cf. Ուրացումն.
ἅρνησις, ἁπόβασις negatio, recusatio παράβασις praevaricatio, transgressio. Ուրանալն. ուրացումն. յուրաստն լինել. հաւատադրժութիւն. եւ Ժխտումն. եւ Բացասութիւն. հրաժարումն. ինքեար. տե՛ս եւ ԱՊԵՐԵՒՈՒԹԻՒՆ, ԱՊԱՍՈՒԹԻՒՆ.
Որպէս խաւար ապականի ի հասանել լուսոյ, նոյնպէս եւ մեղաւորաց ուրացութիւն կորնչի, յորժամ ծագէ խիղճ մտացն. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
Փոխանակ ուրացութեանն (կամ հրաժարութեանն) ի սատանայէ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
to cause to deny or abjure.
friday;
աւագ —, Good Friday.
(պէսպէս ստուգաբանեալ ըստ հեռաւոր նմանութեան ձայնից յայլեւայլ ազգս) παρασκευή (որ է պատրաստութիւն՝ իմա՛ առ շաբաթն). parasceve, feria VI, dies veneris. Վեցերորդ օր եօթնեկի. օր կանխեալ քան զշաբաթ. եբր. եօմ շիշի. այսինքն օր վեցերորդ. ճիւմա, ճիւմահի. որպէս օր ժողովարանի.
then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
Ի վախճան ժամանակիս երեւեալ նմա, եւ խօսեալ ընդ մեզ նովաւ, ասէ ուրեմն որ ասացն. (Մագ. ՟Ե։)
Զոր աստ ուրեմն յետոյ ոմանք բարձին։ Իսկ աստ ուրեմն յարուցեալ գունդս։ (Պատմէ) ապա ուրեմն զպատերազմն հնդկաց։ Յետոյ ուրեմն արժանաւորեցան առնուլ. (Խոր. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 7. եւ. ՟Ա. 17. 22։)
somewhere, in some place;
one, some, certain;
some place;
ոչ —, no where;
թէ — գայցէ ի տուն, if he ever returns home;
ի քաղաքի —, in a city;
ի տեղւոջ —, in a place;
ամենայն —, every where;
— —, in some places;
— —, է —, sometimes;
բազում —, in many places.
Վկայեաց ոչ ուրեք։ Քանզի ասէ ուրեք։ Յորժամ ուրեք յամիցէ։ Յետ բազում ժամանակաց թէ ուրեք (այսինքն երբէք) գայցէ ի տուն։ Ոչ ուրեք առաքեցայ.եւ այլն։
separately, apart, aside, privately, severally;
without, except, excepting, save;
separate, different, distinct;
peculiar, particular, private, own, special, individual, proper;
— —, separately, distinctly.
Զմի մի ի նոցանէ ուրոյն ուրոյն ի վեց տապանս ժողովեալ էր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զհիւպատսն ուրոյն ուրոյն զատցուք։ Զժամանակսն յանցնիւր ուրոյն ուրոյն բաժինս բաժանեցից. (Եւս. քր. ՟Ա։)
fantastic, imaginary, visionary, false, apparent, chimerical;
shadow, image, phantom, spectre;
idol, image;
rough-draught, sketch;
—ք, manes, shades, apparitions, ghosts, visions;
—ք մարդկան, statue, likeness;
— պղծութիւն, nocturnal pollution.
Գոյ զմտաւ ածել զայժմու զերեւեալսդ ոչ գոլ ճշմարտութիւն, այլ՝ ճշմարտութեան ուրուական։ Ոչ ինչ աւելի քան զհայելի եւ զառակս դնէ ... ի փոքունս յուրուականն. (Առ որս. ՟Բ. ՟Է։)
step-child, step-son or step-daughter.
Եւս դժնդակ ծուխ, որ ընդ մէջ մօրուին եւ ըրջուաց ծխիցի. (Սեբեր. ՟Գ։)
large hole, pit, ditch.
Ոչ զտեղակալ ջուրցն մօրացելոց ասեմ, որ առանց գնացից եւ առանց շարժելոյ են՝ ըստ օրինակի ոփոց պաշարելոց, որ զետղ առեալ կան՝ արգելեալ կան՝ արգելեալ ի պաշարն. (Վեցօր. ՟Գ։)
offering.
Ոֆրանթ առնեն ժողովուրդն. եւ զի՞նչ ոֆրանթն. գեղեցիկ եւ աստուածահաճոյ օրէնք՝ ի պօղոսէ հրամայեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
oxymel, honey, vinegar and water.
the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.
Միջակ է ճէն ծայի եւ ջէի, եւ ժէն՝ շայի եւ չայի. զի քան զշայն թաւ է, եւ քան զչայն լերկ. (Թր. քեր. հյ.։)
Չայն չա՛ր ասէ զագահութիւն, զի շատ մեղաց է ծնելութիւն։ Չարեօք՝ ասէ մարդկան որդւոց, լըցաւ աշխարհ պաշտմամբ կըռոց։ Չարչարանաց՝ ասէ՝ համբե՛ր, պանդըխտութեան ժուժըալ դու լե՛ր. (Շ. այբուբ.։)
Զոր ինչ չարար բարեկամութիւնն, զայն արար ժտութիւնն. (Ոսկ. եբր.։)
Ոչ միայն զքահանայութիւնն չառ, այլեւ ի թագաւորութենէ անտի եւս անկաւ բորոտութեամբ։ Չհաւանականն իսկ անհաւատիցն առաւել հաստատեսցի ի միտս։ Որք յանցաւորս որպէս ի չանցաւորս յուսայցեն։ Յորժամ հասանէ դեւն ի մոլին, զչլուրս եւ զչլեալս տայ խօսել։ Արդարութիւն՝ ոչ միայն առ ընչիցն չագահելոյ, այլեւ որ այլով ախտիւք չախտանայցէ։ Արտաքին յունաց չիմաստուն իմաստունքն. (Ոսկ. ես.։)
people which is not a people, foolish nation, rabble, mob.
Ոչ ազգ. որպէս դնի ի յն. իբրու ազգ անպիտան կամ շնչին, անարժան գտեալ ա՛զգ կոչման անգամ.
storax.
Ըստ Բժշկարանի է այն որ կոչի եւ Մարեմայ խունկ։ cf. Զուկի չոր։
plum-cake;
cf. Չամչեղէն.
made of raisins.
false god, idol.
Յորժամ կռապաշտութիւնն ճարակէր զերկիր, յորժամ աստուածն չճանաչէր, եւ չաստուածքն երկրպագութիւն առնուին. (Սեբեր. ՟Ը։)
cf. Չարաբաստիկ.
Ըստ ժամանակին չարաբախտ (կամ չարաբաստ) զոք լինել, եւ բարեբախտիկ. (Իգն.։)
cf. Չարաբաստիկ.
κακοδαίμων infelix, miser եւ malus genius, maligenii, ingenii, malignus. Դժբախտ, թշուառ. թշուառական.
Կամ Չարադեւ. ժանտ. անզգամ.
Եւ կամ յերկուս որդիս ըզմին (բաժանելով), ըստ նեստորի չարաբաստին. (Շ. խոստ.։)
evil omen;
ill-luck, misfortune, mischance;
unhappiness.
Ոչ ինչ թողաւ, որ ի վերագոյն չարաբաստութիւնն տանի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Կանայք նոցա անմիտք, եւ չարաբար մանկունք նոցա։ Այր չարաբար՝ բազումս տուժեսցի. (Իմ. ՟Գ. 12։ Առակ. ՟Ժ՟Թ. 19։)
Ոմանք դուզնաքեայք ինչ են հեզք եւ մարդասէրք, եւ կէսք յոյժ դառինք եւ չարաբարք. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
ill-natured, perverse, ill-bred, ill-trained, ill-mannered, spiteful, malignant, malicious, malevolent, evil-disposed, inclined to evil;
immoral;
— լինել, to be ill-mannered, uncivilised, rough, rude.
Այր ժանտ եւ ժպիրհ եւ յաւէտ չարաբարոյ։ Փրկեաց զթագաւորն ի գազանական չարաբարոյ սպառնալեաց նորա. (Յհ. կթ.։)
Չէ՛ ինչ պատուական ծերութիւն, յորժամ չարաբարոյ իցէ. (Մխ. առակ.։)
Յոյժ է չարաբարոյ՝ որ ոչ մինչեւ յայսոսիկ յառաջ անցանիցէ». (Առ որս. ՟Է.) իմա՛ անզգամ, որպէս անզգայ, տգէտ։
ill-nature, wickedness, malignity, iniquity, malevolence;
immorality.
Ցուցանէ զայնպիսի մարդասիրութիւն առ այնքան չարաբարու ծառային բժշկութիւնն. (Նանայ.։)
bringing ill, disastrous, fatal.
fierce as a wild beast;
mordacious, biting.
Ո՞ր իժ կամ ո՞ր քարբ այնպիսի չարագազան թոյնս ունիցի. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
(Ցանկութիւն) չարագազան եւ ժանտատեսակ իբրեւ զգորտն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
ill-contrived, malignant, spiteful, malevolent, worst of all;
— երիվար, untameable horse.
very bad, worse;
more wicked;
of a bad colour;
cf. Չարաչար;
եւ որ —ն էր, and that which was most deplorable.
ՉԱՐԱԳՈՅՆ. Չար գունով. չարագեղ. ժանտատեսիլ.
evil-doing, wicked, delinquent, criminal, rascally, nefarious, felonious.
Սուրբն պիղծ թուի չարագործաց։ Կին չարագործ։ Մի՛ խնդար ընդ չարագործս։ Ծառայի չարագործի լլկանք եւ տանջանք։ Ի վրէժխնդրութիւն չարագործացն, եւ ի գովութիւն բարեգործացն։ Մի ոմն ի կախելոց չարագործացն։ Կապանօք չափ իբրեւ զչարագործ.եւ այլն։
Զարմանալի թուի եւ առաջի չարագործեաց առաքինութիւն, եւ արժանի գովելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
Այնպիսի բարք են չարագործաց՝ զիրաւունսն (պատժոց՝) անիրաւութիւն ասել. (Գէ. ես.։)
Չարագործ մտօք զայս ասէր։ Քան զչարագործս (զնենգողս) չիք ինչ դժուարին, (այսինքն ապիրատ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
evil-star.
Չարագործ լինելոց է ասեն, որ ծնանիցի ի փոխել միւսոյ եւս րոպէի. եւ դարձեալ՝ թէ սակաւիկ ինչ թիւրեսցի նոյն աստղ, զշարժումն եւ զդէմս իւր փոխէ ասէ չարագործաբաշխ րոպէ (կամ աստղ). (Շիր.։)
to be an accomplice.
Զառաւելութիւն ինչ ամպարշտութեան ոչ թողեր, զսուտսն ինձ վկայեա՛, չարագործակի՛ց լեր. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to do mischief, to work evil, to injure;
to frame plots or conspiracies, to conspire.
Ոչ գոյ ինչ քան զճշմարտութիւնն ստուգագոյն եւ պարզագոյն, յորժամ մեք ոչ չարագործիցեմք». այսինքն չնենգիցեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
malefaction, misdeed, wicked deed, spiteful or ill-natured action, wickedness, malignity, malice.
cf. Չարափառ.
Առ յոյժ չարադառն (կամ չարադաւն) մշտնջենաւորեալ արկածի. (Պիտ.։)
evil genius, devil;
possessed with a devil;
diabolical, wicked.
Իբրեւ զչարադեւ մի ոչ դադարէր յուզել եւ շարժել զբուք ձմերայնոյ. (Եղիշ. ՟Բ.) (որ հայի եւ ի ՟Ա. նշ)։
Սաստեա՛ եւ իմ չարադիւին, որպէս եւ յա՛յն ժամ ըզնոսին. (Յիսուս որդի.։)
ill-featured, ill-shaped, misshapen, disfigured, ugly, horrible, shocking.
Ձառադէմ. ժանտատեսիլ.
Ի մի կողմանէ կռոցն սեաւք ոմանք եւ չարադէմք ժողովեալ էին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Չարադեւ.
Որ զնորա՝ զօրէն բարի բժշկի՝ զջերմն հալածեսցէ, եւ զախտն եւ զհիւանդութիւնս եւ զանկարգութիւնս ի թշուառական եւ ի չարադիւակ կենաց նորա բժշկելով. (Փիլ. լին. ՟Դ. 216։)
demoniacal wickedness, abominable malice;
misadventure, very great misfortune.
Չարադիւութեանն յուսահատութիւն, եւ բարեպաշտութեան ժառանգութիւն, բարեբաստութիւն հոգւոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
ignoble, obscure, low, vile.
very poisonous, very venomous, virulent;
poisoned, envenomed, baleful, deadly.
Ունօղ զթոյն չար՝ իրօք կամ նմանութեամբ. թունալից. ժանտ. վնասակար.
Չարաթոյնք էին եւ յոյժ դժնեայ ... հոյլք անզգամաց. (Պիտ.։)
evil-tongued, slanderous.
cruelly tormented, ill-treated, vexed, oppressed;
very painful, very grievous;
— տանջել, to torment, to torture;
— մեռանել, to die under atrocious tortures.
Անհնարին պատժովք չարալլուկ դառնամահ մեռանիցի. (Լմբ. սղ.։)
credulous of ill-tidings;
—ք, sad news;
incredible woes, unheard of disasters.
ill-intentioned, meditating, designing or planning evil, malignant, malicious.
Զայս ամենայն լսէր ի չարախորհուրդ եւ ի դժնամիտ հազարապետէն իւրմէ միհրներսեհէ։ Զայս չարախորհուրդն միհրներսէհ ասէր. (Փարպ.։)
very bad, cruel, intolerable, insufferable;
balefully;
— ցանկութիւնք, evil, bad passions.
Որպէս թէ Չարաչար կրիւք վատթարացուցիչ կամ վատնիչ. դժնդակ. թշուառ. անտանելի.
ferocious, cruel, inhuman;
cruelly.
Կամ իբր մ. Վարելով դժնդակ չարչարանօք. չարաչար.
evil-speaking, slanderous, backbiting, talebearing, calumniating, detracting, defaming;
— լեզու, venomous tongue, slanderer, backbiter;
— լինել, cf. Չարախօսեմ.
Յօժարութեամբ լսէր չարախօսացն. (Խոր. ՟Գ. 64։)
slander, detraction, defamation, calumny, false accusation, aspersion;
tittle-tattle, gossiping;
— մատուցանել զումեքէ, to accuse a person.
ill-willing, malevolent, ill-intentioned, malignant;
բարեկամ եւ —, friend and enemy.
ill-will, malevolence, malignity.
presenting the characteristics of a malignant ulcer, pestilential, infectious, contagious;
pestilence.
Կեղ չար. ժանտ ախտ.
Սկսաւ հատանել (այսինքն ջարդել, ախտն) զոր չարակեղն իմն կոչեն. իսկ այլքն ժանդ անուանեն. (Բուզ. ՟Դ. 13։ Իսկ Եւս. պտմ. ՟Ա. 8.)