ten, half-a-score;
decade.
· Calfa
Պետրոս գլուկխ առաքելոցն՝ հանդերձ տասնեակ թուոյ՝ առաքելական գնդին. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
tenfold.
· Calfa
Տաղանդ ընկալաք. (գործեսցո՛ւք տասնեկի եւ հնգեկի յարդաւորութեամբ. Սկեւռ. յար.։)
tenth part;
decade.
· Calfa
Տասներորդ մասն, որ է տասներեակ։ Տասներեակս եւ հարիւրեակու Երաքտասան երեք ամսոց, եւ կէս տասներեկի. (Փիլ. լին.։ Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Փարպ.։)
decuple, tenfold;
ten times as much.
· Calfa
Տասնպատիկ իւրաքանչիւր ոք ի նոցանէ լինէր։ Ընծայէր առաւել եւս տասնպատիկ յաւելուածով քան զմիանգամայն իսկ ընկալեալն ի նմանէ։ Տասնպատիկ տուժեսցի քեզ այն. (Ոսկ. ՟Բ. 32։ Յհ. կթ.։)
to jog, to wag, to totter, to vacillate, to flutter about, to struggle, to tremble, to be shaken, agitated, staggered;
to hesitate, to waver, to be in suspense.
· Calfa
Տատանին տագնապաւ տերեւք տնկոց եղեւին ծառոց՝ շարժեալք ի հողմոց ուժգին բախելոց։ Զարհուրեալ յերկիւղէ մահու, եւ տարակուսեալ տատանէր յինքեան։ Որչափ եմք ի մարմնի, եւ ի կեանս յայս տատանիմք։ Հիմունք երկրի տատանէին։ Որ կափուցեալ տատանէր ի քո յանճառ խոնարհութենէ։ Յեղծումն եւ յապականութիւն տատանէաք. (Նար. ՟Կ՟Ա։ Խոսր.։ Շար.։ Լմբ.։)
jogging, jostling, staggering, shaking, tottering, vacillating, trembling.
· Calfa
Զսայթաքեալն ի տատանմանէ դողման շարժութեան. (Նար. խչ.։)
cf. Տատասկածնունդ.
· Calfa
Տատասկաբեր. (զոր) պարտուպատշաճ է մաքրել եւ յստակել, եւ պատրաստագոյն յօրինել. (Ոսկ. ես.։)
to be taken away;
to be divided.
· Calfa
Կենդանին տարաբարձի յայսոսիկ, ի թռչունն եւ ի հետեւակն, եւ ջրային եւ ցամաքային. եւ տարաբարձին սոքա իւրաքանչիւր ի տեսակս. (Արիստ. ստորոգ.։)
agitation, shaking;
difference, diversity.
· Calfa
ՏԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս ՄԱտակարարութիւն. տնտեսութիւն. կամ Եկաւորութիւն, առաքումն.
Ապաքէն հրեշտակ հօր կոչեցաւ որդի՝ սակս ի հօրէ առ մեզ տարաբերութեան. (Նանայ.։)
proscribed, removed, driven away, expatriated, banished, exiled;
— առնել, լինել, cf. Տարագրեմ, cf. Տարագրիմ;
— ելանել ի կենաց, to pass from this world;
ի հայրենի ընչից — գտանիլ, to be disinherited.
· Calfa
προγραφής proscriptus ἑκκήριττος voce praeconis expulsus, abdicatus ἕκφυτος . կամ ἕφυλος extorris. եւ բայիւ ἁποκηρύττω, προγράφω proscribo ἑξίστημι, ἑξίσταμαι dimoveo, excido եւ այլն. Գրով դատակնքոյ վտարեալ ի տար աշխարհ. ի բաց վարեալ. արտասահմանեալ. արտաքսեալ. օտարացեալ. օտար. վտարանդի. զրկեալ յորդիութենէ.
misplaced, unbecoming, useless;
— առնել, to render useless, inefficacious, to cause to miscarry, to foil, to delude.
· Calfa
Ի նա (յառաքինութիւն) իբր զգործ, իսկ ի սա (ի մակացութիւն) իբր ի տարագործ թեւակոխէ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 21։)
to proscribe, to banish, to exile, to drive away, to remove, to exclude.
· Calfa
προγράφω proscribo. Տարագիր առնել. ի բաց վարել իբր գրաւոր վճռով. արտասահմանել. արտաքսել. զրկել. մերժել.
ungraceful, unadorned;
deformed, ugly.
· Calfa
Տարազարդ հարուածովք զանձեւութեանցն քաղաքաց ածեն զվանդումն։ Բարեկարգ յարմարութիւն անցեալ ի տարազարդ առաւել դասեալ լինէր յեղանակումն. (Պիտ.։)
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
· Calfa
ἅωρος, ἅκαιρος quod est extra horam, intempestivus, importunus παρὰ καιρόν praeter tempus. Անժամ. ապաժամ. եղեալն արտաքոյ դէպ ժամու. յանկարծական. վաղահաս կախեալ, եւ անցեալ քան զժամանակն. ատենէ դուրս.
volume;
— արկանել, to spread, to extend.
· Calfa
Իւրաքանչիւր ոք սակաւ ինչ վաստակէր, եւ պահէր իբրեւ զտարածոցս. (Վրդն. պտմ.։)
Եթէ խոնաւասցին հատքն, հանէ առ եզերբ մրջնիւնոցին, արկանէ տարածոց, եւ ցամաքեցուցանէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
unthought of, unlooked for, unforeseen;
absurd, strange, extraordinary;
— լինել, to form strange suspicions.
· Calfa
παράδοξος inopinatus. Անկարծելի. արտաքոյ կարծեաց եւ խելաց. տարադէպ եւ յանկարծական, եւ հրաշափառ։
disagreeable.
· Calfa
Ի ձեռն տարահաճելի եւ անառակ կենաց. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Տարաշխարհիկ.
· Calfa
Այրն տարաշխարհիկ։ Մի՛ նեղեր զտարաշխարհիկս։ Իբրեւ ճանապարհորդք տարաշխարհիկք։ Տարաշխարհիկ եղաք. (Նար. խչ.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. յհ. ՟Ե։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Տար;
foreign, exotic;
foreigner, stranger, traveller, pilgrim.
· Calfa
Այրն տարաշխարհիկ։ Մի՛ նեղեր զտարաշխարհիկս։ Իբրեւ ճանապարհորդք տարաշխարհիկք։ Տարաշխարհիկ եղաք. (Նար. խչ.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. յհ. ՟Ե։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
wrong, undue, unjust, unreasonable;
unnecessary, needless, useless, vain;
—, ի —, unduly, in vain, uselessly, without reason, improperly, wrongfully;
— ամօթ, bashfulness, sheepishness;
հոգալ ի բանս —ս, to believe in idle gossip.
· Calfa
κενός vanus ἁναίτιος, ἁνάξιος indebitus, immercus, immeritus. Որ ինչ է արտաքոյ պարտեաց եւ իւաւանց. վայրապար. անպատճառ. ընդունայն. սնոտի. անպիտան. անիրաւ. փուճ.
cf. Տարասահմանեմ.
· Calfa
Տարասահման արար զնա ի հեռաւոր կղզիս։ Տարասահմանեալ ի թուղիս կղզի ովկիանոսի։ Տարասահմանեալ եղեւ յաքսորս. (Ճ. ՟Ա.։ Յհ. կթ.։ Վրք. ոսկ.։)
to banish, to exile, to drive away, to remove.
· Calfa
Տարասահման արար զնա ի հեռաւոր կղզիս։ Տարասահմանեալ ի թուղիս կղզի ովկիանոսի։ Տարասահմանեալ եղեւ յաքսորս. (Ճ. ՟Ա.։ Յհ. կթ.։ Վրք. ոսկ.։)
to disjoin, to separate, to remove.
· Calfa
Տարատրոհիլ ասին ի միմեանց շնչաւոր մարդն եւ անձնաւորն. (Նար. առաք.։)
· Calfa
Ի տարացուցէդ հրեշտակաց եւ մարդկան։ Եղեւ մարդ՝ առնելով զինքն տարացոյց բոլոր առաքինութեան։ Ի մարդկեղէնն տարացուցաց զաստուածեղէնսն բարեպաշտութեամբ իմասցուք. (Աթ.։)
Ամենայն տարացոյց արտաքին մարդոյս՝ ներքնումս ներգործութեան է յարացոյց. (Լմբ. պտրգ.։)
differently.
· Calfa
Իւրաքանչիւրովք անուանցն զանազանութեամբք տարբերապէս նշանակէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
difference;
dissimilitude, diversity, variety, distinction, disparity;
shade;
agitation, inconstancy, wavering;
course;
վերելական —, ascensional difference.
· Calfa
Ժողովեալ ամաց շրջաբերութեանց լուսնին, եւ արեգական տարբերութիւն հաւաքեալ ժողովին. որ լինի մի շրջանն շլբ. (Զքր. կթ.։)
table-spoon;
cf. Դրգալ.
· Calfa
Տարգալ ունել ոսկի, եւ պատառաքաղ. (Խոր. ՟Բ. 44։)
cf. Տարեւորական.
· Calfa
Սիմաքոս, որդի ասէ իբրեւ տարեւոր, այսինքն է միամիտ եւ անփորձ ի չարեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
unworthy;
cf. Տաժան.
· Calfa
Գրեսցէ ասելով. գրոյն տարժան գոլ այսմիկ, եւ այս առաքինութեանց եւ իշխանութեանն պատուոյն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
year, twelve-months;
պարականոն —, embolismic year;
տարւոջէ ի —, տարւոյ տարւոյ, տարւոյ —, annually, yearly, year by year, every year;
ի տարւոջ, in the year;
per annum, a year;
cf. Ամ;
cf. Թողութիւն.
· Calfa
Ըստ իւրաքանչիւր տարեաց։ Ահա աւուրք եւ ամիսք եւ տարիք իբրեւ զերազանցանեն. (Եւս. քր. ՟Ա։ Եփր.։)
Զտարի յարեգականէ գիտացաք, եւ զամիսս ի լուսնոյ. (Շիր. զատիկ.։)
distinct, different, separate.
· Calfa
Կատարելագոյն մասկունք ... անձնականօք տարորոշ զօրութեամբք։ Զանուանս հարցն արտաքինքն տարորոշս ի մէնջ տան. (Նիւս. բն.։ Յհ. կթ.։)
distinction, separation, division.
· Calfa
Կամ Արտաքսումն. արտասահմանութիւն.
Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.
· Calfa
որ եւ յն. դա՛ռդառօս. τάρταρος, -ρα tartarus, -ra, -rorum. Իբր տեղի սարսելոյ եւ սարսռելոյ։ Դժոխք՝ ըստ որում վեհ սառնամանեաց. անդունդք իբր ծովու. խորք. լուալիք աշխարհի. սանդարամետք. խաւար արտաքին.
element, elementary substance or matter;
տարերք, elements;
rudiments;
տարերք կենաց, the elements of life;
ըստ տարերց աշխարհի, according to the worldly maxims.
· Calfa
Ըստ մարդկան աւանդութեան, եւ ըստ տարերց (այսինքն սկզբանց) աշխարհիս։ Մինչ տղայքն էաք, ընդ տարերք աշխարհիս ի ծառայութեան կայաք։ Զիա՞րդ դառնայք միւսանգամ ի տարերս տկարս եւ յաղքատս.եւ այլն։
Մարդոյ մարմին ի չորից տարերց խառնեալ է, ի խոնաւութենէ, ի ցամաքութենէ, ի ցրտութենէ, եւ ի ջերմութենէ. (Եզնիկ.։)
Տարից ի միասին ածելոց։ Միւսն իսկ ի տարրիցն։ Զերկաքանչիւրից տարրիցն պատճառելով զբաղկացութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
to element, to compound of elements, to constitute, to produce, to form, to give being to;
to incorporate, to attach together, to mix, to unite;
to inculcate, to impress.
· Calfa
Ի մի էութիւն զիւրաքանչիւրոցն նուէր տարրացոյց։ Տարրացուցանէ զնոսա մի աստուած եւ մարմին աստուծոյ։ Հոգին տարրացուցանէ զմեզ ի քրիստոս իբր զկենդանութիւն։ Հանդերձն՝ զոր տարրացոյց անկողին ի խորափտին. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
cf. Տարրական;
material, corporeal.
· Calfa
Թէ էին տարրաւորք (հրեշտթակաք), ապա երեւելիք, եւ ոչ աներեւոյթք։ Ի մեզ գոլ տարրաւորացն (չորից հիւթոց) յաշխարհիս տեսեցելոց մասին. (Ագաթ.։ Նիւս. կազմ.։)
to wish for ardently, to long or sigh for, to covet eagerly;
to burn with desire or passion, to be in love.
· Calfa
ἑράω, ἑρατίζω amore prosequor, cupio, adfecto. Տենչալ, ցանկալ տրփալով կամ տռփելով սրտի. վառիլ սիրով. փափաքել պասքեալ ոգւով.
love, passion, ardent desire, over-eagerness;
բայց զի՞նչ — քեզ առասպելքն իցեն, why are you so fond of fables?.
· Calfa
ἕρασις amatio, amor, adfectio. Տարփումն. տենչանք. փափաք սիրոյ. ցանկութիւն.
amorous, loving, fond;
desirous, covetous.
· Calfa
ἑραστής amator, amasius. Տարփացօղ. ցանկացօղ. սիրով վառեալ. փափաքօղ.
unreasonable, unlawful, illicit, iniquitous, wicked;
unlawfully, illegally, unjustly, contrary to equity, iniquitously, wickedly.
· Calfa
Կամ մ. παρανόμως contra leges, illicite. Արտաքոյ կարգի եւ օրինաց. անկարգաբար. տարօրինապէս.
to aggregate, to assemble, to reunite, to collect, to gather together.
· Calfa
ՏԱՒԱՂԵՄ. գրի եւ ՏԱՒԱԼԵԼ. Հաւաքել զցրուեալ բազմութիւնն. ժողովել. հանգուցանել։ կր. ժողովիլ. հանգչիլ. մակաղիլ. պատսպարիլ.
flat-nosedness.
· Calfa
ՏԱՓՆՉՈՒԹԻՒՆ կամ ՏԱՓԸՆՉՈՒԹԻՒՆ. Տափունչ կամ տափաքիթ գոլն. քթի տփկածութիւն.
to grow ugly, to become deformed, to disfigure oneself.
· Calfa
Իսկ մարդ արտաքոյ բնութեան անձնիշխանութեամբն զնոյն տգեղութիւն տգեղանայ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
to deform, to render ugly, to disfigure, to distort.
· Calfa
Ոսկեղէն ոմն էր բնութիւնս ... դրժանք չարին զպատկանութիւն մեղայն խառնեալ՝ տգեղացոյց զմաքուրն։ Զպատկեր արարչիդ զազրալի ախտիւք տգեղացուցի. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Դ։ Սկեւռ. աղ.։)
ignorance, nescience, rudeness, rawness, unskilfulness;
մեծ, թանձրամած, սոսկալի —, great, utter, gross, complete ignorance;
առ տգիտութեան, through ignorance;
զգածնուլ տգիտութեամբ, թաւալիլ ի տգիտութեան, to live, to wallow in ignorance.
· Calfa
Ոչ յանձին կարօտութիւն քո առ տգիտութեան լրման։ ոչինչ դանդաղեալ վեհերեցաք՝ հայեցեալ ի մեր տգիտութիւնս։ Կոյր զրկի ի ճառագայթից արեգական, եւ տգիտութիւն զրկի ի կատարեալ կենացն։ Եթէ դու տգիտութեամբ վրիպեալ ես, ես՝ որ հաստատունս գիտեմ՝ ոչ կարեմ գալ զկնի քոյոյ մոլորութեանդ. (Եղիշ.։)
fixed in place, firm, stable, immovable, constant, stationary;
lieutenant;
vicar;
capitular;
substitute.
· Calfa
Զնա առաքէ թագաւորն՝ տեղակալ քաղաքին անւոյ. (Լաստ. ՟Ժ։)