to creep, to crawl on the belly, to wriggle;
— ընդ երկիր, to crawl along on the ground;
to drag or draw oneself along.
· Calfa
Որպէս սողունք ՟Ը երկիր եւ ընդ ջուրս սողին, նոյնպէս թռչունք ՟Ը օդս. (Վրդն. սղ.։)
ἔρπω, διέρπω repo, repo, repto ἁπολισθαίνω delabor, defluor σύρομαι trahor. Սողոլ. զեռալ. սահիլ՝ քարշիլ՝ խաղալ ընդ երկիր կամ մօտ ի գետին ըստ օրինակի անոտն կամ կարճոտն զեռնոց. եւ Լուղիչ թռչնոց յօդս, կայառիլ լողակաց ի ջուրս, եւ այլն. եւ Սպրդիլ, սողոսկիլ ի բարձրութենէ ի վայր.
to hope for, to expect, to wait for, to look for, to look forward to;
to observe, to watch, to spy;
to serve;
to be reserved for.
· Calfa
Ունիմ զբազումս, զի սպասեսցեն ինձ։ Սպասեցէ՛ք եւ դարմանեցէ՛ք զդա։ Սպասէին նմա ինքն եւ կին իւր։ Սպասել եղբօրն որպէս անձին իւրոյ։ Ոչ կարեմ սպասել սմա վասն դժնէհոտութեան նորա։ Թուէր թէ եւ օդք սպասէին թաղման նորա. (Վրք. հց. ստէպ։)
white-fleeced.
· Calfa
Լուացեալ դասք սեւագոյն այծեացն՝ ի սպիտակակիզն գոյն օդեաց դարձեալք. (Փարպ.։)
white of an egg, albumen;
white scale of lepers;
— աչաց, white of the eye, conjunctiva, sclerotica;
— կիտի, spermaceti;
cetine.
· Calfa
Սպիտակուցն՝ օդոյն նման։ Սպիտակուցն ջրոյն նման. (Երզն. երկն. եւ Երզն. ոտ. երկն.։)
cf. Տածեմ.
· Calfa
Բուրաստանք ի ստածօղ օդոց սաւառնազարդեալք. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
story-telling, romancing, fabulous, lying.
· Calfa
Պատմօղ զստութիւն. եւ Պատմեալ ստութեամբ. ստայօդ. մտացածին.
to invent, to find out, to forge.
· Calfa
Ստեղծուլ բանս ճարտարս եւ մտացածինս. կցկցել. յօդել. կեղծել.
poetry;
fiction, invention.
· Calfa
Բանաստեղծութիւն. բանահիւսութիւն. ճարտարաբանութիւն. եւ Ստայօդ կցկցուած բանի.
created;
invented, factitious, forged;
plastic.
· Calfa
ՍՏԵՂԾԱԿԱՆ. πλαστικός figulinus, ad fingendi artem pertinens, sculptilis πλασματώδης fictus, fabulatus ἑπίπλαστος simulatus . (որպէս գործ բրտի) Ճարտարեալ ի մարդկանէ. ճարտարահնար. ձեռագործ. կցկցեալ. կերպարանեալ. քանդակեալ. յօդեալ. մտացածին. կեղծուպատիր. շինծու.
to create, to produce from nothing, to form, to figure;
to find out, to invent, to contrive, to forge.
· Calfa
ՍՏԵՂԾԱՆԵԼ. πλάσσω, αναπλάσσω, διαπλάσσω, κατασκευάζω, ἑξευρίσκω fingo, effingo, perfingo եւ այլն. Հնարել մարդկային ճարտարութեամբ յօրինել. կազմել. ձուլել. քանդակել. նիւթել. կցկցել. յօդել. կեղծել. շինել. ...
cf. Ստեղծող.
· Calfa
ՍՏԵՂԾԻՉ. որպէս ճարտարօղ. հնարօղ. կերպարանօղ. ձեւացուցիչ. քանդակիչ. քերթօղ. յօդիչ.
invented, devised, fictitious, false.
· Calfa
πλαττόμενος fictus. Ստեղծեալ. յօդեալ.
to lie, to fib, to tell untruths, stories, to impose upon;
to give the lie to, to belie;
— ուխտին, to break one's promise, word or vow.
· Calfa
Ոչ կերպարանօք երբէք խաբելի, ոչ յօդուածովք բանից ստելի. (Նար. ՟Դ։)
cf. Ենթադրական.
· Calfa
Ստորադրականն է բան բացերեւական՝ կամ ըստ բոլորում, կամ մարտուցելոյ ուրուք, կամ շարամանեցելոյ յայտնողական։ Դրութիւնքն ըստ ստորադրականի ստորասութեան ասի, թէ կեա՛նք աստուած՝ քան օդ. (Մաքս. ի դիոն.։)
to be distinguished, to render oneself illustrious, to be remarked;
to enjoy.
· Calfa
court-yard, vestibule, lobby.
· Calfa
αἵθριος, -ον subdio, locus subdialis. Ստորին գաւիթ՝ անյարկ. միջնօդ. վարի՝ դրսի բակը.
of bad constitution, quality or temper;
bad, hurtful;
unhealthy.
· Calfa
Վատախառն էր օդն. (Վրք. հց. ձ։)
bad temperament, evil disposition, ill nature;
— օդոյ, inclemency of the weather;
· Calfa
of frail or weak constitution, sickly, delicate, puling, gracile, thin, valetudinarian, languid, weak.
· Calfa
տեղի գիճին՝ վատառողջ է։ Վատառողջ է։ Վատառողջ օդն միշտ շնչելովն վնասէ զսակատն (զսախատն, զխօթն). (Վստկ. ՟Գ։ Ի գիրս առաքին.։)
tillage, ploughing, tilth, husbandry;
ploughed land;
culture;
use, employment;
down, below;
common;
—ս վարել, հարկանել, ցելուլ, կակղել, to plough, to furrow, to dig, to cultivate land;
ի — առնուլ, արկանել, to use, to make use of, to practise, to exercise;
ի — երկոց մտանել, to apply oneself to work, to labour;
ի — տալ, to lend, to loan.
· Calfa
(լծ. յն. արու՛րա, արօդրի՛ասիս. լտ. արա՛ցիօ ). ἁροτρίασις aratio. Արօրադրութիւն. հերկագործութիւն. ցանումն սերմանեաց. եւ տեղին հերկեալ. վարուցան.
to become like a wild-boar, to become infuriate, ferocious, outrageous.
· Calfa
Կամ զօդ, որ մերթ գոչիցէ վարազացեալ հրաանաւ, եւ մերթ սարսէ ի գոչելոյն սաստիւ. (Եզնիկ.։)
cf. Պրակսաւթոյք.
· Calfa
Ստայօդ գործքն յանուն ոմանց յառաքելոց. որ եւ ՊՐԱԿՔ ՍԱՒԱԹԱՅՔ ասին.
glacial, icy.
· Calfa
Սառնակն օդոցն սուզիչք։ Ձմեռային եւ սառնական։ Ցրտութեամբն սառնական (առնէ). (Նար. առաք.։ Երզն. ոտ. երկն.։)
Սառնական օդք. (Պիտառ.։)
frost-bitten.
· Calfa
Զբտղանիսն մերձ կացուցեալ, որ էր կարի ախորժելի սառնահար անդամոց։ Մի յոստոցն ցամաքեալ՝ սառնահար օդիւք չորացեալ ի բաց հատաւ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
extremely cold, freezing, glacial, icy, chilling.
· Calfa
Սառնասառոյց ցրտութեան օդոցն շնչմունք. (Ասող. ՟Գ. 21։)
Հողմ տապախառն զոլով, կամ սառնասառոյց։ Ի դաժանութենէն ձմեռնային սառնասառոյց (գրեալ էր՝ սառնակառոյց) օդոյն. (Նանայ.։ որպէս եւ Խոր. ՟Գ. 68.)
excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.
· Calfa
Ը ստ հանդարտ եւ կամ սաստիկ շնչելոյ օդոյն. (Խոր. ՟Ա. 19։)
vehemently, vigorously, impetuously, strongly, with all one's force, power or strength;
greatly, excessively, extremely, grievously, violently, sharply, harshly, rigidly, severely, rigorously.
· Calfa
Ը ստ հանդարտ եւ կամ սաստիկ շնչելոյ օդոյն. (Խոր. ՟Ա. 19։)
cf. Սառնասառոյց.
· Calfa
Սաստկասառոյց ձմերանն դառնութեան։ Գիշեր մի պարզ եւ ցուրտ՝ դառնաշունչ օդով սաստկասառոյց։ Սակաւ մի ժամանակ երեւի սաստկասառոյց, եւ ապա ապականի, եւ կորընչի. (Արծր. ՟Բ. 6։ Սիսիան.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
help, succour, assistance, cooperation;
fellowship, admission;
woollen-trade.
· Calfa
Սատարութեամբ օդոյ վարեցեալ. (Պիտ.։)
sagum, great coat;
cassock, brigandine, coat of mail, hauberk, hocqueton, cuirass.
· Calfa
Զգեցոյց սաւուղ դաւթի զվարապանակս իւր. եւ ած դաւիթ զսուսեր իւր ընդ մէջ ի վերայ վարապանակացն։ Մերկացաւ յովնաթան զլօդիկն՝ որ զիւրեւ, եւ ետ զայն դաւթի. եւ զվարապանակս իւր։ Եւ յովաբ զգեցեալ էր վարապանակս զրահից. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 38. 39։ ՟Ժ՟Ը. 4։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի. 8։)
running;
very rapid, violent, impetuous.
· Calfa
Իբրեւ վարգիչ իմն օդով սրավարեալ՝ գայ հասանէ վաղվաղակի յաշխարհն կորդուաց. (Յհ. կթ.։)
Ի գիտութեանցն խորս եւ յոլորտս վարգիչ օդով, եւ յիշեցուցիչ հոգւովն սրբով ժամանեալ. (Կամրջ.։)
reptile;
creeping;
— ցաւ, gangrene.
· Calfa
Զիարդ ոմանք (ի կենդանեաց) սողունք, եւ այլք ուղղորդք։ Սողուն է սատանայ ոչ ի վերայ հողոյ, այլ ի վերայ օդոյ. (Առ որս. ՟Է։ Եղիշ. յես.։)
throat, gullet, gorge;
uvula.
· Calfa
Երկու փողակք տան եւ առնուն զօդն իբր ցնցղով իւրք սոսորդով ի բերանս. (Սեբեր. ՟Է։)
to flow, to run out, to leak;
to creep into a hole;
— աչաց, to become weak, to have the sight fail or grow dim, to water, cf. Վատեմ, cf. Ծիւրեմ;
սորեալ աչք, hollow, sunken eyes.
· Calfa
տացէ քեզ տէր սիրտ տրտմեալ, եւ աչս սորեալս։ Առ ի սորելոյ աչաց իւրոց, եւ մաշելոյ զանձն նորա։ Ցիռք ի դաշտս ծծեցին զօդս իբրեւ զվիշապս, եւ սորեցին աչք իւրեանց, զի ոչ գոյր խոտ. (Օր. ՟Ի՟Ը. 69։ ՟Ա. Թագ. ՟Բ. 33 ։ Երեմ. ՟Ժ՟Դ. 6։)
respiratory;
— երակ, artery.
· Calfa
Աստուած ոչ իբրեւ զմարդ՝ բերանոյ եւ լեզուոյ եւ շնչաբեր երակաց կարօտացել է։ Շնչաբեր երակք՝ շնչոյն ամանք՝ ոչ օդ միայն ունին յինքեանիս անխառն եւ մաքուր, այլեւ արիւն. (Փիլ.։)
of wet or moist nature.
· Calfa
Արիստոտէլ երկուս սեռս ասաց գոլ օդոյ, է ինչ՝ որ տամկատեսակ, որ ի գոլորշոյ ջրոյ, եւ է ինչ ծխատեսակ՝ որ ի շիջմանէ հրոյ. (եւ զծխատեսակն՝ ջերմն գոլ. իսկ զտամկատեսակն՝ ուրանօր ծնանին՝ ջերմ եւ զնա, իսկ յառաջեալ ըստ մասին՝ ցրտանայ. Նիւս. բն.։)
cf. Դաւանութիւն.
· Calfa
Ստոյգ դաւանմամբ։ Դաւանման ճշմարտականի։ Ուղղահամբոյր դաւանմամբ։ Ստայօդն թիւր դաւանման. (Նար.։)
painful, troublesome, uneasy, tiresome, bitter, odious, cruel;
haughty, austere, grievous, vexatious, mortal, terrible.
· Calfa
Դժնդակ օդ, մահ. եւ այլն. (Շար.։)
atrocity, enormity;
cruelty, inhumanity, inclemency;
bittorness;
harshness;
intemperateness.
· Calfa
Դժնդակութիւն օդոց կամ սառնամանեաց, վշտաց, ճանապարհի. (Մագ.։ Ոսկ. ՟ա. կոր.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
bearing or producing vegetables;
reared on vegetables.
· Calfa
Ի խոտաբուղխ խաւարարտածին այծեաց օդաւառ կոզեալ. (Մագ. ՟Ծ՟Ա։)
egg-shell or nut-shell;
հանել ի —ոյ, to shell, to husk.
· Calfa
Խորան երկրորդ՝ ըզկնի սորին՝ օդոյ նըման, որ մըզնաձեւն ընդ խեճեպոյն ի կառուցման. (Երզն. ոտ. երկն.։)
brick, tile;
pottery, earthen-ware, crockery;
porcelain, China-ware, Wedgewood-ware;
potsherd, fragment of earthen-ware;
fish-shell;
shell, conch;
—ք, pottery;
Wedgewood-ware, Wedgewood-manufactory;
earthen, delft;
զ— կարկատել, to beat the air, to pound the water.
· Calfa
Զտախտակսն մովսէս խորտակեաց, եւ բեկորք նոցա ոչ կցեցան. եւ խեցիք նոցա իբրեւ զխեցիսն մարմնոյ ոչ յօդեցան. (Եփր. համաբ.։)
tendril, clasper;
sucker, shoot;
fibre, filament, stamen;
—ս արկանել, to cling to, to hold fast to, to clasp, to strain to;
to twine, to entwine;
— արկանել՝ առնուլ, to be thoughtful, melancholy;
to clasp one's knees.
· Calfa
Բողոք հարեալ՞ եւ վա՛յ ի բերան առեալ, եւ խիղբ վնասս (յօդելով յաշոտոյ). (Արծր. ՟Բ. 6։)