firm, solid, stable, stationary;
chant, plain-song.
station, place, post, site;
position;
dwelling, residence, abode;
station;
cf. Կայուն;
վերին, գերակայիցն —ք, heaven.
որ եւ ԿԱՅԵԱՆ. Ի սուրբ գիրս վարի անխտիր որպէս Կայք, եւ կայարան. հաստատուն կալն, հաստատութիւն, կարգ, դեգերանք. եւ Տեղի հաստատուն. στάσις statio θέσις situs δίαιτα mora եւ այլն. կենալն, եւ կենալու տեղ.
Յայլ գիրս հասարակօրէն՝ որպէս Կայարան, օթեւան. վայր. բնակարան. դիրք. դադարք, տեղի. կողմն.
cf. Կայան;
station, rail-way station;
terminus;
wharf;
landing place;
— կառաց, coach-stand;
— ելից, մտից, departure;
arrival.
Տեղիք կայարանացն են ի ներքոյ հաստատութեան. որպէս ռամկականն կայանք մոլար կարծեաց հազարամեայց։
to break out in flames, to blaze.
Ատրորակ կայծակացեալ հրադիմական կարմրութեամբ. (Մագ. ՟Ծ՟Զ։)
lightning, thunder;
thunderbolt;
spark;
live or burning coal, glowing embers;
carbuncle, anthrax;
հրացայտ —կունք, lively sparks;
—կունս արձակել, թօթափել, to emit sparks;
to launch thunderbolts, to blast with lightning.
Կայծակունք թօթափէին ի նոցանէ իբրեւ ի փայլատականց պղնձոյ։ Իբրեւ կայծակն ընդ եղէգն ընթասցին։ Որ սաստիկ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Լի բուրուառաւ կայծակունս հրոյ։ Շիջուցանիցեն զկայծակն իմ զմնացեալ։ Կայծակամբք կաղնւոյ։ Կրակարան կամ կրակեաղ կայծականց։ Փքովք կայծակունս արծարծանէ.եւ այլն։
cf. Կարմրագեղ.
little spark.
furuncle, boil;
cf. Փոսուռայ.
ἅνθραξ carbunculus ռմկ. կածոռիկ. Ուռոյցք այրիչ որպէս կայծ. որ եւ Կայծակն ասի։ (Բժշկարան.։)
stability, firmness.
Թիւրեալն ոչ կարասցէ կայութիւն (իբր կայունութիւն) ընդունել. (Երզն. մտթ.։)
cf. Կայութիւն.
Թիւրեալն ոչ կարասցէ կայութիւն (իբր կայունութիւն) ընդունել. (Երզն. մտթ.։)
healthy;
active, agile, lively, brisk, sprightly;
swift, quick, diligent;
gay, merry, jocose, facetious;
pretty, pleasing, prepossessing;
fish;
reptile;
— առնել, —ս յօրինել, to reanimate, to revive, to comfort, to invigorate.
Բազմութիւն կայտառաց կարճաց խայթողականաց. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Մկունս բազումս եւ աքիսս ... (զորոց զկնի առի) զի մի՛ կարասցեն կայտառքն փախչել. (Ճ. ՟Բ.։ Տե՛ս եւ ԿԱՅՏԻՌ. ըստ ՟Բ նշ։)
having a wife, married, conjugated.
γαμησάς, γεγαμηκώς nuptus, matrimonio iunctus. Այր, որ ունի զկին. ամուսնացեալ. կարգւած մարդ, կնիկ ունեցօղ, տնւոր.
women, the fair sex.
Նաեւ կանանոյն ժողովեալ մատաղ մանկտովք։ Եւ կանանոյն անդամ սատարեալք ըստ իւրեանց տկարութեան կանացի ուժոյն. (Ագաթ.։)
gynecaeum;
harem, seraglio;
nunnery, convent.
γυναικών, γυναικεῖον gynaeceum, mulierum conclave. Բնակարան կանանց, որոշեալ ի տունս մեծամեծաց՝ ուրոյն ի բնակարանէ արանց. եւ վանք կուսանաց կամ կանանց միայնացելոց.
green, verdant;
verdure;
— բացագոյն, sea-green.
Կանաչս, կամ կարմրացեալս. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 37։)
to become green, to grow green again;
to be verdant.
արած կանաչացեալ, կամ կարմրացեալ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 49։)
female, feminine, womanly, womanish;
effeminate;
— սեր, ազգ —, womankind, the fair sex;
— ձայն, womanish voice;
— զգեստ, woman's garments;
— զարդ, female attire or ornaments;
զգենուլ —, to dress oneself in female attire;
մտանել զմուտ —, ննջել զգործ —, to lie with mankind;
—ք, women;
the menses.
Մոռացան զկանացի տկարութիւնն։ Զճչիւն կանացեացն. (Եղիշ. ՟Ը. եւ ՟Զ։)
hemp;
tow.
Մուրացի ոմն զկանափ մետաքս կարծեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)
Կտաւատ, եւ կանափ։ Կանափն ընդունի զթանձր եւ զգէճ գետինն։ Կանափն ծեծես, եղն դուրս կուտայ, ա՛ռ եւ ի գո՛րծ ած. (Վստկ.։ Բժշկարան.։)
Արասցես զսիւնակս խորանին յանփուտ փայտից՝ կանգնաւորս. ի տասն կանգնոյ զերկարութիւն միոյ սիւնակին առնիցես։ Նոյնպէս արասցես երկոցունց անկեացն կանգնաւորս. այսինքն որոշեալ կանգնօք չափեալս. (Ել. ՟Ի՟Զ. 16. 24։ ՟Լ՟Զ. 20։)
cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.
Որ կարծէ զինքն կանգուն, զգո՛յշ լիցի՝ գուցէ անկանիցի. (Լմբ. սղ.։)
celandine, tetter-wort.
Ըստ Բժշկարանի մեկնի յայսպէս.
cf. Վաղահաս.
Ոչ կարաց կատարել վասն կանխաժաման մահու կենաց իւրոց. (Սամ. երէց.։)
foreknown, foreseen, predicted;
— գիտութիւն cf. Կանխագիտութիւն.
Իսկ կարգ անուանցն՝ նախ զհայր ասել, ըստ կանխածանօթ դաւանութեանն. (Ճ. ՟Դ.։)
ancient, of antiquated date or observance, old, inveterate;
— կարծիք՝ սովորութիւն, prejudice, prepossession, preoccupation;
— գիտութիւն, prescience, foreknowledge.
prediction.
Նկարեալ կանխաձայնութեամբ. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
to establish rules or laws, to make regulations for;
to admit into canon-law.
որ եւ ԿԱՆՈՆԵԼ. Կանոնս եւ օրենս դնել, սահմանել, կարդել. եւ Ի ժամանակագրական կանոնս աւանդել.
Զսոսա զերկոսեան կանոնադրէ՝ ասելով։ եւ զայլն եւս բարեկարգութիւնս կանոնադրեալս յառաքելոց սրբոց. (Սարգ. յկ. ՟Դ. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)
canonical.
Կանովնական տառք։ Կանոնական սահմանք, կամ սահմանադրութիւն, կարգադրութիւն, հրամանք, նզովք, բան. (Շար.։ Կանոն.։ Խոր. ՟Գ. 20։ Ճ. ՟Ը.։ Լմբ. սղ. ՟Հ՟Թ։ Մխ. դտ.։ Խոսր.։)
to regulate, to determine, to order, to dispose, to arrange;
to prescribe, to decree, to constitute, to establish;
to canonize.
Այլ մեք զկարգն կանոնելով առընթեր եւ զմարաց էագաւորսն. (Խոր. ՟Ա. 21։)
bribery, corruption;
venality.
Կաշառակրծութիւն զայս (զկուրութիւն իմաստնոց) կարէ առնել։ Արծաթսիրութիւն եւ զիշխանս հրէիցն կաշառակրծութեամբ ապականեաց. (Ոսկ. յհ.։)
to bribe, to corrupt, to practise upon, to buy over, to suborn, to seduce with bribes.
Կաշառեցին եւ պատրեցին կարասեաւն. (Շ. մտթ.։)
Իմաստութեամբն կաշառէ զնոսա, որպէս եւ երկրպագութեամբն։ Լաբանու ի նոյն կարծիս կաշառեալ՝ օրհնելով տանի զնա. (Վրդն. ծն.։)
magpie, pie.
որ ի Բժշկարանի գրի,
bound together;
conjoined.
Զլուծումն ի կապակցէն։ Զերկարելն ի կապակցի այդր՝ հեռանալ ի տեառնէ գրէ. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Խ։)
leaden, made of lead.
Պատկեր թագաւորական յառաջ կապարեա՛յ նկարագրի, եւ ապա բազմերանգ դեղոցն ի վերայ արկանելով. (Շ. բարձր.։)
quiverbearer.
Թէեւ յարքունական զարմէ է, կապարճակիր լինի իշխանին, եւ սպասաւոր բաժակի նորա. ապա լինի ձիաւոր, եւ ի կարգ իշխանացն հաւասարի. (Լմբ. պտրգ.։)
to bind, to tie, to fasten;
to bind or tie up;
to bind fast, to pinion;
to cord, to bind with cords;
to bind, to connect or link with;
to chain, to put in irons, to imprison;
to bind by friendship, by contract;
to spell.
Կապել կարմիր ի ձեռին, կամ նշան կարմիր ի պատուհանին։ կապել կապով, կարովք նորովք, սամետիւք լուծ նմա, անուր ի քիթս։ Ի՞ւ կապիցիս։ Կապել պատանու զաչս, զորթոյ զյավանակ, զլար զպատուհանէ։ Որայ կապել ի դաշտի։ Կապեցէ՛ք զայդ՝ խրձունս, կամ ի խրձունս։ Միով խաւարային շղթայիւ ամենեքեան կապեցան։ Կապեալ ոտիւք, եւ կապեալ ձեռօք։ Եւ մեռեալն ոտիւք կապելովք։ Զամենայն ականս պատուականս ի քեզ կապեցեր։ Վեց աստիճանք էին աթոռոյն կապեալք ոսկւով.եւ այլն։
bound;
imprisoned, enchained;
կապեալ ձեռօք եւ կապեալ ոտիւք, bound hand & foot.
lovage.
ԿԱՊՆԴԵՂ որ եւ կոչի ՔԵՂՈՅ ՍԵՐՄՆ. ՔԱՇՄ. Խոտ եւ արմատ կծու ախորժ՝ օգտակար ստամոքաց, իբր համազօր պղպեղի մանանխոյ. ... ըստ Մենինսքեայ որպէս լտ. ligusticum, siler montanum, կամ cunilago եւ այլն. (Բժշկարան.։)
blue, bluish, azure;
livid, blackish.
Ի վարդին՝ կարմրութիւն, եւ ի շուշանին՝ սպիտակութիւն, եւ կապուտագոյն՝ մանիշակին. (Նիւս. կազմ.։)
to become bluish or livid, to approach to blue.
Մորթս խոյոց կարմիր ներկեալ, եւ մորթս կապուտակեալս. (Ել. ՟Ի՟Ե. 5։ ՟Լ՟Ե. 7. 22։)
cf. Կապար.
ԿԱՊՐՑԱԽ որ եւ ԿԱՊԱՐՑԱԽ. cf. ԿԱՊԱՐ (խոտ)։ (Բժշկարան.։)
fighting from a chariot;
fight in chariots.
Զկառամարտն եւ զպերճացեալն փարաւոն ասաց ի ծովն կարմիր ընկղմել. (Զքր. կթ.։)
cf. Կառամարտ.
Զկառամարտն եւ զպերճացեալն փարաւոն ասաց ի ծովն կարմիր ընկղմել. (Զքր. կթ.։)
cf. Կառանչ.
Իսկ զկենդանեացն զկառաչ ո՞ր լսելիք տանել կարէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
having many coaches, waggons or carriages.
Եթէ ոք կառաւէտ երիւարաշատ առ հեզութեան նստիցի ի մտրկի իշոյ, զարդարէ խոնարհութեամբ զկարդ հեզութեան. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ա։)
to strike on the head;
to behead, to execute, to decapitate.
skull, cranium, head;
ընդ — հանել, to cut off the head, to behead, to decapitate.
Հրամայեյաց զկառափն հարկանել զանօրէն մահապարտին. յն. տարաշխարհիկ առնել. (որպէս թէ կարճել յաշխարհէ։)
to construct, to build, to found, to erect, to set up, to raise, to edify;
to establish, to fix;
to place, to put;
to fasten, to attach;
to thicken;
— զաչս յիմն, to fix eyes on, to gaze at, to stare at.
Ի վերայ աւազոյ շինուածս յիմարութեան կառուցի։ Համբարտակն վստահութեան դարձեալ կառուսցի։ Կոթող կամկարկառ քարանց կառուցեալ։ Կառոյց նպատակ։ Արձանքն կառուցան։ Կառո՛ ինձ սահման։ Բազուկ կառուցի բաժակս մանրելի. (Նար.։)
Կառուցից զգարշապար մտացս ի յոյսն անկարծելի. (Ուռպ.։)
beaver, castor;
Castor.
Է էրէ ինչ, որ կոչի կասդրիոս. հանդարտ եւ զգօն է. եւ կարեւորք նորա բժշկութիւն է, եւի տունս թագաւորաց է. (Եպիփ. բարոյ.։)
cinnamon;
cf. Կակժիրակ.
ԿԱՍԻ ԿԱՍԻԱ. Նոյն եւ յն. լտ. κασία, κασσία casia, cassia. եբր. գէծիա, եւ ֆաննակ (իբր փիւնիկեան). իտ. canella. ռմկ. տարչին. որ եւ ԴԱՐԵՃԵՆԻԿ, ԿԱՍԻՄՈՆ. Բոյս եւ ներքին կեղեւ նորա բարակ՝ անուշահոտ, ի կարգի համեմից եւ խնկոց. լինի յեթէովպիա, եւ յարաբիա, ի դաշտին Կիննամայ. վասն որոյ եւ Կինամոմոն ասի.
cf. Կասի.
ԿԱՍԻ ԿԱՍԻԱ. Նոյն եւ յն. լտ. κασία, κασσία casia, cassia. եբր. գէծիա, եւ ֆաննակ (իբր փիւնիկեան). իտ. canella. ռմկ. տարչին. որ եւ ԴԱՐԵՃԵՆԻԿ, ԿԱՍԻՄՈՆ. Բոյս եւ ներքին կեղեւ նորա բարակ՝ անուշահոտ, ի կարգի համեմից եւ խնկոց. լինի յեթէովպիա, եւ յարաբիա, ի դաշտին Կիննամայ. վասն որոյ եւ Կինամոմոն ասի.