proverb, adage;
figure, enigma;
parable, simile, allegory;
apologue, fable;
spectacle;
—աւ, proverbially;
առ —է, to be exposed to public laughter or contempt;
յ—ս տալ, to expose to public attention or censure;
յ—ս, — նշաւակի լինել, to be exposed to public view, to lay open to public contempt;
ըստ —ին, according to the proverb;
— արկանել, —օք խօսել, to tell a proverb, parable, fables;
to proverb;
to give an enigma or charade to guess or divine;
յ— ածել, to give an example, to quote;
յ— գալ, յ—ս լինել, to become proverbial or a proverb.
(Շեշտ եւ բութ) ի մի տեղի եկեալ բաղկացուցանեն զպարոյկն, ըստ առակի ծայրիցն, ի սպիտակէ եւ ի սեւոյ՝ գոշն. (Մագ. քեր.։)
stable;
drove of horses, horses.
Յարքունի ասպաստանէ ձիս սպիտակս ընտրեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
to clear, to cleanse, to fine, to refine;
to clarify, to filter, to purify;
to rectify;
to revive.
reared in ease, dainty, delicate, commodious;
unbridled, dissolute.
Հիւանդութիւն եւ ողջութիւն ըն մարմնոջ կենդանեաց. իսկ սպիտակութիւն եւ սեւութիւն պարզաբար ըն մարմնոջ. իսկ արդարութիւն եւ անիրաւութիւն ն՝ոգւոջ մարդոյն. (Արիստ. հակակ. ՟Թ։)
universal, general, common;
—ք, or — տիեզերք, the universe, the whole world, or earth;
— առնել, to generalize;
everywhere;
in general.
Սոկրատէս ոչ կարէ զընդհանուր սպիտակն ընդունել. սակայն մտօք զբանն ընդհանուր սպիտակին կարէ ընդունել։ Սահման եւ սահմանադրութիւն ընդհանուրբն եւ մասնականաւն զանազանին ի միմեանց. (Սահմ. ՟Ա. ՟Գ։)
very thick, very dense.
Ամպ թանձրահոծ իբրեւ զթաղ լմեալ՝ բալաձեւ սպիտակափայ յոյժ. (Արծր. ՟Ա. 3. (գրի թանձրախոծ ի կրկին ձձ)։)
bleacher;
washerwoman, laundress;
fuller;
a washerwomans heetle;
stick for gathering fruit;
— վարոց, the penis of animals;
— համոզակեր, a judge, arbiter, he who confers rewards;
he who separates combatants.
γναφεύς, κναφεύς lotor, fullo Որ թափելով եւ թօթափելով լուանայ, եւ սպիտակացուցանէ զկտաւս՝ տոփելով. լաթ լուացօղ՝ ճերմկցընօղ.
Թափիչք երկրի ոչ կարեն այնպէս սպիտակացուցանել. (Մրկ. ՟Թ. 12. (ուստի եղեւ կարծել ոմանց, թէ եւ ինքն Մարկոս էր ի նմին արուեստէ)։)
of two colours.
Որպէս ասր սպիտակ ներկանիցի ծիրանի, եւ ո՛չ է երկգոյն. (Սարկ. հանգ.։)
sensitive, that has the faculty of feeling;
lively, brisk;
witty, intelligent, judicious;
—ք, the senses.
Միշտ ծաղկեալ առանց զգայուն գունոց անմարմին գեղեցկութեամբն։ Լաբան թարգմանի սպիտակութիւն, լուսոյ զգայնոյ նշանակ։ Զգայուն աշխարհս. (Փիլ.։)
to imagine, to fancy, to dream.
Ի պտուտելն (ալեաց ջրոյ) սպիտակափառ երեւակայեալ». այսինքն երեւեցուցեալ, երեւեալ. (Մագ. ՟Խ։)
horse, palfrey;
saddle or riding-horse;
— քաջնթաց, pad, ambling nag, stead;
cf. Ձի.
Հեծեալք յերիվարս ի մէջօրէի եւ սպիտակաց». եբր. եւ յն. յէշս մատակս. լտ. յէշս։
camomile.
ԵՐԻՑՈՒԿ որ եւ ԻՐԻՑՈՒԿ. χαμαίμηλον, ἅνθεμις chamaemelum, anthemis Ծաղիը դաշտի, բազմազգի, բոլորակ, սպիտակ, բազմաթերթ. որ եւ ըստ յն. կոչի գետնի խնձոր. իրիցուկ, ապրիմ մեռնիմ ...։ (Բժշկարան.։)
dapple;
grayish, grizzly.
φαιός, διάλευκος fuscus, subalbus եւ այլն. Գորշ խառն ընդ սպիտակի եւ ընդ այլ գոյնս. (վասն որոյ շփոթի ընդ Գորշ, եւ ընդ Պիսակ կամ խայտախարիւ).
handful.
Ա՛ռ սպիտակ հող՝ գունձ մի. (Վստկ. ՟Ճ՟Ծ։)
cf. Գուլպայ.
Եւ ապա ագուցանեն պարեգօտս սպիտակս ... եւ գուրպայս յոտսն. (Մաշտ.։)
field, country, soil, heath, fallow ground, plain;
Եղիսեան —ք, Elysian fields;
Արիսեան —ք, field of Mars.
Երկնագոյն դաշտաց, լուծական լերանց, կապոյտ կուտակաց։ Ի կերպ պատկերի դիմաց քարտենի սպիտակերանգ ըղձալին դաշտի։ Սպիտակափայլ լուսափայլ դաշտի քարտենիդ. (Նար. խչ. եւ Նար. յիշ.։)
to incrust;
to sculpture;
to ceil;
to wainscot;
to ornament, to embellish, to plaster.
hoar-frost, rime, frost;
իջանել եղեման, to drizzle.
cf. Եղնգնաքար.
Այլ է իսկ, զի զքարն կճեայ՝ եղենգնեայս կոչեն վասն սպիտակութեանն»։
rhinoceros.
Փիղք սպիտակք եւ եղջերակնճիթք. (Խոր. աշխարհ.։)
to be;
է զի, էր զի, է ուրեք, է երբէք զի ..., sometimes;
it happens, it turns out;
ես եմ Աստուած՝ որ Էն, I am that I am;
ես եմ՝ ես եմ նոյն որ ջնջեմ, I am, it is I, it is I who blot out and pardon;
առն միոջ էին երկու որդիք, a certain man had two sons;
էր ամաց երկոտասանից, he was twelve years old;
յունել եմ, I am eating.
Ամենայնի՝ որ ոչ սպիտակ է, սեւի ելոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
pallpallium.
Սպիտակ զգեստիւք, ոսկի եմիփորոնով։ Արս սպիտակազգեստս եմիփորոնաւ որպէս եպիսկոպոսունք։ Խեղդեաց զսուրբն պօղոս խոստովանողն եմիփորոնովն իւրով. (Հ=Յ. ստէպ։)
orgeat, beer;
հանել, յօրինել զ—, to brew, to make beer.
Գարեջուր խմէ սպիտակ շաքարով. (Մխ. բժիշկ.։)
fleece, wool.
Զարանցն արեամբ ներկելոցն յեղանակել ի պատահումն գեղման. իբրեւ ասր սուրբ եւ սպիտակ առնել. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)
remedy, medicine, medicament, purgative, potion, draught;
spice, drug;
cure, dressing;
poison, venom;
ink;
die, colour;
amulet, talisman;
— դալար, grass, herbage, green;
nacea;
dress;
verdure;
ամենաբոյժ —, panacea;
— մատուցանել, to physic, to dress;
— առնուլ, to take a remedy;
to take poison;
անոյշ՝ դառն՝ սաստիկ՝ գօրաւոր՝ ազդու —, sweet, bitter, violent, powerful, efficacious remedy.
Ի սպիտակ եւ ի սեաւ, դեղին եւ կարմիր դեղոց խառնեալ. (Արիստ. աշխ.։)
yellow;
fallow;
wan, pale, palid.
Դեղինն՝ սպիտակի ընդ խարտեշի խառնելով (լինի)։ Դեղինն ընդ պայծառի սպիտակ չարախառնելով, եւ ի խորին սեաւ անկեալ՝ զկապուտակ գոյնն կատարէ. (Պղատ. տիմ.։)
yellowish, light.
Ոչ թուխ եւ ոչ սպիտակ, ո՛չ դեղձան եւ ո՛չ խարտեաշ. (Ոսկիփոր.։)
coriander.
Մանր իբրեւ զգինձ։ Իբրեւ զսերմն գնձոյ սպիտակ. (Ել. ՟Ժ՟Զ. 14. 31։ Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 7։)
bosom;
lap;
hollow, cavity;
— լերանց or վիմաց, grotto, cavern, den;
— ծովու, handle;
creek;
— նաւու, hold of a ship;
— գործել or —ս առնուլ, to be concave or filled.
to say.
as, about, almost, nearly.
buffalo.
Լինի ի գաղղիա գոմէշ սպիտակ եւ սպանօղ. (Խոր.։)
substantially.
Ստորոգի գոյնն սպիտակին գոյեղաբար։ Որք նոյն տեսակի գոյեղաբար գոն, եւ ամենեցուն նմանեացն գոյեղաբար գոն. (Անյաղթ պորփ.։)
colour;
complexion, ornament;
tint, dye;
jaundice;
թափել, հատանել or բառնալ զ—, to discolour.
as, like;
so, thus, in this manner.
Են գոշք, շէկք, եւ կարմիրք։ Միջոց սպիտակին եւ սեւոյն կոչեսցի գոշ. (Դամասկ.։)
Շէկ ի խարտեշի եւ ի գոշի խառնմանէ լինի, եւ գոշ ի սպիտակի եւ ի սեաւի խառնմանէ. (Պղատ. տիմ.։)
Շէկ՝ որ է խարտեաշ, եւ գոշ՝ ի խառնմանէ լինի։ Գոշ ի սեւէ եւ ի սպիտակէ լինի։ (Ոսկիփոր.)։
troop, flock;
assembly, company;
gathered, assembled;
— —, in several troops, in company;
— թռչնոց, flight;
— հօտից, անգեայց, flock, herd.
Թռուցեալք ի սպիտակ երամն աղաւնեաց։ Յեղեգնաբնակ երամէն գազանացն միջոյ. (Ագաթ.։)
to plaster;
to whitewash;
to roughcast.
κονιάω dealbo Բռով ծեփել. կրով կամ գաճիւ սպիտակացուցանել.
rice;
prince.
fine, thin, subtile, delicate;
white;
— ալիւր, fine flour;
— հաց, finest bread.
ԳԵՐՄԱԿ որպէս ռմկ. Ճերմակ. այսինքն սպիտակ.
raven, crow;
cf. Կռնչեմ;
cf. Կռչեմ.
Յառասպելս հեթանոսաց՝ երբեմն սիրելի ապողոնի վասն սպիտակն գոլոյ, այլ յետոյ փոխեալ ի սեւութիւն. եւ վասն յամելոյն ի բերել ջուր՝ փոխադրեալ յաստեղս ի ներքոյ աստեղատան Առիւծուն եւ Կուսին՝ դէպ յԸմպանակն, առ տտամբ Վիշապին։ (Շիր.։)
diamond;
cf. Մագնիս.
Քար պատուական՝ սպիտակափայլ՝ մեծագին ի գոհարս, յոյժ կարծր եւ դժուարաբեկ. էլմաս։ (Ամովս. ՟Է. 7. 8։)
gray-haired;
old man.
πολιός canus Ալիս ունղ ի մօրուսն. սպիտակացեալ մօրուօք եւ հերովք. հասեալ ի խոր ծերութիւն. ծեր. հին աւուրց. հալւոր, ճերմակ մօրուք. գօճաման, ագսագալլը, իխթիյար.
to grow gray-haired, to grow old.
gray, gray-haired.
Ոյր մօրուքն խառն են ալեօք կամ սպիտակութեամբ. գըռ սագալլը.
axle;
millstone;
pulley;
phantom.
Յեզերս՝ սպիտակացեալ ալի ցուցանել։ Զծովու զահադին ալի։ Ես եզէց ալի;
եւ հեղձուցանեմ զնա։ Վերանայր ալի առ ալի։ Գնաց լուանալ ի ծովն, եւ հարեալ ալոյն՝ առ զսկին ի ձեռանէ ծառային. (Պիտ։ Մագ. Ե։ Եփր. յհ. մկր։ Ճ. Ա։ Վրք հց։)
wave, billow, surge, swell of the sea;
gray hairs, old age;
ծաղկիլ ալեաց, խոնարհիլ յալիս, to grow gray-haired, to get old;
ալիս յարուցանել, to agitate the waves;
հերձանել՝ պատառել գալիս, to cleave the waves.
limpid, clear.
Զհրաշալի սպիտակափառ ականակիտ (մարգարիտ)։ Վճիտ եւ ականակիտ չափաբերական մանուածոց. (Մագ. ՟Ժ. ՟Ծ։)
agate;
boat, skiff.
Ակատն նման է յակնթի՝ տեսլեամբ կապուտակ՝ շուրջ սպիտակ ունելով նման կճոյ. եւ է որ առիւծագոյն է. (Ոսկիփոր.։)
magpie, pie.
ԱՆԾԵՂ կամ ԱՆՁԵՂ Թռչուն նման կկուի, կամ կաչաղակի, ի չափ աղաւնոյ, սպիտակափետուր սեւախառն, երկայն տտամբ. սագսըղան, կամ իպիպիկ գուշու։ Գաղիան.։ Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Բ։ Իսկ (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։) եւ Եփր. խր. գրի ԱՆԾԵՂՔ՝ որպէս անգեղք կամ անկեղք։ γῦψ. vultur.