material;
material-things, matter;
root.
decay, decline, dwindling away, leanness, marasmus, consumption.
Ի հիւծմանց, կամ հիւծմամբ ախտիցն. (Նար. ՟Խ՟Ը։ Լմբ. ժղ.։)
cf. Հիւպատոս.
woven, plaited.
tress;
braid;
plait;
— վարսից, tresses, plait of hair.
Էին հերք գլխոյն յերկոտասան հիւսակս բաժանեալ. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ՟Ա.։)
to weave;
to plait;
to braid;
to twist, to enlace, to entwine, to intertwine;
to knit;
to compose, to write;
— զնենգութիւն, to hatch wickedness, to frame or get up a plot, to machinate, to devise.
north-side, the north, northward;
ի — կղզւոյն, to the north of the isle.
of a carpenter.
to carpenter, to work in carpentry.
carpentry.
texture, tissue;
tress, plait, braid;
entwining, interweaving, contexture, composition;
— բազմախորշ, ցանցակերպ, բազմանօթ, cellular, reticular, vascular texture.
Կարօտի կատարեալ վարժիչ հիւսուածոյ բանից. (Երզն. լս.։)
cf. Հիւսեմ.
Զգլխոյն հերս հիւսուն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Հիւսուած.
hospitality.
inhospitable.
μισόξενος osor peregrinorum, vel hospitum. Ատեցօղ հիւրից. հիւրամերժ.
Եգիպտական ազգն օտարամերժք, եւ հիւրատեացք. (Փիլ. իմաստն.։)
superintendent of the guest's apartment.
receiving or lodging strangers, hospitable.
to receive travellers, to welcome, to entertain, to lodge, to shelter.
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
Ընկա՛լ դու հիւրութեամբ, եւ արձակեա՛ խաղաղութեամբ։ Եւ նոքա երանելի հիւրութեան ձերոյ արժանաւորք ոչ եղեն (չընդունելով զողջոյն ձեր). (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
Որք քրիստոսի եղաք դաշնակիցք հիւրութեան նորա, հարսնազգեստեալ զմիտս մեր պահեսցուք. կա՛մ է մարդասիրութիւն հրաւիրելոյ նորա զմեզ ի հարսանիս, եւ կամ անարատութիւն հրաւիրելոցս իբրեւ օրիորդաց. (զի լծորդ է օրիորդ ընդ հիւրի, իբր յաւերժահարսն։)
very poor, wretched, miserable, pitiable.
ՀԻՔԱԳՈՅՆ կամ ՀԻԳԱԳՈՅՆ. Առաւել կամ կարի հէք. եղկելի յոյժ. թշուառագոյն.
misfortune, misery, adversity, wretchedness.
Յամենայն կողմանց յորդեալ հիքութեանցն վտանկք։ Որ ամենաթշուառ հիքութեանցն եղանի պատճառ։ Եղկելիք յոյժ, եւ լի հիքութեամբ։ Կենազրաւ հիքութեամբ (այսինքն ողորմ մահուամբ). (Պիտ.։)
Յայսպիսի անհնարին հիքութիւնս կապեմք զանձինս մեր։ Յուշ առնէ նոցա զառաջին հիքութիւնն իւրեանց եւ զանարժանութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ը. եւ Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
good-natured, condescending, complying, docile;
pliant, supple, yielding;
— բնութիւն, pliant or flexible temper.
obedience, docility, deference, pliancy;
ի — ածել, to render docile or obedient.
Զի փայտին տարալսողութիւն ի ձեռն փայտին հլուութեան բժշկեալ. (Իրեն. առ Լեհ.։)
talisman, amulet, phylactery;
cf. Հմուտ.
Ոչ գոյր ընդ այն ժամանակն հեծեալ այնչափ հմայեակս եւ բռնի իբր զհռոմայեցւոցն. (Մարթին.։)
divination, augury, prognostication, witchcraft, sorcery, conjuration, enchantment;
— յանուանէ, onomancy, nomancy;
չարագոյժ —, evil presage;
հմայութիւնս առնել, հմայս հմայել, to seek a sign or augury;
to believe in divination;
cf. Հմայեմ;
հմայից անսալ, to have faith in diviners;
լուծան հմայք, the charm is broken.
well versed, erudite, learned;
practised, expert, experienced, skilful, skilled.
εἱδώς, ἑπιστάμενος sciens, peritus. (իբր հմայուտ, կամ իմաստ, եւ մուտ) Խելամուտ. գիտակ. տեղեակ. իրագէտ. ներհուն. մակացու. հասու. փորձ. վարժ. բան գիտցօղ, վարպետ.
Ընդ հմուտ վարժողաւ։ Հմուտ արուեստաւորք, կամ լսօղք։ Հմուտ տեղեկութեամբ, եւ այլն. (Պիտ.։)
learnedly, eruditely;
scientifically;
cleverly.
Որ գիտիցէ հմտաբար բժշկապէս սպեղանիս կազմել. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
to be well instructed, informed, versed, experienced.
Բաւականապէս հմտացեալ գիտութեամբ։ Հմտանալ սրատես խորհրդիւ, կամ վարժմամբ պատերազմականօքն, կամ տարերցդ խառնուածոյ. (Պիտ.։)
knowledge, erudition, science, ability;
experience, practice.
ՀՄՏՈՒԹԻՒՆ ἑμπειρία peritia, experientia. որ եւ ՆԵՐՀՄՏՈՒԹԻՒՆ. Հմուտն գոլ. հասու եւ փորձ լինելն. տեղեկութիւն. գիտութիւն. խելամտութիւն. եւ՝ Ճարտարութիւն. վարժութիւն.
Հմտութւն գրելոցն։ Յորժամ ընդ նոսա հմտութեամբ հակառակիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33. 41։)
old, ancient, antiquated;
cf. Հնագիտակ.
Զայս եւ բազում ինչ իրս դժուարիմաց ըստուգեալ մեր ի վարդապետացն հրէից եւ հնաբուն ժամանակագրաց։ Հարցանէին ընդ աբգար, զի նա ուսեալ եւս էր ի հնաբուն ժամանակագրաց. (Եպիփ. ծն.։)
obedient;
— առնել, to cause to obey, to make oneself obeyed, cf. Հնազանդեցուցանեմ;
— լինել, to obey, to yield, to be obedient, docile, cf. Հնազանդիմ;
— առնել ընդ իւրեւ, to compel obedience, to reduce or bring to obedience.
Յամենայնի հնազանդն՝ ընդունելութեան արժանի. (Բրս. հց.։)
cf. Հնազանդեցուցանեմ.
to reduce to obedience or subjection, to subject, to subdue, to subjugate.
to obey, to submit, to subject oneself.
obedience, submission, subjection;
homage, vassalage;
կրաւորական, կոյր —, passive or blind obedience;
non-resistance;
լաւ է — քան զզոհ ընտիր, obedience is better than sacrifice;
ի — ածել, to reduce to obedience;
գալ ի —, to return to obedience;
ունել ի հնազանդութեան, to maintain or hold in obedience.
Լաւ է հնազանդութիւն քան զճարպ խոյոց։ Իբրեւ զորդիս հնազանդութեան։ Ի հնազանդութիւն հաւատոց, կամ արդարութեան, կամ խոստովանութեան։ Որ ի հնազանդութեան կայցեն, կամ իցեն։ Ամենեքեան հնազանդութեամբ լսէին միում։ Որոց եւ ոչ առ ժամանակ մի անսացաք հնազանդութեանն եւ յն. ստորակարգութեան) եւ այլն։
Ի հնազանդութեան կային զամենայն ժամանակս պարսից թագաւորութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to grow old;
to wear out, to waste;
— լուսնի, to wane;
— ախտից, to grow inveterate, to get rooted, to take root, to become chronic, inveterate, rooted;
— սովորութեան, to become obsolete, disused;
— ուրեք, to make a lengthened sojourn, to pass many years in a place;
հնացեալ մոլորութիւն, inveterate or rooted error;
հնացեալ աւուրբք or ծերութեամբ, հնացեալ եւ մաշեալ ալեւոր, wasted, worn out with old age, aged, very old, in years, decrepit;
հնացեալ աւուրբք չարութեան, aged in guilt.
παλαόομαι veterasco, antiquor, vetus reddor Հին լինել. յերկարել զժամանակս. յերկարաձգիլ. ծերանալ. եւ Մաշիլ. ապականիլ. փտիլ. հիննալ.
ancient history.
Հնապատմութեանցն կարի յոյժ հմտացեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
ingenuity, cleverness, dexterity;
industry, manufacture, art;
չարարուեստ —, machination, plot, contrivance, intrigue.
inventor, contriver;
inventive, ingenious, clever;
— լինել, to invent, to contrive, to find out.
Սակաս հնարագիւտ կենաց մարդկան։ Բժշկական հնարագիւտ իմաստասիրութեանց. (Արծր. ՟Ա. 1. 11։)
snare, artifice, deceit.
Զառ աչս հնարադրութիւնն դժնդակ դիւին. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
possible, feasible, that can be made or done;
powerful, potent;
cf. Հնարագէտ.
Անջրպետեա՛, կամ բժշկեա հնարաւոր. (Նար.։)
Բժիշկդ հնարաւոր ամենարուեստ. (Սկեւռ. աղ.։)
Եթէ անհնարինն հնարաւոր եղեւ, ո՞րչափ եւս առաւել դժուարինն՝ դիւրին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14։)
possibility, feasibility;
invention;
means, expedient.
Եւ ո՛չ ի ձեռն բանից պատրողաց այժմ մեզ հնարաւորութիւն է կատարել. այսինքն գոյ հնար, կամ հնար է. (Խոր. ՟Ա. 26։)
Զդառնութիւն բանսարկուին, եւ զդժուարալոյծ հնարաւորութիւնս խափանեցին. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Հնարիմ.
to invent, to find out, to imagine a device, to conceive a project, to contrive;
to strive, to endeavour, to exert oneself;
to bend or apply one's mind to, to study;
to counterfeit, to feign;
cf. Հնար.
artful, sly, subtle, cunning, crafty.
Հնարիմաց հանճարովն գերագոյն էր յոյժ. (Կաղանկտ.։)
artifice, cunning, trickery, wile, shift, craft.
Բանսարկուին հնարիմացութիւն։ Յամօ՛թ արա զամենայն հնարիմացութիւնս խորամանկութեան սատանայի։ Կեղծաւորութեամբ, եւ անօգուտ հնարիմացութեամբ։ Ի գիւտս հնարիմացութեան։ Բազում հնարիմացութեամբ վարէր զնոսա իբրեւ զօրավար։ Գողացան հնարիմացութեամբ զպտուղն օրհնութեան. (Աթ. ՟Դ։ Եփր. աղ.։ Արծր.։ Բրս. ՟խ. մկ.։ Երզն. ՟ժ. խորան.։)
possible.
to make old;
to wear out, to use up, to waste, to consume.
παλαόω antiquo, veterem reddo. Տալ հնանալ. անպիտան կացուցանել հնութեամբ. եւ Յերկարաձգել ժամանակաւ. Հինցընել.
Ոչ ժամանակք աղաւաղեն զնա, եւ ոչ երկայնութիւնք աւուրց հնացուցանեն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Ա։)
victorious at the pentathlon.
Հնգամարտիկն զշմբրոցն լնուն աւազով, եւ առնուն ըստ անձին, զի այնու զբնաւ ոյժն փորձիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
five;
fifth;
the fifth part.
Բաշխեաց յերկուս հնգեակս։ Տասնեակն լաւագոյն է քան զհնգեակն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։ Երզն. ՟ժ. խորան.։)