lecturer;
scholar, one brought up at a seminary;
transcriber;
notary;
scribe, copyist;
արքունի or յիշատակաց —, chancellor;
հրովարտակաց —, secretary of State.
γραμματεύς scriba պ. տիպիյր, տիւպիր. Գրիչ. ընթերցօղ. գրագէտ. եւ Նօտար. ատենադպիր. եբր. սօֆէր։
Լեզու իմ որպէս գրիչ արագագիր դպրի։ Հրովարտակաց, յիշատակաց դպիր։ Դպիր արքունի։ Գործավարք ժողովրդեանն, եւ դպիրք նորա։ Հրամայեաց յեսու դպրաց ժողովրդեանն։ Գաւազանաւ պատմութեան դպրի։ Դպրաց եւ փարիսեցւոց.եւ այլն։
ԴՊԻՐ. յեկեղեցական կարգի է Փոքր աստիճանաւոր. մանաւանդ ընթերցօղն, եւ երգիչն. ἁναγνώστος յորմէ Անագանոս. lector
Ի սարկաւագս, եւ ի կէս սարկաւագս, եւ ի դպիրս. (Լմբ. պտրգ.։)
Սարկաւագաց, դպրաց, եւ կղերիկոսաց. (Շար.։ Ժմ.։)
Ի դպրաց կարգին կայցէ. (Կանոն.։)
Սարկաւագօք, դպրօք։ Զվարդապետս դպրօք եւ բնաւին իսկ պաշտօնէիւք եկեղեցականօք. (Նար. գանձ.։)
• , ի-ա հլ. «գրագէտ, ատենադպիր. պաշտօնական թղթերը կարդացող պաշտօն-եան, հրէից մէջ օրէնսգէտ մարդ» ՍԳր, «ե-կեղեցական պաշտօնէութեան մէջ տիրա-ցուից վերև գտնուած աստիճանը» Նար. գնձ Շար. Կանոն., որից՝ դպրութիւն ՍԳր. Եւս. քր. Ագաթ. Եզն., դպրապետ ՍԳր, ոպրանոց Ոսկ. յհ. բ. 24, դպրոց Փարպ. Պիտ., դիւա-նադպիր Վրդն. սղ., ատենադպիր ԱԲ։ Նոր գրականի մէջ՝ դպրատուն, դպրոցաւարտ, դպրանոցաւարտ ևն։
• = Պհլ. [arabic word] dipir «քարտուղար, գրա-գիր», dipirih «գրչութիւն», dipīrān me-hist «դպրապետ», մազդէական պհլ. dpyr Թուրֆանի մանք. պհլ. [hebrew word] dbīr (Salem Manich. Stud. ЗAH, 8, 65), պազենս diverī (իմա՛ divīrr) «գրչութիւն», պրս. [arabic word] dabīr կամ dibir «գրագիր», [arabic word] dabīristān կամ dibiristān և [arabic word] ︎ dabis-tān կամ dibistān «դպրոց, վարժարան»։ Այս բոլորի արմատն է հպրս. dipi-«գրու-թիւն, արձանագրութիւն», որ բնիկ իրա-նեան չէ, այլ թերևս սեմական փոխառու-թիւն։ Հնագոյն աղբիւրներն են ելամ. tup. pi «արձանագրութիւն» և սումեր. dub «գրութեան տախտակ, tablette», որից փո-խառեալ է աքքադ. tuppu, duppu, dappu «տախտակ, գրուած բան, տեղեկութիւն, նա-մակ» (Muss-Arnolt, Ass. engl. Handwb. 262-3) և սրանից էլ արամ. [hebrew word] dappā, հպրս. dipi, սանս. dipi, lipi «գրութիւն» (տե՛ս MSL, 23, 214 ծան., Nyberg, Hilfsb. 2. 55, Autran, Sumer. etind 153)։ Այս ար-մատո իրանեանների մէջ աճելով -bar մաս-նիկով՝ տուէլ է dipibar. հմմտ. պհլ. dpvu գրչութիւնը, որ գտնում ենք մի հին փորա-գրութեան մեջ։ Նոյն իրանեան ձևից փո-խառեալ են այնուհետև սանս. dlvira «դր-պիր», divirapati «դպրապետ», առաևա-dipi-, lipi-«գրոթիւն, գրուածք», արաբ. [arabic word] dalr «գիր գրել» (Կամուս, թրք. թրգմ Ա. 850), թալմ. [hebrew word] dabīr, քրդ. debir «հաշուակալ» (Bartholomae, 747, Horn, § 540)։-Հիւրշ. 145։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ, յետոյ ՆՀԲ, Böttich. Rudimenta, 37, 65, Lag. Ge-sam. Abhd. 216 ևն։ Մառ. ZВO, 25 33 խալդ. dup բառի հետ։
• ԳՒՌ.-Գրականից փոխառեալ ձևեր են միայն Երև. տպիր, տպրօց, Մշ. դ'բիր, Խրբ. դ'ըբրօց, դ'ըրբադուն, Ակն. դ'ըրբօց, Մրղ. տրպըքր, Պլ. դռբօց, դոբադուն (հին լեզ-ւով), թըբրօց (նոր լեզւով), թբիր «ժամու տի-րացու», Սեբ. դ'ըբրէօց, Ասլ. դ'ըրբէօ՝ ց, դ'ըր-բէօ՞՝ս, դ'ըրբադիւն ևն։