crucible;
foundry;
smelting-house;
ingot-mould.
χωνευτήριον conflatorium. Տեղի եւ աման հալելոյ եւ ձուլելոյ. հալոց. քուրայ.
to cast, to smelt, to found;
to freeze, to harden by cold;
to solidify;
—եսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, they shall turn their swords into ploughshares.
Որպէս ընդունիցի ոք զարծաթ եւ զպղինձ, զերկաթ եւ զկապար ի մէջ հնոցի, փչել ի նա հուր, եւ ձուլել։ Հաւաքեցից եւ ձուլեցից զձեզ։ Եւ ձուլեսջիք ի մէջ նորա, զոր օրինակ ձուլեսցի արծաթ ի մէջ բովոյ։ Ձուլել խարիսխ պղնձի, կամ օղամանեակս ոսկիս, սիւնս. կամ զսուսերս ի խոփս. եւ այլն։
Որ ի լըճին սառնամանեաց զմարմին սրբոցն պաղ ձուլեաց. (Գանձ.։)
to give, to present, to offer, to dedicate, to devote, to consecrate;
to sacrifice;
to initiate.
Ձօնել դիւաց։ Նուէրք ձօնեալ։ Ձօնեալ էր ըստ պաշտամանց ի սօսիսն։ Ողջակիզաց ձօնեցելոյ ի դիւանուէր քրմացն. (Զենոբ.։ Ագաթ.։ Խոր.։ Ճ. ՟Ա.։)
grape-gleaner.
Ճռաքաղ առնել զայգի, կամ զմնացորդս, կամ զձիթենի, կամ զձեղ, կամ ի նմանէ հազարս հինգ արանց։ Եղէ իբրեւ զճռաքաղ ի հունձս։ Ճռաքաղ եղեն ի վայրկեան ժամանակի.եւ այլն։
candle, light, flambeau;
taper;
յարդարել, լուցանել, շիջուցանել զ—ն, to snuff;
to light;
to put out, extinguish or blow out a candle or light.
Ճրագ թագաւորի՝ աստուծոյ հրամանքն են, եւ հրաման թագաւորի՝ ճրագ է ժողովրդեանն. (Կիւրղ. թագ.։)
claw, talon, nail, paw;
երկաթի —ք, torturing hooks;
ըմբռնալ մագլօք, to seize with the claws or talons, to clutch, to grapple, to grasp, to hook.
Յորժամ հասանէ ժամանակ ծննդեան առիւծակորեանն, պատառէ մագլօքն զարգանդ մօրն, եւ ելանէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Մագնեստիս.
Տե՛ս զնշանն կենդանութեան տուեալ ի քարն մագնիտ, որ է անդամանդ. (Հ. մարտ. ՟Ի՟Բ.։)
Mazdeisnan, follower of Zoroaster;
օրէնք, դեն -զանց, mazdeism.
Կալաւ զօրէնս մազդեզանցն, այսինքն զմոգուցն։ Զանաստուած մազդեզանց աղանդան յանձն առեալ պաշտէին։ Աւերէր զատրուշանսն մազդեզանցն. իսկ զմազդեզունսն հրաման տայր հրով խորովել. (Բուզ. ՟Դ. 23. 59։ ՟Ե. 1։) Յորս հին տպ. եւ այլ ձ. ունի, մազդեզաց։
large or packing-needle;
awl, pricker, bodkin.
Մախաթիւք կամ հերունիւք, զոր կրեն ուսումնականքն ի գրչամանսն, խոթեալ եւ խոցոտեալ զնա. (Մարթին.։)
adverb.
ἑπίρρημα adverbim. Բառ ի վերայ բայից դնելի՝ յառաջոյ կամ զկնի. մասն բանի՝ յայտնիչ հանգամանաց գործոյն.
mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
Մահաբեր կորուստ, կամ որոգայթ, կամ աղէտք, ախտ, ջերմն, երկիր, չարութիւն, վարք, հրամանք. (Ճ. ՟Գ.։ Պիտ.։ Մամբր.։ Վրք. հց. ՟Ը։ Փիլ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Եղիշ. ՟Գ։)
condemnation.
Ո՞յր հրամանաւ իշխեցէք գործել զայդպիսի մահապարտութեան գործ։ Ի վերայ թշուառացեալ անձանց ձերոց զայդչափ բազում մահապարտութիւնն դիզեալ կուտեցէք. (Փարպ.։)
mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.
Այս հրաման կապեաց պնդեաց զբնութիւն մահկանացու, զի մի՛ լուծցի մահուամբ. (Իգն.։)
Այս հրաման կապեաց պնդեաց զբնութիւն մահկանացու, զի մի՛ լուծցի մահուամբ. (Իգն.։)
choledochus.
Արիւնն մաքրի ի ձեռն փայծաղանն՝ զմրուրն քարշելով յինքն. իսկ մաղձընկալ ամանոյն՝ զդաժանն մնացեալ ի հիւթսն կերակրոյն. (Նիւս. բն.։)
manna.
Անուանեցին որդիքն իսրայէլի զանուն նորա Ման։ Լցէ՛ք լի չափով զմանանայդ յաման մի։ Միայն ի մանանայն են աչք մեր։ Եւ մանանայն էր իբրեւ զսերմն գնձոյ սպիտակ, եւ տեսիլ նորա իբրեւ զտեսիլ սառին. (Ել. ՟Ժ՟Զ. 51=53։ Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 6. եւ այլն։)
parturient, confined, lying-in, in labour;
— լինել, to be brought to bed, to be confined, delivered.
Ի մատաղ հասակի մօրն չէ՛ ժամանակ արգանդին մանկաբեր լինել. (Կանոն.։)
youngest, younger, minor, under age.
ՄԱՆԿԱԳՈՅՆ. Նոր. արդի. նորագոյն. յետին ժամանակաւ. յետնագոյն.
eating one's own children.
Զմանկակերն զեկոյց պղծութիւն. (Նիւս. կազմ.։ (Ըստ յն. է եւ մակդիր կռոնոսի, այսինքն ժամանակի՝ որ է վատնիչ ամենայն ժամանակաւորաց։))
child-murdering.
Կոտորիչ մանկանց. մանկասպան, որ տայ սպանանել զմանկունս այլոց. որպէս եւ հրաման նորա, կամ սուր.
Մովսէս ի մանկակատոր հրամանէն փարաւովնի զերծանի. (Նչ. եզեկ.։)
having children;
childish.
ՄԱՆԿԱՒՈՐ Է, կամ ՄԱՆԿԱՒՈՐԷ. Խորամանկ է, կամ խորամանկէ. մենքենայէ.
to machinate, to plot, to devise.
ՄԱՆԿԱՒՈՐ Է, կամ ՄԱՆԿԱՒՈՐԷ. Խորամանկ է, կամ խորամանկէ. մենքենայէ.
infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.
ՄԱՆԿՈՒԹԻՒՆ. գ. Որպէս Մանկ գոլն. այսինքն խորամանկութիւն. մենքենայագործութիւն. եւ Մանկական ստահակութիւն.
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
πλοκή, σκολιότης nexus, plicatura, tortuositas ἔλιγμα volutatio, involutio. Մանելն, իլն, եւ մանեալն. ոլորք. հիւսուած. շարամանութիւն.
Գերակայ գագաթան ընդելուզին մանուածովք շարամանեալք արքայիցն (քարինք պատուականք). (Մագ. լ։)
Տե՛ս, թէ ո՛րպէս ոլորէ զբանն մանուածով՝ ի նահապետացն, ի մարգարէիցն, ի զաւակէն՝ որ ըստ աւետեացն, շարամանելով զհինն եւ զնորս. (Ոսկ. գծ.։)
spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.
πεπληγμένος plicatus ἐλικοειδής tortilis. իսկ Ծոպ մանուածոյ, στρεπτόν flexus, fasia, torques. Մանեալ. շարամանեալ. հիւսեալ. ոլորեալ. ճախարակեալ. բոլորշի. պատ ի պատ. կամ որպէս սեռ բառիս Մանուած.
finely sifted, minute, subtile;
— փոշի, very fine powder or dust, atom, corpuscle.
Մանր մաղեալ. որպէս ալիւր, փոշի, շամանդաղ. հիւլէ. մղեղ. եւ այլն. ըստ յն. անհատ մարմին կամ անբաժանելի. ἅτομος, ἅτομα καὶ ἁμερῆ σῶματα atomus, corpus indivisibile.
Համանման նշուլիցն, որք յականէն տուընջեան ստորիջեալ ընդ լուսանցսն մանրամաղ փոշէտեսակութիւն. (Մագ. ՟Զ։)
small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.
λεπτομερέστατον res minutissima. Մանրեւ մանրագոյն մասն՝ ժամանակի եւ իրաց.
Բաշխեն ի մասունս, եւ ի կրկնամասունս ... եւ ի մանրամասունս բազումս (զժամանակն). (Շիր.։)
related in detail, told minutely;
in detail, minutely;
— առնել, to enter into details, to describe, relate or recount circumstantially, to give a full and particular account.
Հանգամանք մանրապատում վասն շինուածոյ տաճարին. (Պրպմ.։)
to putrefy, to corrupt, to rot.
Պատուէր հրամանի նեխեաց զմանանայն. (Եփր. ծն.։)
to narrow. to make narrow, to contract, to straighten, to restrain, to tie down, to press, to constrain;
to give trouble, to disquiet, to incommode, to inconvenience, to importune, to annoy, to trouble, to torment, to harass, to infest, to plague, to molest, to maltreat, to oppress;
զոք ամբոխին, to crowd, to oppress, to press, to squeeze;
ժողովուրդքն նեղէին զնա, he was oppressed by the throng;
էշն նեղեաց զինքն ընդ որմն, the ass thrust herself unto the wall.
Հրաման պատուիրանին նեղեաց զնոսա (այսինքն ստիպեաց)։ Այս է աստուած, որ նեղէ սիրովն իւրով զմահկանացուս, զի եղիցին աստուածք. (Եփր. ծն.։)
cf. Նենգաւոր.
ՆԵՆԳԱԺԷՏ կամ ՆԵՆԳԱԺԵՏ. ՆԵՆԳԱԺՈՏ, (ի ժիտ, ժտել. յն. զիդէ՛օ, խնդրել). Որ ժտէ կամ ժտի նենգ գործել. չարարուեստ, չարահնար. նենգաւոր. խորամանկ. աղուիսաբարոյ.
Նենգաժէտ, խորամանգ, նենգաւոր. ((իբր փաղանուանք). Հին բռ.։)
sister-in-law;
—ք, period or cycle of six hundred years, or months;
in, into;
within;
ի — անձինդ, in thyself;
— արհեստին, skilled in art.
Որպէս բառ քաղդէական՝ է իբրու Դար իմն. բազմամեայ չափ ժամանակի.
cf. Ներբող.
Զանբաղդատելի հրաշափառ ներբողաբանութիւն տարաւ ժամանակս (դարնայնոյ)։ Սոցա վերբերեսցի արժանաւոր ներբողաբանութիւն։ Սմա տացի ի դէպ զսքանչելի եւ զյաւէժ ներբողաբանութիւնս. (Պիտ.։)
trunk.
Բարառաբար բախոհական ներբուն բայի շարամանեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ա.) (իմաստն է անյայտ. ուր կան եւ այս բառք, նախբուն, ներուն, ներլուն, նոյնպէս անյայտք)։
slim, slender, lean, thin, weak;
languid, faint;
tribrachys.
Ներգեւն ն՝երից աղօտաց եռամանակ. որպիսի իսահակ. Թր. քեր. ուր Երզն. եւ Նչ. կարծելով, թէ բանն իցէ զհաւասարութենէ երից ամանակաց, ասեն. ներգեւն տուկատ կամ միաչափ ասի։
internal, interior, inward;
innate, natural.
իսկոյն առեալ ի բաց զերծանելով համանման իւրոյինն ներգոյից (փետրոց). (Պիտ.։)
to grant pardon for a fault, to pardon, to excuse, to forgive, to be indulgent;
to permit, to allow;
to tolerate, to endure, to suffer, to support;
ներեցէք, beg pardon;
pardon me;
զայս ասեմ ներելով, I speak this by permission.
Կորուսանիցե՞ս զնոսա, եւ ո՛չ ներեսցես ամենայն տեղեացն վասն յիսուն արդարոցն։ Ոչ ներիցէ մեղաց եւ անօրենութեանց ձերոց։ Ոչ ներեցից նոցա։ Յանձն առ, ներեաց, եւ արար ընդ նոսա խաղաղութիւն։ Զայս ասեմ՝ ներելով, եւ ոչ հրաման տալով։ Ներելով առնել զպատուհասն.եւ այլն։
Զօրացան, եւ իբրեւ անմարմին ներեցին ի մարտի։ Ներեա՛ յասպարիզիդ, զի պսակեսցիս։ Մարդիկ մարմնաւորք իբրեւ անմարմինք ներէին ի տանջանս։ Ներեսցուք առ սուղ ժամանակ մի մարմնով, զի զյաւիտենական կեանս վայելեսցուք՝ հոգւով. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
present, actual;
present.
ἑνεστώς, παρών praesens, quod adest. Որ ի միջի աստ յանդիման կայ արդ եւ այժմ. առաջիկայ. այժմու. արդի. այժմեան ժամանակ ընդ մէջ անցելոյն եւ ապագայի. եւ Անցաւոր կենցաղս. առջեւնիս եղածը, հիմակուան.
Երէկ զանցեալ ժամանակն ասէ եւ այսօր զներկայ ժամանակս, եւ յաւիտեան զհանդերձեալն անսպառ. (Ոսկ. եբր.։)
Ներկայ ամանակիս գիշերային հանգիստս. (Յհ. իմ. ատ.։)
ՆԵՐԿԱՅ. Ըստ քերականաց՝ ժամանակ բայի յայտնիչ զարդի գործողութիւն.
cf. Հակառակ.
Ներհակացն գոլ ընդունական։ Ընդունական ներհակացն է (անհատն)։ Ոչինչ թուի համանգամայն զներհակսն ընդունել. (Արիստ. ստորոգ.։)
bolt, lock, padlock;
lever, bar;
traverse, cross piece of timber;
trabs, trabeculae (a meteor);
— փայտեղէն, mortar;
փակել նգօք, to bar, to bolt, to fasten with a padlock.
Արասցես նիգս յանփուտ փայտից. հինգ նիգ առ մի սիւն. եւ նիգ մի ի մէջ սեանցն թափանցանց ի միոջէ կըողմանէ ի միւս կըողմն. եւ արասցես օղս ոսկիս՝ յորս ագուցանիցես զնիգսն։ Օդամանեակս պղնձիս՝ ագոյցս նգացն։ Թափեաց զդրունս քաղաքին հանդերձ նգովքն։ Քաղաքս ամուրս պարսպօք, եւ դրամբք եւ նգօք։ Նիգք երկաթիք։ Նիգք դրանց. եւ այլն։
sign, mark;
spot, speckle;
point;
այս —, այն —, such a one, such;
so and so;
յայս — աւուր, in such a day;
բանից նիշ, cf. Նշանաբան.
ԱՅՍ ՆԻՇ. Այս ինչ (տեղի կամ ժամանակ) առանց անուան նշանակեալ իւիք նշանաւ. այն ինչ. այսպիսի. եղմոնի փեղմոնի. ... իսկ Այս անուն՝ ասի զմարդոյ եւ զտեղւոյ.
the first month of the Hebrews, Nisan (March).
Չէէր իսկ ժամանակ պտկեն եւ ծաղկեն. (Բրսղ. մրկ.։)
to invent, to contrive to frame, to hatch, to plot.
Այր խորամանկ նիտայ (կամ նիւթէ) զչարիս. (Առակ. ՟Ժ՟Զ. 28. (եբր)։)
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
Գնացին ի տեղին, ուր նկատեցաւ նոցա ի բնակութիւն՝ հրամանաւն աստուծոյ։ Ուրեք ի նկատեալ սահմանէն ոչ խոտթորի. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Զ։)
description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.
Այսպէս վայելչացուցանէ նկարագրաւ զգարնանային ժամանակս բանս. (Նիւս. երգ.։)
to paint;
to embroider.
Զամենայն արարածս, որ ի նկարակերտեալ ի քումմէ հրամանէդ եկին ի մէջ. (Բենիկ.։)
representing a picture or image.
Ողբալով յանձինս իւրեանց վասն նկարացոյց հրամանին առ ի նկարել զպատկերս նոցա՝ պիղծ եւ անօրէն թագաւորին. (Ագաթ.։)
cf. Նման.
ὀμοιώτερος, ὀμοιώτατος similior, simillimus. Նման յոյժ. համանման. նոյնպիսի. յարմարագոյն.
Նմանագոյնս եւ մեք զնոյնս ի կիր արկցուք։ Ի նոյն յարեալ զժամանակսն այլազգեաց ի վերայ յառնելոյ. եւ նմանագոյն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
subject to the same feeling or passions.
ὀμοιοπαθής similis adfectinis. Ունօղ զնոյն կիրս. եւ Կրօղ զնմանութիւն. համանման.
cf. Նման;
imitating, following.
ὀμοῖος similis, consimilis μιμητής imitator. բայիւ ὀμοιόω, μιμέομαι adsimilo, imitor. Կցորդ նմանութեան. համանման. հաւասար. եւ Հետեւօղ.
composed of similar or equal parts.
ὀμοιομερής similibus constans partibus, partes habens similes. Համամասն. ուր իցեն մասունք համանմանք. եւ Մասունք մասնակիցք միում բոլորի. եւ Իրք նմանք ըստ բոլորին եւ ըստ մասանց.