fine-branched.
· Calfa
Երկու են ծառոց առաքինութիւնք, քաջուղէշ գոլ, եւ պտղեղ. (Փիլ. լին.։)
Երկնածաղիկ առաքինութեանն լուսաղարթ ոստովք՝ քաջուղէշ եւ յարափթիթ պտղաւետեալք. (Խոր. վրդվռ.։)
courageously;
keeping well the rules.
· Calfa
Յամենայն առաջիկայ քաղաքս խաղաղութեամբ եւ քաջօրէն ազատութեամբ զմուտն առնել։ Քաջօրէն եւ խաղաղական կեանս ախորժեալ՝ ի բարեաց նմանութիւն հայելով (Խոր. ՟Գ. 27։ Փիլ. իմաստն.։)
Քաջօրէն քաղաքացն եւ գաւառացն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
four-lettered.
· Calfa
Չորեքդրեան. չորիւք տառիւք բաղկացեալ. որպէս է յեբր. բացարձակ անունն Աստուածոյ՝ էհւհ. այսինքն էհովահ կամ եօվա. եւ ի մեզ՝ Որ էն. նոյնպէս եւ անուանք միոյ միոյ յերից անձանց, Հայր, Որդի, Հոգի. որոց դումարն է զուգաթիւ ընդ ձայնիս Երրորդութիւն, ՟Ժ՟Բ տառիւք՝ ըստ թուոյ ՟Ժ՟Բ առաքելոց. այս է ասելն Նար. առաք.
adj. s. cf. Քառադիմի.
· Calfa
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
adj. s. cf. Քառադիմի.
· Calfa
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
four-faced, square;
tetrahedron.
· Calfa
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Քառաթեւ.
· Calfa
Զհոգւոյն քառաթիւ առաքինութիւնս յընդդէման տապալէ։ Չորից արանցն սրբազանից ... քանզի ի նոյն քառաթիւս գոյացեալ եմք. (Պիտ.։ Սարգ. վերջաբ։)
four.
· Calfa
Զհոգւոյն քառաթիւ առաքինութիւնս յընդդէման տապալէ։ Չորից արանցն սրբազանից ... քանզի ի նոյն քառաթիւս գոյացեալ եմք. (Պիտ.։ Սարգ. վերջաբ։)
in four manners or ways.
· Calfa
Քառակի երիւք (երկոտասան թուով՝) առաք։ Աղբիւր գետոց քառակի։ Քառակի վտակացն հոսմունք։ Քառակի իրս իմաստից աւանդէ. (Տաղ.։ Ճ. ՟Ժ.։ Երզն. մտթ.։)
cf. Քառակուսի.
· Calfa
Եւ էր քաղաքն քառակուսի ձեւք կոչին նման չեղոյն։ Քառակուսի աղանց հովանի. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 16։ Եւկղիդ.։ Շար.։)
adj. s. square;
— արմատ, root — թուոյ, of a number.
· Calfa
Եւ էր քաղաքն քառակուսի ձեւք կոչին նման չեղոյն։ Քառակուսի աղանց հովանի. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 16։ Եւկղիդ.։ Շար.։)
turning or rolling in four manners;
ի եղանակս տարւոյ, in all seasons.
· Calfa
Քառահոլով չորից աւետարանչաց։ Քառահոլով տարերք զհնութիւն յառաքին յեղանակելով լինելութիւն։ Հաստատեաց զքառահոլով բերումն տարերաց։ Քառահոլով եղանակօք։ Քառահոլով վտակօք արբուցանէ զտիեզերս. (Մամբր.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։ Տօնակ.։ Ասող. յիշատ.։ Պիտառ.։)
cf. Քառանիւթեայ.
· Calfa
Խորհուրդ քառանիւթ աւուրն. (Նար. առաք.) հայի ի չորեքշաբաթի օր ստեղծման լուսաւորաց։
composed of four matters or elements.
· Calfa
Խորհուրդ քառանիւթ աւուրն. (Նար. առաք.) հայի ի չորեքշաբաթի օր ստեղծման լուսաւորաց։
cf. Քառասնամեան.
· Calfa
Իբրեւ լցաւ նորա քառասնամեայ ժամանակք։ Քառասնամեայ ժամանակ կերակրեաց զնոսա յանպատի։ Քառասնամեայ էի ես, յորժամ առաքեաց զիս մովսէս. (Գծ. ՟Է. 23։ ՟Ժ՟Գ. 18։ Յես. ՟Ժ՟Դ. 7։)
quadragenarious;
of forty years.
· Calfa
Իբրեւ լցաւ նորա քառասնամեայ ժամանակք։ Քառասնամեայ ժամանակ կերակրեաց զնոսա յանպատի։ Քառասնամեայ էի ես, յորժամ առաքեաց զիս մովսէս. (Գծ. ՟Է. 23։ ՟Ժ՟Գ. 18։ Յես. ՟Ժ՟Դ. 7։)
all the forty.
· Calfa
Քառասուն մտաք ի հանդէսս, ասէին, քառասնեքինս եւ պսակեալք լիցուք ի տեառնէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
cf. Քառասնեքեան.
· Calfa
Քառասուն մտաք ի հանդէսս, ասէին, քառասնեքինս եւ պսակեալք լիցուք ի տեառնէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
adj. s. four;
fourth.
· Calfa
չ գործեցին ըզքոյն կրկին, քառեակ՝ զերկուս, տասն ըզհնգին։ Ո՛վ քառեակ մանեկաւ նշուլափայլ մաքուր ուլանցն յեռմամբ. (Յիսուս որդի.։ Նար. կուս.։)
adj. s. quadruped.
· Calfa
Քառոտանին ... որ չորս մահու եմ փակեալ։ Քառոտանեաց մաքրից եւ անմաքրից. (Նար. ՟Ի. եւ Նար. մծբ.։)
cf. Քասքնիմ.
· Calfa
ՔԱՍՔՆԵՄ կամ ՔԱՍՔՆԻՄ. δάκνομαι mordeor (որ են խածանիլ, կծանիլ) գրի եւ ՔԱՍՔԱՆԵԼ. Քստմնիլ, իբրեւ ի խածուածոյ կամ ի կծանելոյ. Խորշիլ. խրտչիլ. հարթչիլ. սարտնուլ. փշաքաղիլ, քաշուիլ, թթուիլ.
to liken, to assimilate, to form, to proportion.
· Calfa
Պատկանեալ քատակէր իւրաքանչիւրոցն ձայն ըստ տեսակի յատուկ. (Մագ. ՟Լ՟Զ։)
cragged rock, rough, steep rock.
· Calfa
Ի մեծ եւ յանուանի դիւղաքաղաքն, որ ունի զքարաբլուրն մեծ բերդ. (Մեսր. երէց.։)
s. adj. cf. Քարակոփ.
· Calfa
Իբրեւ զարդ աւազեղէն քարակուռ որմզ Սիրաք. (՟Ի՟Բ. 20.) յն. τοίχου ξυστού . լտ. parietis limpidi.
cut from stone;
steep, rugged.
· Calfa
Էր քաղաքն (անի) շուրջանակի քարակտուր, եւ էր գետն խուրիան շրջապատ. (Ուռհ.։)
stone-roofed.
· Calfa
Սրբուհին մանի ի քոյդ քարայարկ այրի ... Այրդ լուսապայծառ եւ քարայարկ, եւ առաքինաբնակ. (Երզն. լս.։)
stone-walled, fortified;
stone-wall.
· Calfa
Կարծրակերտ կարկառք պնդակցորդք քարապատուարք ... եղեն ի հարթ ճանապարհս։ Զորոյ զմաքուր ոսկերս ամփոփեալ հաւաքեցին ի քարապատուար շիրիմ անձկութեան յարկի. (Նար. խչ.։)
precipitated, fallen or thrown headlong;
struck with a stone, stoned;
— առնել, արկանել, to precipitate, to fling or hurl headlong;
to stone, to cast stones;
— լինել, to fling, cast or throw oneself headlong.
· Calfa
Ընկենուլ զանձն , եւ քարավէժ առնել ... ո՛չ զիւր անձնն ընկենուլ, եւ քարավէժ պիտոյ է, այլ զայլս յարուցանել եւ կեցուցանել։ Ի խոզսն չխնայեցին, այլ ի միում վայրկենի արարին զամենեսեան քարավէժս։ Առաջնորդէ առ ի չարաչար կորուստ, եւ քարավէժ առնէ։ Որպէս եւ յարտեւան լերինն ոչ կարացաք քարավէժ առնել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ ՟Բ. 3։ Իսիփ։ Զքր. կթ.։)
to petrify, to turn into stone, to stone;
to harden, to obdurate.
· Calfa
Քարացուցանէին զսիրտս նորա իբր զապառաժ խստաքար։ Զսիրտն քարացուցանէ՝ չլինել ունկնդիր խրատու եղբարց։ Չէր քարացուցեալ Աստուածոյ զսիրտն փարաւոնի. (Մեծ. ՟Ժ՟Թ։ Մանդ. ՟Ժ՟Գ։ Եզնիկ.։)
to stone, to lapidate, to kill by stoning.
· Calfa
Զոմն քարկոծեցին։ Հանեալ արտաքոյ քաղաքին քարկոծէին զնա։ Քարկոծեսցեն զնա քարամբք, եւ մեռցի։ Քարկոծել զնոսա քարամբք։ Քարամբք քարկոծեսցի։ Քարկոծեցան, սղոցեցան. (եւ այնլ։)
cf. Քարակոփ.
· Calfa
Առնուլ ի հնդկայինն աշխարհէ եւ ի տպազ քաղաքէ, մանաւանդ թէ ի քարկոփչաց ... զոսկետեսակն տպազիովն. (Արծր. ՟Ե. 11։)
cf. Քարշահետ.
· Calfa
Հետք սողնոց՝ որք գետնաքարշ գնան ի վերայ հողոյ. որ եւ ասի ՔԱՐՇԱՀԵՏ.
serpent's trail.
· Calfa
Յանկարծակի տեսանէաք քարշահետ մեծ վիշապի. (Վրք. հց. ձ։)
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
· Calfa
Քարշել զնոս ընդ երկիր։ Քարշեսցո՛ւք զնոսա (պարանօք) մինչեւ ցհեղեատս։ Ի գնացս իւրեանց քարշէին զստորոտս նւրեանց։ Քարշէին զգործիսն հանդերձ ձկամբքն։ Քարշեալ զարս եւ զկանայս մատնէր ի բանտ։ Քարշել առ քաղաքապետսն, կամ առ դատաւորն, կամ ի դատաստան, կամ ի տեղւոջէ իւրմէ. կամ ի վայր. կամ ի ներքուստ արտաքս, կամ արտաքս քան զքաղաքն. կամ զմարմինս փշովք։ Տուտն նորա քարշէր զերրորդ մասն աստեղաց։ Քարշեա՛ զալիս քո. եւ այլն։
Զկիսոց կարոցօք (աքցանօք) առ սակաւսակաւ քարշէին զմարմինսն. (Եփր. վկ. արեւ.։)
Ի քարշել մերձակայ յաւիտենիս՝ ո՞չ ապաքէն ի յետին ժամանակս ասեմք մարդանալ զբանն Աստուածոյ Մեկն. (ղեւտ.։)
attractive.
· Calfa
Կերակրականին բնութեան զօրութիւնք են չորք. քարշողական, ունակական, այլայլական, արտաքս վտարական։ միով արեամբ կերակրին. քանզի իւրաքանչիւր ոք զիւր նմանապէս քարշողական զօրութեամբն խնդրէ. (Նիւս. ՟Ի՟Բ։ Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
fellowpreacher.
· Calfa
Ընկեր պետրոսի, եւ քարոզակից բառնաբայ։ Ի պետրոսեաց եմք առաքեալ, քարոզակցիդ փրկանք եղեալ. (Եզնիկ.։ Շ. վիպ.։)
to herald, to proclaim by heralds, to announce publicly, to publish loudly, to cry;
to preach;
թագաւոր —, to proclaim king;
— յանապատի, to preach in the desert;
— օրինակաւ անձին, to practise what one preaches, to be the first to set an example to others.
· Calfa
Յովսափատ քարոզեաց պահս յամենայն յուգայ։ Արի՛ եւ գնա՛ ի նինուէ քաղաք մեծ, եւ քարոզեսջի՛ծ անդ Քարոցել գերեաց զթողութիւն։ Քարոզեա դո՛ւստր երուսաղէմի։ Դու զիմաստութիւն քարոզեսցես։ Ի գլուխս պարսպաց քարոզի Սկսաւ քարոզել Յիսուս։ Քարոզէր զաւետարանն արքայութեան.եւ այլն։
Արարածք իսկ իւրաքանչիւր շարժմամբք եւ փոփոխմամբք զարարչէն քարոզեն։ Նմանապէս եւ սոքա Աստուածս զնոյնս քարոզեն. (Եզնիկ.։)
herald, crier;
promulgator;
reacher;
missionary, missioner.
· Calfa
Մովսէս ըստ քաղաքաց զքարոզիչսն իւր ունի. (Գծ. ՟Ժ՟Ե. 21։)
Որք քարոզիչքն են աստուածութեան նորա։ Ի ձեռնադրութենէ անտի առաքելոցն երկոտասանից, եւ այ. լոց քարոզչաց. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ.)
Խնդրուածովք եւ աղօթիւք սրբոց առաքելոցն, եւ ամենայն քարոզչացն զքեզ. (Բրս. քրզ. ի ճշ. հին.։)
act of proclaiming, of publishing by means of heralds, promulgation;
preaching;
mission.
· Calfa
Առաքեալքն վասն քարոզութեան զՔրիստոս (յն. քարոզելոյ՝) ի բանտ արկեալք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե կամ ՟Ժ՟Բ։)
Առաքելական քարոզութեանց. (Շար.։)
cf. Քարուականք.
· Calfa
Կայաք եւ ծաղր առնէաք զընկերացն քարուականութիւն։ Կամի՞ք թէ արձակեցից զլեզու, եւ ցուցից՝ թէ ո՛րչափ քարուականութիւն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ ՟Բ. 24։)
Եւ ոչ միայն աշակերտքն (փիլիսոփայից) գործէին զքարուականս զայս։ Ի տօնս երկաքանչիւրոց աստուածոցն զայնպիսի քարուականս գործէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
ill treatment, outrage, dishonour, brand or stigma, infamy, disgrace, opprobrium, turpitude, crime.
· Calfa
Կայաք եւ ծաղր առնէաք զընկերացն քարուականութիւն։ Կամի՞ք թէ արձակեցից զլեզու, եւ ցուցից՝ թէ ո՛րչափ քարուականութիւն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ ՟Բ. 24։)
Եւ ոչ միայն աշակերտքն (փիլիսոփայից) գործէին զքարուականս զայս։ Ի տօնս երկաքանչիւրոց աստուածոցն զայնպիսի քարուականս գործէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
small stone, pebble.
· Calfa
Փաղաքշական ... այրիկ, քարուկ, խոճկորակ, քաղակ. (Թր. քեր.։)
(wall of) cemented stones;
cf. Տուն.
· Calfa
Քարուկըրով կալան (ամրացուցին) զդուռն քաղաքին. (Ուռհ.։ Այսպէս լինի ընթեռնուլ եւ զբանն Կաղանկտ. Ներբովթ սկսայ զբոլորս հրապուրէր ազինս աշտարակաշէն առնել կարիկարս։)
cf. Քարտէս.
· Calfa
Զնոյն գրով ի քարտէնս (կամ ի քարտինս) թողուն. (Կլիմաք.։)
Քարտէզն եւ սեւադեղ եւ եղէգնն։ Իմանալի քարտրզ։ Բե՛ծ այսր քարտէզ եւ թանաք. (Սեբեր. ՟Գ։ Անյաղթ բարձր.։ ՃՃ.։)
cf. Քարտէս.
· Calfa
Զնոյն գրով ի քարտէնս (կամ ի քարտինս) թողուն. (Կլիմաք.։)
Քարտէզն եւ սեւադեղ եւ եղէգնն։ Իմանալի քարտրզ։ Բե՛ծ այսր քարտէզ եւ թանաք. (Սեբեր. ՟Գ։ Անյաղթ բարձր.։ ՃՃ.։)
card, paper, parchment;
cartoon, pasteboard;
letter;
book.
· Calfa
Զնոյն գրով ի քարտէնս (կամ ի քարտինս) թողուն. (Կլիմաք.։)
Քարտէզն եւ սեւադեղ եւ եղէգնն։ Իմանալի քարտրզ։ Բե՛ծ այսր քարտէզ եւ թանաք. (Սեբեր. ՟Գ։ Անյաղթ բարձր.։ ՃՃ.։)
secretary;
chancellor.
· Calfa
Բառ յն. խարդուլա՛րիօս χαρτουλάριος chartularius. Վերակացու նամակաց. ատենադպիր. դպրապետ. սըռ՝ տիվան քէաթիպի (իսկ տէֆթէրտար ՝ ըստ յն. խարդօ՛ֆիլաքս, այսինքն թղթապահ).