sword, glaive, sabre, falchion, blade, brand;
— միասայրի, backsword;
— սուին, side arms, edge or steel weapons;
— աղուեսու, erysimum, hedge-mustard;
կամար —ի, sword-bolt;
ժապաւէն —ի, sword-knot;
յարդարիչ —ի, sword-cutle;
հարուած —ի, sword-thrust;
մերկանալ զ—, to draw one's sword;
կռուել —աւ, to fight with swords;
ի սայր —ի, at the sword's point;
—ի ձեռին, sword in hand;
cf. Մէջ;
cf. Սուր.
cf. Սուսերամարտիկ.
cf. Սուտակասպասու;
սուտակասպաս լինիմ, cf. Կեղծաւորանամ.
κέρκωψ (իբրու շարժող զձետ. պոչ խաղցընօղ ). κόλαξ caudatus, astutus, versutus, fraudulentus, adulator, assentator. Որ սուտակ սպաս առնէ այլում, որ չնորհուկս բարբառի. քծնօղ. շողոքորթ. մարդելոյզ. մարդահաճոյ. կեղծաւոր. հրապուրիչ. պատրօղ.
false, untrue, lying.
cf. Սուտ.
sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.
Եւ էր սուր ցաւ անբժշկլի. (Ոսկիփոր.։)
ՍՈՒ՛Ր. ὁξύς acutus. Ըստ երաժշտաց՝ է մակդիր ազգոյ եւ նուրբ ձայնի կամ լարի. որ եւ սոսկ. բարակ. լերկ.
to run swiftly, speedily, to dash, to rush or fall upon, to dart, to gallop, to rush down or headlong.
Յորժամ ընդ արեւելս ընթանան, չէ ինչ արգել՝ թէ ընդ արեւմուտ ոչ արշաւիցին. եւ յորժամ ընդ հիւսիսի վարգին, չէ ինչ արգել՝ թէ ընդ հարաւ ոչ սուրայցեն. (Եզնիկ.։)
sharp-witted, acute, penetrating.
Մտավարժ եւ սուրիմաց. (Ճ. ՟Գ.։)
courier, express, messenger, estafet;
cf. Երթամ.
Սուրհանդակ անժաման, թղթաբեր պարտաւոր. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
cf. Սոփեստոս.
an ancient Egyptian land-measure.
to kill, to slay, to put to death, to take away life, to assassinate, to massacre, to slaughter, to cut the throat of, to behead, to execute;
— զմիմեանս, to kill each other;
— զկրակ, to put out, to extinguish, to quench fire;
cf. Ընթադրութիւն.
Այլ երբէք եսպան, եւ ա՛յլ երբեմն սպանաւ. (Ածաբ. ժղ.։)
slaughter-house.
sanguinary, bloody, cruel;
murderous.
Զսպանողական բարս նոցա տարուբերէր եւ զյօժարութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
Spanish;
Spaniard.
cf. Սպանումն.
killing, murder, homicide, assassination;
execution, butchery, slaughter, carnage, massacre.
armed at all points, armed from head to foot, cap-a-pie.
to arm, to arm at all points, totally;
to equip, to fit out.
Ընդդէմ դարեհի սպառազինեցաւ։ Սպառազինեցաւ ընդդէմ պարսից։ Սպառազինեցաւ ի վերայ նորա։ Երկոքումբքն սպառազինէր։ Որովք եւ սպառազինել (այս ինքն իլ) հրամայէ զզօրավարսն հաւատացելոց պօղոս. (Խոր. ՟Բ. 85։ ՟Գ. 12։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ ժղ. հռոմկլ։ Խոսր.։)
complete armour, arms, accoutrements, harness, fitting out;
—ք մարտի, preparatives for war.
to be consumed, drained, exhausted;
to decay, to dry up, to finish, to cease, to stop;
սպառեալ էին ոգիք նոցա, they were exhausted, quite tired;
սպառէր զօրութիւն նորա, he wore himself out, his strength declined.
Նոյն ժամայն սպառեցաւ ոգի նորա ի մարմնոյն. (Ոսկիփոր.։)
consumer.
Յորժամ յաղթեսցէ մի ոք ի նոցանէն ընկերին, ամենեւին սպառիչ նորա լինի. (Վեցօր. ՟Բ։)
threat, menace;
insult, bravado.
Սպառնալիք թագաւորի նման են մռնչելոյ առիւծու։ Սպառնալեօք իմովք շարժել զլերինս։ Սպառնալեօք նուազեցուցեր զեցկիր։ Գնասցէ շարժմամբ սպառնալեաց իւրոց.եւ այլն։
Երկիր շարժելովն, ծով սաստկութեամբ ալեացն սպառնալեօք. (Եզնիկ.։)
threatening, menacing.
to threaten, to menace, to utter threats against;
կործանումն —, to threaten with ruin.
ἁπειλέω, διαπειλέω minor, minitor, comminor. Ահ արկանել բանիւ. (որպէս թէ սպառեմ զքեզ՝ ասել) խստաբանել. ազդ առնել զպատուհաս, որ եւ ՊԱՏՈՒՀԱՍԵԼ ասի. երդմամբ չափ յուշ առնել զպատիժ. սաստել. որոտալ. խրոխտալ.
cf. Սպառնումն.
Մրմռումն եւ սպառնութիւն վայրագն գազանի։ Ի մտի եդին զյոյժ մրմռումն սպառնութեան առ ի նմանէն նոցա. (Յհ. կթ.։)
threat, threatening tone.
end, term, extremity;
summit, top.
Ի վերջին տիեզերս ի բուն սպառուածի ամենայնի անմոլարն է գունդ։ Ոչ եթէ աստեղքն յարին ի միմեանս՝ որք առ սպառուածին են. (ի սպառուած ելոյ) (կամ սպառուածելոյ) ժամանակին. եւ այլն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)
Յորժամ ի սպառուած տողին թերի մնայցէ բառն. (Երզն. քեր.։)
total, entire, complete, extreme;
extremely, to the last extremity, utterly, entirely, totally.
Խնդրեցին սպառսպուռ զվրէժ։ Ի սպառսպուռ ջախջախանս. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 42։ Դտ. ՟Ե. 26։)
Սպառսպուռ ջանայր զվրէժ խնդրել. (Ագաթ.։)
to serve.
Այժմ ամպքն տէրունւոյն սպասահարկեալ հրամանի՝ զտիեզերս արբուցանեն. (Խոր. վրդվռ.։)
attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.
cf. Սպասակալ.
Ընդ նմա գոյութեամբն երեւին եւ սպասաւորակք զօրութիւնքն։ Զվրէժխնդրութիւնն այլոց հրամայէ սպասաւորակ զօրութեանց. (Փիլ. լին. ՟Դ. 2։ Երզն. մտթ.։)
belonging to servants or to service, servile;
servant.
service, office, ministry;
administration, dispensation;
— հարկանել, մատուցանել, կատարել, լնուլ, to serve, to be a servant, to do service to, to attend, to wait upon.
cf. Սպասաւոր;
guardian;
assistant, helper, sick woman's nurse.
Ոչ գործոյ կարօտէր դրախտն, եւ ոչ սպասեկի. քանզի ո՞ էր՝ որ դրժելոցն էր։ Եթէ զօրութիւն ոգւոց փոխեսցի, աստուածպաշտութիւն զսպասեակ զնստական անկարութիւն եւ ամպարշտութիւն հարկ է ակն ունել։ Բազումս ունելով զդարանամուտ սպասեակսն. (Փիլ.։ 3)
to hope for, to expect, to wait for, to look for, to look forward to;
to observe, to watch, to spy;
to serve;
to be reserved for.
եւ ն. προσδέχομαι, προσνοέω, ἑμμένω , τηρέω, παρατηρέω, διαπαρατηρέω expecto, exspecto, observo, adverto, maneo եւ այլն.(ծ. լտ. էքսբէքդօ. պ. բաիսդէն ). Ակն ունել յուսով. կալ մնալ ումեք կամ իմիք. դադարել ուրէք առ ժամանակ մի՝ դէտակն ունելով ելից իրաց. դիտել. համբերել. պահել.
Նոցա սպասիցէք, մինչեւ զարգանայցեն։ Նստէր եւ սպասէր ըստ սովորութեանն ճանապարհին որդւոյն իւրոյ։ Ամենեքեան քեզ սպասեն, եւ դու տաս կերակուր նոցա ի ժամու։ Երանի ամենեցուն՝ ոյք սպասեն նմա։ Պատրաստ են, եւ սպասեն քում հրամանի.եւ այլն։
Զմեղաց վաստակս գեհենին տանջանք եւ պատիժք տրտմութեան սպասեն. (այսինքն մնան յաջորդել) (Սեբեր. ՟Թ։)
Ունիմ զբազումս, զի սպասեսցեն ինձ։ Սպասեցէ՛ք եւ դարմանեցէ՛ք զդա։ Սպասէին նմա ինքն եւ կին իւր։ Սպասել եղբօրն որպէս անձին իւրոյ։ Ոչ կարեմ սպասել սմա վասն դժնէհոտութեան նորա։ Թուէր թէ եւ օդք սպասէին թաղման նորա. (Վրք. հց. ստէպ։)
generalissimo, general in chief.
Հազարապետաց կամ սպարապետացն։ Կոչեցին եւ զսպարապետ զօրուն ի խորհուրդն։ Զսկաւրոս զսպարապետն իւր։ Գաբիանոս սպարապետ զօրացն հռովմայեցւոց։ Մեռաւ սպարապետն ամենայն հայոց արտաւազդ մանդակունի. (Ագաթ.։ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Եղիշ. ՟Գ։ Խոր. ՟Բ. 14. 15։ ՟Գ. 82։)
to plaster, to poultice, to put on or apply a plaster, to cure, to dress a wound, to bind up.
μαλάσσω, -ττω mollio, lenio, illinio. Սպեղանեաւ օծանել՝ կակղել՝ բուժել զվէրս.
Իմաստուն բժիշկ սպեղանէ քաղցր դեղով, եւ ապաքինէ զցաւն։ Իմաստութեամբ սպեղանեա՛ զվէրքն։ Սպեղանեա՛ զամենայն զվէրք հոգւոյս իմոյ. (Մարաթ.։)
white, white-coloured, whitish.
cf. Սպիտակազգեստ.
Սպիտակազգեաց լինելն՝ սրտին ուրախութեանն վկայ է. (Լմբ. ժղ.։)
Սպիտակազգեստ երիտասարդ տեսին։ Արս սպիտակազգեստ։ Ի կերպարանս առն սպիտակազգեստի։ Ի մի վայր եկեալ ժողովեսցին սպիտակազգեստք։ Սպիտակազգեստ լինէր. (Սկեւռ. յար.։ Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Բ. Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Զ.։ Փիլ. տեսական.։ Վրք. սեղբ.։)
dressed in white;
— քորք, Nuns consecrated to the Holy Virgin.
Սպիտակազգեաց լինելն՝ սրտին ուրախութեանն վկայ է. (Լմբ. ժղ.։)
Սպիտակազգեստ երիտասարդ տեսին։ Արս սպիտակազգեստ։ Ի կերպարանս առն սպիտակազգեստի։ Ի մի վայր եկեալ ժողովեսցին սպիտակազգեստք։ Սպիտակազգեստ լինէր. (Սկեւռ. յար.։ Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Բ. Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Զ.։ Փիլ. տեսական.։ Վրք. սեղբ.։)
cf. Սպիտակագոյն.
Սպիտակաթոյրն խոնաւուտ՝ փոխարկեալ յարենէ, որպէս ի ստինս կաթն։ Սպիտակաթոյր թանձրատեսակ խոնաւուտ։ Սպիտակաթոյրն հիւթ. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Դ.) (ուր այժմու յն. է, սերմնատեսակ. այլ ըստ հյ. լինի պայծառատեսակ)։
black and white, grey.
cf. Սպիտակազգեստ.
Զպատմուճանս եւս լուացեալ. մանաւանդ ի մէջ այնոցիկ սպիտակահանդերձք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
mounted on a white horse.
white (colour of animal's coat).
Սպիտակամազ նժոյգ՝ ոսկէզօծ զարդուք։ Ձիս եւ ջորիս սպիտակամազս. (որ ի մի ձեռ. սպիտակակազմս). (Լաստ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Է։)
white-bodied, white-fleshed, of clear complexion.
very white, all white.
Յեղցեալ սպիտակութեամբ. սպիտակ յոյժ.
cf. Սպիտականամ.
monks devoted to study.
Բառ յն. սբուտէի. լտ. սդուտիօ՛ղի. σπουδαῖοι studiosi, seduli. այսինքն փոյթք, ժիրք. որպէս ճգնազգեաց միանձունք եւ վանականք երեւելիք.