to put to shame, to shame, to make ashamed;
to unmask;
to debauch, to ruin, to corrupt;
to expose naked;
to violate, to dishonour, to blast.
δειγματίζω, παραδειγματίζω, παραδείκνυμι publicae ignominiae expono, trado, demonstro. Առակել՝ խաղ առնելով, կամ խայտալով. նշաւակել. ծանակել. մերկանալ զյետոյս կամ զծածուկս. յամօթ առնել հրապարակաւ. առակ նշաւակի կացուցանել. ճառիս՝ րէզիլ էթմէք. Տե՛ս (Ես. ՟Ի. 4։ Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 22. 39։ ՟Ի՟Գ. 2ր։ Կող. ՟Բ. 15։ Եբր. ՟Զ. 6։)
Խայտառակել զբնութիւն հասարակաց, կամ զխաբեութիւն, կամ զոք, կամ զպատկառելիս, զհաղբս, զմեքենայս, զվէրս. (Պիտ.։ Եզնիկ.։ Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Կ՟Ե. ՟Զ. եւ այլն։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ատ.։)
shame, opprobrium, disgrace, ignominy, infamy, turpitude, dishonour;
the private parts.
ἁσχημοσύνη turpitudo, pudor ἁχήμον indecorum. Խայտառակիլն. նշաւակութիւն. ծանակութիւն ծանականք. ամօթ եւ Ամօթալի ինչ. պղծութիւն առականք. խաղքութիւն.
Առակ խայտառակութեան յետնոց թողեալ։ Մահու խայտառակութեան դատեսցուք զնա։ Ծածկեցի զխայտառակութիւն քո։ Տեսիցեն զամենայն խայտառակութիւնս քո. Տեսցեն զամենայն խայտառակութիւնս քո։ Խայտառակութիւ արար յիսրայէլի՝ մտանելով առ դուստրն յակոբայ։ Արուք ընդ արուծ զխայտառակութիւն գործէին. եւ այլն։
Նորա մեքենայիցն եւ խորհրդոցն խայտառակութիւն. (Լմբ. սղ.։)
to disorder, to disturb, to confuse, to confound, to disconcert, to put out of countenance;
to spoil, to mar, to break, to destroy;
to corrupt, to ruin;
— զառողջութիւն, to ruin the health.
διαστρέφω perverto διαλύω dissolvo ἁναστατόω seditione conturbo σκύλλω vexo. Եղծանել, աւերել. քակել. ապականել. խեղաթիւրել. շփոթել. խառնակել. խռովել. աղաւաղել. վեր ի վայր առնել. խանկրել, աւրել, տակնուվրայ ընել.
Է՛ջ եւ խանգարեա զթատրոն սատանայի։ Որք զամենայն տիեզերս ասէ խանգարեցին, եւ այսր աւասիկ նմին իրի եկեալ են. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 8։)
Բովանդակ խանգարեալ մերոյս քաղաքի ապականեսցին կարգք. (Պիտ.։)
Խանգարեցան սպեսք երախանաց նոցա. (Յհ. կթ.։)
desire, inclination, wish;
fury, transport;
poetic fire, genius, enthusiasm;
tenderness, affection, love;
— առնել, to despise, to reproach, to contemn.
(լծ. խանձումն). Եռանդն. վառումն. իղձ. մանաւանդ Կղկաթումն եւ անձուկ սրտի ի գթոյ եւ ի սիրոյ, եւ բորբոք նախանձայուզութեան կամ փութոյ, քինու, եւ այլոց կրից.
Ոչ կարեն ձգել զմանկունսն՝ տագնապեալք ի խանդոյն. (Զքր. կթ.։)
Այսպիսի չքնաղ շինուած՝ բազում խանդիւ շինեալ ի սողոմոնէ եւ ի զօրաբաբելէ. (Երզն. մտթ.։)
Զխանդ ախտիցն ընդ որ յետոյ թաւալեցաւ, մաքրել. (Լմբ. համբ.։)
tender, compassionate, full of tenderness, affectionate, loving, warmly attached, dotingly fond;
affecting, moving, touching, piteous;
tenderly, affectionately, lovingly;
— սիրել, to love dearly, to be passionately fond of;
— սէր, tender love, fondness.
Գոչէ առ նա խանձակաթ սիրով։ Խանդակաթ սիրովն փղձկի յարտասուս։ Խանդակաթ ոգւով գոհութիւն ի բարձրունս առաքեմ. (Խոր. հռիփս.։ Լմբ. սղ.) եւ վերափոխ։ Տո՛ւր ինձ սիրոյդ աստուածային՝ լինել խնդրող խանդակաթին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Խանդակաթ.
Խանդաղակաթ եմ ի սէր գեղոյ նորա. (Զքր. կթ.։)
Զպատիւս եւեթ ի մարդկանէ խնդրեմք, եւ զփառօքն եւեթ խանդաղակաթխորովիմք. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ։)
tender, fond, loving, affectionate;
moving, melting, affecting, pathetic.
Կարի խանդաղատական. գորովալից. գորովանօք.
Ոչ նհիւ եւ խանդաղատագին մաղթանօք կամք առաջի աստուծոյ. (Մանդ. ՟Դ։)
cf. Խանդաղատագին.
Խանդաղատական արտասուք. (Խոր. հռիփս.։)
Բազմօք պաղատեցայ դրուակօք խանդաղատականօք. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Բանիւք եւ երդօք եւ խանդաղատական (յն. երկրաւոր յոյժ) յօդաւորութեամբ ի միասին տարածելով զլսողացն հոգիս. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Ուր իցէ խանդաղատանք. գորովական. գորովաշարժ. թախանձագին.
to move to compassion, to excite pity, to compel to tears.
Ձայնք պաղատանաց եւ վայից զանողորմսն խանդաղատեն. (Մանդ. ՟Բ։)
Բանիւք եւ արդեամբք երգելով իբրու վայելչապէս խանդաղատեցուցանեմք զսոսա. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
to melt to tenderness, to be moved with compassion, to have pity;
to entreat, to beseech, to supplicate, to implore;
խանդաղատէր սիրտ նորա, he was deeply moved;
խանդաղատեցաւ զնովաւ, he took compassion on him;
— ընդ, to be moved to pity by.
Խանդաղատեցաւ զնովաւ դուստրն փարաւոնի։ Յողորմ գութ խանդաղատեալ հարք եւ մարք. (Ել. ՟Բ. 6։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 27։)
Որով խանդաղատէին սիրտք նոցա ի բանից անտի նորա. (Իգն.։)
Աղքատն ի դուրս դուրս կառաչէ դեգերեալ, եւ խանդաղատի. (Մանդ. ՟Ը։)
cf. Խանդաղատանք.
to envy, to be envious of, to grow or to be jealous of, to look at with a jealous eye.
βασκαίνω invideo δάκνομαι mordero, aegre fero ἁλγέω doleo. Գրի եւ ԽԱՆՏԱԼ. Խանձիլ տոչորիլ սրտիւ. կծանիլ. նախանձիլ. մախալ. յաղաչել. զչարիլ. քինանալ. դժկամակիլ. բախլիլ.
Մի՛ խանդասցուք ընդբարեկամս։ Ընդ ընկերաց քառս խանդամք. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 26։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ա։)
Եղբայր քո տիգրան խանդացաւ զտիկնութիւն քո ի վերայ արեաց. (Խոր. ՟Ա. 28։)
Խանդալով ընդ առողջութիւնս։ Խանդացեալ ընդ նոսա, կամ ընդ իրս։ Խանդայ ընդ փրկութիւն ժողովրդեանս տեառն. (Պիտ. ։ Յհ. կթ.։ Լմբ. ատ.։) (Իսկ Կոչ. ՟Ժ՟Բ. գրի վրիպակաւ՝ խանդացեալ, ուր յն. է խնդացեալ։ Որպէս եւ Ածազգ. ՟Է. գրի խանդայցէք, փոխանակ գրելոյ գնդայցէք, որպէս դնի ի Ճ. ՟Գ.։)
load-stone, magnet;
diamond.
Ի խանդումանդ քարէ տաճար է շինած (ի կրետէ). եւ զօրութիւն խանդումանդ քարին ի վերայ քարշէ. (Երզն. յղ. երկն։ Տօնակ.։)
cf. Խանծ.
ԽԱՆՁ կամ ԽԱՆԾ. δέλεαρ esca. որ եւ ԽԱՅԾ ասի. կեր եդեալի կարթ. խածանելի պատառ որսալոյ. նմանութեամբ Լուցկիք. եէմ.
Կարթ ոչինչ սքանչելի խանձիւք պատեալ իբր զկերակուր կլանէ։ Զականջսն խանձիւ որսալ. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. տեսական.։)
Նա՝ որ խանձիւս այսու առ ի յախտն քարշեալ. (Նիւս. կազմ.։)
Խանձ ի ներքս դնէ զչար խորհրդակցութիւն, եւ բորբոքէ զախտն։ Խանձն ի ներքս դնէ զտծտմութիւն. (Շ. ՟բ. յհ. ՟Ժ՟Ա։ Եւագր. ՟Ե։)
Որք իբր ի ճենճերոյ իմնյօդոյ այտի զհոտ ծծեն ըռնգամբք խանծ առեալ. (Փիլ. լիւս.։)
Ի տոչորեալս հասաք խանձառ (անուն՝ տեղին). զի ստուգատէս ըստ անուանս մեզ թուի թէ եղեալ խանձ առ՝ յաւէտ տոչորմամբ. (Մագ. ՟Կ՟Ա.)
Յորժամ զխանձ առնուցուն զճնապարհայն, եւ ի ձեր վերայ եւս գայցեն։ Խանձ առեալգերիչքն զճանապարհին՝ եւ զձեզ գերեսցեն. (Ոսկ. եւ Գէ. ես.։)
Սիւնքհրեղէնք երեւեցան յերկինս, եւ երկիր ամենայն իբրեւ խանձիւ բորբոքէր. (Սամ. երէց.։)
to burn, to scorch, to singe.
Ի փայլատականց կայծականցմեռանին անասունք եւ մարդիկ, եւ ոչ խանձատին. (Լմբ. իմ.։)
swaddled;
— լինել, to be wrapped in swaddling clothes.
Պատեալ խանձարրովք կամ ի խանձարուրս.
Ի կուսէա սրբոյ խանձարրապատ յանբանից մսուր։ Այժմ խանձարրապատ արաւի ազգի մարդկան. (Զքր. կթ. ծն.։)
ԽԱՆՁԱՐՐՊԱՏ ԼԻՆԻՄ ԽԱՆՁԱՐՐԱՊԱՏԻՄ. σπαργάνομαι fasciis obvolvor. Խանձարրովք պատիլ. խանձարրիլ.
to swalddle, to swathe.
σπαργάνω fasciis constringo. Խանձարրովք կամ ի խանձարուրս պատել.
Յիշեա զծնունդ քո յամենասուրբ կուսէն, զխանձարրիլն, զ՝ի մսուր դնիլն. (Բենիկ.։)
to roast, to broil, to toast, to scorch, to singe, to burn;
to set fire to, to kindle;
— զպատերազմ, to inflame to war, to kindle the flames of war;
— զհուր ապստամբութեան, to stir up the fire of rebellion.
Սոխի սխտորի ծայրքն խանձես, որչափ պահես չիկանանչանայ. (Վստկ.։)
to allure, to entice;
to familiarize, to attach, to attract, to draw with.
Խանձեցուսցէ (կամ խանծեցուսցէ) տէր ի քեզ մահ. (Օր. ՟Ի՟Ը. 21։)
to roast, to broil, to scorch, to burn, to glow;
to be fired with, to bend one's wbole soul to, to become attached to, to apply one's self to, to get accustomed or inured to, to give one's self up to;
to be eager, to long, to hurn with envy or desire, to be enamoured of, to be smitten with, to burn with love, to be mad with love for;
— յանառակութիւնս, to be sunk in dissoluteness
cf. ԽԱՆՁԵՄ։ ԽԱՆՁԻՄ 2 (եցայ.) ձ. ԽԱՆՁԻՄ προσκολλάομαι adhaereo. գրի եւ ԽԱՆԾԻԼ. Առ բորբոքման ախտի՝ ստէպ եւ անսանձ բերիլ ի նոյն. յտրիլ. անկղիտանալ. մածանիլ. սովորիլ ի չար անդր. ունականալ ի վնասակարս. յորմէ եւ Գիշախանձ, Մարդախանձ, եւ այլն. գէշ սովորութիւն ընիլ, փակչիլ.
Որ յառաջ քանզամուսնութիւնն ի պոռնկութիւն խանձեցի (յն. ուսեալ իցէ պոռնկիլ), նա եւ յետ ամուսնութեանն չդադարէ անտի. (Ոսկ. ա. տիմ. Թ։)
Գայլք գիշատիչք ի մարմինս մեռելոցն խանձեալք՝ եւ զկենդանիսն ուտէին. (Ասող. Գ. 14։)
Որ մերս էին սահմանակիցք եւ դրացիք՝ խանձեալ, ոչ դադարեն յապականելոյ զաշխարհս հայոց։ Նաեւ սոդոմայեցիքն այսպիսի կենացխանձեալք՝ անկան յանհնարին չարիսն. (Լաստ. ԺԸ. ԻԱ։)
Որ խանձի զընկերաց բամբասանս քննել. (Եւագր. Ժ։)
brand, fire-brand;
live-coal;
lava.
Իբրեւ ըզխանձող զերծեալ ի հրոյ։ Մի զարհուրեսցի անձն քո յերկուց փայտից խանձողաց ծխելոց. (Ամովս. ՟Դ. 11։ զաք. ՟Գ. 2։ ՟Ժ՟Բ. 4։ Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 9։ Ես. ՟Է. 4։)
Միայն զխանձողսն տեսանեմք ի ճարակմանէ հրոյն մնացեալ ի նաբուզարդանայ. (Լմբ. ատ.։)
ԽԱՆՁՈՂ. μύδρος massa ignita, globus candens, rudis. Շանթացեալ կամ հալածոյ նիւթ քարեղէն կամ երկաթի.
Լիպարք եւ ետնէ (հրաբուղխք) խանձողս հանդերձ հրովն վերաբերեն. (Արիստ. աշխ.։)
shopkeeper, retailer, tradesman.
Տէր կրպակի. խանութպան. տիւքքեան սահապը.
Իսկ խանութպանն զարհուրեալ գնաց անկաւ յոտս քահանային. (Ոսկիփոր.։)
էր խանութպան ու ջամըռայ. (Շ. առակք.։)
to be puffed up, proud, swollen with pride.
οἱδάω, οἱδάνομαι tumeo, urgesco. Այտնուլ, ուռնուլ. փքանալ.
roaring, bellow-ing;
hraying;
grunting.
Ոչ սակաւ խանչմունք եւ բարբառք լինէին. (Վրդն. ծն.։ Իսկ Սկեւռ. աղ.։)
ԽԱՆՉՈՒՄՆ. ὅγκημα, ὅγκος, οἵδημα tumor, inflatio, moles, fastus. Խանչանալն կամ խանչացումն. այսինքն փքումն. փքացումն. այտումն. ուռոյց. տարածումն. կուտոց. մեծութիւն. ծանրութիւն.
ԽԱՆՉՈՒՄՆ (լծ. խանձումն) Բորբոք հրոյ. եւ ախտի, բարկութեան եւ այլն. καῦσις ustio, crematio, ardor φλεγμόνη inflammatio.
cf. Խանչիւն;
inflation, distension;
swelling, puffing up, pride;
inclination, propensity.
Ոչ սակաւ խանչմունք եւ բարբառք լինէին. (Վրդն. ծն.։ Իսկ Սկեւռ. աղ.։)
ԽԱՆՉՈՒՄՆ 2 Խանչանալն կամ խանչացումն. այսինքն փքումն. փքացումն. այտումն. ուռոյց. տարածումն. կուտոց. մեծութիւն. ծանրութիւն.
տարած եւ սփիռ խանչումն լուսոյ. (Փիլ. ի գ. մանկ.։) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։) ԽԱՆՉՈՒՄՆ (լծ. խանձումն.) Բորբոք հրոյ. եւ ախտի, բարկութեան եւ այլն. καῦσις ustio, crematio, ardor φλεγμόνη inflammatio.
dishonest, lewd, lascivious.
Որպէս բոզքն չարատեսք, խանտք, եւ երեւոյթք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Խանդամ.
Խանտայ ընդ թագաւորութիւնն քրիստոսի։ Եթէ խանտայցէ, բազում դեղնութիւն եւ գունատութիւն հեղու զերեսօքն. (Ոսկ. մ. 7։ ՟Բ. 9. եւ 14։)
sheperd
Արք խաշնադարմանք. (Ծն. ՟Խ՟Զ. 32. 34։)
cf. Խաշնաբոյծ.
Արք խաշնադարմանք. (Ծն. ՟Խ՟Զ. 32. 34։)
shepherd's employment.
Գա՛րշ էին իսրայէլացիքն յաչսն եգիպտացւոցն, եւ այպանելի վասն խաշնադարմանութեանն. (Լմբ. իմ.։)
rot, murrain.
Հինգերորդ հարուած խաշնամահն։ Նախ քան զայս հարուած են խաշնամահն եւ խաղաւարտ. (Լմբ. սղ.։)
shepherd;
կին, աղջիկ —, shepherdess;
մանուկ —, shepherd boy.
Խաշնարած ծառայքն. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Խաշնարած.
Եւ նոքա ի ժողովրդենէ մերմէ եւ ի խաշնարօտէ մերոյն էին. (Յհ. կթ.։)
rhubarb.
Ըստ ոմանց նոյն ընդ Զրեւանդ. զերավենտ. որ եւ ՍԱՂԱՆԳ. ազգ ցմախի՝ դեղ օգտակար տղայաբերաց։ Այլգուցէ լաւ եւս է իմանալ Ռեւանդ, ռէվէնտ. այն է Գաբ՝ զոր կախեն ի փողս խաշանց. եւ այն լինի դեղ մաքրողական։
broth;
decoction.
Արգանակ զխաշոյն անուանէ. (Նչ. եզեկ.։) (Չէ պարտ շփոթել ընդ բառդ. Խաւշիւն, որ է վերծանելի Խօշիւն. այսինքն ձայն տերեւոց։)
cf. Խաշոյ.
Արգանակ զխաշոյն անուանէ. (Նչ. եզեկ.։) (Չէ պարտ շփոթել ընդ բառդ. Խաւշիւն, որ է վերծանելի Խօշիւն. այսինքն ձայն տերեւոց։)
cross;
crucifix;
cross, sorrows, tribulation;
սուրբ —, the Cross, the Holy Rood;
ի — հանել, կախել զ—է, to crucify;
ի — ելանել, to be crucified;
— առնել, հանել, to make the sign of the cross, to cross one's self.
σταυρός crux. (յորմէ այլազգ. հաչ, խաճ. որպէս թէ խէչ, նեցուկ բարձօղ. որպէս եւ յն. ստաւռօ՛ս, է կանգնեալ փայտ կամ ցից) ... Փայտ պատուհասի՝ եռաթեւ կամ քառաթեւ, ուղղորդ կամ խոտորնական. զզորօրինակ T. +. X. ուր բեւեռէին կամ կախէին զմահապարտս. եւ զայսպիսի նահատական մահ կրեաց վսն մեր անպարտական գառն աստուծոյ. եւ յայնմ հետէ խաչն եղեւ հարծանք քրիստոնէից։ Եւ լայնաբար Խաչ անուանին ամենայն վիշտք եւ չարչարանք՝ մանաւանդյանձն եռեալք ի սէր փրկչին.
Հա՛ն զդա ի խաչ։ Ի խաչ հան զդա։ Եւ հանին զնա ի խաչ։ Ի խաչ ելանել քրիստոսի։ Պարծիլ ի խաչն։ Առցէ զխաչ իւր, եւ եկեսցէ զկնի իմ, եւ այլն։ Ընդ փայտ խաչին բեւեռեցին զմատունսն որ գրեաց ի տախտակին։ Սուրբ խաչ օգնական հաւատացելոց. (եւ այլն. Շար.։)
Ցուպք՝ ի ձեռին, խաչք իւրեանց ի վերայ ուսոց իւրեանց. (Եփր. ել.։)
Փոխանակ կաթին եւ մեղու տղայոց՝ բեւեռք եւ խաչ կատարելոց. (Եփր. համաբ.։)
ԽԱՉ. Սուրբ նշան կամ օրինակխաչափայտին քրիստոսի կազմեալ յորմէ՛ եւ է նիւթոյ.
Խաչն ի ջուրն իջանելն, զի խաչիւն խաչեալն մկրտի. Զխաչն մկրտութիւն քրիստոս ասաց. (Տօնակ.։)
Ի ԽԱՉ ՀԱՆԵԼ. այսինքն Խաչել. σταυρόω crucifigo. տե՛ս (Մտթ.։ Մրկ.։ ՂԿ։ Յհ. ստէպ։ Գաղ. ՟ե. 24։)
Ի ԽԱՉ ԵԼԱՆԵԼ. այսինքն Խաչիլ։ (Մտթ. ՟իզ. 2։ Մկր. ՟ժե. 15։ 8կ. ՟իդ. 7։ Յհ. ՟ժբ. 16։ ՟ա. 13։ ՟բ. 2։ Գաղ. ՟գ. 1։ ՟զ. 14։)
ԽԱՉ ԱՌՆԵԼ կամ ՀԱՆԵԼ. առնել զնշան խաչի. խաչակնքել. խաչիւ տեառնագրել.
Վասն մեր մեղս արար զնա, այսինքն խաչ արար զմարմին նորա. իմա՛, ի մահ խաչի մատնեաց որպէս զզոհ վասն քաւութեան մեղաց։
cross-bearing;
cross-bearer;
crusader.
Բարձօղ խաչին ընդ քրիստոսի. կրօնաւոր.
Վաստակաւորքն ի քրիստոս, եւ խաչաբարձք նորա. (Յիշատ. ՟Չ՟Ձ՟Է.։)
bearing the cross, enduring patiently, patient.
ԽԱՉԱԶԳԵԱՑ որ եւ ԽԱՉԱԶԳԵՍՏ։ Որ զգեցեալ է զիւրեւ, կամ կրէ յանձն իւր զխաչն քրիստոսի. խաչաբարձ. խաչակիր. յանձն առօղ զխաչ եւ զչարչարանս. եւ Որ ինչ հայի առ հետեւօղս քրիստոսի խաչիւ. Օրիորդք խաչազգեացք։ Խաչազգեաց լուսով պսակեալ։ Խաչազգեաց մշտաւառ լուսովն ելին զհետ նորա. (Խոր. հռիփս.։)
Խաչազգեաց ելեալ ընդ առաջ քրիստոսիվերանան. (Սարգ. ՟Ա. ՟Ժ։)
Զի համաձայն խաչազգեցից՝ ըզքեզ օրհնեմք յաւիհենից. (Շար.։)
cf. Խաչազգեաց.
Խաչազգեստք թագ ի գլուխ պարծին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Եւ խաչակիր (լտ. crucifer ) անուանեալ զօրք, որք կրէին զնշան խաչի ի վերայ զեստուց.
Ետ թողութիւն, եւ արար խաչազգեստս բազում քրիստոնէայս. (Մարթին.։) որք կոչին անդ եւ Խաչաբարձք։
desk or rest for a crucifix.
Օրհնութիւն բազմոցի կամ աստիճանի, զոր հայք խաչակալք ասեն. (Մաշտ. ջահկ.։)
crucial, that appertains to the cross.
Զխաչական վկայն քրիստոսի յիւրաքանչիւր հանգիստս փոխեցին. (Ագաթ.։)
companion in crucifixion;
crucified together;
— լինել, cf. Խաչակցիմ.
συσταυρούμενος simul cruxifixus. Խաչեալ ընդ քրիստոսի. կցորդխաչի եւ չարչարանաց.
Եւ անդրէի քում խաչակցին. (Յիսուս որդի.։)
Երկինք յետխաչին բացեալ լինի եւ խաչակցացն քրիստոսի. (Ոսկ. գծ.։)
Որ խաչակից քեզ գոլով։ Զհին մարդն խաչակից քեզ արարեր. եւ այլն. (Շար.։)
suffering for Christ's sake, patient, austere;
christian.
Ոյր կրօնքեն ըստ հետոցխաչին քրիստոսի. խաչազգեաց. խաչակիր. խստակրօն. ճգնօղ. եւ Ճգնողական. սեպհական կրօնից խաչի եւ խաչապաշտից.
Խաչակրօն վկայք, կամ կրօնաւորք, կամ միանձունք, կամառաքինիք. (կորիւն։ Մագ. ՟Ա։ Շ. թղթ.։ Տօնակ.։)
Խաչակրօն սաղմոսերդութիւնք. (Յհ. կթ.։)
Խաչակրօն անդադար սաղմոսերգութեամբ։ Տօնեմք զխաչակրօն քո սուրբ զյիշատակս. (Շար.։)
Խաչակրօոն քահանայութիւն. (Տօնակ.։)
to be a companion in crucifixion, to be crucified with another.
Ժուժկալեալ՝ քեզ խաչակցեցաւ։ Խաչակցեալք ընդ քրիստոսի, եւ ընդնմին թագաւորեալք. (Շար.։)
the being crucified with another;
participation in the passion of our Lord.
Խաչակցութեամբն ընդ քրիստոսի ըստ աւազակին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Այս եւ մահն աշխարհի, սոյն եւ խաակցութիւն քրիստոսի։ Խաչակցութեամբն խափանելվ զմարմին մեղաց. (Լմբ. սղ.։)
Ցուցանէ նոցա զպատիւ մկրտութեանն, թէ քրիստոսի խաչակցութիւն է, եւ տնկակցութիւն. (Լծ. կոչ.։)
crucifer.
ԽԱՉԱՀԱՆ ԽԱՉԱՀԱՆՈՒ. σταυρών crucifigens. Ի խաչ հանօղ զքրիստոս. խաչօղ.
Անդարձ խաչհանքն, եւ դեւքն։ Յամօթն լիցին ընդ դեւսն եւ խաչհանունքն (տպ. խաչհանուքն). (Լծ. կոչ.։)
Լուիցեն հեթանոսք, եւ հրէայք խաչահանունք. (Ոսկ. խչ.։)
Ահա նոր յուդա, ւ նոր խաչահան։ Բազումյուդայք, եւ յոլով խաչահանունք լինին յեկեղեցի աստուծոյ. (Մարաթ.։)
Կամակոր ազգին խաչահանուացն։ Ոչ անկարանայ զխաչահանուսն պայթել։ Հանդերձ խաչահանուօքն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Խաչահան.
ԽԱՉԱՀԱՆ ԽԱՉԱՀԱՆՈՒ. σταυρών crucifigens. Ի խաչ հանօղ զքրիստոս. խաչօղ.
Անդարձ խաչհանքն, եւ դեւքն։ Յամօթն լիցին ընդ դեւսն եւ խաչհանունքն (տպ. խաչհանուքն). (Լծ. կոչ.։)
Լուիցեն հեթանոսք, եւ հրէայք խաչահանունք. (Ոսկ. խչ.։)
Ահա նոր յուդա, ւ նոր խաչահան։ Բազումյուդայք, եւ յոլով խաչահանունք լինին յեկեղեցի աստուծոյ. (Մարաթ.։)
Կամակոր ազգին խաչահանուացն։ Ոչ անկարանայ զխաչահանուսն պայթել։ Հանդերձ խաչահանուօքն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։)
cruciform, crossed;
cross-wise;
— դնել, to place across.
Ամենայն խաչաձեւ փայտի երկու կողմամբք պարտ է (կամ պարտի) լինել. (Կիւրղ. յես.։)
dead on the cross, crucified;
— սպանանել, to put to fieath on the cross, to crucify.
Արտախս հանին քան զայգին, եւ խաչամահ սպանին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)