valour, courage, bravery, boldness, firmness, steadiness.
ἁνδρεία fortitudo, γενναιότης enerositas որ գրի եւ ԱՐՒՈՒԹԻՒՆ, ԱՐՈՒԹԻՒՆ. (քանզի եւ ըստ յն. է այրութիւն). Քաջասրտութիւն. անվեհեր ոգի.
Յաղագս արիութեան եւ զանգիտութեան։ Ի ձեռն ամենայն չորիցն նոյն հանդիպի, արիութեամբ եւ ողջախոհութեամբ եւ արդարութեամբ եւ խոհեմութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Ա եւ ՟Ժ՟Բ։)
Արիութիւն է առաքինութիւն ցասմնատեսակին։ Արիութիւն (կամ արութեան) է հեղգ գոլ առ զարհուրանսն երկեղիցն, որ մահ սպառնայ. (Արիստ. առաք.։)
Կամ Քաջութիւն. զօրութիւն. եւ Գործ քաջութեան.
Գործով արիութեան զհանդէս գեղեցիկն իրի կատարեն. (Պիտ.։)
Մերթ՝ որպէս Այրութիւն. երիտասարդութիւն.
of a blood colour, red, sanguine.
որ եւ ԱՐԻՒՆԵՐԱՆԳ. ունակ կարմրութեան արեան. կարմրորակ. արունի գունով, կաս կարմիր.
Արիւնագոյն իբրեւ զորդան կարմիր. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Արիւնագոյն երեւէր երկնայնոցն Քրիստոսի, զի յայտ արասցէ թէ ի պատերազմէ եկն ... զոր տեսեալ երկնայինքն արիւնագոյն մարմնով. (Վահր. յար.։)
bloody
ԱՐԻՒՆԱԶԱՆԳ կամ ԱՐԻՒՆԱԶԱՆԿ. որ եւ ԱՐԵՆԱԶԱՆԳ. Արեամբ զանգեալ. արիւնաշաղախ.
Որ դիմեալ գայ յեդոմայ արիւնազանկ կարմրութեամբն ի բոսորայ. (Լմբ. հանգ.։)
bloody, dyed, stained with blood.
Արիւնաթաթաւ զսպիսն բա՛ց ցուցանէր. (Ոսկիփոր.։)
bloody, mixed with blood.
Աչք բարկացողի հանապազ պղտոր եւ արիւնախառն լինի. (՟Ը. խհ։)
Արիւնախառն հուր. (Թէոդոր. խչ.։)
vessel to hold blood, cup of libation.
θυΐσκη mortriolum կամ ըստ եբր. քաֆ acerra Անօթ զոհից, որպէս ընդունարան արեան ի ձեւ սանդի կամ անկանի. ըստ այլոց՝ տուփ կամ խնկաման.
Արար զկահ սեղանոյն, եւ զարիւնակալս նորա. (Ել. ՟Լ՟Է 16։)
sanguinary;
murderous, bloodshedder.
Որ հանէ զարիւն յանձնէ՝ կամ յայլոց՝ վիրաւորելով, սպանանելով. արուն հանօղ.
cf. Արիւնահան.
ἑκχέων αἶμα sanguinm fundens, ἁνήρ αἶματων vir sanguinum Որ հեղու զարիւն մարդոյ յանիրաւի. մարդասպան. որպէս յն. հեղօղ զարիւն. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ 38։ ՟Ժ՟Ը 10։) եւ որպէս Այր արեանց. (Սղ. ՟Ե 7։ ՟Ի՟Ե 9։ ՟Ծ՟Դ 24։ ՟Ծ՟Ը 3։)
Ամենայն որ նենգութիւն ունի առ ընկերն, արիւնահեղ է. (իսկ ոչ եհեղ զարիւնն վասն ոչ լինելոյ ձեռնհաս. Լմբ. սղ.։)
Մինչեւ ցե՞րբ իցեմք յահի եւ ի դողման արիւնհեղ թագաւորիս. (Կաղանկտ.։)
abundance of blood.
Արիւնայեղութեամբն զբոլորն լնլով կենդանիս ուժեղագոյնս գործէ. (Պիտ.։)
coloured with blood.
Արիւնաներկ շրթամբք, կամ հանդերձիւք. (Խոր. հռիփս.։ Գանձրն.։)
marked with blood.
Լուսաւոր խաւարամած արիւնանշան. (Ագաթ.։)
responsible for blood shed.
որ եւ ԱՐԵՆԱՊԱՐՏ. Պարտական արեան. արիւնահեղ.
that loves blood, sanguinary.
ներկաւ մարմին նորա ի գոյն արեան, արիւնասէր գոլով. (Վրդն. դան.։)
Եւ էր այր բռնաւոր եւ արիւնասէր. (Պտմ. վր.։)
blood-sucking, bloody, sanguinary, bloodthirsty.
Ըմպօղ արեան. արիւնահեղ. որպէս գազան, եւ գազանաբարոյ. արուն խմօղ, արունկզակ.
Կորիւն արիւնարբու. (Գր. հր.։)
who emits blood, bloody.
cf. Արիւնահեղութիւն.
Հեղուլն զարիւն այլոց. մարդասպանութիւն. կոտորած. արեան ճապաղիք.
Բազում ոճիրս արիւնհեղւթեան գործեաց։ Առնուլ վրէժս զսաստիկ արիւնհեղութեանցն զքրիստոնէից. (Արծր. ՟Բ 2։)
sanguine, full of blood.
Եւ Արիւնաւոր.
silver;
coin, money, species;
—ոյ տալ, վաճառել, to sell for ready money;
քերել զ—, to take or wear the silver off;
անօթ —ոյ, a silver vase.
Ոչ էր համարեալ արծաթ յաւուրս սաղովմոնի՝ թէ իցէ ինչ։ Զի է տեղի արծաթոյ, ուստի լինի։ Իբրեւ զարծաթ զտեալ։ Անփորձ արծաթ։ Արծաթ խոտան։ Անօթս արծաթոյ (այսինքն արծաթեղէն).եւ այլն։
Ետոն յուդիթայ զամենայն արծաթ խորանին եւ զգահոյսն։ Զիա՞րդ գողանայք ի տանէ տեառն քո արծաթ կամ ոսկի։ Գործել զոսկին եւ զարծաթ։ Զգարշելիս նոցա եւ զկուռս՝ զփայտն եւ զքար եւ զարծաթ.եւ այլն։
Տաց քեզ արծաթ ընդ ադարակին։ Չորեքհարիւր սատեր արծաթոյ։ Երեսուն կրկին սատեր արծաթ։ Տուժեսցի արծաթ։ Կշռեցի նմա արծաթ եօթն սիկղ, եւ տասն արծաթոյ։ Արծաթ քո ընդ քեզ լիցի ի կորուստ.եւ այլն։
ԱՐԾԱԹ ԿԵՆԴԱՆԻ. cf. ՍՆԴԻԿ. argentum vivum որ եւ է ըստ յն. ջրարծաթ. ὐδράργυρος
Օրինակ քաջապէս հնազանդութեանն կենդանի արծաթն մեզ լինիցի, որ ի ներքոյ ամենեցուն գլորի, եւ յամենայն աղտոյ մարմնոյ անկցորդ. (Կլիմաք.։)
bought for money;
slave.
ԱՐԾԱԹԱԳԻՆ. գ. որպէս Ծառայ արծաթագին. գնծու .... Տե՛ս (Ծն. ՟Ժ՟Է 12. 23. 27։ Ել. ՟Ժ՟Բ 44։)
silvery, having the colour of silver.
Ունօղ զգոյն արծաթոյ. որ եւ ԱՐԾԱԹԱԳՈՒՆԵԱՆ.
silvered.
Դրունս ձուլածոյս ի յոսկեգոյն պղնձոյ արծաթազօծս. (Մաթին.) ուր վրիպակաւ գրի՝ ԱՐԾԱԹԱԶՕԹՍ, զոր կարէ ոք ընթեռնուլ եւ Արծաթազօդ։
that hides or has hidden the money.
Մշակք նենգաւորք՝ արծաթածրարք. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
melter of silver, silversmith;
melted or mado with silver;
that is entirely of silver.
ἁργυροχόος argentarius Որ հալէ եւ ձուլէ զարծաթ. արծաթագործ. արծաթ կամ արծթէ բան թափօղ.
Զձեռս եւ զգործիս հիւսանց ... քաջ ի բաց զոսկեգործաց եւ զարծաթաձուլից, եւ որոց նկարելն հաճոյ եղեւ ուսումն. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Արծաթափայլ.
that loves money, avaricious, covetous, too fond of money.
Արծաթասէրն զհարկաւոր կարիսն առաջի արկանէ։ Ցանկութիւն արծաթասիրի ոչ յագի ի բազմութենէ ընչիցն։ Բարիոք թուի արծաթասիրացն՝ նիւթոյն գեղեցկագունութիւն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Բ։)
silversmith, who sells silver-plate;
money-changer.
ἁργυροπράτης nummularius Որ վաճառէ զարծաթի դրամս. այն է լոմայափոխ, սեղանաւոր.
silversmith.
Կռանագործ արթածարարացն. (Ագաթ.։)
shining or polished like silver, silvery, having the colour of silver.
Փայլուն՝ սպիտակ՝ պայծառ որպէս զարծաթ.
Զսպիտակութիւն արծաթափայլ հոգւոյն շնորհաց. (Լմբ. սղ.։)
silvery, made of silver;
silver plate.
ἁργύρεος argenteus որ եւ ԱՐԾԱԹի. Յարծաթոյ շինեալ. արծըթէ. կիւմիւշտէն, կիւմիւշ.
to silver.
Առաւել ոռկ. որ եւ արծթել. Արծաթով պատել կամ օծանել.
Զոր յետոյ Սսեցին արծաթեալ է. (Մխ. ապար.։)
silvery, made of silver;
silver-coin.
Զսկիհն իմ արծաթի։ Որ ոսկի՝ ոսկի, եւ որ արծաթի՝ արծաթի։ Խարիսխ արծաթի։ Կոնք արծաթիք. տաշտք արծաթիք։ Փողս կռածոյս արծաթիս։ Ջահիւք, եւ լապտերօք արծաթեօք. եւ այլն։
trunk;
poor-box.
Յարծաթունակն կորբան տապանակին. (Նար. խչ.։)
cf. Արծաթսիրութիւն.
Որ կցորդն եղեւ օտարացն մեղաց վասն արծաթքաղցութեան. (Սարկ. քհ.։)
to stir, to poke, to blow the fire;
to incense, to animate, to irritate;
to revive, to renovate, to renew.
ԱՐԾԱՐԾԱՆԵՄ ԱՐԾԱՐԾԵՄ. ἁναζωπυρέω exsuscito, ἕξω πύροω excito, accendo, φυσάω sufflo, spiro Իբրու Արթնացուցանել կամ զարթուցանել ստիպաւ. այն է Կրկին վերսին բորբոքել զառկայծեալ հուրն՝ փչմամբ կամ փքովք. հրահրել, վառել.
Հուրն՝ որ երբեմն արհամարհեցաւն եւ շիջաւ, սկսաւ վերստին արծարծիլ զճառագայթս ճրագի. (Զքր. կթ.։)
Նմանութեամբ՝ որպէս Վառ ի վառ նորոգել, շարժել. գրգռել. զօրացուցանել. կազդուրել. ստէպ ի կիր արկանել. վերանորոգել. եւ պայծառացուցանել զիրս ո՛ր եւ է օրինակաւ, իբրու զարթուցանելով ի թուլութենէ կամ ի թմրութենէ, եւ այլն։
Արծարծել զշնորհսն Աստուծոյ։ Արծարծեցաւ ոգին յակոբայ. (՟Բ. Տիմ. ՟Ա 6։ Ծն. ՟Խ՟Ե 27։)
Առաքեաց զնա, զոմանս՝ որ տակաւին ճանաչէին զԱստուած՝ արծարծել նորոգել. (Կիւրղ. ծն.։)
Այչափ նշանօքն արծարծէր զնոսա ի հաւատս։ Վերստին արծարծել զխորթացեալ բանս հռետորին. ((լուսաբանել). Ոսկ. գծ.։)
Զայս զնորագործեալ ձայն փչեցեալ Աստուծոյ զօրութիւն յարոյց եւ արծարծեաց։ Որք ի հիւանդութեանց արծարծին յառողջութիւն. (Փիլ.։)
Վերստին արծարծել զառաջին մասն։ Արծարծեաց, եւ զարգացոյց։ Արծարծելով յառողջութիւն։ Արծարծէ ընդ առողջութեանն կարողապէս զխորհրդոցն տեսութիւն։ (Պիտ.։)
Հանգիստ առեալ զօրացն, եւ արծարծեալ յաշխատութենէ. (Խոր. ՟Գ 26։)
Արծարծել արդեն ի ձեռն ապաշաւանաց զվրիպանացն կորուստ. (Արծր. ՟Ա 1։)
kindler.
rekindling.
Արծարծումն լուսաւորութեան։ Զլուսոյն արծարծման պէտս։ Արծարծմամբ լաւագունիցն հասից յառաջին ծայր կատարելութեանն. (Պիտ.։)
Զարծարծումն ցանկութեանց բորբոքէ խօսք կանանց. (Նեղոս.։)
to enamel.
benignity, clemency, mercy.
εὑσπλαγχνία misericordia Բարեգութն գոլ. առատ մարդասիրութիւն. գութ ի բարի սրտէ. գթածութիւն, ողորմած սիրտ ըլլալը.
Նա մտցէ ընդ իս դիւրաբար, որ զիմս նմանեաց զբարեգթութիւն առ աղքատս. (Ոսկ. ՟ժ. կուս.։)
Լսէ պատասխանի բարեգթութեամբ գորովոյ. (Արշ.։)
that runs, walks, converses, lives well.
Տեսեալ զկարկանջասահութիւն գետոց բարենացից. (Խոր. ՟Ա. 15։)
benign, humane, merciful, compassionate, tender, charitable, flexible.
Հա՛յր բարեգութ, որ գթացար ի յազգս որդւոց մարդկան. (Շար. ստէպ։)
Քրիստոս որդի Աստուծոյ՝ անոխակալ եւ բարեգութ։ Նաւապե՛տ բարեգութ՝ առ քեզ ապաւինիմ. (Ժմ.։)
decorum, fitness;
prosperity, luck.
Զառաջինն զիմ յիշատակեմ զանցս բարեդիպութեանցն։ Բարեդիպութեանցն սորա զուարթամիտ հանդիպեսցի։ Որ զբարեդիպութիւն մրցանակ մատուսցէ. եւ այլն. (Պիտ.։)
ungtaful.
Որ դրժէ զբարին՝ զոր պարտ էր առնել. կամ Դրժօղ առ բարերար իւր. ապաշնորհ.
Ուխտադրուժք, բարեդրուժք առ երախտաւորս։ Աննուէրք, բարեդրուժք, անգութք, անսէրք. (Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Իսկ բարեդրուժն գրիգոր՝ որպէս ի մեծ արիութեան դարձեալ՝ անկաներ ի քաղաքն կարնոյ. (Ղեւոնդ.։)
well adorned;
reformed.
εὕκοσμος bene ordinatus, concinnus Բարւոք զարդարեալ. շնորհազարդ. բարեկարգ, վայելուչ. պատշաճական.
to embellish, to adorn;
to reform.
Լուսաւորք զարարածս բարեզարդեն. (Նար. առաք.։)
Զերկիր յեղանակօք բարեզարդէ։ Բարեզարդեցէ՛ք զձեզ արքունիսդ առաջնոցն սովորութեամբ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առ լեւոն.։)
embellishment, ornament, finery;
reformation, reform.
Խրթնացեալ ի բարեզարդութենէ բեմին. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Բոլոր քաղաքի պատճառք բարեզարդութեան։ Բարեզարդութեամբք ի կենցաղումս բերկրեալք. (Պիտ.։)
Բաշխէ ըստ իւրաքանչիւր բարեզարդութեան աստուածատեսականին չափաւորութեան. (Դիոն. երկն.։)
of good family, noble.
Եւ համօրէն՝ նոցին ծննդոյ, յոգնաշաւիղ՝ բարեզարմոյ. (Յիսուս որդի.) իմա՛ բարեզարմի, կամ բարի զարմի։
very good, very useful.
Ճանաչել զշահս ճշմարիտ բարելաւ կենդանեացս։ Բարելաւ կատարումն կենաց։ Բարելաւ ունակութիւն, կամ ախորժակ. (Պիտ.։)
great goodness, good-nature, nobleness, gentility.
Պէսպէս կրօնիւք բարելաւութեան։ Զիւրեանցն արդարագործ բարելաւութիւնս։ Ոչ ասացելոցս բարելաւութեամբ միայն յօրանայ. (Պիտ.։)
sober, temperate, moderate.
Հաւասարելով զլեռնայինն եւ զջերմայոտն ի բարեխառն. (Խոր. ՟Բ. 6։)
(Ջուր ըմպելի), զոր եւ բարեխառն անուանեն. (Եղիշ. միանձն.։)
temperance;
temperature, moderation, modification, mitigation;
— օդոց, temperature of the air.
Ըստ օդոյ եւ տարեւորականաց ժամանակաց բարեխառնութեան. (Փիլ. իմաստն.։)
Յայսպիսում բարեխառնութեան օդոց. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Գարնանային զուգաւորութեան ժամանակն՝ բարեխառնութեամբ նորոգէ զաշխարհ։ Ամենայն վայրք վայելչասցին բարեխառնութեամբ. (Պիտ.։)
Զանշէջ տոչորումն տրփւոյն՝ իւրեանց բնական սաստիկ ցրտովն բարեխառնութիւնս առնելով. (Շիր.) իմա՛ բարեխառնս։
Բարեխառնութեան եւ վատախառնութեան մարմնոյն ըստ բնութեան եւ անձին՝ հետեւանան զօրութիւնք. (Անյաղթ որակ.։)
εὑκράτεια, σωφροσύνη Որպէս մի ի չորից բարոյական առաքինութեանց. Չափաւորութիւն ցանկականին. որ եւ Ողջախոհութիւն ասի, կամ Պարկեշտութիւն, Ժուժկալութիւն, եւ այլն.
Գտանի ի նոսա (յաղաւնիս) եւ որջախոհութիւն, զուգակշիռ բարեխառնութեամբ հանդերձ։ Սա եւ բարեխառնութեան է մասին. (Պիտ.։)
Տեսանէ զկուրութեան զծառայեալս, որք մեծամեծս վարկանին զմարմնոյն զբարեխառնութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
որպէս Զգօնութիւն, հեղութիւն, մարդասիրութիւն. աղեկութիւն