fold, plait;
joint, articulation, juncture;
— ցաւ, relapse return of unfavourable symptoms.
καμπή, κάμψις flexura, flexio ἅρθρον articulus. Ծալք. րօդք. ծալուած, խաղ.
to have the eyes starting from their sockets.
առիւծն եհար ապտակ ի ծնօտս գայլուն, եւ կրկովեցան (կամ կոկովեցաւ) աչք նորա։ Աչք գայլոյն ուսոյց զիս, որ արտաքս կրկովեցան. (Ոսկիփոր.։)
to castrate;
to circumcise;
to cut off, to amputate, to mutilate, to crop, to dock, to curtail, to maim;
— զձայնաւոր, to make an elision, to elide, to cut out.
Որ կրճատեաց զինքն մի՛ եղիցի ժառանգաւոր։ Եթէ ոք ժառանգաւոր զինքն կրճատեաց, լուծցի Կանոն.։ cf. Կրճատեալ։
heel;
back, hind part;
ընդ — դառնալ, դարձ ընդ — առնել, to fall or go retreat back, to recede, to go backwards, to retreat;
յետս ընդ — դառնալ, to turn back, to retrace one's steps;
cf. Կորանամ.
Ընդ կրունկն (կամ կրուկն) անդրէն զեփրատականն դարձոյց յորձանս. (Սարկ. լուս.։)
friar, monk, cenobite;
— նորընծայ, novice;
— ուխտեալ, professed monk;
— լինել, to enter a convent, to take the cowl, to turn monk.
Կրօնաւորութիւնն ժուժկալութեան անուն է ... ահա զայս ամենայն ի կրելոյն՝ է կրօնաւոր.
Ի համբերութենէ, եւ ի կրօնաւոր ժուժկալութենէ։ Կրօնաւոր ժուժկալութիւնն մաքուր եւ ամբիծ է առաքինութեան. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
monastic life;
religion, piety;
թողուլ զ—, to throw off the cowl.
θρησκία religio, vita monastica ἑγκράτεια temperantia. կրօնաւորն գոլ. հրաժարական կեանք. ժուժկալութիւն. առաքինի քաղաքաւարութիւն. ճգնութիւն. կրօնք.
Հակառակ ցանկութիւն է կրօնաւորութիւն ատակ ժուժկալութիւն. ((յն. մի բառ) Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
Գտանի ի նոսա եւ ողջախոհութեան իմն կրօնաւորութիւն. այսինքն ժուժկալութիւն. (Պիտ.։)
to join, to unite, to tie, to bind, to fasten;
to reunite, to tie again, to rejoin;
to insert, to annex, to add;
to proceed, to repeat;
եւ ես կցէի զամէնն, amen I replied;
— զվէրս, to close, to cicatrize;
to accompany.
Բերին կարս պարանաց. եւ կցեցին։ Յուսոյն ձգարան կցեսցի դարձեալ պատուաստեալ։ Բարձրութիւն խշաչին, ուր կցի գլուխն. (Ագաթ.։ Նար.։ Բրսղ. մրկ.։)
Այլ թէ երկու սաղմոսաց կամ երից կցիցէք, լուծանիք մեղկիք. յն. ստորաձայնել. տակէն երգել. կամ ձայնակցել. (Ոսկ. մ. ՟ա. 11։)
participating, partaking, having part or share in;
party, companion, associate;
partaker, partner, consort;
cf. Կցուրդ;
կենաց —, living together;
consort, husband, wife;
կարեաց —, compassionate;
assisting, helping, relieving;
արեան —, consanguineous, related;
— չարեաց, accomplice, accessory;
— առնել, to impart, to acquaint with, to inform, to oommunicate;
— լինել, cf. Կցորդիմ.
κοινωνός, συγκοινωνός particeps, consors, socius. իսկ Կենաց կցորդ, συμβιωτής conviva. Որ կից գտանի իւիք ընդ այլում. մասնակից. հաղորդ. հաւասարորդ, գործակից. ձայնակից. կենակից, եւ այլն.
cf. Կցորդ.
Կցորդակից լեր (կարեացս) բժշկապէս։ Կցորդակիցք լուսակերտից. (Նար.։)
joining, union, joint;
insertion, annex.
(Հուր) զատէ զնիւթս որպէս կապար յարծաթոյ, եւ զկցուածսն լուծանէ. (Մաքս. ի դիոն.։)
anthem.
μέλος membrum եւ carmen ἁντίφωνον antiphona, responsio եւ այլն. կցուած երգոց կամ ռազմոսաց. տուն մի սաղմոսի կցեալ ի խորհուրդ աւուրն. որում կցի եւ սկիզբն նորին զկնի, եւ Յաւելուած երգոց. երգաբանութիւն. զի եւ Կցել՝ է նաեւ երգել. Կցուրդ ասելով. Ձայն տեառն ի վերայ ջուրց։ Կցուրդս գեղեցկանուագս։ Սաղմոսելն կցուրդիւ, Զգործս ձեռաց մերոց։ Սկսանիլ եպիսկոպոսին զսաղմոսն կցրդիւն, Տէր սիրեցի զվայելչութիւն։ Դարձեալ կրկնել կցրդիւ, Բա՛ց մեզ տէր բա՛ց, հառաչանք է սրտառուչ մարգարէիցն։ Զսուրբ աստուածն՝ հանդերձ սրբոյ աստուածածնին կցրդիւն. (Յհ. իմ. ատ. եւ եկեղ։)
pronunciation.
Հ. Յաճախեալ է ի մեզ. Զի որ ի յայլ լեզուս գրին ἁλόη Aloe Εἱρώδης Herodes ῤήτωρ rhetor όδος Rhodus ώμη Roma αχήλ Rachel, ի մեզ գրին եւ հնչին. Հալուէ, հերովդէս, հռետոր, հռոդոս, հռովմ, եւ այլն. եւ անխտիր ասի՝ եբրայեցի, հեբրայեցի. աբրաամ, աբրահամ. եղիա, հեղիա. որպէս եւ Հեռ, ըստ յն. ասի է՛ռիս։
to become addicted, to give oneself up, to yield;
to cram oneself, to feed well, to feast.
Յաղագս որովայնամոլութեան հագածեալք ի փափուկ կերակուրս. (Սարկ. հանգ.։)
եւ այնպէս մեկնի ի Հին բռ. ուր եւ յաւելուածով դնի.
rhapsody;
passage or extract from, part of a poem, canto;
book, chapter.
ՀԱԳՆԵՐԳՈՒԹԻՒՆ. որպէս Գիրք պատմութեանց. եւ Բաժանումն մատենին յայլ եւ այլ գիրս եւ ի գլուխս. ճառ. բան. դպրութիւն.
cf. Հազարամեան.
Ընդ լուծանել փոքր կապանաց հազարամէից. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
of a thousand years;
մեայ ժամանակ, millennium.
Ընդ լուծանել փոքր կապանաց հազարամէից. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
command, office or dignity of a chiliarch;
prefecture;
stewardship, intendance, ministry, administration.
ՀԱԶԱՐԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ. ἑπαρχότης praefectura, principatus. Կուսակալութիւն. դքսութիւն. եպարքոսութիւն.
millennary.
Բիւրաւորս հազարաւորս ճրագունս լուցեալ։ Հազարաւոր առնել զմինն. (Ոսկ. յհ.։)
sorb apple;
crab-apple.
ՀԱԶՈՐԱՆ կամ ՀԱԶՈՒՐԱՆ. որ եւ յոմանց Սին կոչի. որպէս լտ. իտ. sorbum, sorba. Պտուղ դիւրակուլ՝ ախորժ համով, եւ դիւրիչ լուծման որովայնի. .... այլ ի տեղիս տեղիս աշխարհին հայոց վարի որպէս Ալոճ. հալըճ (լծ. իտ. azzeruola )
melting;
smelting;
fusion;
— առնուլ, to melt;
to smelt;
to thaw.
ՀԱԼ ՀԱԼՔ. Արմատ Հալելոյ, իբր Հալումն. հալօղ. եւ այլն. (լծ. թ. խալլ. որ է հալումն եւ զտումն)
persecuted, expelled, fugitive;
— առնուլ, տանել, արկանել, to persecute, to pursue, to expel, to chase, to give chase to, to thrust or push back or aside, to scatter, to dislodge, to drive out or away, cf. Հալածեմ, cf. Վարեմ, cf. Քշեմ;
— լինել, երթալ, to be persecuted, driven away, expelled, to flee, to flee away, to take to flight.
Բաւական է միայն երեւելն լուսոյ հալածական առնել զխաւար. (Ոսկ. ես.։)
apt to be melted, fusible;
dissoluble.
Յոսկի գլուխ. զի ի հալական նիւթս այն է պատուական։ Զհալական նիւթս, զոսկի եւ այլն. (Վրդն. դան. եւ Վրդն. պտմ.։)
fusion, draining off;
exhaustion, consumption, decay.
Հալումն մաշումն. հոգք. ծուփք.
to melt, to smelt, to found, to cast, to smelt down;
to dissolve;
to liquefy;
to exhaust, to drain, to consume;
to digest.
τήκω liquefacio χέω fundo եւ այլն. Հրով լուծանել. հաշել, մաշել. ձուլել. ծախել. հալեցընել.
Բանջարքն այլեւայլ զօրութիւն ունին ... միւսն հալէ (տայ մարսել կամ լուծանել), կէսքն զփուտն հարկանեն. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
melting.
Հալօղ. լուծիչ. հալլալ, հալլ.
furnace;
foundry;
crucible, coppel;
— պառակաւոր, muffle-furnace or furnace-mill.
lamp;
torch, flambeau;
ՂԱՄԲԱՐ կամ ՂԱՄՊԱՐ. λαμπάς lampas, fax splendor. որ եւ ԼԱՄԲԱՐ, ԼԱՄՊԱՐ. յն. լա՛մբաս. վր. լա՛մպարի եբր. լաֆիտ. Ջահ. լոյս մեծ կամ բոց. գունդ լուսոյ կամ հրոյ. ճառագայթ. որպէս եւ յն. լամբդի՛ր է լապտեր. կանթեղ. ճրագ.
Ղամբար վառել։ Ղամբար լուսոյ. (Յիսուս որդի.։)
Ղամբար լուսափայլ յայտնեալ ի յայրին (յիսուս), ճառագայթ ծագեաց աստղն յարեւելս. (Շ. տաղ.։)
Ղամպարամբ (կամ ղամպարմամբ) լուսոյ. (Ժմ.։)
flaming, shining, brilliant, resplendent, fulgid, glittering.
Որ նշողէ իբր զղամբար. լուսանշոյլ.
Կանթեղաբորբոք ջահավառ ղամբարանշոյլ լուսով փայլեցոյց. (Նար. խչ.։)
cf. Ղամբարանշոյլ.
ՂԱՄԲԱՐԱՓԱՅԼ ՂԱՄՊԱՐԱՓԱՅԼ. Փայլեալ որպէս զղամբար. լուսափայլ. պայծառ.
Ջահազարդեցան ղամբարափայլ անշէջ լուսով. (Յհ. կթ.։)
Ղամբարափայլ լուսով ջահացուցանել ընդ ոլորտս տիեզերաց զյիշատակ սրբոցն. (Սիսիան.։)
Ղամպարափայլ ի ձեւ լուսոյ բոցատեսակ՝ յօտար լեզուս տայր բարբառել ընտրեալ հօտին. (Տաղ.։)
to illuminate or adorn with festal lamps;
to kindle, to inflame.
Ջահաւորել. լուսազարդել. վառել. բորբոքել. իբր. յն. λαμπαδεύω, λαμπρύνω եւ այլն.
apron;
jack-towel or roller-towel;
towel, napkin.
Լոյսն ըսփածաւ ղենջակ կտաւի, զոտըս լուանայր հողեղինի. (Շ. խոստով.։)
cf. Լողակ.
to swim;
to hide.
swimmer;
aquatic animal, fish;
hidden.
Որպէս Լողակ. լուղակ.
to hide;
to smooth or level with a roller.
Ղօղեաց յաշխարհէ տգիտութեան խաւար, ճառագայթ լուսոյ ծաւալեցաւ յերկիր. (Տաղ.։)
to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.
Ղօղեալ (այսինքն թաքուն) խորհուրդ երրորդութեան ի յերկրայնոցս անքննական։ Ղօղեցան ըստուերք մահու, լքեալ լուծան իշխանութիւնք. (Շ. տաղ.։)
Ղամպարամբ լուսոյ՝ ղեկավար ճարտար՝ ղօղեալս ամրացո՛. (Ժմ.։)
the nineteenth letter of the alphabet, and the fourteenth of the consonants;
hundred, hundredth.
Ճէն ճառագայթ առ ի սրտէդ, ասէ ծագեա՛ լուսոյ հանգէտ։ Ճէն ճանաչել տայ զհանճար, ըստ առակաց բանին յարմար. (Շ. այբուբ.։)
turned, formed or fashioned on a turner's wheel, in a lathe;
very well turned or made, well-finished, well formed.
Ճախարակեայ աշտանակ՝ խորհուրդ եկեղեցւոյ. դու աշտանակ լուսեղէն, ի քեզ կաթեցաւ շողն աստուածեղէն. Տաղ փոխման կուսի.։
cf. Ճախրիմ.
Նոքա ճախրին ընդ սուրբսն. է անստոյգ յաւելուած գրչի։
"cf. Ճախր առնում;
բարձրագլուխ —, to carry one's head high;
to prevail over, to be victorious."
lecherousness, lasciviousness;
whoredom;
fornication.
Իգամոլութիւն. վաւաշոտութիւն. գիճութիւն. բղջախոհութիւն.
one who marshals troops in order of battle;
adjutant general, general.
Յարդարիչ ճակատու. զօրագլուխ.
Ոչ ի զօրագլուխս հեթանոսօրէնս, եւ ի ճակատայարդարս կռապաշտականս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
cf. Ճահեմ;
— զգոյնս, to match colours.
Այլում ի հարցն ճահաւորեալ յարմարական շարամանել բանս։ Նմանութիւն աստուծոյ յանգագոյն նմա ճահաւորին տալ. (Մագ. ՟Ա. ՟Ծ՟Բ։)
fitness, suitableness;
decency, decorum.
Ճահաւորութիւն բանի կամ բանից, կամ լուսաւորաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Ճահեցուցանեմ.
Պատշաճին բանքն (ի տէր մեր). ապա թէ ոչ՝ ոչ ճահին (այլում). (Կիւրղ. թագ.։)
to make convenient, to adapt, to fit, to suit, to accommodate.
Ճահեցուցիցի քեզ ճայթմունս առասութեան։ Մերոյն լուսաւորչի ճահեցուցանել։ Մերոյն լուսաւորչի ճահեցուցանել։ Դիմացն ուղղակի ճահեցուցանէ. (Մագ. ՟Ժ՟Ա. ՟Լ՟Ա. ՟Կ՟Ա։)
cf. Ճաճանչաւոր.
radiant, brilliant, shining, refulgent, dazzling, beaming, glittering, sparkling, gleaming, resplendent, glistening, bright.
Ունօղ զճաճանչս. լուսափայլ. պայծառ. նշուլագեղ. շողշողուն. փալփլուն, պլպլացօղ.
Որպէս աստեղքն սակաւ ինչ ճաճանչաւոր լուսովն զգիշերն լուսաւորեն. (Տօնակ.։)
Զոսկին սոփերայ, եւ կամ զքարն ճաճանչաւոր լուսափայլ. (Նար. մծբ.։)
to glitter, to sparkle, to shine, to gleam, to glisten.
Ի լուսաւորութիւն տիեզերաց ճաճանչեցեր. (Ճ. ՟Գ.։)
to shiver, to splinter, to split;
to crackle, to crack, to crash;
to burst, to blow up, to chap.
Որպէս մեք ի ճայթել որոտման, եւ շողալ փայլակման զգլուխս ի վայր արկանեմք. (Գէ. ես.։)