Definitions containing the research աք : 8605 results

Վանորայ, րէից, այոց

s.

cf. Վանորեայ.

· Calfa

NBHL (2)

Առաքեցին ի վանօրեայս եւ յանապատաւորս։ Բաշխեաց աղքատաց եւ ի վանօրեայս. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ը.։ Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Թ.։)

Եկեղեցեաց եւ վանօրէից։ Որք ի քաղաքաց վանօրեայս կամ յանապատս. (Մխ. դտ.։)


Վանք, նաց, նից, նուց

s.

convent, monastery, cloister, friary;
lodging, dwelling, home, habitation, abode;
house, mansion;
hotel;
inn, hostelry;
cabin, hut;
— կուսանաց, nunnery, convent;
վանս ունել, to stay, to lodge, to take up one's lodgings, to dwell, to stop;
փակել ի վանս, to cloister, to shut up in a convent.

· Calfa

NBHL (1)

Եմուտ (աննա) ի վանս իւր, եւ կերաւ ընդ առն իւրում։ Տարաւ զնոսա (Սամուէլ) ի վանս իւր։ Վանք հովուաց։ Ի վանուց հօտից։ Զզէն նորա եդ ի վանս իւրում։ Ու՞ր են վանքն իմ, յորում զպասեքն ուտիցեմ աշակերտօքս հանդերձ։ Ելին՝ ուր վանքն իսկ էին։ Ի վանացն կայիափայ։ Առ որում վանս ունելոց էաք։ Եկին ի վանսն առ նա։ Պատրաստեսջի՛ր ինձ վանս.եւ այլն։


Վաշխ, ի, ից, ոյ, ու, ուց

s. adv.

usury, illegal interest;
—իւ, ի —ու, with usury, upon usury.

· Calfa

NBHL (5)

Վա՛շ, զի զայս յիշեցաք. քանզի է կատարողութեանց կատարողութիւն. (Դիոն. եկեղ.։)

Անդրէաս խաչի, գիրկս արկեալ զխաչիւն՝ համբուրէ եւ ասէ, վա՛շ քեզ խաչ։ Վա՛շ ո՛վ խաչ. եւ այլն. (Մագ. ՟Ե։ Վկ. անդր. առաք.։)

Առաքինի մայրն ձայնէր, վա՛շ լիցի ո՛վ մանկունք. վա՛շ քա՛ջքդ ինձ, վա՛շ անմարմինքդ գրեթէ ի մարմնի, վա՛շ վերակացուք օրինացն, եւ իմոյ ալեացս. (Ածաբ. մակաբ.։)

Որպէս ասէր պարմենիդէս սոկրատայ, վա՛շ զի թուոյ յիշումն արարաք ... եւ յիրաւի ասէր, թէ է՛ւղէ, որ է վա՛շ. (Պրոկղ. շղկ.։)

Կրօնաւոր աստուածասէր ի փողոյ աղօթից նշանակելն՝ վա՛շ վա՛շ ասէ. (իսկ ծոյլն՝ վա՛յ վա՛յ. Կլիմաք.։)


Վաշտիկ, տկաց

cf. Վաշտկան.

· Calfa

NBHL (1)

Բայց սմբատայ եկեալ սակաւ վաշտականաւ զդուռն քաղաքին պահէ։ Արձակեաց զկանայս թագաւորին պարսից շապհոյ հանդերձ ժանուարօք եւ վաշտկանօք. (Խոր. ՟Բ. 43։ Բուզ. ՟Գ. 4։)


Վաշտկան

s.

soldier in camp.

· Calfa

NBHL (1)

Բայց սմբատայ եկեալ սակաւ վաշտականաւ զդուռն քաղաքին պահէ։ Արձակեաց զկանայս թագաւորին պարսից շապհոյ հանդերձ ժանուարօք եւ վաշտկանօք. (Խոր. ՟Բ. 43։ Բուզ. ՟Գ. 4։)


Վաչ, ից

cf. Վաչէ.

· Calfa

NBHL (1)

Կազմել սայլս վաչիւք դիպակօք։ Ելին որ ընդ վաչիւք թաքուցեալ էին. (Ղեւոնդ. ՟Ժ՟Ա.)


Վաչէ, ից

s.

carriage-hood;
covered waggon.

· Calfa

NBHL (1)

Կազմել սայլս վաչիւք դիպակօք։ Ելին որ ընդ վաչիւք թաքուցեալ էին. (Ղեւոնդ. ՟Ժ՟Ա.)


Վառեցուցանեմ, ուցի

va. fig.

to kindle, to light;
to arm or equip.

· Calfa

NBHL (1)

Վառեցոյց լիւսիմաքոս արս իբրեւ երիս հազարս. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 40։)


Վառվառուկ

cf. Վառվռուկ.

· Calfa

NBHL (2)

Ալուսան. իշաքեղ կամ փշաքեղ.

Բահման, իշաքեղ։


Վասն

prep.

for, by reason of, for the sake of, on account of, in consideration of, considering, touching, concerning, upon the subject of;
as to, as for, with respect to;
— սիրոյն աստուծոյ, for the love of God;
— իմ, for me, for my sake;
as for me, for my part;
— թեթեւ ինչ յանցանաց, for a slight fault;
— երկիւղի, for fear of;
— ընտրելոց, in favour of the elect;
— զի, for, because, wherefore;
— է՞ր, why ? for what reason ?
— այնր or այնորիկ — այդր or այդորիկ —այսր or այսորիկ, for that reason, therefore, to that end, on that account;
— ո՞յր, for which ? for whom ?
— որոյ, why, therefore, by reason of which, consequently, wherefore;
— անգիտութեան, through ignorance, ignorantly;
— խաչի քո պատուականի, by means of Thy most precious Cross, through Thy intercession;
cf. Մեղք;
սմին իրի or վասն, for this reason.

· Calfa

NBHL (2)

Հալածեալ վասն արդարութեան։ Վասն իմ. վասն անուան իմոյ։ Վասն բանին։ Վասն արքայութեան։ Վասն օգտի։ Վասն զօշաքաղութեան։ Վասն եղբարց։ Վասն այսորիկ։ Լեզուք՝ նշանակի վասն են. եւ այլն։

Վասն սիրոյ յատելութիւն կրթեցաք, եւ վասն գլխոյն անկեան քակտեցաք. յաղագս վիմին սասանեցաք. (Առ որս. ՟Գ. (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։)


Վաստակասէր

adj.

fond of labour, laborious, painstaking, hard working, indefatigable, industrious, diligent.

· Calfa

NBHL (1)

Զայր վաստակասէր ի փարձութիւն պահէ. (Կլիմաք.։)


Վատ, աց

adj. s.

bad, wicked, vile, low;
cowardly, weak, pusillanimous, dastardly, craven-hearted, unmanly, poor-spirited or mean-spirited;
idle, lazy, slothful, sluggish;
damage, loss, hurt, ruin, misfortune;
— անուն, infamy, brand of infamy;
— արանց, the most cowardly of men, the basest of wretches.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կարօտութեան է ամենայն վատ։ Ճանապարհք վատաց կցեալ են փշովք։ Ե՛րթ առ մրջիւն ո՛վ վատ։ Մինչեւ ցե՞րբ յորսայսեալ կաս ո՛վ վատ։ Զվատ յորժամ յուղի առաքես, ասէ, առիւծ ունի զճանապարհս։ Ծառայ չար եւ վատ.եւ այլն։


Վատաբախտիկ

adj.

unhappy, unfortunate, unlucky, ill-starred.

· Calfa

NBHL (1)

Ու՞ր բողոքեմ զյանկարծադէպ պատուհասառաք բարկութիւն, զոր վատաբախտիկս անձն կատարէ ի վերայ իմ չարահնար փութով. (Պիտ.։)


Վատաբախտութիւն, ութեան

s.

unhappiness, misfortune, ill or bad luck;
misery, calamity.

· Calfa

NBHL (1)

Հանդուրժել բարեբախտութեան եւ վատաբախտութեան, եւ պատուոյ եւ անպատուութեան. (Արիստ. առաք.։)


Վատանշան

adj.

notorious, infamous, disgraceful, ignominious.

· Calfa

NBHL (1)

Դա աւադիկ եւ ի հելլենագիր օրէնսն վատանշան գրեցան նոքա (գուսանք եւ կաքաւիչք). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)


Վատառողջ

adj.

of frail or weak constitution, sickly, delicate, puling, gracile, thin, valetudinarian, languid, weak.

· Calfa

NBHL (1)

տեղի գիճին՝ վատառողջ է։ Վատառողջ է։ Վատառողջ օդն միշտ շնչելովն վնասէ զսակատն (զսախատն, զխօթն). (Վստկ. ՟Գ։ Ի գիրս առաքին.։)


Վատափառութիւն, ութեան

s.

infamy, ignominy, baseness.

· Calfa

NBHL (1)

Յատուկ է ողջախոհութեան երկնչել յիրաւի ի վատափառութիւնէ. յն. յաներկիւղութենէ. ἅδεια. (Արիստ. առաք.։)


Վատեմ, եցի

vn.

cf. Վատիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ վատեսցէ որթ ձեր յայգւոջ. (Մաղաք. ՟Գ. 11։)


Վատթար, աց

adj.

bad, wicked, low, vile, base, contemptible, ignoble, degenerate, unworthy, puny, sorry;
cowardly.

· Calfa

NBHL (1)

Սա է վատթարի (այսինքն քան զվատթարն) լաւագոյն։ Ոմն մարդ լինի ջերմ եւ ցուրտ, եւ վատթար՝ եւ առաքինի. (Արիստ. ստորոգ.։)


Վատթարագոյն

adj.

worse, more wicked.

· Calfa

NBHL (1)

Քան զամենեսեան վատթարագոյն եւ թանձրամիտ էր աքազ. (Ոսկ. ես.։)


Վատթարանամ, ացայ

vn.

to grow worse, to degenerate, to debase or degrade oneself, to fall into baseness, to be marred, spoiled;
to succumb, to be beaten.

· Calfa

NBHL (1)

Լոյս եղելոյ եւ դուզնաքեայ խաւարն վատթարանայ. (Յհ. իմ. ատ.։)


Վատթարատես

cf. Յայրատատես.

· Calfa

NBHL (1)

Երկաքանչիւրոց հատուցանէ հատուցումն, ճշմարտասէր տեսողացն, եւ ցանկասէր վատթարատեսացն. (Յճխ. ՟Ի։)


Վատթարութիւն, ութեան

s.

deterioration, alteration, marring, debasement, corruption, decay, degeneracy, depravity;
meanness, vileness, cowardice;
defeat, rout;
insult, affront.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ զի զվատթարութիւն նորա յայտ առնիցէ, ասէ, զհզօրն կապիցէ։ Լսելով զառաքինեացն զքաջութիւն, եւ զյետս կացելոցն զվատթարութիւն. (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Ա։)


Վատութիւն, ութեան

s.

laziness, idleness;
cowardice, dastardliness, poltroonery, pusillanimity;
vileness, meanness, cringing;
worthlessness;
ingratitude;
wickedness;
վատութեամբ, cowardly, unmanly, basely, meanly;
անուն վատութեան, ignominy, shame, dishonour, stain, slur, stigma, opprobrium;
ի — հատանիլ, to give oneself up to idleness or sloth;
— յանձն առնուլ, ի — խոնարհիլ, to bow and cringe, to be guilty of meanness, to behave meanly.

· Calfa

NBHL (3)

Քաջութիւնք եւ վատութիւնք. քաջութիւն՝ առաքինութիւն, եւ վատութիւն՝ ծուլութիւն. կամ քաջութիւն՝ խոհեմութիւն, եւ վատութիւն՝ հպարտութիւն. (Լծ. եւագր.։)

Յախտից յանախտութիւն, եւ ի վատութեանց յառաքինութիւն փոխեալ բնակի. (Փիլ. ել. ՟Ա. 15։)

Անպտղութիւն երկրի, եւ վատութիւն որթոյ. (Լմբ. մաղաք.։)


Վարանեմ, եցի

va.

to entwine in, to wind around, to involve, to tangle, to knot;
to lay snares, to wait in ambush;
cf. Վարանեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Առ նոյն իսկ պարիսպն հասեալ քաղաքին՝ տագնապեալ վարանեցուցանէր զայնոսիկ, որ ի ներքսագոյն պարսպին էին. (Ոսկիփոր.։)


Վարանեցուցանեմ, ուցի

va.

to throw into uncertainty, to render perplexed, to embarrass, to puzzle.

· Calfa

NBHL (1)

Առ նոյն իսկ պարիսպն հասեալ քաղաքին՝ տագնապեալ վարանեցուցանէր զայնոսիկ, որ ի ներքսագոյն պարսպին էին. (Ոսկիփոր.։)


Սայրասուր

adj.

well pointed, sharp, cutting, piercing, trenchant;
— սուսեր, trenchant glave.

· Calfa

NBHL (2)

Ի կողահերձ սայրասուր սլաքէ ուժգին բախմանէ, որով զվէրն մեծ ընկալաւ ի խաչին։ Պակասեսցին զէնքն սայրասուրք. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Ղ՟Դ։)

Մայրն՝ ուր խոցեցաւ յայնժամ ի նախատանացն սայրասուր սլաքօք. (Լմբ. համբ.։)


Սանդահարեմ, եցի

va.

to pound or crush in a mortar.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սանդահարիլն ասէր, սանդահարեա՛ սանդահարեա՛ զպարկս անաքսարքեայ. քանզի ոչկարես զանաքսարքոս սանդահարել. (Նոնն.։)


Սանդղամատն, տանց

s.

round, step.

· Calfa

NBHL (1)

κλιμάκιον lignum in scala transversum, gradus. Իւրաքանչիւր աստիճան սանդղոց՝ որպէս մատն մատն.


Սանձ, ուց, օք

s. fig. mech.

bit, curb, bridle, rein, snaffle;
check, curb;
— զօրութենաչափ, dynamometrical brake, friction-brake;
—ս դնել, to put a check upon, to curb, to put a term to;
—ս արկանել, cf. Սանձեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սանձ ձիոց։ Ձիոց սանձս ի բերան դնեմք։ Ի սանձս եւ ի դանդանւանդս ճմլեսցես զկզակս նոցա։ Սանձս երեսաց իմոց առաքեաց. (եւ այլն ։)


Սանձակոտոր

adj.

breaking the reins, untameable, indomitable;
— լինել, to break loose, to break the bridle.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայնիւ սանձակոտորք եղաք իբրեւ զձին ամեհիս։ Պիտոյ է կառաւար եւ ուղղիչ՝ սիրոյն պատուիրանն. ապա թէ ոչ՝ սանձակոտոր լինի, եւ վայրապար ընթանայ. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Շ. ՟բ. յհ. ՟Է։)


Սանձահարեմ, եցի

va.

to bridle, to curb, to check, to rein;
to subdue, to break in.

· Calfa

NBHL (2)

Յորժամ ոչ յումեքէ սանձահարին հարցուածովք, արտաքոյ գրոց սրբոց բարբաջեն. (Եզնիկ.։)

Յորկրամոլութենէ սանձահարեն զորովայնս. (Կլիմաք.։)


Սանձեմ, եցի

va.

to bridle, to break in;
to rein in, to check, to hold in, to repress, to conquer, to abate, to mortify.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զծով արարեր, եւ սանձեցեր զյանդգնութիւն ալեաց նորա դուզնաքեայ աւազով։ Կախարդութիւն քո եւ զծովն սանձեաց. (Ճ. ՟Բ. Ճ. ՟Գ.։)


Սանտր, ի, ոյ, տերք

s.

comb;
— նեղատամն, small-toothed comb;
— լայնատամն, large-toothed -;
— փղոսկրեայ, ivory -;
խոզանակ սանտեր, comb-brush;
քսակ սանտեր, comb-case;
— ոստայնանկաց, weaver's -;
— կանեփի, վշոյ, hatchel, flax comb, hemp comb;
— բրդոյ, card to comb wool.

· Calfa

NBHL (1)

κτείς peten. որ եւ ՍԱՆԴՐ. պ. շանէ. Գործի ոսկրեղէն՝ փայտեղէն՝ երկաթեղէն, յորում են շարք երկայնասուր ժանեաց՝ ի մաքրել եւ ի գզել զմազ , զմաղեզէնս, զվուշ, զասր.


Սապատ, աց

s.

trunk, coffer, safe;
basket;
cf. Զուգեմ;
— ուղտու, camel's hump;
— ողին, hump, humpback, gibbosity.

· Calfa

NBHL (3)

Առնուին սապատս չորեքկուսիս։ Ժողովեցին զիւրարաքանչիւր ոք յականէ ի մի մի սապատ. (Փարպ.։)

Թագաւորն եդեալ զսապատակն ի վերայ ինքեան ծնկացն՝ յոյժ երկիւղիւ սպասէր. եւ երիցունքն հանելով զնշխարսն հաւաքէին ի սապատն. (Ճ. ՟Գ.։)

Ձգեալ զձեռն իւր ի սապատակ զարդուց իւրոց, եւ զգօտին իւր առաքէր առ ագապիոս։ Զսապատակս ( ի լս. սնտուկ) զարդուցն տեսանիցէք ունայնացեալս ի զարդուցն. (Գէ. ես.։)


Սապատակ, աց

s.

casket;
handbasket.

· Calfa

NBHL (3)

Առնուին սապատս չորեքկուսիս։ Ժողովեցին զիւրարաքանչիւր ոք յականէ ի մի մի սապատ. (Փարպ.։)

Թագաւորն եդեալ զսապատակն ի վերայ ինքեան ծնկացն՝ յոյժ երկիւղիւ սպասէր. եւ երիցունքն հանելով զնշխարսն հաւաքէին ի սապատն. (Ճ. ՟Գ.։)

Ձգեալ զձեռն իւր ի սապատակ զարդուց իւրոց, եւ զգօտին իւր առաքէր առ ագապիոս։ Զսապատակս ( ի լս. սնտուկ) զարդուցն տեսանիցէք ունայնացեալս ի զարդուցն. (Գէ. ես.։)


Սապենէթ

cf. Պրակսաւթոյք.

· Calfa

NBHL (1)

Ստայօդ գործքն յանուն ոմանց յառաքելոց. որ եւ ՊՐԱԿՔ ՍԱՒԱԹԱՅՔ ասին.


Սառնական, ի, աց

adj.

glacial, icy.

· Calfa

NBHL (1)

Սառնակն օդոցն սուզիչք։ Ձմեռային եւ սառնական։ Ցրտութեամբն սառնական (առնէ). (Նար. առաք.։ Երզն. ոտ. երկն.։)


Սառնահար

adj.

frost-bitten.

· Calfa

NBHL (1)

Զբտղանիսն մերձ կացուցեալ, որ էր կարի ախորժելի սառնահար անդամոց։ Մի յոստոցն ցամաքեալ՝ սառնահար օդիւք չորացեալ ի բաց հատաւ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Սառնային

adj.

icy, glacial;
crystalline.

· Calfa

NBHL (1)

Սրբեալ մաքրէ եւ նօսրացուցանէ զսառնային գիջութիւնքն։ Ի լեռնային պաղ եւ սառնային երկրի. (Վստկ.։)


Սառնատես

adj. chem. hyaline, glassy;
cf. Սառնակերպ.

· Calfa

NBHL (2)

Զականակիտն սրբամաքուր շափիղայի ի գոյն վճիտ սառնատես. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)

Մաքուր գետ կենդանի ջրոյ՝ սառնատեսակ. (Յայտ. ՟Ի՟Բ. 1։)


Սառնատեսակ

cf. Սառնակերպ.

· Calfa

NBHL (2)

Զականակիտն սրբամաքուր շափիղայի ի գոյն վճիտ սառնատես. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)

Մաքուր գետ կենդանի ջրոյ՝ սառնատեսակ. (Յայտ. ՟Ի՟Բ. 1։)


Սաստիչ

s.

a scold, chider, rebuker.

· Calfa

NBHL (1)

Շոգմոգք՝ դիւաց օժանդակք ... ապաշխարութեան սաստիչք. (Կլիմաք.։)


Սաստկացուցանեմ, ուցի

va.

to render intense, violent or strong, to strengthen, to augment, to increase;
— զպատերազմն, to foment, to exasperate warfare;
to turn the enemy's flank;
— զհրամանն արքունի, to enforce the king's command.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստկացո զպատերազմն ընդ քաղաքիդ։ Սաստկացուցին զպատերազմ առաւել ի վերայ նոցա։ Սաստկացուցանէր զճակատ մարտին ի վերայ նոցա. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 25։ ՟Ա. Մակ. 35։ ՟Ժ. 50։)


Սատակեմ, եցի

va.

to kill, to slay, to massacre, to put to death, to take away life, to butcher, to slaughter, to exterminate, to extirpate;
to destroy, to overthrow, to make havoc of, to get rid of.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սատակէ տեառն զամենայն քաղաքսն զայնոսիկ շուրջ զբնակութեամբն։ Սատակել զամենայն տիեզերս։ Զայլ թագաւորութիւսն եւ զկղզիսն՝ որ խլրտէին, սատակեցին, եւ ի ծառայութեան կացուցին. (Ծն. ՟Ժ՟Թ. 29։ Ես. ՟Ժ՟Գ. 5։ ՟Ա. Մակ. ՟Ը. 11։)


Սատակիչ, չի, չաց

s.

that kills, that puts to death cruelly, exterminator, extirpator, destroyer.

· Calfa

NBHL (1)

Մահացու եւ սատակիչ թունիցն սատանայի իսպառ սատակիչք (կամ կործանիչք). (Նար. առաք.։)


Սատանայական, ի, աց

adj.

devilish, satanical, diabolical.

· Calfa

NBHL (1)

Սատանայական խրատ, կամ ուսմունք, կամք, ամոխք, որոգայթք, պատերազմունք. (Եղիշ. ՟Գ։ Յհ. իմ. երեւ.։ Մաքս. ի դիոն.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։ Բրս. հին ճշ.։ Ժմ.։)


Սատարութիւն, ութեան

s.

help, succour, assistance, cooperation;
fellowship, admission;
woollen-trade.

· Calfa

NBHL (1)

Աւանդեցաք կանանց՝ իշխել ոստայնանկութեան, եւ սատարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Է։ 1)


Սատեր, աց

cf. Սատր.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱՏԵՐ եւս եւ ՍԱՏՐ, տեր. Բառ յն. լտ. ստատիր. στατήρ stater . պ. սադիր, սիդիրշ իսդիր. (ըստ Մենիսքեայ՝ ալթը պուլուգ տիրհէմ. Նոյն է ընդ Դիդրաքմեայ. δίδραχμον , δραχμή διπλόη . Չորեքդրամեայ. կրկին երկդրամեան. արծաթի դրամ, որպէս եւ կշիռ ինչ, որոյ ծանրութիւն իցէ չորից տրամից. բայց լայնաբար վարի եւ որպէս դրաքմէ, այն է յն. տրախմի՛, այսինքն դրամ կամ տրամ. եւ սիկղ. տե՛ս (Ծն. ՟Ժ՟Գ. 15։ ՟Ի. 14։ ՟Ի՟Գ. 15։ Մտթ. ՟Ժ՟Է. 27. եւ այլն։)


Սատր, տեր

s.

stater, didrachm (money and weight).

· Calfa

NBHL (1)

Դնեն զսեղանն (խորանի զօրհնելին) ի վերայ սատրի։ Զքար սեղանոյն սատրովն հանեն արտաքոյ. եւ զսեղանն վերացուցանելով մատուցանեն ի ներքս. (Մաշտ.։)