cf. Ձիարկեմ.
Գունդք մարտիրոսացն՝ ձիաւորեալքն հետեւակ. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
egg;
— լողակաց, eggs, spawn, roe;
—ի միջուկ, դեղնուց —ոյ, yolk of an egg;
սպիտակուց —ոյ, white of an egg;
— բոյնկալ, nest egg;
— վաղահաս, rath -;
— հնացեալ, stale -;
— անծնունդ, փուտ, addled, rotten -;
խեճեպ —ոյ, egg-shell;
միզն —ոյ, the membrane of an -;
թերխորով —, boiled eggs;
պինդ —, hard -;
— ի տապակի, poached eggs;
fried-s;
— ածել, արկանել, ծրդել, to lay eggs;
ի —ս նստել, տածել զ—ս, to hatch, to sit on, to brood on.
intrenchment;
encampment;
camp;
army;
— ածել, գործել, to intrench, to throw up intrenchments, to pitch a camp.
ՂԱԿԻՇ. գրի եւ ԼԱԿԻՇ. եւ ՂԱՇԻԿ. Գունդ զօրաց. եւ Ճակատ. բանակ. ճամբար. եւ Պատնէշ բանակետեղ. որպէս պ. լէշքէր, եւ լէշքէրկեան.
grape-gleaner.
Ծնունդ ամլոյն, որ զհօրն ճռաքաղ արար զձայն. (Անթիպատր։)
to paste, to glue, to solder, to join, to cement, to conglutinate, to fasten;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal, to thicken.
Մածուցի զնա (զհող) իբրեւ զպանիր։ Մածոյց զնա սոսնձով։ Մածուցից զձկունս գետոյդ ի թեւս քո։ Քանդակս ի նոցանէ մածուցեալս։ Մածուցի զին եւ զամենայն տունդ իսրայէլի. եւ այլն։ Մեծամեծ վիմօք շինել՝ կրով եւ մանր աւազով մածուցեալս։ Երկաթագամ եւ կապարով մածուցեալ. (Խոր. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 87։)
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
Տէրունեան օրինացն ի հինգ գիրս վերագրեցելոց առաջինն կոչի եւ մակագրի լինելութիւն (այսինքն ծնունդք, կամ արարածք). (Փիլ. իմաստն.։)
death-boding, announcing death;
fatal, sad, disastrous, gloomy, mournful;
քուն —, sleep the forerunner of death.
Մահագուշակ վիհ, անյատակելի անդունդք. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
to bolt, to sift, to riddle;
cf. Միտ.
Իբրեւ զփոշի անուոյ, եւ իբրեւ զունդ մաղեալ. (Ես. ՟Ի՟Թ. 5. յն. բերեալ։)
suppliant, entreating;
deprecative;
deprecatory.
Մաղթողական աղերսարկութեամբ մեծին ի ծնունդս կանանց. (Նար. գանձ հոգ.։)
set and risen again (sun);
born of incest.
Մակդիր արեգական, ըստ որում մտեալ ի մայր իւր յարեւմուտս՝ ծնանի վերստին յարեւելս։ Զոր պարսից յառասպելս անհեթեթս փոխեալ՝ ասէին զմիհրն՝ այսինքն զարեգակն ծնունդ լինել մարդոյ, յորժամ անկցի ոք ընդ մօր իւրում.
eating its mother (viper, adder).
Չար ծնունդք են տոկոսիք՝ իբրեւ զծնունդս իժից, եւս չար քան զայնպիսի չարաճճիս. զի նոքա մայրակերք են, եւ սոքա զոգիս թշուառականացն ուտեն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3. (պակասի ի յն. եւ մարթ է իմանալ նաեւ հողակեր)։)
cf. Մանանիխ.
ՄԱՆԱՆԵԽ կամ ՄԱՆԱՆԻԽ. σίναπη, σίνηπη sinapi, -pe, -pium. Բոյս փոքրիկ՝ որ աճէ եւ լինի իբրեւ զծառ. նովին անուամբ կոչի եւ հատ նորա կամ ունդն. որ է բարկ կծու, համեմիչ եւ մարսեցուցիչ՝ ջերմ յոյժ ի բնէ.
nourishment, care, or education of children.
παιδοτροφία, παιδοκομία puerorum vel liberorum educatio. Սնուցանելն զմանկունս. սնունդ զաւակաց.
drawing a bow;
serving to launch an arrow;
cf. Նետընկէց;
— առնել, լինել, to shoot, to let fly an arrow, to draw a bow, cf. Նետահարեմ.
Նետաձիգ սաստկութեամբ զգունդս պարսկաց ահաբեկէին. (Փարպ.։)
cf. Ներտրամադրեալ.
ՆԵՐՏՐԱՄԱԴՐԱԿԱՆ ՆԵՐՏՐԱՄԱԴՐԵԱԼ. ἑνδιάθετος internum (verbum, ut ratio). Ի ներքս անդ տրամադրեալ, բնաւորեալ, ներքին (բան՝ ծնունդ մտաց).
inward, innate, inborn;
— բան, idea, thought, conceit.
ՆԵՐՏՐԱՄԱԴՐԱԿԱՆ ՆԵՐՏՐԱՄԱԴՐԵԱԼ. ἑνδιάθετος internum (verbum, ut ratio). Ի ներքս անդ տրամադրեալ, բնաւորեալ, ներքին (բան՝ ծնունդ մտաց).
lancer, pikeman, halberdier;
— աստղ, lance-shaped meteor.
Գունդք նիզակաւորացն։ Ախոյենացն նիզակաւորացն ռազմ արարեալ։ Նիզակաւորքն առեալ ընկենուին. (Բուզ. ՟Ե. 5։)
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
Զաչս՝ որ զանդունդըս նըկատէ. (Յիսուս որդի.։)
to paint;
to represent, to figure, to form;
to depict, to describe, to write;
— ի միտս, to imagine, to fancy, to picture to oneself;
— ի գրի, to write, to describe.
Գունելն արծնելն եւ նկարելն։ Ետես արս նկարեալս յորմս, պատկերս քաղդէացւոց նկարեալս գրչաւ ի նկարս։ Ի վերայ ձեռաց իմոց նկարեցի զպարիսպս քո։ Նկարեսցես ի նմա զքաղաքն երուսաղէմի ... նկարեսցես զտունդ եւ պատրաստութիւն իւր.եւ այլն։
showing a sign, signal-giving;
formula.
Լինել լուսաւորացդ՝ ճառագայթաձիգք, աշխարհագունդք, նշանացոյցք, ժամանակաչափք. (Ագաթ.։)
signed, marked with a sign;
special, signal, famous, remarkable, notable;
symbolic, mystical;
ensign-bearing;
նաւ մի —աւ դիոսկորացւոց, a ship bearing the sign of Castor and Pollux.
Գունդ զօրաց յառաջանան դրօշակիրքն եւ նշանաւորքն. (Ոսկ. ի խաչելն.։)
cf. Նոյեան.
Ծնունդք նոյական ազգին. (Մանդ. ՟Գ։)
of Noah.
Ծնունդք նոյական ազգին. (Մանդ. ՟Գ։)
himself, herself, itself;
he, she, it;
even, equal, identical;
ditto, do, idem or id;
the same, of the same kind, after the same manner, equally, conformably, identically;
մի եւ —, the same;
ի —, ի նմին, together, all at once;
ի —, — ընդ —, ընդ —ս իսկ, ի մի եւ ի —, ի նմին ժամանակի, -ժամայն, —հետայն, soon, very soon, quickly, in the same moment, immediately, directly;
— գործել, to identify.
Հայրն անուբ եւ հայրն պիմէն եւ այլ եղբարքն նոցա՝ միոյ մօր ծնունդք էին, եւ ի նմին (այսինքն ի միասին) եղեն կրօնաւորք ի սկիտէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Ծնունդ կատարեալ միածինն, նոյն նման զուգակից եւ աթոռակից եւ արարչակից. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
Չեն ի միմեանց ըստ բնութեան բաժանեալ ծնողն եւ ծնունդն, այլ ամենայնիւ նոյնք եւ նմանք՝ բաց յառանձնաւորութեանցն. (Սանահն.։)
prodigious, marvelous, astonishing, surprising, wonderful;
unheard of, extraordinary, incredible, paradoxical, phenomenal, monstrous;
— ինչ, phenomenon, prodigy, paradox.
Զարմանալի եւ նորանշան։ Նորանշան է բանս։ Նորակերտ նորանշան չնաշխարհիկ գործ։ Ծնունդ նորանշան. (Ոսկ. մտթ.։ Եւս. քր. ՟Ա։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Նորոգումն.
Լիցի ինձ ի ծնունդ նորոգութեան վերստին ի հոգւոյն սրբոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
renewing, renovation, restoration, reparation, mending;
reform, reformation;
new birth, regeneration;
growing young again;
cf. Տոմար.
Լիցի ինձ ի ծնունդ նորոգութեան վերստին ի հոգւոյն սրբոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
receipt, recipe;
prescription, formula.
Լերին սիրայնւոյ՝ սէր ի սնունդ՝ հովիտ շուշանի, հովիտ յօրինեալ նուսխայնւոյ, կանայք (իւղաբերք) տարփացեալ. (Շ. տաղ յար.։)
aid, assistance, succour, help, favour, subsidy, support, relief, resource, means;
ի —, in support of, on behalf or in favour of;
— մատուցանել, to aid, to succour, to help;
to care, to take care;
— լինել, cf. Նպաստեմ.
Ոչ կամեցաւ, եթէ մարդկային ինչ իրք նպաստ աստուածայնոցն լինիցին։ Չէր ինչ նպաստ Յովսէփ ի տէրունական ծնունդն. (Իգն.։)
fruit, profit, interest.
Շահաւոր ծնունդ՝ արգասիք՝ պտուղ.
great talker, babbler, chatterer, tattler;
talebearer, scold;
—ք, immodest dance, tarantella.
Ունայնաբան շաղակրատ։ Պատրեալ հաւանեցայք շաղակրատիդ։ Բանորսօղք, խաբեբայք, շաղակրատք։ Իբրեւ երկն եւ ծնունդ շաղակրատ մտաց ընդ վայրաճառիս. (Նար. ՟Ծ՟Զ։ Ճ. ՟Գ.։ Փարպ. Նար. մծբ.։)
salute, salutation, greeting, compliments, kind regards;
health, state of salubrity;
all, entire, whole;
entirely, wholly, completely;
— հրաժարական, leave-taking, adieu, farewell;
— տալ, to salute;
to compliment;
հարցանել զողջունէ, տեսանել զ— ուրուք, to salute affectionately, with kind expressions;
հարցանել զողջունէ ուրուք, to ask news of;
տալ — հրաժարական, to take leave;
to say good bye, farewell;
—, — քեզ, — ընդ քեզ, good morning ! good day !
— իցէ քեզ, how do you do ? how are you ?
— է, very well;
— է քեզ, is all well with you ?
— է, do you bring good news ?
— է, health, peace, prosperity;
— քեզ տունդ իմ սիրելի, — քեզ երկիր ծննդեան, fare well sweet home ! adieu my native land ! adieu !.
born of gold;
producing gold.
χρυσόγονος auro natus. որ եւ ՈՍԿԵԾԻՆ. Ծնեալ յոսկւոյ. ծնունդ ոսկւոյ.
Aurea mater (title of Diana).
որ եւ ՈՍԿԵՄԱՅՐ, կամ ՈՍԿԷՄԱՅՐ. Որ է որպէս մայր ոսկեղէն, կամ որոյ մայրն է իբր ոսկի. յոսկի մօր է ծնեալ. ոսկիածին. (մակդիր անահտայ, այսինքն լուսնի, ծնունդ կամ քոյր արեգական համարելոյ առ հեթանոսս)
lentile, of lentiles, made or prepared with lentiles;
cf. Թան;
cf. Շիկաթան;
—ք, lentiles;
pulse.
Եւ որ եւս տկարագոյնք իցեն, բանջարիկ եւս խառնեն, եւ գեղահունդս, եւ ոսպնեայս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ.) (յն. օ՛սբռիօն, կամ օ՛սբռօն, որ է հասարակ անուն ընդոց, որպէս ոլոռն։)
crushing or treading under foot.
Եւ եթէ այլ ունդք ինչ իցեն, ոտնափշուր կասուն. (Եղիշ. երէց.։)
who, which, what, that;
որ միանգամ, որ ոք, who, whoever, whosoever;
որք միանգամ, all they who;
որ ինչ, what;
which;
all that;
whatever;
այրն որ գայ, the man who is coming;
զոր դու գտեր, what you have found;
եւ որ չար եւս է, որ չար քան զամենայն է, and what is worst of all;
այրն զոր եմ սիրեմ, the man whom I love;
չգիտէ զոր գործէն, he does not know what he is doing;
յորմէ, whence, therefore;
որ եւ իցէ, whoever, whosoever;
any thing whatever, aught;
որ զինչ եւ իցէ, whatever or whatsoever it may be;
be that as it may;
ընտրեա զոր եւ կամիս, choose which you please;
որոյ աղագաւ, for this reason;
որ բարիս գործէ, գտցէ զբարիս, who acts well will be rewarded;
որ խնդրէ՝ առնու, he who asks will receive;
ժողովեցին որ շատ եւ որ սակաւ, some have gathered much, some little;
հանապազօր մեղանչեմք՝ որ խորհհրդով, որ բանիւ, we continually sin either in thought or word.
Վկայեն մեզ երկինք եւ երկիր, որ ոչ երբէք հեղգացեալ եմք յարքունի վաստակս։ Գունդ կազմէին՝ որ զնոսա շկօթակ արասցեն։ Ցուցանէր եւ զերկպառակութիւն զօրացն, որ բազում ազգք բաժանեցան ի սիրոյ թագաւորին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
that;
որ զի, that, in order that, so that;
since, as;
կարծեմ որ գայ, I believe that he will come;
որ թէպէտեւ նոքա վեհք են, although they are superior.
Վկայեն մեզ երկինք եւ երկիր, որ ոչ երբէք հեղգացեալ եմք յարքունի վաստակս։ Գունդ կազմէին՝ որ զնոսա շկօթակ արասցեն։ Ցուցանէր եւ զերկպառակութիւն զօրացն, որ բազում ազգք բաժանեցան ի սիրոյ թագաւորին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
child-birth;
procreation of children.
ՈՐԴԵԾՆՈՒԹԻՒՆ կամ ՈՐԴԷԾՆՈՒԹԻՒՆ. τεκνογονία, παιδοποιΐα liberorum procreatio, prolis generatio. Ծնանելն զորդի. ծնունդ զաւակի. որդեբերութիւն. մանկարարութիւն. զաւակ բերելը՝ ըլլալը.
carefully training one's children.
Դուք էք ծնունդ եկեղեցւոյ, որդէսնոյցք, հօտաժողովք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to become the son of;
to be adopted by.
որդիանալ. Հարազատ որդի կամ ծնունդ գտանիլ.
vineyard;
stalk of dried vine-cuttings;
calf-house.
Որթոցն (ցուցանէ) զայգին, կամ զծնունդս արջառոց. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
Ցուցանէ որթոցն զծնունդս արջառոցն, կամ զփայտի որթոյ ամբարումն»։
cf. Մօտակաց.
Ծնունդն՝ որ յայսմ աւուր եղեւ, մօտակայ է մոգուցն արեւելեան. (Եփր. ծն.։)
assisting, present, neighbouring, near, close to.
Ծնունդն՝ որ յայսմ աւուր եղեւ, մօտակայ է մոգուցն արեւելեան. (Եփր. ծն.։)
here, on this side, this way;
— յայնկոյս, on this side and on that, from one side and the other, here and there;
ոմն — եւ ոմն յայնկոյս, some this way some that, some one way, some another;
հայեցեալ — յայնկոյս, having glanced around;
cf. Կոյս.
Զգունդն ամենայն յայսկոյս յայնկոյս ցրել։ Հայեցեալ յայսկոյս յայնկոյս Յիսուս։ Եւ ահա խռովեալ էր բանակն յայսկոյս յայնկոյս։ Չի՛ք երթեալ ծառայի քո՝ ո՛չ յայսկոյս եւ ո՛չ յայնկոյս.եւ այլն։
evident, apparent, plain, visible, manifest, clear;
expressive, significative.
Յայտական երեւմամբ կայր գունդն. (Փարպ.։)
audacity, boldness, rashness, temerity, hardihood;
impudence, sauciness, insolence, arrogance, presumption;
licence, too great liberty;
frolic, youthful pranks;
յանդգնութեամբ, cf. Յանդգնաբար.
Յանդգնութիւն՝ անուսումնութեան է ծնունդ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
happening suddenly or unexpectedly;
momentaneous, of short duration.
Ուստի՞ կարօղ է լուսաւորս այս զանչափ մեծութիւն երկրի միովն երեւելով՝ յանկարծածին ժամովն լուսաւորել։ Անհամար եւ յանկարծածին րոպէիւք սահմանեցին զծնունդս այնոցիկ՝ որ ծնեալն լինին. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
commission, order;
recommendation;
mission;
delegation;
solicitation.
Յուղարկիմք ի ձէնջ, տանել ողջոյն եւ զյանձնարարութիւն առ բազումողորմն Քրիստոս, եւ առ սուրբ գունդն ամենայն սրբոց. (Փարպ.։)
lamb.
(իբր որոճօղ) ἁμνός agnus ἁμνίς, ἁμνάς agna. Ծնունդ ոչխարի. գառն. ամիկ. գառ.