drawing water;
water-carrying.
· Calfa
Նստոյց զուղտսն արտաքոյ քաղաքին առ ջրհօրոյ ջրոցն՝ ընդ երեկս, յորժամ ջրուորն ելանէր. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 11.) յն. αἰ ὐδρευόμεναι ջուր հանօղ (աղջկունք)։
cf. Ջրոտ.
· Calfa
Մեծապտուղ եւ ջրջրուկ խաղողն ի նօսր եւ ի ցամաքային վայրքն տնկել. (Վստկ. ՟Ծ՟Ը։)
privy furnished with water, water-closet.
· Calfa
Իբր ջրտուս կամ զինաքաղս թուէին նոցա. (Օրբել.։)
way, road;
— գործել, հորդել, to travel, to go on a journey.
· Calfa
Ռահս յոլովս առաքինութան։ Ռահ գործեալ երկնաւորաց. (Շար.։)
Իւրաքանչիւր ոք ի մէնջ յանցս եւ յռահս կարդեալ են. Կանոն. իմա որպէս ջրանցք. առու. յն. լտ. καναλίον canalis.
democrat.
· Calfa
Նախ հիպատք, ապա ռամկապետք։ Զռամկապետացն եւ զդիկատորացն, որք զհռովմայեցւոց քաղաքն վարեցին. (Եւս. քր. ՟Ա. ՟Բ։)
resin, rosin, cedar-resin, colophony;
— բեւեկն, pine-resin;
— կենաց, balm of life.
· Calfa
Ջուրք յորդանանու ռետին մեզ փայլեն դեղ անմահութեան։ Ռետին մակաւասար արկեալ (ի վերայ ձկանց ի պէտս համեմից), եւ ոքսեմելի։ Ռետնիւ լնանիմ, եւ ոչ բժշկիմ։ Ռետնիւ քաղցու (կամ ռետիւք քաղցիւք) բժշկական զհիւանդութիւնս ողջացուցէք։ Ռետինըդ քաղցու (կամ ռետինըս քաղցոյ) ռամ հոգւոյս արբո. (Զքր. կթ.։ Մագ. ՟Ժ՟Բ։ Նար. ՟Կ՟Բ։ Շ. տաղ առաք.։ Ժմ.։)
ՌԵՏԻՆ կամ ՌԵՏՆ. ῤητήνη resina. իտ. recina, raggia. արաբ. ռադին ... Հոյզն ծորեալ եւ կաթեալ յիւղային տնկոց, որպէս խիժ, մազտաքէ, խունկ, բալասան. երբ. ծարի, ծերի։ Է եւ իւղ ի պտղոյ առանձին բուսոյ ի պէտս դեղոյ։
quarter, fourth part, fourth.
· Calfa
Նաքարակիտ մի, այս է ռուպ մի ի գրամէն. որ օրինակէ զ՝ի չորրորդ բաժնէն զմինն. (Բրսղ. մրկ.։)
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
· Calfa
Սէն, Սիրել խրատէ ըզնիւթ ուսման, զխոհեմութիւն ասեմ եւ զջան. այլեւ զխորհուրդըս մաքրական, որով հոգիքըն զօրանան. (Շ. այբուբ.։)
Չի՛ք ինչ հնարս։ Խորանն եւ սեղանն, պանսն, սպանդսն։ Որոյ ոչ տուն, ոչ հայրենիս, եւ ոչ ժառանգութիւն, ոչ ծառայս, եւ ոչ աղախնայս։ Աղօթք եւ պահս՝ երկնային քաղաքականութիւն. պահս՝ համարձակութիւն առ աստուած. պահք մաքրումն սրտի. (Ոսկ. մտթ. Մագ. ՟Լ՟Թ։ Սկեւռ. ես.։ Մաշկ.։)
this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.
· Calfa
Իւրաքանչիւր սայցն։ Սայց ոչինչ է քանակ։ Ի վերայ սայց ասացելոցն։ Զոմն ճշմարիտ, եւ զոմն սուտ սայց գոլ։ Ասացեալ է յաղագս սայց. (Արիստ. ստորոգ. եւ Արիստ. պերիարմ.։)
ՍԱ՛ ԱՒԱՍԻԿ. մ.շ. νῦν δὲ jam vero. Արդ ահաւասիկ. բայց արդ. ապաքէն.
Սա՛ աւասիկ թէ մարմնաւոր ինչ ախտս ունէաք՝ զամենայն հնարս հնարէաք առ ի բժշկելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
wreathen work.
· Calfa
Բառ եբր. սապաք, սէպէք. յորմէ թ. շէպէքի. Վանդակ. ցանց. ցանցատեսակ.
Սաբակ (կամ սաբաք) եւ նռնաձեւք ի վերայ քովթարայն շուրջանակի. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 17։ 1)
thicket;
pardon.
· Calfa
σαβέκ sabec. Բառ եբր. սապէգ. որ մեկնի՝ թաւ ոստալից, թուփ, կամ վանդակաձեւ. կամ ուղիղ, կանգուն, եւ կամ թողութիւն (որպէս լա՛մա սաբաք թանի. ընդէ՞ր թողեր զիս). Անուն անծանոթ տնկոյ.
cf. Այսգունակ.
· Calfa
Զօրէն մեղուացն ի մեղուանոցացն արտաքս դիմեալ, սագունկ հասեալ ի վերայ խուժանն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
cf. Սաղար.
· Calfa
Մեր ցասուցեալ սալարի (կամ սաղարի) նոցա՝ ցլու արբուցաք արիւն։ Ըստ անուանց նոցա սալարս եւ հէջիպս անուանէին. (Խոր. ՟Գ. 17։ Մեսր. երէց.։)
to take refuge, to hide oneself.
· Calfa
Ծածկիլ. թաքչել առ ահի. զօղիլ. թեւասքօղիլ. եւ Ապաստան լինել. դիմել՝ անկանիլ.
Փաքեաւ ադոնիա, օգնականացն զգեցեալ զամօթ՝ սալարեալք ընդ սեղանովն թաքչէին. (Փարպ.։)
paved;
pavement.
· Calfa
Անտիքոս եպիփան արար սալարկ զճանապարհս քաղաքաց. (Միխ. ասոր.։)
to pave;
· Calfa
Զերկարաձիգ ճանապարհն սալարկեաց՝ զամենայն քարեայ պողոտայ շինեալ. եւ զքաղաքն հռոմայ սալայարկեաց. (Մարթին.։)
but, notwithstanding, nevertheless, however, yet, always, besides, moreover.
· Calfa
Սակայն վասն բազմացն հաճութեան ջան յանձն առաք։ Եւ սակայն ոչ մեղմացաւ անօրէնն ի հպարտութենէ անտի։ Բայց սակայն եւ յիշխանաց անտի բազումք հաւատացին ի նա, այլ վասն փարիսեցւոցն ոչ յայտնէին.եւ այլն։
ὄμως, ἁλλά, ἕμπας, ἕμπης tamen, verum. որպէս թէ Սակայն լիցի, այսինքն այնու պայմանաւ։ (գրի եւ իբր ռմկ. ՍԱԿԷՆ, իբր ի սակէն)։ Բայց. այլ յայսր ամենայնի վերայ. համայն. միանգամայն. ապաքէն. իսկ. չափին. (լծ. յն. օ՛մօս ).
few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."
· Calfa
Վատառողջ օդն միշտ շնչելովն վնասէ զսակատն. (Ի գիրս առաքին.։ 13)
ὁλίγος, -η, -ον, μικρός, -ρά, -ρόν paucus, -a, -um ὁλιγοστός perpaucus, paucissimus ἑλάττων, -σσον, ἤττον, ἤσσον minor, minus βραχύς, -χύ brevis, -ve, parum. Որ ինչ է սակով եւ չափով. նուազ. դոյզն. դուզնաքեայ. սուղ.
concise discourse, brevity of speech, pauciloquy.
· Calfa
Մերթ ըստ հոմաձայնութեան յունին, μικρολογία . Ունելն զբան սակաւուց իսկ՝ այսինքն զհաշիւ դուղնաքեայ իրաց. ագահութիւն. ռշդութիւն. ժլատութիւն.
few in number, not numerous.
· Calfa
Կետս խղճիւ եւ ցաւօք մտաց զսակաւութիւն զաւուրս կենցաղոյս։ Սակաւաթիւ գնդաւ երջանկացն. (Փարպ.։ Նար. առաք.։)
cf. Սակաւաժամանակեան.
· Calfa
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
cf. Սակաւաժամանակեան.
· Calfa
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
of short duration, temporary.
· Calfa
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
summary, concise, brief, short, abridged.
· Calfa
Ուր կամ ոյր սակաւ են մասունք. սակաւաձեռն. դուղնաքեայ, սուղ.
in a few verses or lines, brief, succinct.
· Calfa
Տուն առ տուն կարգեցի, ըստ իւրաքանչիւր կարգի յօրինեալ զսակաւատուն բովանդակութիւնդ. (Նախ. գծ.։)
few in number, inconsiderable, little.
· Calfa
Ի փախուստ դառնայր, եւ սակաւաւո՛ր (այսինքն սակաւ արամբք) մտեալ ամրանայր ի քաղաքն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Սակաւաժամանակ.
· Calfa
Տէրն մեր յետ սակաւժամանակեան սկզբան քարոզութեան իւրոյ կոչեաց զերկոտասան առաքեաքսն (յն. ոչ յետ բազմաց սկզբնաւորութեանն). (Եւս. պտմ. ՟Ա. 10։)
cf. Սակաւաժամանակ.
· Calfa
Տէրն մեր յետ սակաւժամանակեան սկզբան քարոզութեան իւրոյ կոչեաց զերկոտասան առաքեաքսն (յն. ոչ յետ բազմաց սկզբնաւորութեանն). (Եւս. պտմ. ՟Ա. 10։)
having but a few.
· Calfa
Բազմահաւաքին ոչինչ առաւելու ի ժամանակին, եւ սակաւունակին ոչինչ պակասէ. (Վրդն. ել.։ 13)
s. zool. saker, goshawk;
bittern.
· Calfa
Սակռ եւ հողամաղ խոստովան եղեն, եթէ որսացաք մկունս եւ գորտունս, եւ կեանք. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ի՟Ա։ 3)
sliding, slipping;
mental perturbation, vacillation, agitation, irresolution.
· Calfa
Անասնական գետնաքարշութեան սողնոյ սահեցմամբ։ Որ զորովայն օձին սահեցման հողոյ մտանեցեր։ Անասնաբար սահեցմամբ ըստ հողոյն զիջման ընդ երկիր մածաք. (Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Լ՟Զ. ՟Յ՟Զ։)
Յորժամ խաղաղութիւն ունիմք ի ներքս յարտաքին սահեցմանց. (Առ որս. ՟Ե։)
fixing the boundary, setting up landmarks;
constitution;
statute;
ordinance, regulation;
decision;
definition.
· Calfa
Բաժանէ զաշխարհս սահմանադրութեամբ՝ փոսս գործելով։ Զգալի աշխարհիս վայր սահմանադրութիւն բաժանէ ի միմեանց զքաղաքաց եւ զգիւղից։ Սահմանադրութիւն անդաստանաց. (Խոր. ՟Բ. 74։ Շ. մտթ.։ Մխ. դտ.։)
to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.
· Calfa
Ի կատարումն ածեալ սահմանեցաք զբանս ի հայր եւ ի հոգին սուրբ. (Իգն. վերջաբ։ յասելն Շար.)
cf. Լպիրծ.
· Calfa
Բառ ռմկ. իբր Լպրծուտ. (զի եւ սահիլն ռամկօրէն եւեթ նշանակէ լպրծիլ, գայթել. սայթաքել).
Ի սահուկ տեղւոջ ունիս զոտն քո. (Ի գիրս առաքին.։)
slippery;
fugitive, wandering, runaway.
· Calfa
Նախանձ զեղբարս արար հալածական քաղաքէ ի քաղաք, սահունս, օտարացեալս, յածեալս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Սալամանդր.
· Calfa
Սաղամանդրացն պատմութիւն. սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչափ՝ քան զոր կովածուծն կոչեն, եւ կամ որպէս փոքր ցամաքային կոկորդելոս. եւ է կենդանին այն ցուրտ բնութեամբ գերագոյն քան զբան. իբր զի ի հուր մտանելով նորա՝ շիջանիլ բոցոյն, եւ նման ոչ այրել. (Նոննոս.։)
cf. Սալամանդր.
· Calfa
Սաղամանդրացն պատմութիւն. սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչափ՝ քան զոր կովածուծն կոչեն, եւ կամ որպէս փոքր ցամաքային կոկորդելոս. եւ է կենդանին այն ցուրտ բնութեամբ գերագոյն քան զբան. իբր զի ի հուր մտանելով նորա՝ շիջանիլ բոցոյն, եւ նման ոչ այրել. (Նոննոս.։)
slow going, gentle movement.
· Calfa
Այնպիսով սաղապաճեմիւ մտաք յեգիպտոս. (Խոր. ՟Գ. 62. 55։)
exercise.
· Calfa
Եւ ոչ դարձեալ զփորձ ունիլ, որ առաւելն (կամ առ ասելն) է զօրութեան կամ սաղապման, մանաւանդ տգիտութեամբ զարգացեալ. (Մաքս. եկեղ.։)
full of leaves, leafy.
· Calfa
Թէպէտ երեւին կանաչ եւ սաղարթալի, այլ ոչ ունին պտուղ. (Ի գիրս առաքին.։)
to shoot forth leaves, to sprout, to be leafy, green.
· Calfa
Այսպէս ամենայն վայրն եւ քաղաքն սաղարթանայ իսկ, եւ բարեբաստի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Սաղարթանամ.
· Calfa
Ոստք չորացեալ արմատոյն ոչ պտղաբերին, եւ ոչ սաղարթին. (Ի գիրս առաքին.։)
cf. Սամետիք.
· Calfa
Ածեալ կացուցաք երկու եղն ամոլեաց պնդեալ սամետիւք. (Ճ. ՟Ա.։)
yoke, wooden collar for draught oxen;
whip-staff, tiller-shaft, tiller ropes.
· Calfa
Իբրեւ զնաւապէտ ոք վստահ յուղղիչ եւ ի սամիս նաւին առաքիութեան նստեալ։ Զսամեաց բուռն հարկանիցեն, եւ ուղղիչս նաւին եկեղեցւոյ լինիցին։ Ամենայն ընկղմեալ կորնչիցի, յորժամ սամիքն ուղղիչ նաւին չիցեն ի միջի։ Զսամիսն ուղղիչն (կամ ուղղչին) որ շրջշրջիցէ՝ ունիցի ի ձեռինն. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. տիմ. եւ Ոսկ. տիտ.։)
sable;
— or սամուրենի, cf. Սամուրենի.
· Calfa
ռմկ. սամուր. լտ. mus ponticus. իտ. zibellino. Չորքոտանի նման աքիսի եւ կուզի ( ... ) սեւագոյն փայլուն մորթով. մանաւանդ Մորթն նորա ազնիւ, իբր սամուրենի. սամուր քիւրք.
waggon, chariot, cart;
arcturus;
bootes.
· Calfa
Տացես առնելու յերկրէս եգիպտացւոց սայլս մանկանց եւ կանանց ձերոց։ Լծեցէ՛ք զերինջսն ի սայլին, եւ դիք զնա ի վերայ սայլին։ Ետու զեղինսդ յողջակէզս, եւ զփայտ սայլիցդ եւ զցորենադ ի զոհս։ Զոր օրինակ հոլովի սայլ լի օրանաւ, եւ այլն։ Տե՛ս եւ կամնասայլ։ Բերին սայլօք նոցին աւանի ... հաւաքեալ ի սայլսն։ Յառաւել տանջանացն ոչ եւս զօրէր գնալ, այլ ի ճանապարհին սայլով բերէին. (Խոր. ՟Գ. 32։ Ճ. ՟Բ.։)
small cart, truckle, dray-cart;
— ձեռաձիգ, barrow, hand-barrow.
· Calfa
Առաքեցին հանդերձ տապանակաւն ի սայլակին։ Դրդուեցաւ ի սայլակէ անտի անկանիլ։ Ի վերայ ուսոցն բարձցեն զնտ, եւ ոչ եթէ ի սայլակի. (Եփր. ՟ա. թագ.։ եւ Եփր. ՟ա. մնաց.։)