oxymel.
· Calfa
ὁξύμελι potio a melle et aceto, acetum mulsum. իտ. aceto melato, ossimele. Օշարակ բժշկական ի մեղրէ եւ իքացախէ՝ խառն ընդ աղի եւ ջրոյ. (յն. օքսի՛մէլի, մեղրաքացախ)
cf. Քացախեցուցանեմ.
· Calfa
Քացախեցուցանէ զանապական առաքինութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
to sour, to render sour or acid.
· Calfa
Քացախեցուցանէ զանապական առաքինութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
acetous, acid, pungent;
corrupt, spoiled;
*stewed fruit.
· Calfa
Բաղաարջ ընդ դառնըճաց. ունի սա բառնալ զհեշտացուցիչ եւ զփքացեալ քացախուտ չարեաց մաքուր եւ անապական վարուք. (Իգն.։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
· Calfa
Մեղաց լուծիչ, եւ մարդկան քաւարան՝ սուրբ աստուածածին։ Պատուեցին զքաւարան մահն մաքուր կուսին. (Գանձ.։ ՃՃ.։)
ՔԱՒԱՐԱՆ ասի առ մեօք եւ Մաքրարանն, այսինքն առժամանակեալ կայարանն հոգւոց սրբազան ննջեցելոց. ըստ լտ. բուրկաթօռիում. purgatorium. զորմէ տե՛ս ի բառն ՄԻՋԱՄԵՂ, եւ ՄԱՔՐԱՐԱՆ։
to expiate, to atone for;
to justify;
to propitiate, to satisfy, to conciliate, to render favorable or propitious;
աստուած, քաւեա զիս զմեղա ւորս, God, be merciful to me, a sinner;
քաւեալ եմ ես, I am innocent.
· Calfa
Իսկ ՔԱՒԵԱԼ ԵՄ, ՔԱՒԵԱԼ ԼԻՋԻՐ, եւ այլն. ըստ յն. ասի, անպարտ. ἁθώος . կամ սուրբ. մաքուր. καθαρός . Տե՛ս (Ծն. ՟Ի՟Դ. 8. 41։ Թուոց. ՟Ե. 19=32։ Յես. ՟Բ. 17։ Մտթ. ՟Ի՟Է. 24. եւ այլն։)
expiatory.
· Calfa
Բերօղ կամ պատճառ քաւութեան. մեղսաքաւիչ.
Թաց արտասուօք զքաւութիւնաբեր բնակութիւն։ Զօրինակն քաւութիւնբեր եւ մեղսաքաւիչ տէրունական մարմնոյ. (Անան. եկեղ։)
cf. Քահանայապետ.
· Calfa
Ժորովրդեանն հանդերձ քաւչապետաւն՝ եղեալն յեկեղեցին մուտ. (Մաքս. եկեղ.։)
leather, Morocco leather.
· Calfa
Որպէս ի ձեղաձեւս մորթէգործք, որք արտաքոյ եւ ներքոյ քերածովք զմորթսն կազմեն, զոմանս արուեստի գրչութեան, որպէս մագարաթ, եւ քեմուխտ. (Երզն. քեր.։)
shaving, planing, scraping, smoothing.
· Calfa
Ըստ հիւսանց քերելով զփայտ, անօթս ինչ առնել ի ձեռն քերածոյ. կամ որպէս ի ձմղաձեւս մորթէգործք, որք արտաքոյ եւ ներքոյ քերածովք զմորթսն կազմեն. (Երզն. քեր.։)
act of scraping, scratching or rubbing off;
abrasion;
cf. Քերիչ.
· Calfa
Արկ ընդ սղոցաւ եւ ընդ քերանօք երկաթեօք. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 31. ուր յն. τρίβολος .) (որպէս եռասլաք տատասկ). tribulus.
to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
· Calfa
ՔԵՐԵԼ. Ջնջել. մաքրել. սրբել, ի բաց առնել. հեռացուցանել. եւ Կոկել.
Ուղիղ եւ քերեալ (այսինքն հարթ եւ կոկ) ի ճշմարտութիւն գտանիցէք զիմս բան. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ.) տպ. վրիպակաւ գրի՝ բերեալ. ուր յն. է բացաքերեալ.
poetical;
grammatical;
— ազատութիւն, poetical license.
· Calfa
Քերթողականս ախորժակ։ Զրուցատրութիւն ըստ ներգոյս քերթողական յեղանակս։ Քերթողական շարագծաց։ Քերթողական մեծ արհեստի։ Զիմաստս հաւաքեալ՝ զաստղաբաշխականն, զքերականն եւ ըզքերթողականն. (Պիտ.։ Թր քեր։ Յհ. կթ.։ Լմբ. ի շնորհ.։ Ճ. ՟Ը.։)
scraper;
rasp, grater, eraser;
rake;
plane;
planer, polisher;
iron-harrows, combs or hooks of iron, instruments of torture;
— ձիոց, currycomb;
— շաքարի, sugar-rasp.
· Calfa
scratch;
scraping, rasping.
· Calfa
Որպէս մորէգործք, որք արտաքոյ եւ ներքոյ քերուածովք զմորթն սրբեն. (Երզն. քեր.։)
Քերեսցեն զտունն, եւ հեղցեն զքերուածն արտաքոյ քաղաքին. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 41. յն. զհող, կամ զփոշի ի բացքերեալ։)
chersonese, peninsula, (Crimea).
· Calfa
ՔԵՐՍՈՆ կամ ՔԵՌՍՈՆ. (ի յն. խէ՛ռսօն, խէ՛րրոն. թ. գըռ, խըռ. այսինքն չոր եւ ցամաք, ամայի. յորմէ քէռսօ՛նիսօս, կամ քէրըընիսըս. խըռըմ, գըրըմ ). Ցամաք կղզի. ցամաք ջրապատ յամենայն կողմանց իբր կղզի. ցամաք ջրապատ յամենայն կողմանց իբր կղզի, այլ կից ընդ ցամաք երկիր միով ծայրիւ. որպիսի են խըռըմ, եւ մօռա.
Ծովուն պոնտոսի առ քեռսոնիւ։ Զքերսոն ցամաք կղզի ... զպեղոպոնիսոս ցամաք կղզի. (Խոր. աշխարհ.։)
to drive away, to repulse.
· Calfa
Եւ այսպէս չարազրաւ մահուամբք քերքեցաքի կենցաղոյս. (Կաղանկտ.։)
nostrils.
· Calfa
Հոտոտելիք յերկուս ըռընգունս բաժանեալ, ըստ իւրաքանչիւր քթափողաց շրջեալ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5։)
to endeavour to please, to affect, to caress, to flatter, to fondle;
to court, to woo, to pay one's court to.
· Calfa
Մի՛ սովորեցներ զնա լկնել, մի՛ քծնիր ընդ նա։ Քծնի քաղցրագունիւքն (ստաանայ). բայց ըատարէ ի չարն. (Սիրաք. ՟Չ 10։ Ածաբ. մկրտ.։ եւ Մագ. ՟Ա.։)
συγγελάω, σαίνω una rideo, adulor, blandior, lenocinor. Շողոքորթել. շողոմել. փաղաքշել. քսուըտիլ.
watch, ambush;
in watch.
· Calfa
Հրամայեցաք քմինս գնել, եւ մահու գործեցաք նոցա։ Կայր ի քմին յիսուն արամբք։ Բազում զօրօք ի քմին կայր։ Կացուցանէր քմինս ի բազում տեղիս. (Ուռհ.։)
bed, couch, sleepingroom, dormitory;
grave, tomb;
— մանկան, crib, cradle.
· Calfa
Ի քնարան շիրմին տապանի։ Պատահէ սոցա տեղի օթեւանի ի քնարանի սրբոյ առաքելոյն ի ներքսագոյնս տապանի խորանին. (Նար. ՟Հ՟Է։ Յհ. կթ.։)
examining together.
· Calfa
συμβάλλων conjecturans. ի միասին քննօղ միաբան հետաքննօղ.
fond of examination, desirous or eager to know how, curious.
· Calfa
φιλοπράγμων curiosus. Սիրօղ քննութեան. հետաքնին. հետաքրքիր.
passion for research, desire of information, curiosity.
· Calfa
φιλοπραγμοσύνη curiositas. Սէր աւելորդ քննութեան. ընդվայրաքննութիւն. հետաքրքրութիւն.
to examine, to study, to investigate, to discuss;
to censure, to control;
to meditate, to consider, to think;
cf. Տեղեկագոյն.
· Calfa
Զիա՛րդ զԱստուած քննել մարթիցէք։ Քննեցէ՛ք զգիրս։ Քննեա՛ եւ տե՛ս։ Քննեցին զանօրէնութիւն, պարտասեցան ի քննել զքննութիւն։ Իբրեւ զգանձս քննեսցես զնա։ Քննեսցէ զխորհուրդս։ Արտեւանունք նորա քննեն զորդիս մարդկան։ Զչաւեղս իմ եւ զվիճակս իմ դու քննեցեր. Միտք ղբանս քննեն։ Ունկն քննէ զզարդ առակաց։ Իսկ որ ինչ յերկինս է՝ ո՞վ քննեսցէ։ Իբրեւ զոսկի ի բովս քննեաց զնոսա։ Ի վերայ դատաստանի արեան նորա կացցեն քննել։ Զի եթէ զանձինս քննէաք, ապա ոչ դատապարտէաք։ Առ ի քննել ձեզ զլաւն. եւ այլն։
cf. Քննիմ.
· Calfa
Պարուկանայ ձայն յաղեծսելն կամ ի փաղաքշելն, կամ ի մխիթարելն, կամ ի քնցատելն կամ ի խանդաղատելն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
to lop off, to trim, to prune;
to cut, to retrench.
· Calfa
ἑκτίλλω, ἁποκνίζω, ἁκρωτηριάζω avello, evello, mutilo, obtrunco, amputo extremitates. (լծ. հյ. քշել. թ. քէսմէք ) Ի բաց վարել հատանելով. կտրել. կորզել. քանցել. յապաւել. կոճոպել. ծայրաքաղ առնել.
Քշտեալն եւ ցամաքն բուսաւ։ Ուր հոգի սուրբ է, անդ քշտեալ եւ ի բաց ընկեցեալ եւ աղտեյութիւն. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
to discover, to unveil, to unmask.
· Calfa
Բայայայտակի քողախնդրեալ զկռապաշտիցն հոլանեցաք զյիմարութիւնն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
belonging to thy religion.
· Calfa
Որ ինչ հայի ի քո կրօնս՝ օրէնս՝ կարգաւորութիւն. Զյոքնահաւաք աւանդս ուղղութեան քոյինակօն լծոյդ քաղցրութեան. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
to be infected with the itch.
· Calfa
Խորշանկեալ քոսոտեալ ցամաք երեւի կեղեւն. (Վեցօր. ՟Ե։)
chorepiscopus, rural bishop, suffragan.
· Calfa
Այս ամենայն եպիսկոպոսք, եւ բազում քորեպիսկոպոսք ժողովեալք յարտաշատ։ Սփռեցան եպիսկոպոսքն յիւրաքանչիւր իշխանութիւնս, եւ առաքեցին զքորեպիսկոպոսս ի եօղս եւ յագարակս. (Եղիշ.։)
to sleep, to repose, to take rest;
to lie with, to sleep with a woman, to know her;
— ընդ հարս, to sleep with one's fathers.
· Calfa
Քունեսցես ընդ հարս քո։ Քունեաց յովաթամ ընդ հարս իւր, եւ թաղեցաւ ի քաղաքին դաւթի։ Քունեաց եզեկիաս ընդ հարս իւր, ե թաղեցին զնա. (՟Ա. Մնաց. եւ ՟Բ. Մնաց.։)
to send to sleep.
· Calfa
Զամենայն մարմնական շարժմունս քունեցուցանելով՝ մերկ եւ մաքուր մտօք աստուածային արթնութեամբն ընդունի զաստուծոյ զձայնն. (Նիւս. երգ.։)
hair-cloth, sackcloth;
sack;
— զգենուլ, to put on, or to wear hair-cloth.
· Calfa
Պատառեաց զհանդերձս իւր, եւ քուրձ զգեաւ ի վերայ միջոյ իւրոյ։ Դնել զարծաթն իւրաքանչիւր ի քրձի իւրում։ Ի թափելն զքուրձ իւրեանց։ Կայր ծրար արծաթոյ ի քրձի իւրեանց։ Կայր արծաթն ի բերան քրձի իւրոյ։ Յամենայն փայտեղէ անօթոյ, կամ ի հանդերձէ, կամ ի մաշկէ, կամ ի քրձէ։ Առին քուրձս հնեալս ի վերայ ուսոց իւրեանց։ Զգեցարու՛ք քուրձ, եւ կոծեարու՛ք։ Արկին քուրձ զմիջովք իւրեանց։ Թօթափէին զքուրձսն առաջի տեառն։ Եւ զսրբութիւ սեղանօքն քուրձ արկանէի.եւ այլն։
(յորմէ ռմկ. քուրջ ). σάκκος եւ μάρσιππος , μαρσίππιον saccus, cilicium եւ marsupium, crumena θέμα capsula. (գրի վրիպակաւ եւ Քուրց) Խորդ. Խարազն. գործուած ի խոշոր մազից այծեաց կամ ձիոց՝ իբրու կապերտ, եւ պարկ, կամ քսակ, պայուսակ, եւ իբր զգեստ խիստ ի նշան կոծոյ եւ ճգնութեան. խարար, ջուլ, ջուվալ. (եբր. սաք)
heathen or pagan priest.
· Calfa
Ասանէթ դուստր պետափրեայ քրմի արեգ քաղաքի։ Բաց երկրէ քրմաց։ Կացոյց ի բեթէլ քուրմս բարձանց։ Լինէր քուրմ չաստուածոցն։ Զոսկերս քրմացն այրեաց.եւ այլն։
Յերապօլիս, որ թարգմանի քահանայից քաղաք՝ վասն քրմանցն եւ կախարդացն. (Միխ. ասոր.։)
scorpion, knotty cudgel, iron rod;
groan, moan, wail, sigh.
· Calfa
Եդ բերել քուքս, եւ տանջել զնոսա քքովք յերկար։ Տանջեալ զսուրբ առաքեալն քքովք։ Ղականացւոց երիտասարդացն գզեալ ուսքն քքովքն։ Ո՛չ սուրք սրեալք մեզ, ո՛չ անիւք, եւ ո՛չ քուքք. (Արծր. ՟Գ. 10։ ՃՃ.։ Աան. Եկեղ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
Ծածկեցէ՛ք արտասուօք զսեղան իմ, եւ լալով եւ քըքով (կամ քըքովք) յաշխատութեան. (Մաղաք. ՟Բ. 13։)
cf. Քերսոն.
· Calfa
Բառ յն. խէռօ՛նիսօս. այսինքն Ցամաք կղզի. տե՛ս եւ ՔԵՐՈՆ.
Երկրի հատածք անբաւ, ցամաք կղզիք, եւ քոնեսոս. իսկ ջրոյ՝ ծով եւ գետք եւ ջրաշիղջք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5։)
cf. Քսանամեան.
· Calfa
Թաղեաց թարա զնաքովր ի քսանամենից. (Եփր. ծն.։)
twenty years old;
of twenty years.
· Calfa
Թաղեաց թարա զնաքովր ի քսանամենից. (Եփր. ծն.։)
to whisper, to make false or indiscreet reports, to report, to tell tales, to detract, to intrigue, to denounce, to defame.
· Calfa
Արտաքոյ պատմեաց. որ ցուցանէ յայտնապէս, ոչ քսել զայն եղբարցն միայն, այլեւ այսոցիկ՝ որ շուրջ զնոքօք։ Ըստ քսելոյ իշխանին սիւնեաց։ Ոչ մատնել, ո՛չ քսել։ Քըսեցին զնա առ շահն (այսինքն առ արքայ). (Փիլ. լին. ՟Բ. 71։ Փարպ.։ Սկեւռ. աղ.։ Վրդն. պտմ.։)
plants, vegetables.
· Calfa
Բառ անյայտ, որպէս Բոյս ինչ, կամ մետաղ. զի ուր գրի ըստ հյ. Մաքս. ի դիոն.
cf. Քստմնափուշ;
cf. Սխրալի.
· Calfa
ՔՍՏՄՆԵԼԻ գրի եւ ՔՍՄՆԵԼԻ. Արժանի քստմնելոյ. քստմնեցուցիչ. խորշելի. ոսկալի. ահաւոր, ահեղ, եւ սխրալի. քշաքաղելու եւ արմննալու.
cf. Քստմնիմ.
· Calfa
ՔՍՏՄՆԵՄ ՔՍՏՄՆԻՄ. φρίσσω, ἑπιφρίσσω , ὐποφρικός γίνομαι horreo. գրի եւ ՔՍՄՆԵԼ. Որպէս զքիստ լինել փշաձեւ ցցեալ. փուշ փուշ լինել հրեաց, մարմնոյ, ալեաց ծովու, եւ անձին յերեսաց արհաւրաց եւ անակնկալ իրաց սոսկալ. սարսիլ, եւ սխրանալ. քշաքաղիլ, քուշ քուշ ըլլալ, դողդողալ, արմըննալ.
cf. Փասքուս.
· Calfa
Քսփուս եւ առունկնճառք, որով արտաքս ձգեաց օձն զեւայ ի դրախտէն. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Քրայական;
criminal, enormous, horrible;
— մեղք, յանցանք, high treason;
— մետաղք, mine, galleys, place of detention for criminals.
· Calfa
ՔՐԷԱԿԱՆ. Արժանի աքսորանաց եւ աշխատելոյ ի մետաղս. ծանրամաղ. մեծաղեռն. աստուածընդդէմ. արքայընդդէմ. քարուական (յանցաւորութիւն)
Ձեռս ամբառնալ յօծելայն աստուծոյ, եւ քրէական մեղօք վտանգի լինել։ Ոչ ունին հաւասար քրէական մեղացն նոցա հատուցանել։ Զքրէական վերնամարտութիւնն։ Ի քրէական մորոսութեանց։ Ոյք բանան զբերանս քրէական բանիւ վասն փառացն աստուծոյ։ Մաքրելով զոգիս ամենեցուն ի քրէական ծանունց ծառայականաց. (Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։ Մաշկ.։ Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
like a christian, christianly;
— կեալ, to live, to lead a life worthy of a christian.
· Calfa
Մի հեթանոսաբար անըուշներ ի պատուիրանաց աստուծոյ, այլ կատարեա՛ քրիստոնեաբար զհրամանսն տեառն։ Վարուք իւրովք (ըստ արտաքնոյն) կայր քիստոնէաբար Քրիտսոնէաբար թաղումն. (Մանդ. ՟Զ։ Եւս. պտմ. ՟Զ. 18։ Շ. թղթ.։)
like Jesus Christ.
· Calfa
Շրջէր քարոզութեամբ ընդ քաղաքս եւ ընդ գիւղս քրիստոսաբար։ Որոց տուեա զանձն փոխանակ քրիստոսաբար. (Վրդն. պտմ.։)
assembled by J.-C.
· Calfa
Որ է գունդ քրիստոսի իբրեւ զօրագլխի հաւատոց. ի քրիստոսէ գնդեալ՝ խմբեալ՝ հաւաքեալ.
Քրիստոսագունդ առաքելոցն՝ շնորհակարգութեամբ հոգւոյն սրբոյ գումարելոցն։ Քրիստոսագունդ եւ խաչակիր առաքելոցն. (Ագաթ. յորմէ եւ Մաշտ.։)