to disconcert, to dumfound, to dumb, to impose silence on, to put to silence, to hush, to quiet, to still.
Ոչ կարկես զբերանս նոցա։ Զհերձուածողացն կարկէ զբերանս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15. 16. (յն. կարել. գուցէ եւ ի մեզ կարկելն է ի կարելոյ)։)
Զհեթանոսն ի նոցուն առասպելաց անտի կարեսցուք. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Կարկեմ.
Ոչ կարկես զբերանս նոցա։ Զհերձուածողացն կարկէ զբերանս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15. 16. (յն. կարել. գուցէ եւ ի մեզ կարկելն է ի կարելոյ)։)
Զհեթանոսն ի նոցուն առասպելաց անտի կարեսցուք. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
to be disconcerted, put to silence, to hold one's peace, to keep silence;
— ծովու, to become appeased, to grow calm, tranquil;
կարկեաց, hold your tongue! silence! Hush!
Կարկեսցին բերանք հերեսիով տացն. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Կարկին յայնժամ չարախօսքն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։ Տե՛ս եւ Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Հ՟Ա. ՟Հ՟Ե։)
spherical, circular, round.
ԿԱՐԿՆԱԲՈԼՈՐ ԿԱՐԿՆԱՁԵՒ. Կարկնաւ չափեալ բոլորակ. բոլորշի կարակնաձեւ.
Ի չորրորդում աւուր ի բոլորակն կարկնաձեւ (եդ զլոյսն). (Զքր. կթ.։)
causing, pregnant with or producing hail;
hailing, tempestuous.
Կարկտաբեր ամպք, կամ որոտմունք, ճայթիւնք, ժամանակ. (Նար. ՟Ղ՟Բ. եւ Նար. խչ.։ Շ. եդես.։ Եփր. պհ.։ Ուռհ.։ Արծր. ՟Գ. 11. 15։)
destroyed by hail;
— առնել, to destroy by hail.
Իբր զկարկտահար անդ. (Լծ. կոչ.։)
scorpiure.
Կենդանի ինչ՝ որոյ կարճ է ագին. կարճ պոչով, պոչատ կենդանի մը.
close, reserved, of few words.
Սակաւախօս. լեզուն կարճ, քիչ խօսօղ.
short-lived, ephemeral.
βραχύβιος qui brevis est vitae. Որոյ կեանքն է կարճ. սակաւակեաց. սակաւժամանակեայ. որ եւ ԿԱՐՃԱԺԱՄԱՆԱԿ. կեանքը կարճ, քիչ ապրօղ.
summary, concise;
mutilated, cut short.
obtuse, dull, stupid.
Կարճ հասողութեամբ. սակաւագէտ. չափաւոր.
Ոչ եթէ իւրեանց կարճահաս իմաստութեամբն հասեալք չքնաղգիտութեանն աստուծոյ. (Ագաթ. (ռմկ. իրենց կարճ խելքովը։))
short, little, of short stature;
dwarf.
Աղեքսանդրոս դարբին կարճահասակ. (Նիւս. սքանչ.։)
impatient, intolerant;
pusillanimous;
short-witted, silly, simple, foolish, ignorant, dull, stupid, stolid.
ὁλιγόψυχος, μικρόψυχος pusillanimus. որ եւ ԿԱՐՃՈԳԻ, կամ ՓՈՔՐՈԳԻ. Որոյ կարճ է միտ. իբր ո՛չ երկայնամիտ, նեղսիրտ, անհամբեր.
Որ ոչ համբերէ փորձութեանց, կարճամիտ է. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Կարճամիտ լինել, եւ զանձն ի հոգս մաշել չէ՛ օրէն։ Որ կարճամիտն է, եւ ցաւագնի ի թշնամանս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Կարի իմն տկար եւ կարճամիտ է ազգ մարդկան, եւ յաղագս այսորիկ ոչ հաւատայ խոստման իրիք առանց գրոյ. (Բրսղ. մրկ.։)
Ամէներկչոտ խենեշութեան կարճամտին. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Կարճամտացն եւ հակառակասիրացն թուի ի բաց բառնալ զանձնիշխանական կամս։ Այսոքիկ կարճամտացն ո՛չ ըստ կանխի բանիցն իմացեալ լինին։ Մի՛ արդեօք կարճամիտք զուգակշիռ եւ հաւասարապէս զհայրութեան եւ աստուածութեան իմասցին զասացուածն ի մէջ մեր եւ քրիստոսի. (Նանայ.։)
ԿԱՐՃԱՄԻՏ. Ոչ առատասիրտ. ճշդօղ. ռիշդ.
Պարտ էր, թէ՝ եւ զքոյն իսկ տայիր, չլինել այնպէս խնայօղ. (իսկ այժմ զտեառնն տաս, ընդէ՞ր լինիս կարճամիտ. Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
short, brief, succinct, concise, laconic;
in few words, shortly, succinctly, briefly, concisely, summarily, laconically;
— հատանել, —ս կտրել, to epitomize, to condense, to state briefly.
Կարճառօտ խնդիրք (աւազակին), եւ համառօտ պատասխանի (փրկչին). (Եղիշ. խաչել.։)
Կարճառօտ պատմել, կամ կարգել զպտմութիւնն, կամ ասել, կամ շարադրել. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 33։ Եւս. քր. ՟Ա. Վրք. հց. ՟Դ։ Ստեփ. սեւան.։ Լծ. կոչ.։ Շ. վիպ.։)
cf. Կարճառօտ.
Կարճառօտ պատմել, կամ կարգել զպտմութիւնն, կամ ասել, կամ շարադրել. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 33։ Եւս. քր. ՟Ա. Վրք. հց. ՟Դ։ Ստեփ. սեւան.։ Լծ. կոչ.։ Շ. վիպ.։)
brevity, concision.
Կարճառօտութեան չափովքն, եւ յարմարական ասացուածովքն. (Պիտ.։)
to shorten, to make short, to abridge, to abbreviate;
to grow shorter;
կարճատեն աւուրք, the days are growing shorter;
կարճատէ օրն՝ տիւն, day-light fades, the day wanes or is going down.
եւ չ. συστέλλω contraho եւ այլն. Կարճ առնել՝ հատանելով, կտրելով. վերջոտնել. կարճել. եւ Տարաժամել. կարճեցնել, կարճընալ.
near-sightedness or short-sightedness, myopy.
Տկարութիւն տեսութեան աչաց (մարմնոյ կամ հոգւոյ).
Ի բա՛ց տար ի քումմէ կարճատեսութենէդ. (քանզի ոչինչ եղծանէ զհոգեկան առաքինութիւնս. Սահմ. ՟Ը։)
to shorten, to cut short, to abridge, to abbreviate;
to lessen, to make short, to render shorter;
to mutilate, to lop;
to retrench, to curtail;
to leave out, to suppress;
to hold back, to withhold;
to hinder, to prevent, to impede, to debar;
to interrupt;
to stop;
to exhaust, to tire or wear out;
— ի կենաց, to put to death, to kill;
— զանձն ի կենաց, to kill oneself, to make away with oneself, to commit suicide;
— զբարբառ ուրուք, to interrupt, to break in upon.
Կարճել զոք ի մեղաց, կամ յերկրպագութենէ պաշտամանց։ Կարճիլի մեղաց, յանօրէնութեանց, ի զեղխ յարձակմանէ, ի չարաչարն օցտելոյ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։ Մծբ. ՟Ժ՟Զ։ Մանդ. ՟Ժ՟Ե։ Ագաթ.։ Պիտ.։)
Կարճել զվնասն, կամ զանձինս ի կերակրոց, կամ զանչափութիւն հացի եւ գինւոյ. (Եզնիկ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Ե։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
cf. Կարճատեւ.
Զստորին կենցաղս կարճժամանակեայ սահմանեաց։ Որ առաւելն է (ճգնութիւն), կարճժամանակեայ է. եւ որ կարճժամանակեայն է. վնասի՛ է, եւ ո՛չ օգուտի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
to be impatient, to lose patience.
Ի զուր նեղութիւննզերկուս ամս ոչ կարճմտեաց. (Լմբ. սղ.։)
pusillanimity;
impatience.
Ոչ անսացին նմա ի կարճմտութենէ եւ ի խիստ գործոյն։ Ի կարճմտութենէ, ի զայրալանոյ. (Ել. ՟Ղ. 9։ Սղ. ՟Ծ՟Դ. 7։)
Մի կարճմտութեամբն մերով մատնեսցուք զկատարելութիւն մեր։ Բամբասես եւ դատես սակս նախանձու, եւ կամ վասն այլ ինչ իրիք կարճմտութեան. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ ՟Թ։)
rooting or plucking up with the roots, radically, thoroughly, entirely.
Ի սաղմոսին ընթեռնուս, եթէ զգագաթն հերոյն գերելոցն յանօրէնութեան իւրեանց ջախջախեսցէ տէր. գագաթն հերոյ, ոչ կատարեալ հեր։
pusillanimous;
impatient.
Ոչ որպէս զկարճոգիս յինքեանս ասացին՝ թէ մեք զիա՞րդ համարձակեմք քարոզել. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Կարմրազգեստ.
Գայր յեդովմայ կարմրազգեստեալ թանձրութեամբ արեամբ մարմնոյ. (Միսայէլ խչ.։)
clothed in red
Գայր յեդովմայ կարմրազգեստեալ թանձրութեամբ արեամբ մարմնոյ. (Միսայէլ խչ.։)
to redden, tr become or turn red;
cf. Կարմրագունիմ.
Սպիտակ, կամ կարմրացեալ։ Կակաչս կամ կարմրացեալս. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
red rose.
Որ կարմիր գունով արեան վարի, արեամբ չեփ ճգնեալ, վառ ի վառեան հնձան կոխեալ. (Տաղ.։)
Դաշտ կարմրավարդից վառեալ՝ կանաչ սաղարթից թերթից. (Տաղ.։)
to redden, to make red;
to make blush, to to put to the blush.
Կարմրացուցանէ միայն զարեւն, եւ ոչ մթացուցանէ. (Եզնիկ.։)
red-coloured, reddish.
Երիվար աշխէտ կարմրերանգ գունոյ. (Նար. խչ.։)
cf. Կարմրերանգ.
Կարմրերփեան փայտիւք. (Նար. խչ.։)
cf. Կարմրանամ.
Եթէ ոք սակաւ ինչ կարմրեսցի, զնա այնպէս մշտնջենաւոր կարմի՞ր կոչեսցուք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
redness;
red colour.
Դեղնութեան եւ կարմրութեան ոչինչ է ներհակն. (Անյաղթ ստորոգ.։)
nervous, muscular, vigorous, robust, strong, sturdy.
Զարեան առնելով յաճախութիւնս՝ բնաւորեցաւ զօրաւորս գործել եւ կարշնեղս։ Ուժեղագոյնս գործէ եւ կարշնողս։ Կարշնեղ զօրութիւնն կամակարաբար կտարի։ Զծանունս ինչ բեռինս ձգել զկնի իւր կարշնեղ կամակորութեամբ. (Պիտ.։)
powerful;
able, capable, clever;
healthy;
rich, wealthy;
— լինել, cf. Կարողանամ.
ԿԱՐՈՂ կամ ԿԱՐՕՂ. δυνατός, ἱσχύων potens, valens, validus, fortis . Որ կարէ. ունօղ զկար առնելոյ ինչ. բաւական. առողջ. զօրեղ. ուժեղ. հզօր. բաւական. առողջ. զօրեղ. ուժեղ. հզօր. զօրաւոր. եւ Ճոխ. կրցօղ, կարողութիւն կամ ճար ունեցօղ, ուժը տեղը. եւ ունեւոր.
Ամենայն որ կարող էր զօրութեամբ։ Կարօղ եմքյաղթել նոցա։ Որ կարող իցէ եւ այլն։ Ես զի՞նչ կարօղ էի արգելուլ զաստուած։ Կարօղ եմ մտանել եւ ելանել ի պատերազմ։ Ոչ է պիտոյ բժիշկ կարողաց, այլ հիւանդաց։ Կարօղ ձեռամբ.եւ այլն։
Շինեաց եկեղեցի եւ հիմնացոյց ի վերայ պետրոսեան վիմին, ոչ կարող ի դրանց դժոխոց ընդհարկանել հաստատութեանն. (Տօնակ.։)
potential;
potentiality.
Դիւրագոյն լիցի ձեզ եւ կարողական՝ մարտնչել ընդ թշնամւոյն. (Ճ. ՟Զ.։)
to be able, capable, to be in a state or a way to.
Տանջեաց ոչ կարողանաս համբերել. (Ճ. ՟Ա.։)
Ոչ ոք է, որ կարողանայ տիրել. (Արծր. ՟Ե. 3։)
մարդկայինքն ոչ միայն առ մարդիկ, այլեւ առ անասունս կարողանան. (Խոսր.։)
powerfully, according to ones power, strength or ability.
Զորս կարողապէս հասին ի խորս առաքինութեան, կոչէ կատարեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)
power, authority;
might, strength, force;
faculty, capacity, ability;
reach;
competence, means, resources, wealth;
—ք, faculties.
Ամենայն որ ինչ պատահի՝ կարողութիւն է. (Կիւրղ. գանձ.։)
Յիշելի է զաստուած առաւել՝ քան թէ զշունչ կլանելի. եւ թէ է՛ կարողութիւն ասել, ոչինչ այլ քան զայս գործելի։ Ի ներքս մտի, որպէս է կարողութիւն։ Որպէս է կարողութիւնն հաւաքել. (Առ որս. ՟Ա. եւ ՟Է։)
Եւ ոչ՛ պատմել է կարողութիւն. (Խոր. ՟Ե. 3։)
Որչափ կարողութիւն է, ջանալ պարտ է. (Խոսր.։)
shoe-maker;
cobbler;
կրպակ —ի, -'s shop, workshop, cobblers stall.
Արուեստիւ կարուակ։ Սիմոն սոկրատական եւ կարուակ ելով՝ ճշմարիտ է. եւ բարի՝ դարձեալ ճշմարիտ. այլ ոչ եւս ճշմարիտ, սիմոն կարուակ բարի. (Անյաղթ սահմ. ՟Ժ՟Բ. եւ Անյաղթ պերիարմ. ՟Ի։)
boot & shoe-making, shoe-maker's calling.
Անխնամութիւն կարուակութեանն ոչ եւս ի բարի, այլ յոչ բարի զարուեստն մակացոյց. (Անյաղթ պերիարմ.։)
cf. Կարողութիւն.
Զօրութիւն բազկի կարութեան. Ընտանեգոյն կարութիւն։ Ի կարութիւնդ եւ ի զօրութիւնդ. (Նար. ՟Ժ՟Թ։ Թէոդոր. խչ.։ Բենիկ.։)
Կարութեամբ եւ փառօք աստուծոյ։ Ողորմութեանն կարութիւն։ Զկարութիւն զօրութեան իւրոյ։ Աղքատ, եւ առանց կարութեան։ Աստուծոյ կարութեանն եւ դժուարին կարծեալքն դիւրին են։ Զօրաբաբէլ եւ ո՛չ ի կարութիւն առաջին թագաւորացն եհաս. (Լմբ.։)
cf. Կարօտիմ.
որ տայ աղքատաց, ոչ կարօտասցի։ Են՝ որ յանիրաւութենէ ժողովեն, եւ կարօտանան։ Առ սակաւ մի կարօտացեալք.եւ այլն։
Զի մի՛ տնանկն կարօտասցի, եւ մի՛ ընչեղն բարձրամտեսցէ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ոչ կարօտանայցես իմիք. (Օր. ՟Ը. 9։)
Այնպիսին աւարաց երբէք ոչ կարօտասցի. (Առակ. ՟Լ՟Ա։ 11։)
կարօտանայ բժշկի։ Ոչ կարօտանան սեան եւ օգնականի եւ հիմանց երկինք եւ երկիր. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Բ։)
Երկայնութեան ժամանակի ոչ կարօտացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Կարօտանան ոչ ձայնի առ ի զգալ. (Յհ. կթ.։)
Ոչ կարօտանաս սպեղանեաց։ Ուսման ոչ կարօտանայ. (Նար.։ Սարգ.։)
եթէ կարօտանեմք ինչ (այսինքն իմիք), այլ ոչ տարակուսանիմք. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
Ոչ սակաւ կարօտացաւ տեսանել զքոյր իւր. (Նոննոս.։)
Ծարաւի են մահուան եւ չարչարանաց, զոր օրինակ ոք հացի եւ ջրոյ կարօտանայ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Կարօտութիւն.
ἕνδεια indigentia. Կարօտութիւն. չքաւորութիւն. եւ Կարօտ. տենչ, փափաք.
Բարձրագոյն խոստմունք զիրողականի նոցա ճշմարտութեան անուանակոչութիւնն կարօտանօք ունին. այսինքն տկարանան յայտնել զիրն. (Դիոն. եկեղ.։)
to render indigent, to reduce to poverty.
Կարօտ եւ չքաւոր թողուլ. տալ կարօտանալ.
in want of, unprovided, bare of, out of, without, poor, needy, necessitous, indigent.
ἑνδεής, δεόμενος indigens, inops. Կարօտ կարեւոր պիտոյից. չքաւոր. աղքատ ցանկանալ.
Մի՛ լինիցի ի միջի քում կարօտեալ։ Ոչ պակասէ կարօտեալ յերկրէ։ Մի՛ կծիկիցես զձեռն քո յեղբօրէ քումմէ կարօտելոյ։ Մի՛ յապաղեր բարի առնել կարօտելոյ։ Անձին կարօտելոյ եւ դառն իբրեւ զքաղցր թուի։ Տնանկք եւ կարօտեալք։ Քոյոցն կարօտելոց.եւ այլն։
Կարօտելոց ոչ սփռեցին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։)
indigence, penury, want, necessity, poverty, misery, destitution;
desire, wish;
անհնարին, ծայրագոյն —, great need of;
extreme poverty, utter destitution;
փղձկիլ կարօտութեամբ, to desire eagerly, to long or sigh for, to pant after;
— կարօտութեամբ ուտել զհաց կամ ըմպել զջուր to fare hard, to live upon bad cheer;
to champ the bit.
ἕνδεια, ἁπορία egestas, indigentia inopia, penuria եւ այլն. որ եւ ԿԱՐՕՏԱՆՔ. Թակասութիւն կարեւորաց. չքաւորութիւն. նուազութիւն.
տացես նմա փոխ, որչափ եւ խնդրիցէ ի կարօտութեան իւրում։ Անզգամք ի կարօտութեան սատակեցին։ Տրտմելոց վասն կարօտութեան սատակեցին։ Տրտմելոց վասն կարօտութեան յարկ ապաւինի։ Կարօտութիւն հացի։ Զհաց քո կարօտութեամբ կերիջի՛ր։ Ջուր չափով եւ կարօտութեամբ արբեսցեն.եւ այլն։
ԿԱՐՕՏՈՒԹԻՒՆ. ἑπιθυμία desiderium Փափաք. տենչ.
Ընդէ՞ր ոչ փութաս զկարօտութիւնս իմ լնուլ. (Ճ. ՟Ա.։)
axe-bearing;
pioneer.
Ձայնին կացնաւորաց եւ ուռնաւորաց հնչումն գործելով. (Վրդն. ծն.։)
solemn or general assembly;
reunion, popular gathering;
festival day, fair-day;
solemnity, pomp;
solemn games, spectacle;
hymn, canticle.
πανήγυρις, πομπή coetus publicus, pompa, festivitas, nundinae . Կացումն հանդիսական. (որ գրի եւ Կացորդ, եւ Կացարդ). Հանդէս տեսարանաց եւ տօնից. հասէմախմբութիւն. Ժողով. տօն ամենաժողով. տօնախմբութիւն. եւ տօնավաճառ. որպէս յն. բանի՛ղիրիս, յորմէ ռմկ. բանայիր, տօնանմա, աչա՛յ, զիննէթ.
ԿԱՑՈՒՐԴ ասի եւ Երգն ի կացուրդս. այսինքն Նուագ երգոց ի տօնս. որպէս եւ Ժամամուտ եղանակաւոր, եւ հարցնափառ, եւ տաղ. որք կոչին եւ ԿԱՐԳ. որպէս եւ չարական աւուրն Կանոն ասի.
to establish, to place, to set, to lay, to fix, to put;
to constitute, to institute, to create, to destine;
to render, to make;
to stop, to cause to cease;
իշխան, տէր —, to constitute chief or master, to promote to high dignity;
շնորհապարտ —, to favour, to oblige;
ժառանգ —, to appoint a heir;
հղօր՝ երջանիկ —, to make powerful, happy.
Կացուցանել զբանս իւր, կամ զոր ինչ խօսեցաւ, կամ զպատուէր հօրն իւրեանց. եւ այլն։
Կացուցանել զկամս արարչին։ Կատարեալս կացուցանել։ Պատկառելիս կացուցանել։ Մերկ եւ թափուր կացուցանել։ Ազատ կամ թշնամի կամ գլուխ կացուցանել։ Տեղեկատոյն կամ քաղցրագոյն կացուցանել։ Վկայ կացուցանել։ Յանդիման կամ մերձ կամյոտն կամ յոտին կացուցանել. եւ այլն։