cf. Րաշոյն.
Արկ զձեռն իւր ի դարշոյն, եւ պատառեաց զնա երկոտասան մասն. (Եփր. դտ.։)
cf. Սուսերաւոր.
Ունօղ կամ կրօղ զդաշոյն. սուսերաւոր.
Դահիճք, եւ դարշունակալք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
end, term, limit.
• , ա հլ. «հարաւ, հարաւակողմ». մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Նար. խչ. էջ 385 «Ի կողմանն աջոյ կայից հիւսի-սոյ... ունի զառաքեալսն տիրապատիւս և զԼուսաւորչին սուրբ դաւանարանն. իսկ ըստ հարաւոյ դիմաց դարումայ՝ զեբրայեցի ընտ-րեալ պատանին ոմարտիրոսն Աբռլմը-ւեհ»։
• -Եբր. [hebrew word] darōm «հարաւ» բառն է. հմմտ. Եզեկ. ի. 46 «Հաստատեա՛ զերեսս քղ ի Թեման և հայեաց ի Դագովն (եբր. ի դա-րու «հառաւ»)։ Բառս յոյն թարգմանութեան մէջ տառադարձուած է Ἀαρωμας և իբր յատուկ աւնուն առնուելով՝ հասկացւում է «հարաւա-յին Պաղեստին»։ Նարեկացին դիմել է բուն աղբիւրին և գործածում է բառը բուն «հարաւ» նշանակութեամբ, ինչպէս ունինք թեման «հարաւ»՝ փոխառեալ նոյնպէս եբրայեցերէ-նից։
• ՆՀԲ և ԱԲ չունին այս բառը՝ անշուշտ յատուկ անուն համարելով, ինչպէս կար-ծում է նաև Նարեկացու հրատարակիչը, որ յիշեալ բառը գլխատառով է գրում։ ՋԲ իբր անստոյգ բառ նշանակում և մեևնում է «եղր, ծայր կամ ներքին սահ-ման»։ Սրանից է առնում ՓԲ և համե-մատում պրս. դարիւմ (իմա՛ արար [arabic word] lāruu) «թաթարական վրան թա-ղիքէ»։ Lag. Armi. Stud. § 596 կարծում է Ս. Գրքի [hebrew word] darōm (յն. տառա-դարձութեամբ ἀαρωμας) «հարաւ» բա-
• ռը։ Վերի ձևով մեկնում է Աճառ. Հայ. նոր բառեր հին մատ. Ա. 145 և Բ. 287։
cf. Դադարումն.
Դարելն. դադարումն.
Զդարումն եւ զդադարումն յորդ անձրեւաց. (Շիր.։)
corn-poppy, corn-rose.
scabrous, scraggy.
Առաւել ռմկ. իբր Անհարթ (տեղի)։ (Վստկ. ՟Կ՟Ը։)
palace, royal house, court.
• տե՛ս Դարապաս։
Հանապազ խօսէր ի դարպասին տիրանայ. (Ոսկ. գծ.։)
courtier.
factious;
contriver.
Որ ոք կամ որ ինչ բերէ զդաւ.
Դաւաբեր թշնամի։ Դաւաբեր վտանգ. (Պիտ.։)
cf. Դաւաբեր.
stratagem;
faction;
rebellion.
deceitfully, craftily, slily.
Նենգաւ. չարարուեստաբար.
Ամենայն ուրեք հնարին դաւաճանաբար. (Նանայ.։)
cf. Դաւանակից.
Համակրօն դաւանահամբոյր գործակցօք. (Նար. առաք.։)
cf. Վկայարան.
Զլուսաւորչին սուրբ դաւանարան։ Ի շինուած յարկի քումդ հանգստի՝ դաւանարանի այսր բարի հովուի. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
that has or gives the confession of faith.
Հաւատասահման դաւանաւորացն հարցն նիկիոյ. (Նար. մծբ.։)
to tap, to stamp with the foot, to scrape the ground.
ԴԱՓՐ ՀԱՏԱՆԵԼ. որ եւ ԴԱԲՐ, ՏԱԲՐ, ՏԱՓՐ. ἁνορίσσω effodio Ոտիւք հարկանել եւ փորել ձիոյ զգետինն.
Որոտայ ի դաշտի, եւ դափր հատանէ. (Յոբ. ՟Լ՟Թ. 21։)
Դաբր հատեալ վրնջէր. (Մագ. ՟Լ՟Է։)
Եղնգամբ ձեռացն զերկիր դաբր հարկանէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
frequenting company;
evagation, distraction, dissipation.
Արմատ Դեգերելոյ. որպէս Դեգերեալ, եւ Դեգերանք.
Խափանեալ՝ եղեւ դեգեր առ յոլով քաղաքօք. (Ոսկ. գծ.։)
διατριβή commoratio Դեգերիլն. դեգերումն. թարթափումն, ընդերկարելն. յարանելն. պարապումն. զբաղումն. եւ Տատանումն վարանմամբ.
Ախորժէ զգինեաց դեգերանս. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 11։)
Ի միայնանոց վայրի առնէ իւր դեգերանս. (Փիլ. իմաստն.։)
Վատթարն ի լաւ դեգերանս ածեալ. (Արիստ. հակակ.։)
Զյապաղանացն ի բաց լքցես զդեգերանս. (Արծր. ՟Դ. 10։)
Յահ եւ յերկիւղ մատնեալ՝ կայր ի դեգերանս. (Վրք. հց. ՟Ի։)
to frequent company;
to trifle;
to wander, to recreate one's self.
διατρίβω, ἑνδιατρίβω moror, commoror, incumbo, studeo Թարթափիլ. կալ մնալ ուրեք, եւ պարապիլ կամ կրթիլ յիրս ինչ. պատաղիլ. յամել առ ժամանակ մի. եւ Տատանիլ. բանի մը հետ ըլլալ, ատէն անցընել, տիտիկ ընել, զբաղիլ, կենալ, մնալ.
Դեգերեալ գտցէ զնա առ դրունս իւր. յն. παρέδρος assidens Իմ. (՟Զ. 15։)
Դեգերէին ի դուրս տան իմոյ. (Յհ. կթ.։)
Ոչ դեգերին առ դուրս լիոցն։ Դեգերին հանապազ առ մեզ (հրեշտակք)։ Ցանկ դեգերիս հատրաստել պատճառս հնարից. (Նար.։)
Դեգերեսցին (կամ դեգերեցին) յիմաստասիրութեան. (Եղիշ. ՟Ա։)
Որ յուսումնականին դեգերեալ է։ Որ դեգերեալ են յուսմունս իմաստասիրութեան օրինաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Առանց դեգերելոյ ճարտասանս. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Յարաժամ դեգերիմ յընթեռնուլն։ Յողոք դեգերիմ. (Նար.։)
Դեգերեցան ի բանս ինչ։ Դեգերիլ ի ներբողումն, կամ ի բանս գովեստից, կամ ի նմին պատմութեան. (Յհ. կթ.։)
cf. Դեգերանք.
Ասպականին ընդ շունս եւ ընդ գազանս առնէ զիւր զդեգերումն վարուց։ Յիմաստասիրութեանն արարեալ զդեգերմունս շրջելոյ։ Ո՜վ յերկինս աստուածային դեգերմանցն (մտօք). (Փիլ.։)
Զայն՝ որ առ գինիսն՝ հասարակաց դեգերմունք են. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Բազմաժամանակեայ դեգերմամբք մաշէին զաւուրս իւրեանց ի դպրոցս ասորի գիտութեան։ Բազում թախանձանօք եւ յերկար դեգերմամբ խնդրեսցէ. (Փարպ.։)
Ի սոյն զդեգերումնն երկասիրէին. (Արծր. ՟Ա. 1.)
Անցեալ ընդ ամենայն դեգերմունս (կենցաղոյս). (Լմբ. սղ.։)
december.
• «հռովմէական տարւայ վեր-ջին ամիսը» Շիր. Տօնակ. ունին միայն ՀՀԲ և ՋԲ. չեն յիշած ՆՀԲ և ԱԲ։
• = Լտ. december հոմանիշից, որ ծագում է decem «տասը» բառից. բուն հռովմէական տարեցոյցի մէջ դեկտեմբերը տասներորդ ա-միսն էր (մարտը լինելով առաջին ամիսը)։ Լատին բառը տարածուել է ամէն կողմ. հմմտ. յն. δεϰεμβριος, վրաց. დეკემბერი դեկեմ-բերի, ֆրանս. décembre, ռուս. дeкабрь ևն ևն։ Մեր ձևը կազմուած է սեպտեմբեր և հոկտեմբեր ամսանունների նմանութեամբ՝ դեկեմբեր նախաւոր ձևից՝ ստանալով մի աւելորդ տ։
• Հիւբշ. 367 դնում է յունարէնից. բայց վերջաւորութիւնը ցոյց է տալիս լատի-նը։-Ամիսների անուան վրայ վիճաբա-նուած է Բազմ. 1897, էջ 138-141։
• ԳՒՌ.-Գրականից փոխառեալ են Սչ. դեգ-դէմբ'եր, Երև. դ'էկտէմբէր, Ննխ. Պլ. թէգդէմ-փէր ևնս
apothecary;
that prepares tinctures, physic or poison.
Որ կազմէ զդեղ բժշկական. դեղ շինօղ. (Ոսկիփոր.։)
ԴԵՂԱԳՈՐԾ. Կազմօղ կամ պատրաստօղ զմահադեղ. զէհիր շինօղ
Եղեւ դեղագործ մահու, եւ մատռուակ կորստեան հոգւոց. (Փարպ.։)
ԴԵՂԱԳՈՐԾ. Գործօղ դեղով ներկոց. նկարիչ.
Դմա դեղագործ անհմուտ ասէ. ծեփեա՛ զապարանս քո, զի դեղագործեցից. (Ոսկիփոր.։)
դեղագործ. Նկարեալ ներկօք. ներկած.
Դեղագործ տաճար. (Վրդն. սղ.։)
to prepare physic or tinctures.
Ներկօք նկարել. նախշել.
Ծեփեա՛ զապարանս քո, զի դեղագործեցից։ Ո՛չ այդպէս, այլ նախ դեղագործեա՛, եւ ապա ծեփեցից։ Ոչ դեղագործողի աղօթիւք տացի գիծ եւ գեղեցկութիւն նկարից, եթէ ոչ ուսմամբ ընդունի զհմտութիւն արհեստին. (Ոսկիփոր.։)
pharmacy;
art of preparing tinctures or physic;
painting.
Իբր Նկարչութիւն. պատկերահանութիւն. յն. կենդանագրութիւն. ζωγραφία pictura
Դեղագործութիւն ... ի դեղոց խառնեալ պատկեր բացակատարեաց. (Արիստ. աշխ.։)
who applies a plaister or administers medicine;
hair-pencil to dye the eyes.
Դնօղ զդեղ որպիսի եւ իցէ. cf. Դեղդիր.
Միայն զտեսսն պատուեալ անշուշտ, որպէս հարօր ի վար, կամ դեղադիր ի դեղոցի. (Յհ. կթ.։)
poisoned;
դեղակուր առնեմ, to poison, to give poison, to infect with poisoned;
դեղակուր լինիմ, to be poisoned.
ԴԵՂԱԿՈՒՐ ԼԻՆԵԼ. Մահադեղով թունաւորիլ եւ մեռանիլ. զէհիրոտիլ
Ի մտերմաց շապհոյ դեղակուր եղեալ մեռանի. (Խոր. ՟Բ. 86։)
Դեղակուր եղեւ։ Դեղակուր եղեալ կատարի ի տէր. (Վրդն. դան. եւ Վրդն. պտմ.։)
painted in colours.
Դեղով ներկոց նկարեալ. երանգօք յօրինեալ. ներկով քաշուած.
Զդեղանկար ծաղկայօրինուորակ պատկերացն կենդանագիր տեսակի գեղոցն. (Նար. խչ.։)
pharmacy, apothecarys or chemists shop;
drug-box.
Զանբժշկականն մարմնեղէն ախտին ի մարդկեղէն դեղարանաց. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
cf. Դեղագործ.
cf. Դեղադիր.
Գործի դնելոյ զդեղ, զներկ, զծարիր.
Դեղդրով ի յաչքն դի՛ր. (Վստկ. ՟Մ՟Կ՟Թ։)
massicot.
spices;
drugs.
earth, ground, soil.
Բառ յն. տիմի՛դիր. Δημήτηρ, δήμητρα Ceres Երկիր մայր. հող՝ մայր համարեալ հողածնելոց. ըստ քերթողաց չաստուածուհի ստորերկրեայց. սանդարապետ.
Ոմանք զերկիր (պաշտեցին), եւ դեմետր յորջորջեցին. (Տօնակ.։ Շ. բարձր.։)
Զթանձրութիւն դեմետրի եհերձ. (Նար. մծբ.։)
Այլպէս իմն համբաւեն, եթէ դեմետէր երկրի ի թիկունս իցէ ... Եւ ոչ այսչափ միայն, եթէ դեմետէր թիկունք երկրի. (Ոսկ. ես.։)
sprung from, earth, terrestrial.
Երկրածին. հողածին.
Դեմետրածին ռամիկ. (Սկեւռ. աղ.։)
that has forsaken his religion, irreligious.
cf. Դենագարձ.
ԴԵՆԱԴԱՐՁ ԴԵՆԱԿՈՐՈՅՍ. Ուրացօղ. հաւատափոխ.
Հասան որդի վասակայ դենադարձի. (Արծր. ՟Ե. 2։)
Յառաջ մատիք ո՛վ դենակորոյսք, եւ ուրացողք զհայրենի աստուածսն. (Զենոբ.։)
Դենակորոյս եւ սեւերես լիցի. (Ուռպ.։)
penny, denier, denarius.
• , ի-ա հլ. «մի տեսակ դրամ» Յհ. ժբ. 5. Յայտ. զ. 6. Նար. ժէ. էջ 39. գրուած է նաև դինար Պղատ. օրին. 393. Վրք. հց. ուրիշ վկայութիւն չկայ։
• = Յն. δηνάριον հոմանիչից, որ փոխասեալ է լատ. dēnārius «աասանոց (դրամ և կ-իռ)» բառից. այս էլ ծազամ է čeni «տասնեակ» բառից։ Յունարենից փոխառեալ են նոյնպէս արաբ. պրս. [arabic word] dīnār, վրաց. დინარი դինարի, ֆրանս. denier, սպան. dinero, պորտ. dinheiro, իտալ. danaro, denaro, ռում. denariu, հսլ. dinaro, նսլ. denar, սերբ. dinar, պհլ. denār «դենար» (Nyberg, Hilfsb 1, 38 և 2, 55), մինչև սանս. dina-ra և թոխար. քուչ. tinar։ -Հիւբշ. 346։
• Աւռերեան, Բցտր. չփ. և կշռ. 74 պրս. տինառ ձևից։ ԳԴ պրս. տիյնար, բառ յն.։ ՆՀԲ բառ լտ. տէնա՛րիուս, յորմէ յն. տինա՛րիօս։
Բառ լտ. տէնա՛րիուս. յորմէ յն. տինա՛րիօն denarius δηνάριον եւ այլազգ. տիյնար. տինար. իբր Տասնոց կամ տասն դրամնոց. նոյն ընդ Դահեկան, պէսպէս առմամբ՝ որպէս պղնձի, արծաթի, եւ ոսկի.
Ընդէ՞ր ոչ իւղդ այդ վաճառեցաւ երեքարիւր դենարի. (Յհ. ՟Ժ՟Բ. 5։)
Կապիճ մի ցորեան դենարի միոջ, եւ երեք կապիճ գարի դենարի միոջ. (Յայտ. ՟Զ. 6։)
Հնգից հարիւրոց դենարաց պարտուց շնորհաբաշխութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
new, inexperienced.
Նորակիրթ. համբակ.
Դեռակրթիցն եւ նորածնելոցն աւազանին լուսով կարեւոր ժաման վարկանի. (Համամ առակ.։)
cf. Դեռակիրթ.
Նորավարժ. համբակ, եւ որ ինչ ա՛նկ է նմին.
Կրկնեսցուք զդեռավարժ բանից մերոց ընթացս. (Տօնակ.։)
conscript, recruit.
τυρόν tyro, novellus Նորընտիր. համբակ ի զինուորութեան. նորեկ. նորակարգ. նորակերտ. եւ յն. բառիւ, տիւռիոն, տիւռոն։ (Նիւս. թէոդոր.։)
antichrist;
priest.
ἁντί pro, contra, re Նախդիր բաղադրական, որ տայ նշանակել իբր Փոխանակ. ընդ. եւ Ընդդէմ։ (Թր. քեր.։)
Փոխանորդ սուտ. որպէս դերաքրիստոս, կամ անարժան քահանայ. (որպէս եւ ռմկ. տէրայ կոչի յոմանց երէցն, զի եւ տէյր, ըստ պրս. է տաճար).
տացուք ի ձեռս հեզ եւ խոնարհ քրիստոսին, եւ ոչ եւս հպարտացեալ դերային. (Շ. թղթ.։ (տպ. դերայնոյն)։)
vice-prefect;
treasurer.
• «խորհրդական Պարսից արքունի դռան» Եղիշ. գ. էջ 47 (մէկ ձեռադիր ունի սրա փոխարէն դարանադարձապետ ըն. թերցուածը)։
• = Մեկնութիւնը տե՛ս Անդերձապետ։
Փոխանորդ կամ օգնական արքունի հանդերձապետի.
Մովպետան մովպետի, եւ դերանդերձապետի, եւ մեծ հազարապետի. (Եղիշ. ՟Գ.) մի ձ. դարանդարձապետ։
Դերանդերձապետ. երեսաց փառազ, կումաշապան. զոր վիրք մոզարհէք ասեն։
first-born granted through a vow.
• տե՛ս Դերի։
Յատուկ անուն կամ մականուն, կարծեալ Տէրունիք. եթէ չիցէ համառօտեալն բառիս Անդրանիկ.
Գրիգոր՝ անուանեալն դերանիկ, որ թարգմանի, ուխտիւք խնդրեալ ի տեառնէ. (Արծր. ՟Ե. 3։)
pronoun.
ἁντωνομία pronomen Փոխանուն. փոխանունութիւն. ձայն եդեալ փոխանակ անուան՝ հանդերձ որոշմամբ դիմաց. որպէս Ես, դու, նա, ինքն, այս, որ, եւ այլն. զամիր.
Բանի մասունք են ութ. անուն, դերանուն, եւ այլն։ Ի դերնուանցս են որ ... եւ այլն. (Թր. քեր.։)
Դերանունդ՝ դերանուն, կամ տիրանուն կամ փոխանուն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Դերանուամբն վարեցաւ (ինքն, կամ նա ասելով), նազաբանելով ըստ պիթագորականացն. (Վրդն. ծն.։)
cf. Դերանունութիւն։
pronominal.
antonomasia.
Ըստ քերականաց՝ cf. ԴԵՐԱՆՈՒՆ. ἁντωνομία pronomen
Դերանունութիւն է բառ փոխանակ անուան եդեալ. (Թր. քեր.։)
Ընդ անուամբ (անկանի), իբր թէ դերանունութիւն, եւ մակբայ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Եւ է դերանունութիւն ըստ երից. զի ասի փոխանունութիւն, եւ թերանուն, եւ հասարականուն. (Երզն. քեր.։)
Զառ ի կողեալ կամի յուղղոյ դերանունութենէն յինքնէ. յորժամ իշխանն եկեսցէ. զինքն անուն ձայնեն նմա։ Դերանունութեան խոտորումն ի պատիւ առեալ ընկալաւ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 99։)
ԴԵՐԱՆՈՒՆՈՒԹԻՒՆ. Ըստ հռետորաց՝ ἁντωνομοσία pronominatio Դնելն զհասարակ անուն իբրեւ սեպհականեալ ումեք, կամ զյատուկն իբրեւ հասարակ.
Ոչինչ են պէտք դերանունութեամբ զայնոսիկ, յաղագս որոց բանս ընթանայր, նշանակել (այսինքն զթոնդրակեցի աղանդաւորս՝ պաւլիկեանս կոչել). զի համագործութիւն իրի յանդիմանակաց եղեալ՝ ոչ կարօտանայ անուանակոչութեան. (Յհ. իմ. պաւլ.)
Ուր մարթ է իմանալ զդերանունութիւն նաեւ որպէս պիտակ կոչումն։ Առ հայր իմ եւ առ հայր ձեր ... ընդ ձեռն դերանունութեան լծակցեաց իսկ. (Խոսրովիկ.։)
buffoon, mime;
actor, comedian.
comical.
histrionism;
quackery, puffing, mime.
antichrist.
ἁντίχριστος antichristus Հակառակ քրիստոսի. սուտ. քրիստոս. նեռն.
Զօրավիգն գտեալ զկարապետս դերաքրիստոսին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Առաւելութիւնք դերաքրիստոսին. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
Վասն նեղութեան՝ որ ի դերաքրիստոսէն. (Իգն.։)
Որ անուամբ միայն որիշ են ի դերաքրիստոսէն. (Փոտ. առ աշոտ.։)
Վասն ժողովելոյ ձեզ յերուսաղէմ վկայեմ եւ ես. քանզի ժողովեսժիք առ դերաքրիստոսն, որ է նեռնն. (Պիտառ.։)
gerund, supine.
having very large wings (the eagle).
Արծուին մեծ՝ լայնաթեւն երկայնատարած. (Ոսկ. ես.։)
well-bent (bow);
a well-braced bow, a great and strong bow, a far-shooting bow.
εὕκυκλος bene curvatus. Մակդիր աղեղան՝ ոյր միջին լիճն, այսինքն ծոցն է լայն եւ ընդարձակ, վասն ուժգին պըրկման ի զօրաւոր բազկէ.
Իբրեւ ի լայնալիճ աղեղանէ յամպոցն ոստիցեն ի նպատակս. (Իմ. ՟Ե. 22։)
Լայնալիճ աղեղամբ։ Ի լայնալիճ աղեղնաւորաց նետից։ Զնետաձիգս ի լայնալիճ աղեղանց. (Յհ. կթ.։)
Առեալ զհաստաբեստ աղեղն իւր, եւ լայնալիճ գըրկօք կորովակի փրթուցեալ. (Ուռպել.։)
Լի քարշէ պինդ զլայնալիճն։ Քարշեալ ոմն զլայնալիճն։ Ըզլայնալիճըն լի քարշեալ. (Խոր. ՟Ա. 10։ Արծր. ՟Գ. 8։ Շ. վիպ.։)
cf. Լայնասփիւռ.
Լայնատարած. ընդարձակ. համասփնիւռ.
լայնածաւալ տեղի. (Շար.։)
Ի լայնածաւալ ծփանաց աշխարհիս ծովու. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
եդեմականաղբերնբղխիչ լայնածաւալ ընթացիւք. (Երզն. լուս.։)
իսկ (Փարպ.)
Ընդ բազմացլայնածաւալս գիտական բանի. իմա՛, ընդարձակ գրութիւնս։
flowing copiously.
Լայն կայլակօք. Առատահոս. յորդահոսան.
Վտակք լայնակայլակք ջրականաց գետոց յորդաբուղխ ուղխից. (Նար. խչ.։)
cf. Լայն.
Լայնականն ծիր։ լայնական ծոց եկեղեցւոյ. (Նար. խչ.։)
Լայնական հնարք, անձնական պայման։ Զլայնական դիւրին խածմունս. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Ը։)
having wide and deep furrows
Լայն եւ ընդարձակ ակօսաւ.
Եզն (օրինակի) ի ղուկաս, որ հանդարտ եւ լայնակօս տանի զոճ աւետարանին. (Նչ. եզեկ.։)
having a large forehead.
որոյ ճակատն է լայն.
Լայնաճակատ, լայնապատկեր. (Աղթարք.։)
spacious, extensive, vast.
որոյ նիստն կամ դիրքն է լայն եւ ընդարձակ.
Լայնանիստ ծով, ալիք կամ դաշտ, կալ, կամ բրգունք. (Խոսր.։ Ագաթ.։ Վրդն. պտմ. եւ լս։ Արծր. ՟Ե. 7։)
Լայնանիստ մեծութեամբ. (Վեցօր. ՟Ե։)
cf. Ամոլաջիլ.
Յակոբ մարտեցաւ, եւ ընդարմացաւ լայնաջիլ ադամոյն առ ի մշանակ մարմնոյ տկարութեան. (Դամասկ.։)
far-spread, great, extensive, ample, vast, spacious;
ի — դաշտի, in the middle of a large plain.
Լուսաւորել առ հասարակ զամենայն լայնասփիւռ լուսաւորութեամբ. (Վեցօր. ՟Զ։)
Հոգիանիւթ գործի լայնասփիւռ. (Թէոդոր. կուս.։)
to widen, to enlarge, to extend;
to dilate, to stretch;
to unfold, to unrol, to draw out, to spread, to open.
πλατύνω dilato Լայնել. ընդլայնել. ընդարձակել. յերկարաձգել. լանցընել, մեծըցնել.
Ծով լայնացուցանէ զբերանն, բազում ինչ գոչէ, եւ թքանէ զփրփուրն արտաքս. (Պիսիդ.։)
Արեգակն երբեմն ժողովէ, եւ երբեմն լայնացուցանէ զչափ աւուրցն. (ՃՃ.։)
cf. Լայնացուցանեմ.
πλατύνω dilato. Լայնացուցանել. ընդարձակել. լանցընել.
Լայնեցին դժոխք զանձինս իւրեանց. (Ես. ՟Ե. 14։)
Պարիսպն բաբելոնի լայնեցաւ. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 58։)
Լայնեն զգրապանակս իւրեանց. (Մտթ. ՟Ի՟Գ. 5։)
ԼԱՅՆԵԼ. Անդորր առնել, դիւրել.
Եթէ լայնես նեղութեանս, անդորրիչ ես. (Նար. ՟Հ՟Զ։)
Տրտմութիւն նեղէ զմարմինն, եւ ուրախութիւն լայնէ եւ ընդարձակէ. (Բրսղ. մրկ.։)
ԼԱՅՆԵԼ. Բանալ, պարզել, յայտնել.
Լայնել քեւ բարի զնրբութիւն ծածուկս խորհրդոց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Լայնէր առաջի իմ զաստուածային գործս եւ զխորհուրդս. (Լմբ. սղ.։)
Որպէս եւ կր. պէսպէս նմանութեամբ.
Մի՛ լայնիր շրթամբք քով. (Առակ. ՟Ի՟Դ. 28.) այսինքն մի ընդարձակեր զբանս շատախօսութեամբ, կամ մի՛ լինիր անդուռն բերան։
Լայնեցար ամենայն անցաւորաց ճանապարհի. յն. բացեր զսրունս. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 25։)
wide street;
of wide streets.
πλατεῖα platea. Փողոց լայն եւ ընդարձակ. Հրապարակ. պողոտայ.
Արկին հիմն քաղաքի, արձակահիմն, լայնափողոց. (Վրդն. պտմ.։)
having wide nails (human), hoofs (horses).
ԼԱՅՆԵՂՈՒՆԳՆ կամ ԼՅՆԵՂՈՒՆԿՆ. Որոյ լայն է եղունգն. որպիսի է մարդն ի մէջ ամենայն կենդանեաց՝ բաց ի կճղակաւորաց. լան ըղունկ ունեցօղ.
Մարդ է ուղեւորագնաց լայնեղունգն, (կամ լայնեղունկն). (Սահմ. ՟Գ։ Անյաղթ պորփ. Դամասկ.։)
cf. Լայնացուցանեմ.
Լայնեցուցանել զբարբառ շրթանցն շատախօսութեամբն. (Լմբ. առակ.։)
to be widened, enlarged, extended;
— շրթամբք, to prate, to chatter, to blab, to croak;
— ամենայն անցաւորաց ճանապարհի, to abbandon, or prostitute one's elf to every passer by.
rather large, wide;
flat.
Լայն ձեւով. ափարակ. լանկեկ. տափակեկ.
Թռչուն ջրասէր.. . ունի ոտս լայնշիս մշկեղէնս, զի լիցի նմա ի ջուրն ի նմանութիւն ղեկաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
width, breadth, extent, space, size;
enlargement;
latitude;
amplitude.
πλάτος latitudo. Տարածութիւն ընդ լայն. կամ կողմնական աստի եւ անտի. ընդարձակութիւն ըստ լայնութեան.
Լայնութիւն տապանի. ըամ տապանակի. պատկերի, տաճարի, երկրի, երուսաղէմի, գերանդւոյ, ծառոյ, եւ այլն. (ստէպ ի սուրբ գիրս։)
Կամ Մեծութիւն որպէս եւ իցէ.
Ի տարածումն լայնութեան քարտենի չափեցից. (Նար. ՟Թ։)
Ո՞չ դու այն ես, որ տաշեցեր զլայնութիւնն, վանեցեր զվիշապն. (Ես. ՟Ծ՟Ա. 9։ Այսինքն զստուարութիւն հպարտութեան։)
Մտաց լայնութիւն, որչափ երկնի ի վերայ երկրի. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Լայնութիւն ակնկալութեանն ամենեւին իսպառ ամփոփեալ. (Նար. ՟Ժ՟Զ. ՟Ի՟Գ։)
cf. Լայնութիւն.
Սակաւիկ ինչ ի լայնուցս բարձին յամոլաջիլն մերձեցաւ. (Կիւրղ. ծն.։)
that ornaments the neck.
Որ ինչ դնի ի գեղեցկութիւն եւ ի զարդ լանջաց.
Միթէ մոռասցի՞ հարսն զզարդ իւր, կամ կոյս զլանջագեղ կամար իւր. (Երեմ. ՟Բ. 32. յն. մի բառ. լանջակապ, կա մկրծկապ.)
Լանջագեղ մանեակ ի պարանոցսն արկանեն (հարք՝ որդւոց). (Լմբ. առակ.։)
Մանեակ պարանոցի՝ զարդ է կանանց, զոր լանջագեղ կոչեն, որ ի պարանոցի արկեալ հասանէ մինչեւ ի լանջսն. (Նչ. եզեկ.։)
Լանջագեղօք զարդարեաց զիս. (Մաշտ. ջահկ.։)
in mutual embrace;
լանջակից լինիմ, to embrace each other, to be embraced.
Որ փարի զայլով՝ լանջ ընդ լանջ կից լինելով. գրկախառն.
Գրկախառն լանջակից եմ քեզ. յն. գրկախառնիմ. συμπλέκομαι complector (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Ե։)
Որ լանջակից եւ գրկախառն հօրն կացուցանէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
the shoulder (that part of a mountain which lies between the summit and the middle).
Այն կողմն լերին որ ըստ դրից կամ ըստ բարձրութեան ունի զնմանութիւն լանջաց.
Ի լանջակողմանսն, կամ ի սարահարթ տեղիս։ Ընդ քարաժեռ կողճուտ տեղիս լանջակողմանցն։ Ի վերայբարձրաւանդակի լանջակողմանս։ Ի փոքր լանջակողմանն։ Ի լանջակողմանն լերին. (Փարպ.։)
corselet, habergeon, cuirass, breastplate.
ԼԱՆՋԱՊԱՀ ԼԱՆՋԱՊԱՆ. եւ ԼԱՆՋԱՊԱՆԱԿ. περιστήθιος, -ον pectoralis, -le. Պահպանակ լանջաց զնուորական. զրահ կրծոց.
Լանջապահ պղնձի տախտակացն։ Զիւրեաւ տախտակափակ լանջապահս. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 5։)
Բարձրապանօք մորթեղինօք, եւ լանջապանօք զմրմինս իւրեանց պնդէին. (Պտմ. աղեքս.։)
Լանջապանակ երկաթագամ տախտակօք կրծիցն. (Յհ. կթ.։)
cf. Լանջապահ.
ԼԱՆՋԱՊԱՀ ԼԱՆՋԱՊԱՆ. եւ ԼԱՆՋԱՊԱՆԱԿ. περιστήθιος, -ον pectoralis, -le. Պահպանակ լանջաց զնուորական. զրահ կրծոց.
Լանջապահ պղնձի տախտակացն։ Զիւրեաւ տախտակափակ լանջապահս. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 5։)
Բարձրապանօք մորթեղինօք, եւ լանջապանօք զմրմինս իւրեանց պնդէին. (Պտմ. աղեքս.։)
Լանջապանակ երկաթագամ տախտակօք կրծիցն. (Յհ. կթ.։)
cf. Լանջապահ.
ԼԱՆՋԱՊԱՀ ԼԱՆՋԱՊԱՆ. եւ ԼԱՆՋԱՊԱՆԱԿ. περιστήθιος, -ον pectoralis, -le. Պահպանակ լանջաց զնուորական. զրահ կրծոց.
Լանջապահ պղնձի տախտակացն։ Զիւրեաւ տախտակափակ լանջապահս. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 5։)
Բարձրապանօք մորթեղինօք, եւ լանջապանօք զմրմինս իւրեանց պնդէին. (Պտմ. աղեքս.։)
Լանջապանակ երկաթագամ տախտակօք կրծիցն. (Յհ. կթ.։)
lungs, breast, chest;
throat, thorax.
στῆθος , pectus Կուրծք. լայն դիրք մարմնոյ յառաջոյ ի մարդիկ եւ յանասունս.
Ձեռքն եւ լանջքն եւ բազուկքն իւր արծաթիւք։ Մէջք նորա եւ բարձք պղինձ։ Փոքր մի հանգուցանիցես զձեռն քո ի վերայ լանջաց։ անկեալ զլանջօքն յիսուսի։ Զվակաս զուսովք եւ զլանջօք։
Ի վերայլանջաց եւ որովայնի քո գնասցես։ Դու՞ ագուցեր ձիոյ զորութիւն, եւ փառս լանջաց նորա զյանդգնութիւն։ տե՛ս եւ ԵՐԲՈՒԾ։
Որ առ լանջօքն են մասունքն հոգւոյն, իբրու առաջնորդաց հետեւին. (Պղատ. տիմ.։)
Առ լանջօքն, ուր եւ սիրտն շրջի. (Փիլ. այլաբ.։)
Ընդ քայռս պերճութեան լանջացն. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
Յիսուսի թագաւորին վակաս լանջաց սուրբ յովհաննէս. (Շար.։)
Զլանջիւք երիվարին առեալ. (Խոր. ՟Բ. 82։)
cf. Լեշկամաշկ.
Շրջեցան լաշկամաշկօք եւ մորթովք այծենեօք. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 37։)
float or raft of timber;
ship.
σχεδία ratis. որ եւ ԼԱՍՏ. Կազմած փայտեղէն նաւաձեւ. մանաւանդ՝ Տապան նոյի.
յոյսաշխարհի ի լաստափայտն ապաւինեալ՝ եթող աշխարհի զաւակ լինելոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 6։)
Դոյզն լաստափայտիւն ապրին. (Լմբ. իմ.։)
Ձեռն ի գործի արկանէին, եւ լաստափայտս որոնէին. (Ներս. մոկ.։)
Նիստ ի վերայ լաստափայտի հաւատոյն. (Սանահն.։)
to build or construct;
to put in a serviceable state;
to get ready.
(լծ. ընդ հյ. պատրաստել. եւ պ. արասդէն). παρατάσσω, -ττω instauro. Հաստել որպէսզլաստ. Կառուցանել. հանդերձել. կազմել. կարգել.
Կառօք եւ երիվարօք ճակատեսցի, եւ լաստեսցի իբրեւ զհուր ի պատերազմ. (Երեմ. ՟Զ. 23։)
Որոյ աւետարանն իսկ զաշխարհս ամենայն առ հասարակ լաստեաց, (Ոսկ.յհ. ՟Ա. 1։)
Եթէ պօղոս զայսչափ վայրս լաստեաց, զմտաւ ած թէ եւ այլքն որչափ ինչ գործեցին. (Բրսղ. մրկ.։)
alder-tree;
timber adapted for shipbuilding.
Յարմար ի կազմել ըզկազմածս. որպէս զլաստ, եւ այլն.
Ստերջ ծառք, եղեւն լաստենի. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
latin, roman.
ԼԱՏԻՆ որ եւ ԼԱՏԻՆԱՑԻ. λατίνος, -η, -ον latinus, -a, -um. Ազգ հռովմայեցւոց յիտալիա. Տե՛ս բռ. յտկ. ան։
Ասի եւ որպէս ա. Լատինական.
Գտաք ի լատին բարբառ եզական լինել զբառս զայս. (Երզն. մտթ.։)
tears, weeping;
cf. Լալիւն.
(ի հրամ. Լալ բային). κλαίη, κλαύμα ploratus, -tio;
fletus. Լալիւն. լալումն. ողբ. ողբումն.
Մնչդեռ նորածին իցէ, մանկանցն յայտարարութիւնքն եւ նշանք լացն եւ աղաղակն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Մինն ի լաց, եւ միւսն ի վրիպումն. (Նար. լ։)
Երեմիայի լացն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ե։)
Տեսանեմ զարտասուս անդադար, եւ լաց անմխիթար։ Վաստակել պարտ է, եւ հնարիւք ածել յինքն զլացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Բ. եւ ձ։)
to make to weep.
Առնել՝ զի լացցէ. տալ արտասուել. լացընել.
Զորբս եւ զայրիս լացուցանէ։ Զորբսըն զրկել, զայրիս լացուցանել. (Սարգ. յկ.։)
Լացուցից իբրեւ զլալիւնն յտղերայ զայգիս սեբիմայ. յայլ ձձ. եւ յն. լացից։
of good family, noble.
Մեծազգի. ազնուական. (Ոսկիփոր.։)
fair-spoken or sweet-spoken, courteous.
εὕλαλος . որ բարւոք կամ բարի բանս խօսի. Քաղցրաբան.
Լեզու լաւախօս ղաճախէ զբարեկամութիւնս. (Սիր. ՟Զ. 5։)
well-minded, well-meant.
Լաւակամ համամիտ համախոհութեամբ ի սէր իւր կապակցելով Յհ. (կթ.։)
ունակ բարի կամաց. բարեսէր.
Այր հեզ, լաւակամ, եւ բարեխորհուրդ գոլով. (Խոր. ՟Գ. 67։)
bounty, benevolence, kindness, good disposition, obligingness.
Բարեսիրութիւն. բարեխոհութիւն. բարեբարոյութիւն.
Բազում լաւակամութիւն պարտի շնորհել այնպիսւոյն։ Հաւատ նորա, եւ վարուցն լաւակամութիւն. (Կանոն.։)
gentle-eyed.
Քաղցրահայեաց. որ քաղցրակնարկէ.
Հեզ էր, եւ լաւակն, եւ տեսակօքն զուարթ. (Ստեփ. սեւան. ի մաշտ.։)
right-minded, equitable, good-hearted.
Ուրախութիւն աստուածասէր բարեսիրացն, եւ ողջախորհուրդ մտաց լաւահայեցաց. (Փարպ.։)
the having good sons.
ունելովն զլաւ մանկունս կամ որդիս.
Շնորհակալութիւն քաջածնութեան եւ լաւամանկութեան. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
to grow better, to be ameliorated, to improve.
Լաւ ինել (ամենայն առման). բարի լինել. հաճոյ գտնիլ. քաջ գտանիլ.
Ի բարի նխանձն կրթեալք ջանասցին լաւանալ։ լաւացեալ եւ սեպուհն վանանդացի վրէն գործ երեւեցուցալ քաջանայր. (Փարպ.։)
Նոյ ընտրեցաւ եւ լաւացաւ առաջի աստուծոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
Ոչ է նա երկիր լաւացող. (Եփր. համաբ.։)
ԼԱՒԱՆԱԼ. իբր Զօրանալ եւ տիրել. իշխել.
Զի յայտ արասցէ՝ թէ ոչ լաւանյ ի վերայ նորա ագահութիւն մահու։ Խայտառակեաց զդժոխս, զի ոչ յաւիտենիցլաւանայ ի վերայ նորա. (Եփր. համաբ.։)
to ameliorate, to improve.
Տալ լաւանալ. լաւ կամ ընտիր եւ հաճոյ եւ քաջ առնել, կամ երեւեցուցանել. լաւցընել, լաւցըցընել.
Օրինաց եւ հրամանաց, որովք լաւացուցանել զոգիսն հանդերձեալք էին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Չար թուեցաւ շաւուղի, վասն զի լաւացուցին (զդաւիթ) քան զնա. (Եփր. թագ.։)
յաղագս լաւացուցանելոյ կարգեցաւ (ստանալն). (Բրս. չար.։)
knowing, clever, wise.
Եւ զայն ոչ ոք ի լաւիմացաց երբէքյանձն առնուցու. (Եւս. քր. ՟Ա. յորմէ եւ Սանահն.։)
goodness, improvement, excellence, worthiness;
good quality;
գալ ի —, to amend, to reform;
լաւութեանց հանդէս, parts.
εὑλάβεια, ἁγαθότης bonitas, pietas. Բարութիւն. բարելաւութիւն. բարեպաշտութիւն. առաքինութիւն. քաջութիւն. լաւն լնինել (ըստ ամենայն առման). աղէկութիւն, աղէկ բաներ.
լսելի լինէր առ լաւութեանն. (Եբր. ՟Ե. 7։)
Աստուած բարերար է, եւ լաւութեանց արարիչ։ Վախճան լաւութեան զցանկութիւն սահմանեցին։ Ինքն է պատճառ նորա ի լաւութեանցն դառնալոյ. (Եզնիկ.։)
Կացցուք ի հնազանդութիւն աւութեան։ Գործել զարժանն եւ զլաւն, եւ կալ մնալ անշարժ ի լաւութեանն. (Յճխ. ՟Բ. ՟Ե։)
Զի յայտնի լիցի արդարոցն լաւութիւն. (Շ. մտթ.։)
զի ի դժնդակացն երկուցեալ՝ գայցեմք ի լաւութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։)
Զարանց քաջաց զլաւութիւնն։ հռչակեալ նորա լաւութեանն անուն. (Փարպ.։)
to devour, to swallow, to drink hard, to gulp down;
to affront, to outrage.
λωβέω, λοβεύω contumelio adficio. Խածատել, որպէս էթէ ուտել զմիս այլոց, եւ ըմպել զարիւն նոցա. թշնամանալ, եւ կեղեքել.
Զայլսն լափատեն, եւ ձրձելով կիսակեր թողուն. (Փիլ. տեսական.։)
to lap up, to lick up, to eat up greedily, to quaff, to toss down, to swill;
to devour, to consume.
Նոյն եւ յն. լա՛փդօ, լտ. լա՛մպօ. եբր. լագագ. λάπτω, λείχω lambo, lingo. լեզուլ, կամ լեզուաւ ըմպել. լզել, լափլփել, լակել, լափլափ՝ լաքլաք խմել.
Լափիցէ լեզուաւ իւրով ի ջրոյ անտի իբրեւ զշուն։ Լափեցին ձեռամբ եւ լեզուով իւրեանց։ Ուր լափեցին շունք եւ խոզք զարիւն նաբովթայ, անդ լափեսցեն զարին քո. (Դատ. ՟Է. 5. եւ 6։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 19։)
Հուր լափեաց զարձանս առնովնայ։ Զշերտսն, եւ զջուրն որ ի ծովուն՝ լափեաց հուրն. (Թուոց. ՟Ի՟Ա. 28։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 38։)
Իբրեւ զհուր զամենայն կերակուրն լափիցէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
devouring, voracious, consuming.
ԼԱՓԼԷԶ ԼԱՓԼԻԶՈՂ. Որ լեզու եւ լափէ. զամենայն կլանօղ, եւ կլանելով. Զմեստրեմեան սանն (լի երէովք) առժամայն լափլեզ մաքրէր շունն. (Մագ. ՟Լ՟Ը։)
Ըստ նմանութեան լափլիզող դժոխորովայն գազանի իբր կերակրով՝ արեամբ պարարի. (Նար. ՟Ժ։)
cf. Լափլէզ.
ԼԱՓԼԷԶ ԼԱՓԼԻԶՈՂ. Որ լեզու եւ լափէ. զամենայն կլանօղ, եւ կլանելով. Զմեստրեմեան սանն (լի երէովք) առժամայն լափլեզ մաքրէր շունն. (Մագ. ՟Լ՟Ը։)
Ըստ նմանութեան լափլիզող դժոխորովայն գազանի իբր կերակրով՝ արեամբ պարարի. (Նար. ՟Ժ։)
act of licking or lapping up.
Իբր վայրքաշումն, եւ լափումն ջրոյն եղեալ. (Նոննոս.։)
cf. Լեռնական.
Արս միանձունս լեառնականս։ Մենակեաց անապատակեաց լեառնական սքանչելի. (Բուզ. ՟Է. 27։ ՟Զ. 6։)
Զտեսանիցե՞ս զլեառնականսն (յն. զ՝ի լերինսն), զի նոքա եւ զտունս թողին. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)