walk, covered walk;
terrace, corridor, gallery;
walk, gait;
ծառատունկ —, avenue, broad walk or alley, vista, boulevard.
· Calfa
the little finger;
կապել զոք ի —ն իւր, to conquer, to overcome.
· Calfa
Ծկոյթ. փոքրիկ ի մատունս. ճկութ.
ԾԿԻԿ ՄԱՏՆ, ԾԿՈՅԹ ութի, կամ թոյ. գ. որ եւ ՃԿՈՅԹ. ռմկ. ճկութ, ծկութ. (փոքրկութիւն) Փոքրիկն ի մատունս. փոքր մատն.
wealthy, opulent, rich;
copious, rich, abundant, great, ample;
powerful, mighty, potent, grand, high;
master, lord, grand seigneur;
—ք քաղաքին, the first or most distinguished citizens of a town, the magnates, grandees, noblemen, nobility;
—ս ճեմել, to walk haughtily.
· Calfa
Այն որ մեծատուն է եւ ճոխ՝ բնութեամբ աստուածութեան իւրոյ. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
boy, domestic, waiter.
· Calfa
Վասն արձակումն առնելոյ ճորտուն. եւ դարձւցանելոյ. արձակումն ընդձեռամբ անկելոցն յիշխանէն. (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
in many fashions, in various forms, diverse, varied.
· Calfa
Մեծատունն լիախորտիկ, կերպակերպ լիաբուղխ սեղանասպաս սնեալ. (Ոսկ. ղկ.։)
milch
· Calfa
Տանիմ զգայլն ի տուն, որ կթեն. ասեն. դա զամէն աշխարհիս կթան է հատուցեալ. զայ դ որպէս կթա՞ն տանիս. (Ոսկիփոր.։)
half a jug or jarful.
· Calfa
Գոզն լաւ այգեացն քան զաղբն, որ յամէն տունկքն կիսակուժ մի լնես ի տակքն. (Վստկ.։)
harpy, monster half bird half human.
· Calfa
Գազանք անծանօթք, վիշապատունք, կիսահաւք. (Խոր. աշխարհ.։)
pass, defile, narrow passage;
straits, channel;
neck, isthmus;
առնուլ, ունել զ—ս, to hold or defend a pass, to be master of the communications, to hold the roads, to close the passage.
· Calfa
Ի մէջ կրճին՝ ընդ որ խնդրէր անցանել։ Զկիրճս յորդանանու։ Նե՛ղ էին անցք կրճից (լեռնային կողմանն)։ Առ ծովեզերբ ծովուց, եւ ի կիրճս նորա։ կալարու՛ք զկիրճս ջրոյն։ Զկիրճս ամենայն գնացից։ Պատասխանի ետուն արք կրճացն. եւ այլն։ Կիրճք ինչ էին գետոց, ուր փախստականն դիմէր. (Ոսկ. ես.։)
united, joined, conjoined, connected, annexed;
contiguous, adherent, adhesive, sticking;
adjoining, abutting, lying close to;
conjointly, together, at the same time;
— ընթանալ, to run together;
to concur with, to cooperate;
to compete;
— լինել, to be annexed;
· Calfa
Միայարկս եւ միամեղունս առ միմեանս կից շինէին զտունս իւրեանց ընդ տաճարն. (Նչ. եզեկ.։)
clime, climate.
· Calfa
Որպէս ասեն իմաստունք. ՟Ժ՟Դ կլիմ անբնակ է մարդկան։ Յոթերորդ կլիմն, որ է երկրորդ բաժին երկրի. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. ծն.։)
to prick;
to sting;
to nip, to bite;
to pique.
· Calfa
Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Կծանեմ.
· Calfa
Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Կծանեմ.
· Calfa
Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Կծանեմ.
· Calfa
Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Կղկաթեմ.
· Calfa
Բնութիւն մարդկան զերեւելեացս իմն կղկղայ, թէ եւ սակաւոր եւ նուազագոյն է մտացն աչօք ըստունել զաստուածականսն. (Սեբեր. ՟Գ։)
of marble, marble, marmorean.
· Calfa
Զհրապարակն յատակեալ սպիտակ կեճայ եւ ի պայծառ տուն. (Լմբ. սղ.։)
knot, tie;
pucker, wrinkle;
frowning, frown;
embarrassment, entanglement, complication, intrigue, scrape, difficulty, hinderance, hitch;
— ծնանել յերեսս, to contract or knit one's brows, to frown;
to look gruff, to put on a surly look;
to turn up one's nose, to make wry faces;
հատանել՝ բառնալ զ—, to decide a question, to solve or set at rest a disputed point;
— կտաւոյ, plaits, folds;
— խաղողոյ, husks of pressed grapes;
cf. Կոխած.
· Calfa
ԿՆՃԻՌՆ. ῤυτίς, ἁμαρύνη rugae. Խորշոմութիւն դիմաց կամ մորթոյ ճակատուն. խոժոռութիւն. խռնճմտիլը.
baptizing, confer-ing baptism;
the Institutor of the Sacrament, of Baptism.
· Calfa
Վկայեսցէ կնքատուն, եթէ ահաւասիկ գառն աստուծոյ։ Ո՞ տացէ քեզ յայնժամ մկրտութիւն. կնքատուն ոչ պատահիցէ, եւ մահ հասեալ է. (Սեբեր. ՟Թ. ՟Ժ։ եւ Կանոն.։)
Եկեալ կնքատուն առ յովհաննէս մկրտիլ ի նմանէ. (Ագաթ.։)
to reproach, to reprove, to scold, to reprimand, to admonish, to chide, to reprehend, to rebuke, to censure;
to correct, to punish;
to raise an outcry against, to cry out, to inveigh against;
to adjure, to exorcise.
· Calfa
Չէ՛ պարտ կշտամբել կամ երդմնեցուցանել՝ որ ոչ յեպիսկոպոսաց համարձակութին ունին կամ աստիճան ինչ։ Ոչ յեկեղեցւոջ եւ ո՛չ ի տուն չեն իշխան կշտամբել. (Կանոն.։)
trampling or stamping upon;
trampled upon, trodden underfoot;
— ճանապարհ, beaten or frequented track, public road;
տալ ի —, to give to be trampled on, to cause to tread on;
երկինք չեւ էին —, no one had as yet entered heaven.
· Calfa
Որ ոչ գիտուն մտօք, եւ ոչ բանաւորական արհեստիւ կոխ. (Նանայ. յռջբ։)
to tread under foot, to trample on;
to rack, to grind;
to press, to crush, to squeeze;
to trample upon, to grind down, to ride roughshod over, to set at nought;
to invade, to make an invasion;
առ ոտն —, to trample under foot, to stamp upon;
— մարդկան զմիմեանս, to crowd or crush one another;
— զբանակս, to surprise, to make oneself master of, to take possession of the enemy's camp;
— զտուն ուրուք, to make a descent on, to invade;
յիշխանութեան —, to attain to dignity or honour, to be invested with power.
· Calfa
sloe-bush;
bullace-tree.
· Calfa
ռմկ. կոկանի ծառ. Փշուտ տունկ՝ վայրենի մանր եւ բոլորշի սալորոյ. լտ. սբի՛նուս. թ. քիւքէմ աղաճի.
grape-gleaner.
· Calfa
ՃՌԱՔԱՂ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. ἑπιφαλλίζω, ἑπιφαλλίδα ποιέω, καλαμάομαι, συλλέγω racemo, revindemio, colligo, spolio, -or. Քաղել զճիռ խաղողոյ. իսպառ. իսպառ կծել զտունկս, նմանութեամբ՝ Չթողուլ մնացորդ. կոտորել. կտրել. եւ այլն.
mastic;
— գիհոյ, sandarac, gum of the juniper-tree.
· Calfa
Են որ մազտաքոյն ցախովն ձիւթեն։ Մազտաքէի տունկ. (Վստկ.։)
to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.
· Calfa
Ատամունս կոչէ զվարդապետս եկեղեցւոյ, որք զկարծր եւ զհաստատուն կերակուրն՝ զհոգեւոր բանս գրոցն՝ ծասքեն մալեն եւ մանրեն եւ պատրաստեն. (Նիւս. երգ.։)
to paste, to glue, to solder, to join, to cement, to conglutinate, to fasten;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal, to thicken.
· Calfa
Մածուցի զնա (զհող) իբրեւ զպանիր։ Մածոյց զնա սոսնձով։ Մածուցից զձկունս գետոյդ ի թեւս քո։ Քանդակս ի նոցանէ մածուցեալս։ Մածուցի զին եւ զամենայն տունդ իսրայէլի. եւ այլն։ Մեծամեծ վիմօք շինել՝ կրով եւ մանր աւազով մածուցեալս։ Երկաթագամ եւ կապարով մածուցեալ. (Խոր. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 87։)
poison, venom, deadly potion.
· Calfa
Ետուն նմա մահադեղ, եւ լուծին զնա ի կենացս. (Կիր. պտմ.։)
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
· Calfa
Շինեալ եւ տուն հովանոց՝ մահարձանօք սքանչելի դրօշուածովք։ Շինեալ էր եկեղեցի ի մահարձանաց ինչ կրով ձուլածոյ։ Պաղպաջունք արփիանկարք մահարձանօք արծաթեղինօք. (Խոր. ՟Բ. 87։ Յհ. կթ.։ Նար. գանձ եկեղ.։)
deadly, mortal, mortiferous, pestilential;
cf. Մահկանացու;
mortal;
—ք, mortals;
mankind;
— մեղք, հիւանդութիւն, վէրք, թշնամի, deadly sin;
mortal sickness;
fatal wound;
deadly enemy.
· Calfa
Ետուն նմա մահացու կերակուր երիցս անգամ, եւ ոչ վնասեցաւ. (Հ=Յ. մայ. ՟Լ՟Ա. որ եւ կոչի անդ Մահադեղ։)
lunula, crescent, waxing or waning moon;
crescent shaped ornament, lunette;
meniscus;
— եղջիւրք, the horns of a crescent.
· Calfa
Ձիոցն մահիկս լուսնաձեւս ի մէջ ճակատուն կապեալ. (Արծր. ՟Գ. 2։)
mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.
· Calfa
Ո՞ ոք ի մահկանացուացս ունի կանս անտրտունջս (կամ անտրտումս). (Եղիշ. ՟Ը։)
Ո՞ ոք ի մահկանացուացս ունի կանս անտրտունջս (կամ անտրտումս). (Եղիշ. ՟Ը։)
mortal, extreme;
mortally, to death;
— ատել, to hate mortally, to bear a deadly hatred, to abhor, to loath.
· Calfa
Ի սուրբ վերնատունն հրազինեցան, եւ առին շնորհս սրբութեան ի ներգործութենէ մահուչափ ախտից. (Մխ. ապար.։)
to pray, to supplicate, to implore, to beseech;
to wish, to desire;
բարիս — ումեք, to wish one well.
· Calfa
Զոր մեծատունն մաղթէր նահապետին. (Իգն.։)
to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.
· Calfa
(Մեծատունն) մաղկատելով ի տարտարոսին, եւ հառաչմամբ հայցէր զօգնութիւն. (Գանձ.։)
mother, mamma;
matrix, mould;
mother, author, cause, source, spring, rise;
cf. Մայրագիր;
— անասնոց, dam, mother;
— թռչնոց, mother, ben;
մեծ —, grand-mother;
— հասարակաց, our common mother, earth;
— եկեղեցի, եկեղեցեաց, mother church;
cathedral, basilic;
— լեզու, mother tongue;
— քաղաքաց, metropolis, capital;
— արեւու, the west, sun-set;
— վանից, մարց պետ, abbess, prioress;
— գեղեցիկ, nurse, wet nurse;
foster-mother;
անգործութիւնն է — ամենային ախտից, idleness is the mother of all vice;
ազնիւ, գորովագութ —, good, tender mother;
անպիտան, չար —, bad, ill-natured mother;
— լինել, to be a mother;
կորուսանել զ— իւր, to lose one's mother;
ի — դարձուցանել, to put out, to extinguish or blow out;
թաղիլ ի —ն ամենեցուն, to return to mother earth;
արեգակն ի —ն դառնայր or մտանէր, the sun was setting.
· Calfa
Զճրագսն զգուշութեամբ իմն ի մայր դարձուցանեն, թէ գուցէ կայծ ինչ մնացեալ զտունն այրեսցէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)
cedar;
pine-tree;
cedrine, made of cedar.
· Calfa
Զճրագսն զգուշութեամբ իմն ի մայր դարձուցանեն, թէ գուցէ կայծ ինչ մնացեալ զտունն այրեսցէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)
cedar-roofed.
· Calfa
Ես նստիմ աւասիկ ի տաճարս մայրայարկս։ Ընդէ՞ր ոչ շինեցէք ինձ տուն մայրայարկ. (Եփր. մն.։)
youngest, younger, minor, under age.
· Calfa
Երկին՝ ի միոջէն, եւ յառաւելեալ տեսակէն, զոր կոչեն մանկագոյնքն (այսինքն նոր փիլիսոփայք) հինգերորդ էութիւն։ Երիցագոյն եւ առաջին ասասցի իմաստունն, եւ մանկագոյն եւ վերջին՝ ամենայն անզգամն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)
weak minded, puerile;
crazy, stolid, stupid.
· Calfa
Իմաստուն առնէր զձեզ զմանկամիտ եւ զանիմաստ բազմամեայ տղայսդ. (Երզն. լս.։)
mandrake, mandragorous.
· Calfa
Եգիտ խնձոր մանրագորաց յանդի։ Տո՛ւր ինձ ի մանրագորաց որդւոյ քո։ Մանրագորք ետուն զհոտ իւրեանց. (Ծն. լ. 14=16։ Երգ. ՟Է. 13։)
small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.
· Calfa
Եւ յ՛ռեկացն (ի ճեղքուածոց) մանրամասնից ճահեցուցանէ հանդէպ ճակատուն. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
shaded, shady, covered;
covering, protecting;
— ապարանք, house shaded by trees;
գահոյք —, bed with testers.
· Calfa
Հովանաւոր ապարանք, կամ մածուած լաստի, տուն, դեսպակ, նաւ. (Խոր. ՟Գ. 8։ Նար. ՟Ձ՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ Ճ. ՟Ա.։ Մաշկ.։)
fire;
fire, heat, spirit, ardour;
passion, love, flame;
fiery, igneous;
—ն անշէջ, hell, hellfire;
շրջմոլիկ —, night-fire, Will-o' the wisp, Jack-o' lantern, ignis fatuus;
— արկանել, վառել, to set on fire, to light, to kindle, to make a fire;
— հարկանել, արկանել, տալ, հրով or —բ դատել, to set fire to, to burn, to set on fire, to inflame;
ի — եւ ի սուր սպառել, մաշել զամենայն, to put every thing to fire and sword, to destroy by burning;
to chastise with fire and sword, to punish severely;
ի — այրիլ, տոչորիլ, to be burnt, consumed by fire;
իւղ արկանել զհրով, to add fuel to the flames;
— առնուլ, to catch or take fire, to fire or blaze up;
չառնուլ —, to miss fire;
— վարեալ բորբոքէր ի գաղղիա, all France was on fire, all in a blaze;
ի — ! ի — ! հարաւ զտանէ, fire ! fire ! the house is on fire !
առ սէր քո տայր զինքն or մատնէր զանձն եւ ի —, he would go through fire and water for your sake.
· Calfa
Արկցէ հուր ի տուն աստուածոց նոցա, եւ այրեսցէ զնոսա. (Երեմ. ՟Խ՟Գ. 12. որպէս եւ ՟Խ՟Թ. 27. հուր վառել. եւ Ես. ՟Ծ. 11, հուրբ վառեալ։)
burning;
conflagration, fire, flames.
· Calfa
Աւերեն զտունն հրայրեցութեամբ։ Հրայրեցութեան, կամ շարժման. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։ Սահմ. ՟Թ։)
fire;
pyre;
funeral pile;
fire, ardour;
Mars;
—ս արկանել, հարկանել, to kindle, to light, to set on fire.
· Calfa
cf. Հրեշտակագունդ.
· Calfa
Հրեշտակագունդ խառնուածով տուն առ տուն երգ առեալ՝ ընդ վերին զօրացն միաւորին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
assembled, composed of angels.
· Calfa
Հրեշտակագունդ խառնուածով տուն առ տուն երգ առեալ՝ ընդ վերին զօրացն միաւորին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)