leisure-time.
Ուր իցէ անգործութիւն, կամ պարապորդ ժամ.
very inquisitive.
Որ խուզարկէ զանպէտ իրս.
emptyhanded, without a present, without offering.
Ունայնաձեռն. ձեռնունայն. ձեռքը պարապ, ընծայ չունեցօղ՝ տալու, կամ առած.
vagabond, sauntering, lounging;
— լինել, to lounge, to saunter, to stroll.
Գեստրաս դատարկայած, ապաշնորհաց բախտի հասեալ. (Մագ. ՟Ի։)
to be vacant, void;
to be empty;
to be useless;
to be idle or unoccupied.
ἁργέω, ἁργός εἱμί otior, otiosus sum Անգործ լինել եւ կալ. խափանիլ գործոյն, եւ ի գործոց. պարապ կենալ.
Պարտ էր յամենայնէ դատարկանալ, զի սիրոյն աստուծոյ պարապէաք։ Դատարկանալ յամենայն չարեաց. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։ եւ Սարգ. յկ. ՟Ե։)
cf. Դատարկակեաց.
ἁργός otiosus Պարապորդ. անգործ.
cf. Դատարկապորտ.
to empty, to evacuate, to clear;
to exhaust.
Խափանել ի գործոց. անգործ անցուցանել. ի դերեւ հանել. ունայնացուցանել. պարապ անցնել.
Ոչ զամենայն ինչ յաղօթս սրբոցն ապաստան արարեալ՝ զանձինս պարտ է դատարկացուցանել. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)
Եւ Թափուր կացուցանել. պարպել, դարտըկել.
Ի մարդն լինել՝ ոչ դատարկացոյց զծոց հօրն, եւ ոչ թափուր եթող զաթոռն հայրենի. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
emptying, vacuum, space;
evacuation;
vacuity;
vacancy;
exhaustion;
idleness, sloth-fulness, laziness, leisure.
Ո՛չ դատարկութեամբ ինչ փրկութեան բանի վարդապետութեանն զյիշատակ ժամանակացն առնել։ Զիւրաքանչիւր ուրուք իրս ի նոցանէ դատարկութիւն է գրել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ἁργία, ἁγρεία, ὁκνηρία otium, otiositas Պարապորդութիւն. անգործութիւն. ծուլութիւն. դադարումն. պօշ պարապ կենալը, չբանիլը.
Եւ Թափուրն գոլ. անպտղութիւն. անմասն եւ անբաժ մնալն.
court, seat of justice, tribunal.
cf. Դատաւորանոց.
judicature, office of judge, bailiwic, officialty, administration.
պ. տատվէրի. ἠγεμονία praefectura judicis, praesidis, procurantis Իշխանութիւն դատաւորի.
Ի դատաւորութեան ասորւոց կիւրենեայ։ Ի դատաւորութեան հրէաստանի պիղատոսի պոնտացւոյ. (Ղկ. ՟Բ. 2։ ՟Գ. 1։)
summoned;
ill-treated;
— առնել, to condemn, to blame, to reprobate, to ill-treat, to offend in words, cf. Դատափետեմ, cf. Հարստահարեմ, cf. Նեղեմ, cf. Ատեմ.
Այն լեզուք են, որով մարգարէք դատափետ եղեալ թոպեցան։ Դատափետ աղաղակն զիս պաշարեալ (ի բանտի). (Յհ. կթ.։)
ԴԱՏԱՓԵՏ ԼԻՆԵԼ. որպէս Դատափետ առնել, ի դատ քաշել. դատախազ լինել.
Դատափետ եղեն դպիրքն առ պիղատոս, դատաստանաւ բառնալ ի խաչ բողոքեն. (Շ. տաղ. (ա՛յլ ձ. դատապետ. ա՛յլ, դասապետ։))
cf. Դատափետ առնեմ.
Դատափետի այր տառապեալ. (Լմբ. իմ.։)
to judge;
to discern;
to criticize;
to know;
to think, to esteem;
to reason;
to condemn;
— ընդ ումեք, to bring an action against some one;
հրով, ի հուր —, to burn, to consume by fire, cf. Այրիմ;
սրով՝ ի սուր —, to kill with a stroke of a sword, cf. Կոտորեմ, cf. Խոցեմ.
ԴԱՏԵՄ ԴԱՏԻՄ. պ. տատ քէրտէն. κρίνω, δικάζω judico Դատ կամ դատաստան առնել. որոշել եւ վճռել յատենի, եւ ի միտս. իրաւ առնել. վրէժ խնդրել. պատժել կամ վարձատրել. լաւ վարկանել. արժան համարել. դատաստան ընել, վճիռ կտրել.
Դան դատեսցէ զժողովուրդ իւր։ Դատեսցէ տէր՝ որ դատելոցն է այսօր ի մէջ որդւոցն իսրայէլի եւ ի մէջ որդւոցն ամոնայ։ Ոչ տարապարտուց դատեցեր։ Եւ դատեաց յեփթայի զիսրայէլ ամս վեց։ Որ դատիս զամենայն երկիր։ Մի՛ դատիք (զայլս), զի մի՛ դատիցիք (յաստուծոյ)։ Տէր դատի զդատաստանս նորա։ Դատեա՛ տէր զայնոսիկ, ոյք դատին զիս։ Սուրբք զաշխարհ դատին. եւ եթէ ձեօք դատի աշխարհ, ապա ոչ էք արժանի անարգ ատենից. եւ այլն։
Կամ καταδικάζω, κατακρίνω իբր Դատապարտել.
ԴԱՏԵԼ ՀՐՈՎ, ՍՐՈՎ կամ Ի ՍՈՒՐ, ՅՈԳԻ եւ այլն. այսինքն Այրել, կոտորել, սպանանել կամ կարեվէր խոցել.
ԴԱՏԻՄ. իբր Համարիմ. սեպել
Եւ յայն դատեալ վաստակէին, ի յանդադար պատերազմին. (Շ. եդես.։)
cf. Դատաստան.
Ոչ կարէին ասէ գիրն խաղաղութեամբ խօսել ընդ նմա, իբրեւ զպարտաւոր ոք ի դատինս. (Վրդն. ծն.։)
judicial;
critical.
Սեպհական դատաստանի եւ դատաւորաց դատողաց.
Դատողական աթոռ, խրատ, կարգ կամ հանդէս, ատեան, ասպարէս. (Ագաթ.։ Շար.։ Եղիշ. յես.։ Սահմ. ՟Ի՟Ա։ Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Թ.։)
judgement.
Ճշմարտապէս դատողութեամբ։ Ի յուղիղ դատողութենէն. (Պիտ.։ Վրդն. ել.։)
Զարքայութիւնն յաղթօղ, զդատողութիւնն անպատիժս. (Նար. գանձ խչ.։)
Աշխարհաշինութեամբք, եւ արդար դատողութեամբ. (Փարպ.։)
judgement, opinion, sentiment, advice, understanding;
judgement, reasoning, criticism;
discernment, decision.
Պահեցէ՛ք զմիտս ի դատմանէ ընկերին. (տպ. զընկերն. Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Ամենեւին ի դատմանէ պատրաստէ (այսինքն յաշխատանաց զգուշասցի,) եւ զմարմինն հանգիստ պահէ. (Մխ. բժիշկ.։)
completion of a century.
Ընտրեն մինչեւ ցկէս, եթէ դարք լինիցին. ապա եթէ կոճատք իցեն, զմինն ի բաց բառնալ. (անդ. ԺԲ։)
Դար է, որ կարօղ գոյ յերկուս զոյգս (կամ հաւասարս) բաժանիլ. որպէս չորք, վեց ... Ընդհանուր սկիզբն դարիցն եւ կոճատացն միակն է, իսկ դարին երկեակն. (Սահմ. ԺԴ։)
Պղծալից մարդիկ ութերորդ դարուն։ Կացին նահապետք արդարք մինչ ի դարն ութերորդ. (Ագաթ.) զի ընդ մէջ ադամայ եւ նոյի են ազգք կամ նահապետք ութ։
Մարիամ ... զուգաթիւ աւուրց դարուցս անցաւորաց. (Շար.) զի յադամայ ցքրիստոս վեց դարք ասին, եւ եօթներորդն յետ քրիստոսի մինչ ի կատարած աշխարհի. որ ասի սկիզբն անկատարած ութերորդ դարու։ Սոյնպէս եւ յայլ գիրս պէսպէս առմամբ. իսկ առ մեօք հարիւր ամն կոչի Դար մի։ ԴԱՐ որպէս ռմկ. պորտ մը. պիր կէոպէկ
Զի են դարքն այսպէս. ադամ, կայէն, ենովք ... յոբէլ, եւ յոբաղ. որդիք նոցա ութերորդք ... սկայազունքն տասներորդք։ Եւ գտանեմք մեք զայս յերկրորդել ազգացն ղուկայ աւետանագրի, զի յեօթանասուն եւ եօթն դարու ծնաւ տէր մեր քաւիչ ծննդոց ադամայ. (Եփր. ծն.։)
cf. Դարահոս՞՞՞առնեմ.
Հի՞մ քարավէժ եւ դարահոս լինիս ի վախից։ Յառապարս դարահոսեալք։ Ի վայր դարահոսեսցեն յանդունդս ի հուր գեհենին. (Մանդ. ՟Ժ՟Է. ՟Գ. ՟Զ։)
insidious, footpad, plotter;
— լինել, to seek to surprize some one, to watch, to beset, to supplant.
cf. Դարանագործ.
Եդին դարանակալս շուրջ զգաբաաւ։ Պաշարեցին զամրոց դարանակալցն։ Եղիցի դան օձ դարանակալ ի ճանապարհի.եւ այլն։
ambush, ambuscade, obsession.
Ոչ եւս տակաւին հարկանէ դարանակալութեամբ զգարշապարս. (Եպիփ. խչ.։)
Դարանակալութիւք թշնամւոյն պէսպէս են եւ զանազան. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Դարանակալութեամբ պատրիմ ի նոցա խարդախութենէ. (Լմբ. սղ.։)
to dilucidate.
Ընդ ծածուկ դարանակապեսցէ ընդ ձեռին իւրում։ Սկսանի դարանակել զբանս յոբայ. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Դարանակալ.
Իշխանութիւն ամենայն սխալ է եւ վրիպակ, բազումս ունենալով զդարանամուտ սպասեական. (Փիլ. իմաստն.։)
Խորամանկ խաբէութեամբ դարանամուտ լինել յամուրս իւրոյ աշխարհին. (Եղիշ. ՟Գ. այսինքն պահէր զանձն՝ ի ծածուկ մեքենայելով։)
to investigate or observe the ambushes, to beware of.
ԴԱՐԱՆԱՅՈՅԶ ԱՌՆԵԼ. Յուզել զդարանն. դիտել եւ զգոյշ լինել ի դարանաց. պահ դնել զգուշութեան. յն. պահել. φυλάσσω servo, observo
to lie in ambuscade, to be on the watch, to suborn, to circumvent;
to hide one's self.
Նստի դարանեալ ընդ մեծամեծս ի գաղտնիս։ Դարանի յափշտակել զաղքատն։ Որպէս կորիւն առիւծու, զի նստի դարանեալ. (Սղ. ՟Թ. կամ ՟Ժ. եւ ՟Ժ՟Զ.)
Դեւն ի ներքս մտեալ դարանէր։ Այլ որ ի նմա դարանեալն էր աստուծային շնորհացն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ուր հին վիշապն դարանելոցն էր. (Վրդն. ծն.։)
river-bank.
Դար որպէս յափն գետոյ.
cavern, cave, hollow.
Որպէս Փոս ընդ դարիւ. տեղի խորանիստ. ստորին յարկ.
Համարեալ էին նոցա դարափոսքն իբրեւ զյարկս բարձր շինուածոց. (Եղիշ. ՟Է. (ա՛յլ ձ. դարանափորք, դարափորք։) Նոյնպէս իմա՛ կամ ընթերցի՛ր եւ զայն,)
Բնակէին յայրս եւ ի ծերպս եւ ի դարափս. (Մարթին.։)
cf. Դարափոս.
cf. ԴԱՐԱՓՈՍ. Խորափիտ. գետնափոր վայր. քարանձաւ. ծերպ. մազարայի պէս տեղ.
Ոչ գոյին փապարք կամ ծերպք դարափորք. (Վեցօր. ՟Դ։)
Որոյ անունն այնպէս էր եւ ոչ թարգմանեցին, կամ ի դարափորէ՝ ուր թաքուցեալն էր. (Կիւրղ. թագ.։)
belonging to a smith;
—ն, smithcraft.
χαλκευτικός fabrilis Սեպհական դարբնաց եւ դարբնաթեան.
to forge.
χαλκέω Դարբնութիւն առնել. շինել կամ թեքել ինչ որպէս դարբին.
Մինչդեռ ի պէտս ինչ միայնակեցացն դարբնէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
forge, smithery, smithy.
Որպէս ինչ առնեն ի դարբնոցս փուքքն. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
lock-smiths trade or work, ironmongers trade, ironware, smithcraft.
χαλκευτική Արհեստ դարբնաց. երկաթագործութիւն. պղնձագործութիւն. դարբնականն (ըստ յն. ոճոյ).
Որպէս ի դարբնութենէ դարբինն։ Զնոյն դրօշէր դարբինն դարբնութեամբ. (Եզնիկ.։)
cf. Դերբուկ.
Եւ տեղին դարբուկ՝ (եղիցի) դաշտ անապատ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե։)
that lies on a litter, that is ill in bed.
Կալեալն եւ բարձեալն պատգարակաւ.
to roost, to perch;
to remain, to stay.
Իբր Ի դարի ուրեք նստել, զկայ առնու. դղալ. կամ թառիլ որպէս զհաւս. յորմէ Դադարել, որպէս դարելով դարել.
cf. Դաժան.
return;
relapse;
new fall;
— առնել, to turn or return several times.
Դարձադարձ առնելով պատերազմէին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Առանց դարձադարձի յաւագամեծար տաճար անդր պնդեալ ժողովէին. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 11.) յն. անվերադարձաբար ἁνεπιστρέπτως
penitentiary.
Տեղի դարձի. ընդունարան դարձելոց յապաշխարութիւն.
Զապստամբսն եւ զհայհոյիչսն, եւ զմահացուցիչն քո ընդունիս ի դարձարան. (Բենիկ.։)
that turns;
that is converted.
Աղաչաւոր կռապաշտեալ, յամրային դարձաւոր. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
to vault.
Դարձադարձ առնել. ստէպ դառնալ. շրջշրջիլ. դարձմըրձկիլ, դարձմըշտըկիլ.
Ստէպ դարձդարձիցիս այսր անդր. (Սեբեր. ՟Ժ։)
turned, returned;
converted.
again, anew;
moreover, besides, otherwise, even, likewise;
bis;
also.
Դարձեալ կրկնէ։ Վերստին դարձեալ թախանձ արկանեմ։ Դարձեալ անդրէն ի յետս նահանջես։ Յետ նոցա դաւիթ, դարձեալ եւ պետրոս. (Նար.։)
Մեծարի ի նմանէ յոյժ, նախ՝ վասն ... դարձեալ՝ զի ... ։ Նախ՝ վասն փեսայի նորա համազասպայ. դարձեալ եւ վասն եւ այլն. (Խոր. ՟Գ. 51։)
to pass by;
to return running.
Բարւոք է անդրէն դարձընթաց լինել արշաւանին, որչափ եւ պատշաճ իցէ, ընդդէմ երթալ նոցա. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
circuit, return;
reward, retribution;
answer, report, signification;
— բանից, phrase, sentence, style.
ԴԱՐՁՈՒԱԾ. Ստէպ դարձումն. շրջան. պտոյտք.
ԴԱՐՁՈՒԱԾ. Փոխադարձութիւն բանի. պատասխանի բանիւ կամ գրով.
Առնել այդպիսի խնդրոյ մեծի դարձուած բանից. (Փարպ.։)
Հարցման բանից ... զդարձուածսն ... ի ճահ փոխադրեաց։ Ի պատշաճաւոր դարձուածս բանից. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք.։)
Ըստ աւետեաց պայմանի առնեմք զդարձուած բանին. (Խոսր.։)
Դարձուածս պատասխանւոյ առաքէր խուժացն. (Սարկ. լս.։)
Զդարձուած քննութեանն (այսինքն զպատասխանի հարցմանն). (Նանայ.։)
to return, to turn;
to avert;
to restore;
to bring or carry back, to reinstate;
to bring back, to recall;
to return, to send back;
to make over again;
to reduce;
to distract;
to abate;
to resolve;
to convert;
— յետս or ի բաց —, to revoke;
to reject;
to reflect;
— անդրէն, to cede, to resign, to yield;
— զերախտիս, to remunerate;
— զմաղձ, to vomit.
Դարձոյց զամենայն աւարն, եւ զժողովուրդն։ Դարձուցանելով դարձուցի՞ց զորդի քո յերկիրն՝ ուստի ելեր։ Զարծաթն այսրէն կշռով դարձուցաք։ Ոչ դարձոյց զերեսս իւր յինէն։ Դարձոյց զերեսս իւր յորմն։ Դարձո՛ զոտն քո ի ճանապարհէ չարէ։ Դարձոյց զթիկունս իւր։ Դարձուսցէ զբարկութիւն իւր ի նմանէ։ Դարձոյց զվէմն ի վտակս ջուրց։ Դարձուցից զսուգ նոցա ի խնդութիւն։ Դարձոյց զմիտս իւր։ Կենաց ի կեանս դարձուցանէ։ Զամենայն զօրսն ի փախուստ դարձուցանէին։ Դարձոյց զարծաթն առ մայր իւր։ Դարձուցաւ ինձ այսրէն արծաթն։ Եւ զյափշտակութիւնն դարձուցանիցէ։ Դարձուցից քեզ զամենայն անդս սաւուղայ.եւ այլն։
Զգերանդիսն հրամայի ի պատերազմական անօթս դարձուցանել. (Արշ.։)
Չդարձուցան ուրեք զհայեցուածս մտաց. (Փարպ.։)
remediable, curative.
Նախ ի բնութենէ մտաց, եւ ապա յիշատակացն (բարեաց) որ հանապազորդ լինին, այսինքն դարմանականն. (Ոսկ. ես.։)
to nourish, to sustain, to feed;
to fodder;
to cherish, to foment;
to physic, to dress, to heal;
to repair.
ἑπιμελέομαι, ἑπισκοπέω, θάλπω, θεραπεύω եւ այլն. curo, medeor, alo, colo եւ այլն. Դարման տանել. հոգալ. խնամարկել. յանձանձել. սնուցանել. տածել. մշակել. տնտեսել. պէտ ընել.
Ած զնա ի պանդոկի մի, եւ դարմանեաց զնա։ Դարմանել քաղցրութեամբ, կամ խնամութեամբ, ողորմութեամբ։ Դարմանել զտուն, կամ զինչս եւ զընտիրս, զդաշտ, զերկիր, զանձն, զոտս.եւ այլն։
careful of;
who nourishes.
Ապրեցուցիչ, դարմանիչ, կեցուցիչ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)