεῖον, ζάκχων cella, promptuarium ἅντρον antrum γυναικωνίτις mulierum conclave. Օթարան առանձնութեան. խուց. ներքին բնակարան. սրսկապան. որ եւ ՍԵՆԵԱԿ ԱՆԿՈՂՆՈՑ. ԿԱՆԱՆՈՑ. եւ Շտեմարան. մթերք. գանձարան. Տես (Ել. ՟Ը. 3։ Դտ. ՟Գ. 24։ ՟Բ. ՟Թագ. ՟Ժ՟Գ. 10։ եւ Ծն. ՟Խ՟Գ. 3։ Երգ. ՟Ա. 3։ ՟Գ. 4։ Տոբ. ՟Է. 17։ Մտթ. ՟Ղ. 6. եւ այլն։)
chamberlain.
Երեք պատանիք՝ որ էին սենեկապանք նորա։ Ի բանի արարեալ զբղաստոս սենեկապետ արքայի։ Դիմեցին նոքա ի խորանն հողոփեռնեայ, եւ ասեն ցսենեկապետ նորա եւ այլն։
Lord High Chamberlain.
Երեք պատանիք՝ որ էին սենեկապանք նորա։ Ի բանի արարեալ զբղաստոս սենեկապետ արքայի։ Դիմեցին նոքա ի խորանն հողոփեռնեայ, եւ ասեն ցսենեկապետ նորա եւ այլն։ Եկնել սենեկապանն յարքունուստ։ Կաշառեաց զմանկլաւիկքն, որք սենեկապանք արքայի եւ մօտակացք. (Եղիշ. ՟Է։ Վրդն. պտմ.։)
proper, special, particular, specific, one's own;
noble, illustrious, egregious;
—ք, one's own part, property or heritage;
— էր նմա, it was specially his, it was his lot.
Եւ ես ետու քեզ զսիկիմ սեպհական՝ արտաքոյ եղբարց քոց։ Եղիջիք դուք ինձ ժողովուրդ սեպհական յամենայն ազգաց. (Ծն. ՟Խ՟Ը. 22։ Ել. ՟Ժ՟Թ. 5. եւ այլն։)
Ոչ տալ միայն, այլեւ ժառանգեցուցանել, այսինքն սեպհական նոցա առնել, որպէս եւ իւրն է սեպհական։ Ժառանգութիւն ի վերայ սեպհական ստացուածոց ասի. (Խոսր. ժմ.։ Սկեւռ. ես.։)
cf. Սեպհականեցուցանեմ.
ՍԵՊՀԱԿԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Իբր յն. ἱδιάζω proprium mihi facio, vindico եւ περιουσιάζω possideo. Սեպհական առնել ինքեան կամ այլում. իւրացուցանել. ստանալ. յինքն գրաւել. ժառանգել, եւ ժառանգեցուցանել.
Այրն եթէ ի կնոջն իրացն տայ այլոց, ոչ կարէ առնող զայն սեպհականել (կամ սեփհականել), թէ եւ մնայ առ նմա բազում ժամանակ. (Մխ. դտ.։)
cf. Սեպհականեցուցանեմ.
ՍԵՊՀԱԿԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Իբր յն. ἱδιάζω proprium mihi facio, vindico եւ περιουσιάζω possideo. Սեպհական առնել ինքեան կամ այլում. իւրացուցանել. ստանալ. յինքն գրաւել. ժառանգել, եւ ժառանգեցուցանել.
Այրն եթէ ի կնոջն իրացն տայ այլոց, ոչ կարէ առնող զայն սեպհականել (կամ սեփհականել), թէ եւ մնայ առ նմա բազում ժամանակ. (Մխ. դտ.։)
to appropriate, attribute, ascribe or impute to oneself.
ՍԵՊՀԱԿԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Իբր յն. ἱδιάζω proprium mihi facio, vindico եւ περιουσιάζω possideo. Սեպհական առնել ինքեան կամ այլում. իւրացուցանել. ստանալ. յինքն գրաւել. ժառանգել, եւ ժառանգեցուցանել.
Այրն եթէ ի կնոջն իրացն տայ այլոց, ոչ կարէ առնող զայն սեպհականել (կամ սեփհականել), թէ եւ մնայ առ նմա բազում ժամանակ. (Մխ. դտ.։)
appropriation;
propriety;
attribute, attribution;
nobility.
Սեպհականութեամբ մաքրութեանն՝ զայլս հաղորդեցուցանել իւրեանց մաքրութեանն. (Դիոն. երկն.։)
peer, noble, gentleman, patrician, esquire;
Sebooh (name of mount in Armenia);
— զատք, the highest nobility;
— գունդն ազատաց, knighthood, chivalry, squirehood.
Արկ յինքն եւ զսեպուհս ոմանս յայլմէ տոհմէ։ սեպուհ մի յազէն ամատունեաց. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)
September.
september. Անուն ամսոյ հռովմայեցւոց իբր եօթներորդ կոչեցեալ ի մարտէ եւ անդր. (վր. եւ ռմկ. սեկտեմբեր )։ Տօմար.։ Յայսմաւ. եւ այլն։