adv. s.

the twelfth month of the Hebrews.

Other definitions containing this entry

Աբաս, ու

father;
abbot;
cf. Աբբայ.


Աբբայ, ի, ից

abba, abbot, superior;
ընդհանրական աբբայ —, abbot general;
աբբայ հայր, cf. Աբբահայր.


Ալփավիտք

cf. Ալփաբետք.


Ահափետ, փետք

cf. Ահաբեկ;
cf. Ահաբեկութիւն;
— առնեմ, cf. Ահաբեկեմ.


Աղբերաբար

cf. Աղբիւրաբար.


Այրատաբաց

cf. Յայրատաբաց.


Անաչառապէս

cf. Անաչառաբար.


Անասնասնոյց

cf. Անասնաբոյծ.


Աներեւոյթ, ութի, ից

Աներեւոյթ, Յաներեւոյթս, աներեւութաբար, invisibly.


Անզգայ

insensibly, imperceptibly;
stupidly;
cf. Անզգայաբար.


Անընդդիմադրելի

cf. Անընդդիմաբանելի.


Անթարգմանապէս

cf. Անթարգմանաբար.


Անժամանակապէս

cf. Անժամանակաբար.


Անլռական

cf. Անլռաբար.


Անմիաբանիմ, եցայ

cf. Անմիաբան լինիմ.


Անմիջապէս

cf. Անմիջաբար.


Ապառաժ, ից

rocky, rugged, hilly, stony;
—ն Արաբիա, stony Arabia.


Առ

at;
near;
among;
in comparison of;
with regard to;
relatively to;
during, in, under;
against;
with;
towards;
next to;
by;
for;
on;
in presence of, before;
առ իս է յամենայն ժամ, he is always near me;
արգարացուսջիք զնա առ հօր իւրում, make excuses for him to his father;
աղէտք քո ոչինչ են առ իմովս, your misfortune is nothing in comparison of mine;
գնաց առ դուքսն, he is gone to the duke;
առ Հայս եւ առ Յոյնս, among the Armenians and Greeks;
ոչ է նոյնպէս առ Անգղիացիս, it is not even among the English;
սակաւ ինչ է այդ առ պարտեօքս՝ զոր ունիմ առ քեզ, it is little in comparison of what I owe you;
յարդոյ՝ մեծարու է առ ամենեսին, he is respected by all men;
կայթել or խայտալ առ խնդութեան, to leap for joy;
պարտ է լինել ազնուաբարոյ առ անձն եւ առ այլս, it is right to respect one's self as well as others;
առ բարեկամս ունիմ զնա, I keep him for my friend;
նստել, բազմել առ ումեմն or առ ումեք, to sit down near any one;
առ թագաւորութեամբ, under the reign of Tiridates;
առ ի տեսանել զնա, to see him;
առ արտաքս, on the outside;
առ երի, near, towards;
առ երկրաւ, on the ground;
առ այր, to each person, a piece;
առ չարութեան, for malice, through malice;
առ ահի, երկիւղի, for or through fear;
առ նովին ժամանակաւ, at that time, then.


Առակախօս

cf. Առակաբան.


Առասպելախօս

cf. Առասպելաբան.


Առասպելարկու, աց

cf. Առասպելաբան.


Առասպելեմ, եցի

cf. Առասպելաբանեմ.


Առաւելաբանութիւն, ութեան

cf. Աւելաբանութիւն.


Առաքինօրէն

cf. Առաքինաբար.


Աստեղագիտութիւն, ութեան

cf. Աստեղաբանութիւն.


Աստղաբաշխ

cf. Աստեղաբաշխ.


Աստղաբաշխական

cf. Աստեղաբաշխական.


Ատենախօս

cf. Ատենաբան;
— լինել, cf. Ատենաբանեմ.


Արդիւնական

cf. Արդիւնաբեր.


Աւագ, աց

greater, eldest, oldest, senior;
chief, first, noble, nobleman;
prior, superior;
— շաբաթ, holy-week;
— ուրբաթ, good-friday;
— սեղան, խորան, high altar.


Աւելախօս

cf. Աւելաբան.


Բազմաբեղուն

cf. Բազմաբեղ.


Բազմաբեր

cf. Բազմաբեղուն;


Բանգիտութիւն, ութեան

erudition, learning, literature, science;
վերնային —, astronomy, cf. Աստեղաբաշխութիւն.


Բեռնակիր, կրաց

cf. Բեռնաբարձ.


Բժակն

cf. Բժաբեր.


Բքայոյզ

cf. Բքաբեր.


Գազանամտութիւն, ութեան

cf. Գազանաբարոյութիւն.


Գարունաբեր

cf. Գարնանաբեր.


Դեռաբուսիկ

cf. Դեռաբողբոջ.


Դիմաբանեմ, եցի

cf. Ընդդիմաբանեմ.


Դիւցաբան

cf. Դիցաբան.


Դրականօրէն

cf. Դրականաբար.


Երկարաբան

cf. Երկայնաբան.


Երկարաբանեմ, եցի

cf. Երկայնաբանեմ.


Զազրախօս

cf. Զազրաբան.


Զգուշապէս

cf. Զգուշաբար.


Զգուշութիւն, ութեան

sliness, precaution, circumspection, consideration, guard, watch, attention, measure, constraint, preservation, management, heed, admonition, defence;
discretion;
exactitude, accuracy, punctuality;
foresight;
reserve;
diet;
sobriety;
դնել ի զգուշութեան, to heed, to assure;
դնել ծովու —, to set a bar to the sea, to put a dyke;
— տալ, to prohibit, to forbid;
— ի կերակրոց, diet, regime;
յառաջատես —, foresight;
— եղեալ նմա՝ զոր նայն խոկայր, he having divined his thoughts;
զգուշութեամբ, cf. Զգուշաբար.


Զուգընթացական

Synodical;
— շրջաբերութիւն, synodic revolution.


Ըմպեմ, արբի, ա՛րբ

to drink;
— անյագաբար, — eagerly, greedily;
— սաստիկ յոյժ, — hard or deep, — like a piper, to tipple, to tope to be a hearty toper;
— ի կենդանութիւն թագաւորի, — the king's health;
— ի յաջողութիւն..., — to the success of;
գան —, to receive a thrashing, a blow;
ապտակ —, to be struck in the face;
զջուր գնոյ —, to obtain water by dint of money, to pay for water -;
որ ընպէ զանօրէնութիւնս հանգոյն ըմպելւոյ, who drinks iniquity like water;
տուր ինձ —, give me ... -;
cf. Արբեալ, cf. Արբենամ.


Ընդ

to, at, towards, by;
through;
among, in the midst, into, in;
with;
for;
under, below;
upon;
soon, as soon as;
in the place, instead, of;
հայել — երկինս, to look at the sky;
թագաւորել — նորա, to reign instead of him, to succeed him;
տուր — իմ եւ — քո, give for me and for you;
— աղօտ, obscurely;
— ամենայն, totally, in all;
— ակամբ հայել, to look upon one with an evil eye or with aversion;
— ձեռն, with or by the hand;
— մէջ, in;
into, inside, in the midst;
through;
— մէջ կարել, to split, to. pass or go across;
— աջմէ, to the right;
— գիրկս մտանել, to draw the bow strongly;
— ժամս ժամս, sometimes;
— խաբս, fraudulently, erroneously;
— խազ, կատակս, ludicrously, facetiously;
— այր եւ — կին, as much the man as the woman;
— ծառով, under a tree;
փոխանակ — այնր, for it;
— մի բերան, with one voice, unanimously;
դիր զգիրսդ — այլս, put these books with the others;
եկ — իս, come away with me;
— անցանելն, going along;
— ո՞ր ճանապարհ, by what road ? — արեւելս, towards the East;
— ամենայն երկիր, in all countries;
անցանել — Կարին, — այն, to pass through Erzerum, to go that way;
— ջուր եւ — ցամաք, by sea and land;
— երկինս եւ — երկիր, between heaven and earth;
— հեծեալ եւ — հետեւակ, between cavalry and infantry together;
— աւուրսն — այնոսիկ, — ժամանական — այնոսիկ, — այնու ժամանակաւ, in those days, at that time;
— շատ եւ — փոքր, more or less, a little more, a little less;
— այս եւ — այն, between this and that;
altogether, unitedly;
ընկենուլ — պատուհանն, to throw out of window;
— ամենայն տեղիս, every where;
— մահճօք, under the bed;
— երկնիւք, under heaven;
— իւրեւ or իւրեաւ, under him;
— պատրուակաւ, under pretence;
— առաւօտն, այգն, at break of day;
— երեկս, երեկոյս, or երեկոյն, towards the evening;
մեկնեցաւ — լուր համբաւոյ գալստեան նորա, he set out on the report of his coming;
— հակառակն, on the contrary;
cross-wise;
— միտ ածել or հարկանել, to think, to reason in one's mind;
— ոտն հարկանել, to trample under foot;
— թիւ մտանել, to be reckoned among;
— ամս տասն, during ten years;
եօթանասուն եւ հինգ ամք — ութ հարիւրով, eight hundred and seventy five years;
— փթթելն եւ գօսասցի, it will fade as soon as it uncloses.


Ընդածին

cf. Ընդաբոյս.


Ընդ աղօտ

cf. Աղօտաբար;


Ընդդիմախօսական

cf. Ընդդիմաբանական.


Ընդոծին, ծնի, ծնաց

born in the house of, one's master, domestic, servant;
—ք, family;
cf. Ընդաբոյս.


Ընծայաբեր, աց

that carries presents or offerings;
— լինել, cf. Ընծայաբերեմ.


Թաքուն

ի —, in secret, privately, cf. Թաքնաբար.


Թթուագաին

cf. Թթուաբար.


Թթուենի

cf. Թթուաբեր;
—ք, acid fruits in general, lemons, oranges, limes.


Իմաստութիւն, ութեան

wisdem, sense, reason;
understanding, knowledge;
philosophy;
skill, science;
գերաբուն —, sovereign wisdom;
իմաստութեամբ, wisely, sensibly, judiciously;
prudently, discreetly.


Լեառն, լերին, լերանց

mountain;
— տեառն, — սուրբ, heaven, paradise;
լիրինք յաւիտենից, յաւիտենական or մշտնջենաւոր, the angels, the prophets, the apostles;
արտեւան, գագաթն, կատար լերանց, the summit, the ridge of the mountain;
կապան, կիրճ լերանց, strait, defile, pass;
գօտի, շղթայ, պար լերանց, chain, ridges of mountains;
հրաբուղխ լեառն, volcano, a burning mountain;
սառնատափ լերինք, glaciers;
լուղական լերինք, iceberg;
մոլորակային, լուսնային լերինք, the planetary, the lunar mountains;
զլեառն լեռնայն գնալ, to go from mountain to mountain, or by mountain paths;
լեառն Սինա, Մասիս, mount Sinai, Ararat;
իբրեւ զլերինս ելանէին բարձրանային փրփրադէզ ալիքն, the foaming waves ran mountains high;
եւ լեառն մուկն ծնաւ, the mountain brought forth a mouse.


Խաբ, ից

ընդ խաբս, ընդ խաբ, fraudulently, deceitfully, knavishly, roguishly;
cunningly, astutely;
— շրթանց, the spell of eloquence;
գուցէ ընդ —ս ինչ իցէ, perhaps it was done by mistake.


Խաբեբայ, ից

cf. Խաբեայ.


Խաբուկ

cf. Խաբու.


Խաբուսիկ

cf. Խաբու.


Խաւարակեաց

cf. Խաւարաբնակ.


Խրոխտ, ից, աց

—, խրոխտաբար, haughtily, proudly, in a bold manner.


Ծաղկաբուղխ

cf. Ծաղկաբեր.


Ծիրտ, ծրտի

excrement of birds, muting;
— ճանճից, fly-spots;
— ծովաբադից, guano.


Ծծմախառն

cf. Ծծմաբեր.


Կարգաւորապէս

cf. Կարգաւորաբար.


Կշռագիտութիւն, ութեան

cf. Կշռաբանութիւն.


Կուրութիւն, ութեան

blindness, ablepsy, delusion;
հարկանել կուրութեամբ, to strike blind;
աբրէ մեծի կուրութեանս, what a strange blindness !


Հակառակաձայն

cf. Հակառակաբարբառ.


Համաբուն

cf. Համաբնեայ.


Համարձակ

cf. Համարձակաբար.


Հասակ, աց

shape, stature, size, height;
age, years, time of life;
կաթնաբոյծ —, babyhood;
անտիական, մատաղ, տխեղծ —, tender age, infancy, childhood;
ի սկզբնաբոյս —ին, from one's earliest years;
ի տղայութեան —ի նորա, in his infancy;
ի ծաղկեալ —ի, in the prime of life;
աճումն — ի, growth, growing;
երիտասարդ —աւ, young;
կայտառ, սթափ —, a slender waist;
— անձնեայ, large stature;
ուղղորդ —, straight figure;
բարձր —աւ, of lofty stature, tall;
միջակ —աւ, middle-sized;
վայելուչ —աւ, good-sized;
չափաւոր —աւ, middling-sized;
կարճ —աւ, short, little;
հասուն —, in ripe years, years of discretion;
այրական —, man's estate, manhood;
ծերացեալ —, — ծերութեան, old age, age, years;
ծերացեալ —աւ, aged, in years, old, stricken in years;
ի — եւ ի տիս հասանել, to reach, to attain, to grow to man's estate;
զարգանալ —աւ, to increase in age;
ի — գալ, to arrive at the age of puberty;
ի միտս եւ ի — լինել, to be of age;
— նորա բարւոք կերպարանի, his figure is becoming well developed;
եւ մեռաւ ի —ի երեսուն եւ երից ամաց, he died at the age of thirty three;
— գարնայնոյ, spring-time, spring.


Հարուած, ոց

—ք, — paean;
—ք եգիպտոսի, the plagues of Egypt;
օրհասաբար —, mortal blow;
—ս ածել, to give many blows, to cudgel, to chastise;
հարկանել ի —ս մեծամեծս, to make great slaughter, havoc, carnage, butchery.


Հաւանութիւն, ութեան

persuasion, consent, agreement, acquiescence;
approbation, suffrage;
միաշունչ, միաբան հաւանութեամբ, unanimously, by common accord or agreement, in concert, by a common or unanimous consent, jointly;
by mutual agreement;
ի հասարակ հաւանութենէ, by common consent;
— բերել, to consent, to accord, to agree;
ձեռն տալ հաւանութեան, to consent to, to assent;
ի — ածել, cf. Հաւանեցուցանեմ;
առանց քոյն հաւանութեան, without your consent.


Հաւատարիմ, մի, մաց

cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.


Հողակոյտ բլուր

cf. Հողաբլուր.


Հոսեմ, եցի

to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.


Հրաշ, ի, ից

wonders, prodigy;
—ք ջրաբաշխականք, hydraulic paradox.


Հրապարակաբանութիւն, ութեան

cf. Ատենաբանութիւն.


Հրէապէս

cf. Հրէաբար.


Ձի, ոց

horse;
մատակախազ, որձի —, stallion, stone -;
մալեալ, որձատ —, a gelding;
մատակ —, mare;
ռազմամուղ —, war horse, charger;
որսոյ —, hunter;
ասպարիզական —, race horse;
լծաբարձ, կառաձիգ —, draught horse, carriage or coach horse;
ազատ —, blood horse;
հեծելութեան —, riding horse, saddle horse;
պալարակապ —, prancer;
բեռնաբարձ —, led, packhorse;
սայլաձիգ —, cart horse;
— հեծանելի կամ կառայց, a — fit to ride or drive;
— մեքենական, horsepower;
մատաղ —, — փոքրիկ, (բռչոյ), nag, pony;
քուռակ ձիոյ, colt, foal, filly;
ահիպարանոց, աշխոյժ, խրոխտ, եռանդուն, աներկիւղ, ուժեղ, հլու, հնազանդ, փափկերախ —, fiery or superb, highmettled, prancing or frisky, spirited, bold, mettlesome, tractable, well-bitted or well-broken, easy upon the hand -;
խստերախ, ախտաւոր, անհլու, կատաղի or խենդ, կիցընկէց, խրչան —, hard-mouthed, vicious, untractable, furious or moon-eyed, restive or kicker, skittish horse;
անպիտան —, jade;
դեղձան, գորշ or մողոշիկ, պիսակ, ճանճկէն or ճանճաճերմակ, ճարտուկ, աշխէտ, ճարտուկ-ճանճկէն, շիկակարմիր or շառատ —, yellow-dun, grey, dappled, flea-bitten, piebald, chestnut or sorrel, roan, light-bay -;
միս ձիոյ, horse flesh;
գաւակ ձիոյ, rump, croup, hind-quarter;
բաշ ձիոյ, horsehair;
խար, կեր ձիոյ, forage, provender, horse-meat;
ջրարբ ձիոց, horse-pond;
աղբ ձիոյ, horse-dung;
պայտ ձիոյ, horse-shoe;
քերոց ձիոց, curry-comb;
ողնուլար ձիոյ, crupper;
տապճակ ձիոյ, horse-blanket or horse-cloth;
վարաւանդ, կազմածք ձիոյ, horse-trappings;
ընթացք ձիոյ, the paces of a -;
ճախր ձիոյ, caracol, wheeling about;
զբօսանք ձիոյ, a ride (on horseback);
դարմանել զ—, to groom, to curry, to comb a;
պայտել զ—, to shoe a -;
վարժել զ—, to break in a -;
սանձել զ—, to master a -;
ի — ելանել, վերելակել, աշտանակել, —ի ներքս տանել, առնուլ, to ride, to get or mount on horseback, to take horse;
երթալ ի —, to ride, to go on horseback;
զգնալ, զբօսնուլ ձիով, to take a ride, to go on a party of ride, to go out for a ride;
ճախր առնուլ ձիոյ, to caracole, to move in caracols, to wheel about;
արձակերասան զ—ն առնել, to give a — the bridle, to gallop, to run full speed;
խոպալ եւ ընդվղել ձիոյ, to prance, to rear;
կատաղել ձիոյ, to run away, to take the bit between the teeth;
իջանել, թափել զինքն ի ձիոյ, to dismount, to alight, to to get down;
շրջածել երախաձգութեամբ զ—, to lead a — hither and thither, to and fro;
լծեալ ի չորից ձիոց, drawn by four horses;
—ն զուլամբ չոգաւ, թալալեցաւ or նստաւ ընդ նովաւ, his horse fell under him, fell heels upwards;
խխնջէ, վրնջէ —ն, the — neighs;
որ ձրի էառ զ—ն՝ ոչ սպասէ սանձին, you must not look a gift — in the teeth.


Ճոռոմ

emphatic, declamatory;
—ս խօսիլ, cf. Ճոռոմաբանեմ.


Մարդակազմութիւն, ութեան

structure of the human body, physiology, anatomy;
cf. Մարդաբանութիւն.


Մեծաբեռն

cf. Ծանրաբեռն.


Մեծախօս

cf. Մեծաբան.


Միաբան, ի, ից, աց

cf. Միաբանակեաց;
— հաւանութիւն, unanimity, concord, consent;
— լինել, to agree, to conform to.


Միաբանեմ, եցի

cf. Միաբանիմ.


Միաշաբաթ, ուց

cf. Միաշաբաթի.


Մշտահոս

cf. Մշտաբուխ.


Մշտնջենաւորաբար

cf. Մշտնջենաբար.


Մոլեգին

cf. Մոլեգնաբար.


Մրգամատոյց

cf. Պտղաբեր.


Յարաբուղխ

cf. Մշտաբուղխ.


Յոգնաբեղուն

cf. Բազմաբեղուն.


Յոյս, յուսոյ, ով, յոյսք, յուսից

hope, hopes, expectation, longing;
confidence, trust;
դեռածին, հաւաստի, կենդանի, եռանդուն, մխիթարիչ, մեծ, կոյր —, renewed or reviving, well-grounded, lively, ardent, solacing, great, blind hope;
ընդունայն, տկար, անստոյգ, պատիր or խաբէական, սուտ, խուսափու, անմիտ —, vain, weak, uncertain, delusive or deceitful, false, fleeting, foolish hope;
նշոյլք յուսոյ, the rays of hope;
բառնալ զ—, to take away or put out hope;
զհետ գնալ սնոտի յուսոյ, to abandon oneself to chimerical hopes, to hunt a shadow;
սնոտի յուսով պարարել, ի սնոտի — կապել, to nourish oneself with vain hopes;
քաղցր յուսով պարարիլ, to hug oneself with the delightful hope;
գեղեցիկ յուսով պարարել, թարթափեցուցանել զոք, to feed or entertain one with flattering hopes or chimeras, to keep one in suspense;
to ridicule, to deride;
վհատիլ ի յուսոյ, to lose hope;
հատանել զ— իւր, to despair, to give up all hope, to be in despair;
յուսով կեալ, to live in hopes;
դնել զ— իւր ի վերայ ուրուք, to build on one's hopes;
— տալ, to cause to conceive hopes, to give hope, to inspire with hopes;
ի դերեւ հանել զ— ուրուք, to deceive one's hopes or expectations;
լնուլ, կատարել զ— ուրուք, to fulfil a person's hopes;
ծփել ընդ մէջ յուսոյ եւ երկիւղի, to hover between hope and fear;
— է ինձ, I have some hopes;
— մի այսպիսի է ինձ զի, I hope that, I am in hopes that;
— իմ է, that is my only hope;
փակեալ յամենայն յուսոյ ակնկալութեան, hopeless;
— եւս շիջեալ էր յիս, hope died within me;
բարձաւ ամենայն — փրկութեան, all hope of safety was lost;
պակասեալ յամենայն յուսոյ փրկութեան, despairing of life;
հատաւ — նրան, he despaired;
հատաւ — մեր, our hope is vanished;
դու ես միակ — իմ, all my hopes are in you;
cf. Հատանիմ;
արծարծել զ—, to revive hope.


Յորդասահ

cf. Յորդաբուղխ.


Յօժար, աց

well disposed, inclined, willing, well affected;
prompt, ready, eager, desirous, anxious;
— լինել, to be disposed or inclined to, in the mood for, to have an inclination for;
cf. Օժարաբար.


Յօժարամիտ կամօք

cf. Յօժարամտաբար.


Նաւահանգիստ, գստից, գստաց

the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.


Նորընտիր

newly elected or chosen;
աբբայ, a — Abbot-General;
— լինել, to enroll fresh troops, to recruit anew.


Շաբաթախտիր

cf. Շաբաթապահ.


Շոգենաւ, աց

steam vessel, steam-boat, steamer;
— թղթաբեր, steam-packet;
— պտուտակաւոր, screw-ship;
պատերազմիկ —, war-steamer, man-of-war steamer;
cf. Նաւ.


Շրջան, աց

turn, gyre, turning, circuit, revolution, circumvolution, circulation, conversion;
course, cycle, period, circle, round;
turning, wheeling, winding;
sinuosity;
change, vicissitude;
— մեծ, period or cycle of five hundred and thirty-two years;
—ք ջուրց, whirlpool, vortex;
— զօրաց, evolution;
— առնուլ, to turn, to make or take a turn, to turn or whirl round and round, cf. Շրջաբերիմ, cf. Պտուտեմ;
to circulate, to revolve, to move;
to spin round upon one leg.


Որդեբար

cf. Որդիաբար.


Ունայնաբան

cf. Ընդունայնաբան.


Ուտեմ, կերի, կերայ, կեր

to run through, to squander, to eat up, to waste, to consume;
to eat away or up, to corrode;
to fret;
to consume, to devour;
անյագաբար —, to eat greedily, to eat up, to devour;
եկեր զամենայն կեանս իւր, he lavished or squandered away all his fortune.


Չարաբախտ

cf. Չարաբաստիկ.


Պարարտաբեր

cf. Պարարտաբեր.


Պարտէզ, տիզաց

garden;
— բանջարոյ, kitchen garden;
— պտղոց, fruit —, orchard;
տնկաբանական —, botanical -;
գծել զձեւ պարտիզի, to lay out a -;
մշակել զ —, to garden;
cf. Թի.


Պտղաբերիչ

cf. Պտղաբեր.


Սակաւախօս

cf. Սակաւաբան;
— լինել, to speak but little, to be taciturn.


Սիրտ, սրտից

առ սրտի, through anger;
սրտի դիւր, ease, pleasure, contentment, satisfaction;
բարութիւն, խստութիւն սրտի, kindness, hardness or obduracy of heart;
լքումն սրտի, faintheartedness, despondency;
ուղիղ, անկեղծ սրտիւ, sincerely, openheartedly, openly;
բոլորով սրտիւ, ի բոլոր սրտէ, յամենայն սրտէ, սրտի մտօք, with all one's heart or soul, heartily, with good will, willingly, voluntarily;
կրթել զ—, to form the mind or character;
հեռացուցանել յանձնէ զ—ս, to alienate good will;
գերել զ—, to captivate, to gain the heart or affection;
յինքն արկանել զ— ուրուք, to gain a person's good;
յափշտակել զ—ս, to charm or gain all hearts;
գորովել, ժառանգել զ—, to touch, to move, affect or stir, to possess the heart;
իջանել ի խորս սրտին, to descend into one's heart;
թափանցել ի խորս սրտին, to penetrate the inmost recesses of one's heart;
տալ, նուիրել զ— իւր, to give one's heart;
խոտարեցուցանել զ—, to pervert, to deprave the heart;
խօսել ընդ սրտի, to speak to the heart;
ասել ի սրտի իւրում, to say within oneself, to say in one's heart;
սրտի մտօք վաստակել, to labour heartily, to take to heart, to occupy oneself seriously with;
— ի բերան շրջել, to seek painfully for;
սրտի դիւր լինել, to be in a state of contentment or tranquillity, to feel pleased, comfortable, contented;
զեղուլ զ— իւր առաջի աստուծոյ, to open one's heart before God;
հայրական, մայրական, գողտր, զգայուն, խաղաղ or անդորր, խաղաղաւէտ, երախտագէտ, ազնուական, բարի, ազնիւ, վսեմախոհ, վեհ, անվեհեր —, paternal, maternal, tender, feeling or sensible, calm, pacific, thankful, noble, good, excellent, elevated (high-minded), great, intrepid or dauntless heart;
անզգայ, ապերախտ, խիստ, ապականեալ, վատ, անգութ, անողորմ, չար, լքեալ —, unfeeling or insensible, ungrateful, flinty or obdurate, spoilt or corrupt, craven or dastard, hard(hearted), unmerciful or pitiless, cutting, drooping, dejected or despondent heart;
խորհուրդք մեծամեծք ի սրտէ գան յառաջ, great thoughts take their rise in the heart;
—ն բաբախէ, թնդայ, the heart palpitates;
արկ ի — իմ, he placed in my heart, he inspired me;
անկցի գութ ի — քո, let your heart be touched;
նուաղեալ էր — նորա, his heart was weak;
հրճուէր ի սրտի, he rejoiced from the bottom of his heart;
եթէ ուրուք — առնուցու կերիցէ, let him eat it if he has the heart to, if he has courage enough;
— իմ գելանի, my heart is moved;
— ի բերանն էր, he struggled with death;
որ յաչաց հեռացաւ՝ ի սրտէ հեռացաւ, out of sight, out of mind.


Սկայաբար

cf. Հսկայաբար.


Սնաբանութիւն, ութեան

cf. Ընդունայնաբանութիւն.


Սրտաբեկիմ, եցայ

cf. Սրտաբեկ լինիմ.


Սրտաթունդ

cf. Սրտաբախ.


Սրտմտութիւն, ութեան

indignation, passion, vexation, anger, ire, spite, wrath, rage;
շիջուցանել զբոց սրտմտութեան, to stifle, smother or suppress the fire of one's indignation;
cf. Հրաբորբոք.


Վայելչապէս

cf. Վայելչաբար.


Վատաբախտ, ից

cf. Վատաբախտիկ.


Վատաբաստիկ

cf. Վատաբախտիկ.


Վարդ, ից

rose;
եղանակ —ից, rose-season;
մշտափթիթ —, monthly —, semper florens;
— հարիւրթերթի, centifolia;
մամռաւոր —, moss rose;
դամասկեան —, damask rose;
վայրի —, wild rose, eglantine;
դեղին —, single yellow rose;
կոկոն, բոլորք —ից, rose-bud;
գոյն —ի, rose-colour;
փայտ —ի, rosewood;
կարմրագեղ, ծիրաներփեան, գեղեցիկ, քաղցրաբոյր, գեղափթիթ, փշալից, թարշամ —, scarlet, purple, beautiful, perfumed or odorous, full-blown, thorny, faded rose;
—ք մանկութեան, այտից, շրթանց նորա, the roses of youth, of his cheeks, of his lips;
պսակ ի —ից, crown or wreath of roses;
քաղել —, to gather roses;
չիք — անփուշ, no — without a thorn;
cf. Իսկութիւն.


Վարժապետ, աց

professor, master, teacher;
school-master;
preceptor, tutor, instructor;
gymnasiarch, ludi magister;
— իմաստասիրութեան, professor of philosophy;
— օրէնսգիտութեան, բժշկութեան, աստուածաբանութեան, law-professor, physic-professor, divinity-professor.


Վրանաբնակ, աց

cf. Վրանաբնակիչ.


Տիեզերագիտական

cf. Տիեզերաբանական.


Տնանկօրէն

like a poor man;
cf. Տնանկաբար.


Տնօրինաբար

cf. Տնտեսաբար.


Քաջաբան, ից

cf. Քաջաբանիկ.


Քիմիա

chemistry;
alchymy;
cf. Տարրաբանութիւն.


Օրհասական

in the pangs of death, at the last gasp, dying, expiring;
cf. Օրհասաբեր.


Աղճատանք, նաց

idle words, frivolous discourse, chitchat, nonsense;
cf. Աղճատաբանութիւն.


Աղքատօրէն

cf. Աղքատաբար.


Ամենաբարեպաշտ

cf. Ամենաբարեպաշտիկ.


Անապատակեաց

cf. Անապատաբնակ.


Անխորհուրդ

cf. Անխորհրդաբար.


Անհամաձայն

discordant, dissonant, incongruous;
cf. Անմիաբան.


Անմեղս

cf. Անմեղաբար.


Անյեղապէս

cf. Անյեղաբար.


Անողորմ, ից

cf. Անողորմաբար.


Անպտղութիւն, ութեան

cf. Անպտղաբերութիւն.


Առակախօսութիւն, ութեան

cf. Առակաբանութիւն.


Առատահոս

cf. Առատաբուղխ.


Առատատուր

cf. Առատաբաշխ.


Առիւծանման

cf. Առիւծաբար.


Աստղաբաշխութիւն, ութեան

cf. Աստեղաբաշխութիւն.


Արդիւնատու, աց

cf. Արդիւնաբեր.


Արեգակնապէս

cf. Արեգակնաբար.


Արտօսրաբեր

cf. Արտասուաբեր.


Բաբան

balister;
swing, see-saw;
խաղալ բաբնու, to swing, to see-saw.


Բազմաբիւրաւոր

cf. Բազմաբիւր.


Բազմախօս

cf. Բազմաբան.


Բարեպաշտութիւն, ութեան

piety, religion;
բարեպաշտութեամբ, cf. Բարեպաշտաբար.


Բարձրանամ, ացայ

to rise, to ascend, to re-ascend, to surmount, to exceed, to surpass;
to increase, to grow;
to be proud, to pride one's self;
բարձրացեալ, cf. Բարձր, cf. Բարձրաբերձ, cf. Փառաւոր, cf. Յաղթական.


Գազանաբարութիւն, ութեան

cf. Գազանաբարոյութիւն.


Գազանագէշ

cf. Գազանաբեկ.


Գեղմնաւոր

cf. Գեղմնաբարձ.


Գետնափորք

catacombs;
drain;
cf. Գետնաբիր.


Գերբնապէս

cf. Գերբնաբար.


Դալարաբեր լինիմ

cf. Դալարաբերեմ.


Դաւագործ

cf. Դաւաբեր.


Դժոխաբոյժ

cf. Դժուարաբոյժ.


Դժուարաբարք

cf. Դժուարաբարոյ.


Դիմաբանութիւն, ութեան

cf. Ընդդիմաբանութիւն.


Երկաթ, ոյ

iron;
iron weapon, sword, razor, nail;
— կակուխ, soft, malleable iron;
— գիւրայերձ, red-short iron, hot-short iron, red shear or sear iron;
— կալուանացեալ, galvanized iron;
— կռանահար, forged, tilted, bar, or malleable iron;
— հայելական, specular, oligist iron, iron ore;
— հրաբեր, pyrophoric iron;
— սպիտակ կամ թանագ, plate, white iron, tinned iron plate, tin, tin plate;
—ք, irons, chains, fetters, gyves;
— հնոտի, old iron;
կոտորք —ոյ, grape shot;
սայր —ոյ, tag;
վաճառական —, smith, blacksmith;
պատել —ով, to bind or mount with iron;
բազմախողխող —, sharp;
—ի դար, iron age;
կռանել զ— մինչ տարաշէկն է, to beat the iron while it is hot.


Երկիւղաբեկ

cf. Ահաբեկ.


Զայրագին

—, — գնաբար, abruptly, turbulently, angrily.


Զգօնամիտ

cf. Զգօնաբարոյ.


Զմռնաբեր

cf. Զմռնաբեր.


Զուարճ

—, —աբար, joyously, merrily


Զուարճախօս

cf. Զուարճաբան;
— լինել, to amuse, to joke, to tell stories;
այր —, an amusing fellow;
story-teller.


Զրախօս

cf. Զրաբան.


Ընդդիմախօսեմ, եցի

cf. Ընդդիմաբանեմ.


Ընծայաւոր

cf. Ընծայաբեր.


Թաքնի

cf. Թաքթաքուն;
cf. Թաքնաբար.


Թուաբանութիւն, ութեան

arithmetic, ciphering, science of numbers;
algorism;
ուսուցիչ թուաբանութեան, ciphering master.


Իմաստ, ից

signification, sense, meaning, substance, drift;
acceptation;
understanding, good sense, judgment;
notion, knowledge;
conception;
thought, idea, design, project;
maxim, axiom;
invention;
expedient, means;
intrigue, machination, plot, snare;
—ք ուղղութեան՝ առաքինութեան, sentiment of probity, of virtue;
մեծահրաշ —ք, mysteries;
զգայարանք —ից, the mind, intelligence;
ուշ —ին՝ —ից, spirit, thought;
յ— եւ ի բան հասանել, to arrive at the years of discretion;
գալ յ—, to return to one's self, to recover the senses;
to be known, understood;
ունել զիմաստս իրիք, յիմաստս իրիք երթալ, to understand, to seize the meaning, to comprehend;
—ս չարս իմանալ, cf. Իմանամ;
զ— խորհդեան կատարել, to execute the deliberation of council;
զիմաստս խաբէութեանն լուծանել, to frustrate a plot, to baffle an intrigue;
—քն գործք լինէին, the ideas were realized.


Իշխանօրէն

cf. Իշխանաբար.


Լծնբարձ

cf. Լծաբարձ.


Լուսանամ, ացայ

to be light, to be daylight, to dawn;
մինչեւ լուսասցի օր, till tomorrow's dawn, till daybreak, tomorrow;
օրն լուսանայ, daybreak begins to appear;
լուսացաւ նոցա ի Բլէւնա, they arrived at Plewna with day-break;
եւ շաբաթ լուսանայր, and saturday commenced to appear;
յառաջ քան զաւուրն, before day-break.


Խաբաբէական

cf. Խաբեպատիր.


Խաբկանք

cf. Խաբանք.


Խայտառակ

cf. Խայտառակաբար.


Խաշնադարման, ի, աց

cf. Խաշնաբոյծ.


Խեղդ, ից

halter, rope, noose;
bowstring;
strangulation, suffocation;
—ք շրթանց, flattery, wheedling, cajolery;
— առնել, — արկանել, ի — գալ, ի — մտաբերել, to strangle, to choke one's self;
— ընդ անձն ուրուք արկանել, առ —ս ածել զոք, to put a rope on the neck of, to bring to the halter, to strangle, to throttle, to choke;
— ընդ անձին հեղձամղձուկ պաշարիլ բանիւն, to be embarrassed & conounded by, not know what to say or do.


Խորանաւոր, աց

cf. Խորանաբնակ.


Ծանրաբեռնի, նեաց

cf. Ծանրաբեռն.


Կառաձիգ

cf. Կառաբարձ.


Կարկաձեւ

cf. Կարկնաբոլոր.


Կարկտածու

cf. Կարկտաբեր.


Կեղակարծ

cf. Կեղածաբար.


Կենսաբաշխ

cf. Կենդանաբաշխ.


Կիր, կրի

the suffering, passion, any exterior influence;
—, ի — արկումն, use, usage, common practice;
ի — ածել՝ առնուլ՝ արկանել, to put to use, to make use of, to employ, to use;
to practise, to put into practice;
to exercise;
չարաչաբ ի — արկանել, to abuse, to misuse.


Կոկոզանք

cf. Կոկոզաբանութիւն.


Կոկոզումն, ման

cf. Կոկոզաբանութիւն.


Կորովախօս

cf. Կորովաբան.


Կուրօրէն

cf. Կուրաբար.


Կռէզ

cf. Խիժ արաբացի.


Հակաբան

cf. Հակառակաբան.


Հակառակախօս

cf. Հակառակաբան.


Հայրօրէն

cf. Հայրաբար.


Հասկաբեր լինիմ

cf. Հասկաբերեմ.


Հաւատարմապէս

cf. Հաւատարմաբար.


Հետեւապէս

cf. Հետեւաբար.


Հիւանդագին

cf. Հիւանդաբար.


Հոգաբարձ, ից

cf. Հոգաբարձու.


Հոգածութիւն, ութեան

cf. Հոգաբարձութիւն.


Հոգեբարձու

cf. Հոգաբարձու.


Հրաբորբ

cf. Հրաբորբոք.


Հրապարակաբանեմ, եցի

cf. Ատենաբանեմ.


Ճոխաբան լինիմ

cf. Ճոխաբանեմ.


Մեծամեծ, աց

—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.


Մեղուագործ, աց

cf. Մեղուաբոյծ.


Միաբանութիւն, ութեան

unanimity, agreement, concord, union, harmony, consent, good understanding;
conciliation, union;
harmony, consonance, concordance, homophony, symphony, concert;
conformity, fitness, suitableness;
commonalty, community, communion;
company, society, club, corporation, congregation;
copulation;
— թագաւորաց, alliance, confederation, league;
— ի չարիս, cabal, plot, conspiracy;
միաբանութեամբ, unanimously, with one accord;
միաբանութեամբ կեալ, to live on good terms;
քակտել զ—ս, to sow division in.


Մշտնջենաբուխ

cf. Մշտաբուխ.


Մոլեբար

cf. Մոլեգնաբար.


Մսաճանճ

cf. Մսաբոյծ.


Յաբեթական

cf. Յաբեթեան.


Յանդգնութիւն, ութեան

audacity, boldness, rashness, temerity, hardihood;
impudence, sauciness, insolence, arrogance, presumption;
licence, too great liberty;
frolic, youthful pranks;
յանդգնութեամբ, cf. Յանդգնաբար.


Յառաջամասն, սին

cf. Յառաջաբաժին.


Յորդադէմ

cf. Յորդաբուղխ.


Յորդահոս

cf. Յորդաբուղխ.


Նշանակաւ

cf. Նշանակաբար.


Նորաբողբոջ

cf. Նորաբոյս.


Շար, ից

string, file, line, range, row, rank, order, long string, concatenation, chain, series, suite, train;
multitude, great number;
composition;
—ք մարգարտաց, string of pearls;
ոսկի —, gold chain;
—ք լերանց, mountain-chain;
— ճանճից, swarm or lot of flies;
— մրջմանց, swarm of ants;
anthill;
— շանց, pack, number of dogs;
— ազգաբանութեան, genealogy;
ի —ի հարկանել, to register, to record, to set or write down;
ի —ի արկանել, to string, to range, to rank;
ի — արկեալ թուել, to enumerate, to number, to count;
ի միում —ի հարեալ ընդ մի համարել, to be enumerated in the same series;
յանտեղեաց —ին է այս, it is very far from the purpose.


Շիղաբեր

cf. Շղաբեր.


Ունելիք, լեաց

tongs;
pincers, pliers;
nippers;
snuffers;
cf. Մազխիլ;
— խեցգետնոյ, claws;
— շաքարի, sugar-tongs;
— վիրաբուժից, forceps;
— վարսավիրայի, curling iron, curling tongs.


Պարգեւաձիր

cf. Պարգեւաբաշխ.


Պղծախօս

cf. Պղծաբան.


Պտղաբերեմ, եցի

cf. Պտղաբերիմ.


Ջիլ, ջլաց

nerve, sinews, force, vigour;
— տեսաբանական, optic nerve;
լուծանիլ ջղաց, to become enervated;
զ—ս հարկանել ուրուք, to shock a person's nerves, to frighten, to terrify;


Ջոկ, ոց, ից

cf. Ջոլիր;
split hair;
— առ —, cf. Ջոլրաբար;
—ս առնել, to make a distinction or difference;
to sow division.


Սաբաւովթ, այ

cf. Սաբաւօթ.


Սարդ, ից

spider;
երդաբնակ, նըստուկ, ուղղընթաց, շեղընթաց, թելհան, սփռող, թափառուկ, մոլար, ոստին, ջրային —ք, house spider, sedentary, retrigrade, laterigrade, spinner, snaring, vagrant, erratic, land spider, waterspiders;
արագ or ժիր, նուրբ, կայտառ, խիզախ or արի, ճարտար or ճարպիկ, հնարագէտ, հանճարեղ, գիտուն, վաստակաւոր, արթուն —, agile, cunning, quick, prompt, skilful, industrious, ingenious, knowing, laborious, vigilant spider;
կախուկ, վերնակառ or վերամբարձ, մանողակ, փորեղ or տղընդեր, տգեղ or մախիզ, անհեդեդ, սոսկալի, թունաւոր —ք, hanging, suspended, spinning, big-bellied, ugly, deformed, frightful, venomous spiders;


Սիրող

amateur, lover;
— նկարուց, amateur of pictures;
— երաժշտութեան, dilettante;
— գեղարուեստից, virtuoso;
— ազատութեան, փառաց, lover of liberty, of glory;
չես դու — մարդահաճութեան, you do not like flattery;
— է նա գրենոց, books are his passion;
— եմ ես տնկաբանութեան, I have a great taste for botany.


Սովորակի

cf. Սովորաբար;
cf. Սովորական.


Սրբաձայնեմ, եցի

cf. Սրբաբանեմ.


Սրբասաց

cf. Սրբաբան.


Սրտակոտոր

cf. Սրտաբեկ;
cf. Թօթափիմ.


Սրտակտուր

cf. Սրտաբեկ;
cf. Թօթափիմ.


Վայրաբան

cf. Ընդունայնաբան.


Տարրագէտ

cf. Տարրաբան.


Տարրալոյծ, ուծի

cf. Տարրաբան.


Տարրապէս

cf. Տարրաբար.


Տգեղաբան

cf. Տգեղաբարբառ.


Տղայօրէն

cf. Տղայաբար;
cf. Տղայական.


Ցօղածին

cf. Ցօղաբեր;
born of dew;
— որգ, dew-worm.


Ցօղահոս

cf. Ցօղաբուխ.


Փախուստ, խստի, խստեան

flight, escape;
evasion, subterfuge, shift, tergiversation;
— զօրաց, rout, defeat, overthrow;
ի — դարձուցանել, to put to flight, to rout;
ի — մտաբերել, to meditate flight;
— առնուլ, ի — դառնալ, աճապարել, երթալ, մտանիլ, լինել, կալ, to take to flight, to flee, to run away, to turn one's back, to turn tail.


Փշաբեր, ից, աց

cf. Փշաբոյս.


Քաղցրախօսիկ

speaking or singing sweetly, sweet, harmonious, tuneful;
cf. Քաղցրաբան.


Քաջաբերրի

cf. Քաջաբեր.


Քաջախօս

cf. Քաջաբան.


Քառաբաժ

cf. Քառաբաշխ.


Օդաբան, ից

aerologist;
cf. Օդերեւութաբան.


Օրինապէս

cf. Օրինաբար;
according to the ancient law.


Աբգարոս, րու

cf. Աբգար.


Աբարբիոն

cf. Աբարբի.


Աբբահայր, հօր

cf. Աբբայ.


Ախմարաբար

cf. Տխմարաբար.


Ակն, կան, կամբ

eye;
sight, look;
bud, germ;
hope, expectation;
opinion, suspicion;
յականէ անուանէ, by name, specially, expressly;
յական թոթափել, in the twinkling of an eye, instantaneously;
— առնուլ, to show a respect of persons, to be partial, cf. Աչառեմ;
զակն արկանել, to cast eyes upon, cf. Անտեսեմ;
յակն արկանել, to show;
to review, to read;
ընդ ակամբ ակնարկել, to scowl;
— ունել, to hope, to expect, cf. Ակնկալեմ, cf. Յուսամ;
— յայտնի, — յանդիման, in presence of, visibly, openly;
— յանդիման առնել, to represent, to lay before;
առ ական դիպել to see by accident;
առ ականէ, ostentatiously;
յ— առնուլ, to have an eye to, to watch, to take care of;
—ի խոնարհ, quite confused, cf. Ակնկոր;
կորովաբիբ —, Argus-eyed, piercing eye;
— կառուցեալ հայել, to look fixedly;
տալ ակն, cf. Նայիմ, cf. Նկատեմ;
ակն դնել, cf. Ցանկամ;
ակն ածել, cf. Պատկառեմ, cf. Ակնառեմ, cf. Ամաչեմ, cf. Խնամեմ;


Աղճատախօս

cf. Աղճատաբան.


Այլագոյ

cf. Այլաբուն.


Անաչառ

cf. Անաչառաբար.


Անարժանապէս

cf. Անարժանաբար.


Անդարձ, ից

Անդարձաբար.


Անընտրողաբար

cf. Անընտրաբար.


Անհամաձայնութիւն, ութեան

discord, dissension, misunderstanding;
disconvenience, incongruity, unsuitableness;
cf. Անմիաբանութիւն.


Անպահպանապէս

cf. Անպահպանաբար.


Աշակերտօրէն

cf. Աշակերտաբար.


Ապիմակ

cf. Անզգամ;
յապիմակս, cf. Անզգամաբար.


Առակախօսեմ, եցի

cf. Առակաբանեմ.


Առասպելագիր

cf. Առասպելաբան.


Առնապէս

cf. Առնաբար.


Աստեղագէտ

cf. Աստեղաբան.


Արդարախօս

cf. Արդարաբան.


Արդիւնաշատ

cf. Արդիւնաբեր.


Բաբելացի

cf. Բաբելական.


Բազմախօսութիւն, ութեան

cf. Բազմաբանութիւն.


Բարձրագոչ

cf. Բարձրաբարբառ.


Բերան, ոց

mouth;
entrance, opening;
narrow entrance of a harbour;
orifice;
defile;
anus;
— ի —, face to face;
ի —, ի —ոյ, by heart, by rote, cf. Անգիր;
ի — գիտել, ուսանել, առնուլ, ունել, to leam by heart;
— սրոյ, edge;
— գետոյ, mouth;
արկանել, կոտորել ի — սրոյ, հարկանել —ով սուսերի, to kill with the sword, to put to the sword;
ի — սովուն, at the beginning of the famine;
ըստ —, each, so much a head, apiece;
աղաղակէր ամենայն —, every one or body cried out, all the people cried out;
— ժողովոյն, orator of the assembly or council;
նա եղիցի քեզ —, he will speak for you;
գրել ինչ ի —ոյ ուրուք, to write under dictation;
ի —ս լինել, հարկանել, տապալիլ, — ի վայր անկանիլ, to fall upon one's face;
գոյժ ի — առնուլ, to bring bad news;
երդս ի — առնուլ, to sing, to warble;
ի —ոյ ուրուք, on account of or in the name of some one;
ի մի՝ ընդ մի —, ի միոջէ —ոյ, with one voice, unanimous, cf. Միաձայն, cf. Միաբերան;
— ի վայր, ի վերայ —ոյ, lying upon one's face;
ընը — ածել, to repeat incessantly;
բանս ի — դնել, to suggest, to hint;
—ք ճրադաց, cf. Բազմակալ.


Բողարած

cf. Բոզաբոյծ.


Բուսարձակ

cf. Բուսաբեր.


Գազանաբարու

cf. Գազանաբարոյ.


Գեղմնաբեր

cf. Գեղմնաբարձ.


Գիշեր, աց

—աւ, ի —ի, by night, during the night;
nightly;
զ—ն ողջոյն, or ի բուն, all the night, անքուն —, sleepless night;
— յաւիտենական, eternal night, night of the tomb;
հեշտալի աննշոյլ —, delicious, impenetrable night;
զտիւն ամենայն եւ զ—ն ամենայն, all day and night;
զհասաբակ —աւ, at mid-night;
զ— իւր օգնական առեալ, hidden by the night or darkness;
անքուն անցուցանել զգիշերն, to pass a sleepless or bad night;
—ի տուրնջեան եղեւ, the day changed into night;
տիւ առնել զ—ն, to turn night into day;
ընդ մութ —ոյն, in the darkness of night;
ագանել ուրեք զ—ն, to set up all night, to pass the whole night;
մաշել զերկայնութիւն —ացն յերգս, to pass every night in singing;
մինչդեռ կայր եւս —ոյ, while it was yet dark.


Գործ, ոց

work, affair, thing, deed, action, operation, business, trade, negotiation, practice, agency, enterprise, labour;
commission;
fact, effect, merit;
manufacture;
make;
— քաջութեան, esploit, signal action in war;
այր —ոց or —ոյ, an active man, a clever man;
օր —ոյ, a working day;
— է գտանել, it is difficult to find;
— առնել, ընդ — արկանել, to make use of, to employ, to use;
to practise, to effect, to accomplish, to execute, to realize;
ի — ածել, to use, to employ, to make use of;
բան ի — առնել, to establish, to advance, to take for granted, to agree;
ձեռն ի — արկանել, to undertake, to begin, to commence;
—, or —ք Առաքելոց, the Acts of the Apostles;
նովին իսկ ով, ipso facto, caught in the act;
— առ —ով, — ընդ —ով, transitorily, indifferently, cf. Երկրորդաբար, cf. Հարևանցի;
ի — or ընդ — մտանել, to enter on one's duties;
— ունել ընդ ումեք, to have to do with some one, to have business with some one;
ի — արկանել զերկիր, to cultivate or till the ground;
— դնել հողմոյ, to make use of the wind;
— օրական, journey work.


Դայեկապէս

cf. Դայեկաբար.


Դեռաբոյս

cf. Դեռաբողբոջ.


Դեռափթիթ

cf. Դեռաբոյս.


Դիմախօսեմ, եցի

cf. Ընդդիմաբանեմ.


Դիւցաբանութիւն, ութեան

cf. Դիցաբանութիւն.


Դրականապէս

cf. Դրականաբար.


Եդեմաբուծին

cf. Եդեմաբուղխ.


Երկայնբանութիւն, ութեան

cf. Երկայնաբանութիւն.


Զուարճախօսութիւն, ութեան

cf. Զուարճաբանութիւն.


Ընդդիմախօս

cf. Ընդդիմաբան.


Ընդունայնանախօս

cf. Ընդունայնաբան.


Ընդվայրագնաց

cf. Ընդվայրաբեր.


Ընդվայրախօսութիւն, ութեան

cf. Ընդունայնաբանութիւն.


Ընծայատար

cf. Ընծայաբեր.


Թեւաբոյս լինիմ

cf. Թեւաբուսիմ.


Թեւաբուսիկ լինիմ

cf. Թեւաբուսիմ.


Թղթադաշխ

cf. Թղթաբեր.


Թշուառապէս

cf. Թշուառաբար.


Իմաստնապէս

cf. Իմաստնաբար.


Լի, ոց

fully, completely, thoroughly, entirely;
perfectly;
լի առնել, to fill, to load, to heap;
զբազում լսելիս լի արար բանն, many have heard him;
լի լինել, cf. Լիանամ;
լի եւ լի, cf. Լիուլի;
լի ափով, ձեռօք, by handsful, profusely, generously;
լի աւաբաւ, loaded with booty;
լի փառօք, covered with glory;
լի աւուրք, full of years, old;
լի մտօք, sensible, judicious, wise;
լի երախտագիտութեամբ, full of gratitude, of affection, of faults;
զաւուրս տասն լի, ten entire days;
լի կատարեալ, բովանդակ, perfectly full, entire, complete, perfect, cf. Լիակատար;
լուսին լիով լուսով նկարեալ, full moon;
բաժակ գինի լի արկանել, a glass of wine full to the brim;
լի զհասակ մարմնոյն ունել, to be adult, to arrive at man's estate;
լի են բերանք նոցա ծաղու, they are full of laughter, of merriment;
լի ասացեր, you are quite right.


Խաղաղ

—, —աբար, placidly, peacefully, calmly, quietly, serenely.


Խառնակեաց, եցաց

cf. Միաբանակեաց.


Խոհեմաբար

cf. Խոհականաբար.


Խոյ, ոց

windlass, capstan;
ջրաբաշխական —, hydraulic -.


Խորախօսութիւն, ութեան

cf. Խորաբանութիւն.


Ծաղիկ, ղկան, ղկի, ղկանց

beauty, youth, bloom;
flower, choice, best;
— գինւոյ, mother or floating lees of wine;
— պղնձոյ, verdigris;
արանց —, cf. Լօշ;
— գունոց, splendour, vivacity of colour;
ցոյցք ծաղկանց, — show;
նկարիչ ծաղկանց, — painter;
աման ծաղկի, — pot;
— մանր, floweret;
գեղեցիկ՝ հոտաւէտ՝ քաղցրահոտ՝ անհոտ՝ դեռափթիթ՝ գեղափթիթ՝ գեղափայլ՝ թարշամ՝ սիրուն՝ երփներանգ՝ կարմրագեղ՝ —, beautiful, sweet, fragrant, inodorous, fresh-blown, splendid, faded or withered, lovely, variegated, scarlet -;
ծաղկէ ի —, from — to -;
քաղցրաբոյր հոտ ծաղկանց, the sweet perfume of flowers;
ծածկել զերկիր ծաղկօք, to cover the earth with flowers;
ծաղկունս ոփռել, to strew with flowers;
փթթին, թարշամին ծաղկունք, the flowers are blooming;
— fading;
ի — մանկութեանն, in his earliest years;
ի ծաղկի լինել, to be about to blossom;


Ծառայապէս

cf. Ծառայաբար.


Ծծմբաբեր

cf. Ծծմաբեր.


Կենդանաբոյս, բուսոց

animal-plant;
cf. Կառաբոյս.


Հանեմ, նի

to subtract, to take away;
— զքառակուսի արմատ թուոյ, to extract the square root of a number;
— իրաւունս, to do justice to;
— առնուն չար, to defame, to decry, to slander, to belie;
— յաչաց, to cause to lose the favour or affection of;
— յաչաց ժողովըրդեան, to render unpopular;
ի վեր —, to inform of, to discover, to disclose, to reveal, to unveil, to unmask;
— ընդ աշխարհ, to publish, to divulge every where;
ի բանս —, to delude, to beguile, to seduce, to betray, to deceive;
յինքն —, to appropriate to oneself, to take possession of, to assume wrongfully;
— ինչ յոք, to ascribe, to attribute, to impute;
— յոք զպատճառս ամենայն չարեաց, to accuse of every evil;
— յոք զիմն, to apply to;
ի բաց —, to exclude;
to scatter;
to send back or away, to dismiss, to discharge;
— բռնի or բռնաբար, to extort, to wrest, to seize by force, to take by violence;
— յարմատոց, to root up, to extirpate;
*— զթեփ, to scale;
to pearl or decorticate seed;
— զվրէժ քինուն or — զփոխարէն չարեացն, to avenge oneself, to be revenged;
to turn the tables upon;
— օգուտ, to turn to account, to profit by, to derive benefit from, to avail oneself of, to improve;
— հետեւանս, to desume a consequence;
— զոք ի ձեռս ուրուք, to give, to deliver up;
— զօրս, to levy soldiers, troops;
— աւուրս, զգիշերն, to pass the days, the night;
— աւուրս բազումս, to remain a long time;
— ի ժառանգութէնէ, to dispossess;
— յայլ լեզու, to translate into;
— ողջակէզ, to sacrifice;
— լեզու, to put out one's tongue;
to loll out one's tongue;
վիճակ —, to draw, to cast lots;
— զկարասիս, to unfurnish, to strip;
— զկինն, to repudiate;
— կանանց զյօնսն, to paint one's eyebrows;
— զջուր, to draw water, to draw up, to fetch up;
— ի նաւէ, to disembark;
to land, to set on shore;
— ճանապարհի, դրան, to lead to, to run into, to abut or end in;
— առ ոք, to present, to introduce;
— զսուրն ի պատենից, to unsheathe;
— ընդ սուր, to put to the edge of the sword;
— զհոգին, to give up the ghost, to expire, to die;
— զօրհնութիւն, to bless, to praise;
հա՛ն զիս աստի, take me out of this.


Հեշտութիւն, ութեան

ease, convenience, facility, commodity, comfort;
delights, joys, pleasure, voluptuousness;
հեշտութեամբ, cf. Հեշտաբար.


Հեր, աց, ոց

hair;
—ք, head of hair;
cf. Մազ;
անբոյս ի —աց, bald;
հոպոպիք —աց, curls, ringlets;
հիւսք —աց, tress or lock of hair, tresses, plait of hair;
cf. Հիւսք;
բուսանել —աց, growth of hair;
թափիլ —աց, falling of the hair;
փոքրել, հատանել, խուզել, կտրել զ—ս, to cut the hair;
to crop;
to shave the head;
ճողել, փետել զ—ս առ ցաւոյն or յուսահատութեան, to tear one's hair for grief or despair;
ունել, կալնուլ, ձգել զ—աց, to hold, to pull one by the hair;
զմիմեանց ձգձգել զ—ս, զմիմեանս ձգել զ—աց, to take one another by the hair;
խոպոպել, գանգրել, ծնրել զ—ս, to curl, to put on ringlets, to frizz the hair;
սանտրել զ—ս, to comb one's hair;
ներկել զ—ս, to dye one's hair;
խրձացուցանել, խոզանել, հարթուցանել զ—ս, to cause the hair to stand on end;
to ruffle the hair;
cf. Ծառ;
քստմնիլ, խրձանալ —աց, to bristle, to stand on end;
թափել զ—ս, to destroy hair, to depilate;
—ք նախաբոյսք են քան զմօրուս, the hair grows before the beard;
դեռաբոյս —ք ի ծնօտս տիգեալ, new beard;
—ք ծնրեալ եւ գանգրեալ, —քն ծալ ի ծալ, curly, frizzed hair;
—ք քստմնեալ ի վեր դիզացեալ, with bristling hair;
with hair upstanding;
քստմնեալ դիզանին —ք զգլխով, the hair stood on end;
blood ran cold;
սպիտակին, ծաղկին —ք իմ, my hair grows grey, I begin to grow grey-haired, I begin to get grey.


Հողակոյտ

cf. Հողաբլուր.


Հրեշտակօրէն

cf. Հրեշտակաբար.


Հօրաբարոյ

cf. Հայրաբարոյ.


Ձիատած

cf. Ձիաբոյծ.


Մամուլ, մլոց

press;
wine-press, cider-press, oil-press;
— պտուտակաւոր, screw press;
— կերպասուց, calender, hot press;
— տպագրութեան, printing press;
— ջրաբաշխական, hydraulic, water press;
— դրամակոփ, balancier beam.


Մարդաբար

cf. Մարդկաբար.


Մեծաբանս բարբառել

cf. Մեծաբանիմ.


Մեծաբանս խօսել

cf. Մեծաբանիմ.


Միամտութիւն, ութեան

plain-dealing, sincerity, innocence, ingenuousness, artlessness;
fidelity, faithfulness, loyalty;
simple-mindedness, simplicity, silliness, credulity;
միամտութեամբ, cf. Միամտաբար.


Միջաբեկ առնել

cf. Միջաբեկեմ.


Մշտաբուխ

cf. Մշտաբուղխ.


Մշտնջենապէս

cf. Մշտնջենաւորաբար.


Մտերմութիւն, ութեան

intimacy, cordiality, confidence, familiarity, strict, close or fraternal friendship;
faithfulness, sincerity;
մտերմութեամբ, cf. Մտերմաբար.


Մրրկածին

causing or producing tempests;
cf. Մրրկաբեր;
նշանք —ք, prognostics, signs which usher in the storm.


Յատկապէս

cf. Յատկաբար.


Յատուկ

cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.


Յեղափոխումն, ման

cf. Յեղափոխութիւն;
catastrophe;
շրջաբերական —, roving, wandering.


Նամակաբեր

cf. Թղթաբեր;
օր —ի, post-day.


Նիզակաբեկորք

cf. Նիզակաբեկք.


Նրբաբանեմ, եցի

cf. Նրբաբայեմ.


Շաբաթչեայ

cf. Շաբաթչէք.


Շուայտ

cf. Շուայտաբարոյ.


Շուշտակ, աց

handkerchief;
hairband;
աբեղայ or վարդապետ, a widowed priest.


Ողկուզաբեր

cf. Ողկուզաբոյծ.


Ոսկր, կեր, աց

bone;
տարաբուն —, process, apophysis;
— արմատոյ լեզուի, hyoides;
անանուն —, ossa innominata;
— ցայլից, os pectinis or pubis;
— սրբանի, os sacrum;
— կիտի, whale-bone;
— փղաց, ivory;
cf. Փղոսկր;
գերեզման ոսկերաց, charnel-house;
փոխարկութիւն յ—, ossification;
հաստատիչ խախտեալ ոսկերաց, bonesetter;
կցել զ—ն բեկեալ, to bonset;
փոխարկել յ—, to ossify;
հանել զոսկերս, to bone, to take out the bones;
գողացուցանել զոսկերս, to cause the bones to shake;
cf. Լեզու.


Որոճալից

cf. Որոճողաբար.


Չարաբաստ

cf. Չարաբաստիկ.


Չարաբարոյք

cf. Չարաբարութիւն.


Չիք

nothing, nothingness;
nullity;
չիք ոք բարի բայց մի աստուած, no one is good save God only;
զբաբելոն իմ չիք տեսեալ, I have not seen Babylon;
չիք ոք չիք ուրեք, there is no one;
չիք որ գիտիցէ զայդ, nobody knows that;
չիք ոք որ եղծանել կարէ, no one can destroy it;
չիք ինչ, there is nothing;
չիք եւ չիք, indeed it is not;
առ չքի, for want of;
ի չիք դարձուցանել, to reduce to nothing, to annihilate;
չիք լինել, չիք յաչաց լինել, to come to nothing, to be annihilated, dissipated, to disappear, to vanish;
— լուսնի, wane.


Պարկ, աց

sack, bag, purse, budget, wallet, satchel;
— զօրաց, knapsack;
— թղթաբերի, courier's bag.


Պտղաբեր լինիմ

cf. Պտղաբերիմ.


Պտղածնութիւն, ութեան

cf. Պտղաբերութիւն.


Ջաբրուն

cf. Ջաբրոն.


Ջրաբաշխիք

cf. Ջրաբաշխ.


Սեղանաբոյծ

cf. Պատառաբոյծ.


Սեղանաբուտ

cf. Պատառաբոյծ.


Սիրաբողբոջ

cf. Սիրաբուխ.


Սիրաստեղնեալ

cf. Սիրաբողբոջ.


Սկզբնաբան լինիմ

cf. Սկզբնաբանեմ.


Սնոտիախօս

cf. Ընդունայնաբան.


Ստորաբեր

cf. Վայրաբեր.


Վայրակեաց

cf. Վայրաբնակ;
local.


Վայրապարախօս

cf. Ընդունայնաբան.


Վատաբարոյ

cf. Չարաբարոյ.


Վարազախառն

cf. Վարազաբար.


Վարդապետ, աց

vartabed, doctor;
lecturer, professor;
master, preceptor;
school-master;
archimandrite;
— օրինաց, doctor of laws, cf. Օրէնսուսոյց;
— աստուածաբանութեան, doctor in divinity;
— բժշկութեան, doctor in physic;
cf. Թեկն;
cf. Օրէնսգէտ.


Վարդապետօրէն

cf. Վարդապետաբար.


Վերայ, ի վերայ

on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.


Վսեմախօս

cf. Վսեմաբան.


Վստահութիւն, ութեան

trust, confidence, reliance on, assurance, security, conviction;
expectation, hope;
consignment, deposit;
վստահութեամբ, cf. Վստահաբար.


Տարաբնակ լինիմ

cf. Տարաբնակիմ.


Տարմ, ից

cf. Տարմահաւ;
—, — թռչնոց, flock, flight of birds;
— — or տարմաբար, cf. Տարմաբար.


Տարմատարմ

cf. Տարմաբար.


Տեսիլ, սլեանց

aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.


Փայտբեր

cf. Փայտաբեր.


Քարաքոս, ի

cf. Քարաբոյս;


Քրտնահար

sweat-struck, sweating profusely, too much fatigued;
cf. Քրտնաբեր.


Օտարապէս

cf. Օտարաբար.


Աբիադար, րայ

cf. Աբիաթար.


Եղիսաբեթ, թիւ

cf. Եղիսաբէթ.


Աբբաս, ու

cf. Աբաս.


Աբեղայութիւն, ութեան

cf. Աբեղութիւն.


Ազատ, ի, աց, ից

cf. Ազատաբար.


Ահաբեկեմ, եցի

cf. Ահաբեկ առնել.


Ահաբեկիմ, եցայ

cf. Ահաբեկ լինել.


Աղետաբեր, ի, աց

cf. Աղէտաբեր.


Այլաբանօրէն

cf. Այլաբանաբար.


Այլաշրջիկ յորջորջումն

cf. Այլաբանութիւն.


Անզգաստ, ից

յանզգաստս, յանզգաստից, insensibly;
cf. Անզգուշաբար.


Անլռելի

cf. Անլռաբար.


Անխռով

Անխռովաբար.


Անծախպէս

cf. Անծախաբար.


Անմահարար

cf. Անմահաբեր.


Անյագ, աց

cf. Անյագաբար.


Անորոշ, ի, ից

Անորոշաբար.


Անտառասնունդ

cf. Անտառաբոյծ.


Աչք, աչաց

eyes, sight, look;
աչս արկանել՝ արձակել, to cast eyes upon, to desire;
ըստ աչս դատել, to judge by first sight;
յաչս դնել, to despise;
առ աչս հայել, to pay respect to persons;
յաչաց հանել, to render odious;
յաչաց ելանել, to be in disgrace, to lose the good graces of any one;
առ աչօք, fantastical, fanciful, chimerical;
visibly;
առ աչօք ինչ՝ տեսիլ՝ երեւոյթ, spectre, phantom, ghost, vision, illusion;
կալ աչաց, to become blind, cf. Կուրանամ;
աչս առնուլ, cf. Աչառեմ;
թերաբաց —, half-closed eyes;
յաչս դնել, to be bold, to brave, to defy;
— յարտասուս, tears in the eyes, weeping;
զաչս ի վայր արկանել, to lower the eyes;
ցաւ աչաց, cf. Աչացաւ, cf. Աչացաւութիւն.


Ապարթանեմ, եցի

cf. Մեծաբանեմ.


Ապստամբ, աց

rebellious, disobedient, refractory, contumacious, factious, seditious;
—ք, conspirators;
ժողով, միաբանութիւն —աց, conspiracy.


Առաջիկայ, ից

assistant;
— տարի, the current year;
— ամիս, present month;
յ— շաբաթու, in the next week;
— լինել, to be present, to interpose;
յերեսուն — ամսեան, the thirtieth inst.;


Առիւծապէս

cf. Առիւծաբար.


Աստուածապէս

cf. Աստուածաբար.


Բաբախումն, ման

cf. Բաբախիւն.


Բարձրաձայն

cf. Բարձրաբարբառ.


Բոզահոմանի

cf. Բոզաբոյծ.


Բողոն

cf. Աղաբողոն;
cf. Փիլոն.


Բքալից

cf. Բքաբեր.


Բքարար

cf. Բքաբեր.


Գեղեցկախօս

cf. Գեղեցկաբան.


Գլխաւորապէս

cf. Գլխաւորաբար.


Գրաբառ

cf. Գրաբար.


Դաւաճանեաւ

cf. Դաւաճանաբար.


Դեղ, ոց

remedy, medicine, medicament, purgative, potion, draught;
spice, drug;
cure, dressing;
poison, venom;
ink;
die, colour;
amulet, talisman;
— դալար, grass, herbage, green;
nacea;
dress;
verdure;
ամենաբոյժ —, panacea;
— մատուցանել, to physic, to dress;
— առնուլ, to take a remedy;
to take poison;
անոյշ՝ դառն՝ սաստիկ՝ գօրաւոր՝ ազդու —, sweet, bitter, violent, powerful, efficacious remedy.


Դիւցաբանական

cf. Դիցաբանական.


Երգարան, աց

singing book;
place of songs;
musical instrument;
— տարրաբանական, chemical harmonicon.


Երկարաբանութիւն, ութեան

cf. Երկայնաբանութիւն.


Ընդդիմաբան, ից

contradicter, opponent;
— լինել, cf. Ընդդիմաբանեմ.


Ընդդիմախօսութիւն, ութեան

cf. Ընդդիմաբանութիւն.


Ընդվայրախօս

cf. Ընդունայնաբան;


Թագաւորապէս

cf. Թագաւորաբար.


Թագնաբար

cf. Թաքնաբար.


Թաքնապէս

cf. Թաքնաբար.


Ժանգաբուղխ

cf. Ժանգաբեր


Ի բաց

far, afar;
outside;
apart, aside;
— գնալ, to depart;
to steal away;
— կալ, to keep away, to desist, to leave off;
to refrain;
— կալ ի հաւատոց, to renounce the faith;
— արձակել, to deliver up, to abandon;
— խափանել, to hidder;
— առնել, բառնալ, to take away, to estrange, to remove, to snatch away, cf. Հեռացուցանեմ, cf. Օտարացուցանեմ;
— առնուլ, to carry or clear away, to take off, to abstract, cf. Բացաբառնամ;
— թողուլ, to abandon, to leave off, to cease from;
— դնել, to put on one side, to lay aside or apart;
զոգի — դնել, to affront, to brave death;
— մերժել զերկիւղ, to drive away fear;
անդր —, քաջ —, very, much;
քաջ — քան զնոցա անասնութիւնն գնաս գնացս, you are filthier than a beast;
— տար ! God forbid! Fie! Fie upon you! — գնա ! begone! Get out! Go away! to the devil with you! cf. Բաց.


Իմաստասիրապէս

cf. Իմաստասիրաբար.


Իւրակայան

cf. Իւրաբնակ.


Լուծանեմ, լուծի

to untie, to unyoke, to unchain, to unbind, to undo, to loose;
to dissolve, to decompose, to break;
to resolve, to decide;
to temper;
to dilute, to soften;
to unfold, to develope;
to dissipate, to disperse;
to melt, to dissolve;
to explain;
to analyse;
to change;
to violate, to infringe;
լուծանել զերկունս, to free from the pains of labour, to cause to bring forth;
լուծանել զերկունս նորա, to be born of her;
լուծանել զքաղց, զքերան, to breakfast, to take refreshment;
լուծանել զպահս, to break one's fast;
լուծանել զոք ի կենցաղոյս, to take away a perso's life, to kill, to slay, to murder;
լուծանել զկեանս աշխարհիս, զկեանս իւր, զկենցաղ մարդկան, to end one's days, to depart this life, to cease to live, to die;
լուծանել զմեղս, to absolve, or remit sin;
լուծանել զդատակնիք, to annul a sentence;
լուծանել զօրէնս, to violate the laws, to transgress;
լուծանել զշաբաթս, to break the sabbath;
լուծանել զխաւար, to shed a light in the darkness, to make darkness light;
վրէժս լուծանել, to be punished;
լուծանել զլեզու, to untie, to cause to speak;
լուծանել զամուսնութիւն, to dissolve a marriage;
լուծանել զարգանդ կուսին ի պղծութիւն, to deflower, to violate;
լուծանել զսէրն հայրենի, to act in disregard of paternal love;
լուծանել զքուրձ, to open a sack;
լուծանել զորովայն, to loosen, or move the bowels;
to purge;
զարժանին պատուհաս ելոյծ զյանցանացն, he met with the punishment his crimes deserved.


Խաբեայ, բէից

sharper, swindler;
hypocrite, dissembler;
bait, lure, decoy;
— ի խաղու, cheat, sharper, trickster;
խաբեայ կերպարանք, mask.


Խայթուած, ոց

sting, prick, insect-bite;
bite;
— վիրաբուժական, puncture.


Խորհուրդ, հրդեան, հրդոց

thought;
design, intention, resolution;
imagination, fancy, inspiration;
sentiment, disposition;
idea, fantasy, revery;
advice, counsel;
deliberation, consultation;
secret;
mystery;
symbol;
sacrament;
designedly, intentionally, on purpose, purposely;
փրկական —, the Holy Sacrament;
տուն, տաճար խորհդոյ, council-hall;
խորհրդեան դպիր, secretary;
— չար, pernicious advice;
— առնել՝ ի մէջ առնուլ՝ ունել, to consult, to determine, to decide on, to resolve on;
to deliberate, to confer together, to take counsel, to advise with;
— տալ, to counsel, to give advice, to advise;
— հարցանել, to ask advice, to consult, to take counsel;
ի մի — միաբանել, to think together, to deliberate unanimously;
շրջել ի խոհրդոց, to change or alter one's mind;
շրջել զոք ի խորհրդոց, to dissuade from, to advise against;
— ի մտի եդի գիտել, I had conceived the idea of knowing;
— արարի ընդ միտս իմ, I deliberated with myself;
— կալաւ, he conceived the idea to;
զյանդուգն զայն խորհեցաւ —, he formed the hardy design to;
մինչդեռ յայսմ խորհրդի էր, in the midst of these thoughts, while thus deliberating.


Ծածկաբանութիւն, ութեան

cant-words, jargon, gibberish, slang, cant;
խօսել ծածկաբանութեաթբ, to talk jargon, slang or rogues language.


Ծածկապէս

cf. Ծածկաբար.


Ծծմբախառն

cf. Ծծմաբեր.


Ծննդաբաշխ բախտ

cf. Ծննդաբաշխ ծննդոց.


Կախաղանաւոր բուրաստան

cf. Կախաղանաբուրաստան.


Կանկար, ոյ

thistle-head;
ընտանի —, artichoke;
տակ —ի, bottom of an artichoke;
միս —ի, artichoko-chard;
—ի խէժ, cf. Կինաբարիս.


Կաշառակուրծ

cf. Կաշառաբեկ;
— առնել, to procure through bribery corruption;
to corrupt, to render venal;
— լինել, to allow oneself to be corrupted by presents, to be venal.


Կենսաբուղխ

cf. Կենսաբեր.


Կիսաբոլորակ

cf. Կիսաբոլոր.


Կշիռ, կշռոց

equally, justly, exactly, proportionately;
perpendicularly, directly over, vertically;
ծանրոցք կշռոյ, counterpoise, the weights of a steel-yard or beam;
— դահեկանաց, money-scales;
— անօթոց, tare, tare & tret;
— հաւասարութեան, equilibrium, counterpoise;
— տեսակարար, յարաբերական, բացարձակ, specific, relative, absolute weight;
— քաղաքական, balance of power;
— տաղաչափական, the scan or measure of verses, prosody;
— գտակաւ, exactly, precisely;
— վերուստ ի վայր, in equilibrium;
perpendicularly, vertically;
կշռով, by weight;
զնոյն կշռով, as much, equally, of like measure or weight;
պաշտօնեայ կարգեալ յուղղութիւն կշռոց, officer appointed to mark weights & measures;
սահմանել զ—ս, to stamp with the public mark;
— արդար, correct balance, scales;
just weight;
— նենգութեան, false weight;
— ստութեան առնել, to falsify weights or scales;
զմէտ կշռոյն անայլայլակ ունել, to hold the balance evenly;
to counter-balance, to counter-poise, to counter-vail, to equipoise, to equilibrate;
դնել ինչ ի — ոսկւոյ, to pay exceedingly dear for, or at an extravagant rate;
դնել զգլուխ իւր ի կշիռս, to risk oneself, to incur danger, to run into jeopardy, to expose oneself to death, to carry one's life in ones hand, to encounter danger or death;
ի — մտանել, to be weighed, carefully pondered or considered;
ի — դնել զոք ընդ ումեք, ի — ընդ միմեանս արկանել, to compare with;
ի — բերեալ համեմատել, ի — համեմատութեան բերել ընդ ումե, to be compared with, to compare oneself with;
զ—ն ընդունել, առնուլ անդրէն զ—ն, to receive the equivalent, or in exchange;
կորուսանել զ— կայից, to lose the balance or equilibrium;
— հաշուի, balance, balance-sheet;
առնել զ— հաշիւ, to strike the balance;
— առնել զհաշիւ, to balance or settle an account;


Կով, ուց

cow;
շառագոյն՝ խայտաբղէտ —, russet, spotted or speckled —;
— վտիտ՝ պարարակ կամ գէր, lean, tat —;
կաթնտու՝ կաթնաւէտ —, milch cow, dairy cow;
կթել զկով, to milk a -;
ծանր —, a — with or in calf;
ծնանել կովու, to calve;
միս կովու, cow-beef;
կաշի, մորթ կովու, neat-leather, cowhide;
ստեւ կովու, cow hair;
կու, քակոր կովու, cow dung;
կոգի կովուց, butter of kine;
բչիւն՝ բառաչիւն կովու, bellowing, lowing of a -.


Հակառակախօսութիւն, ութեան

cf. Հակառակաբանութիւն.


Համառօտ, ից

—, —ս, —աբար, succinctly, briefly, summarily, precisely;
peremptorily;


Համարձակախօս, աց

cf. Համարձակաբարբառ;


Համեմատ, ից

ըստ համեմատի համեմատաբար, cf. Համեմատութեամբ.


Համէութիւն, ութեան

cf. Համաբնութիւն.


Հայրաշարժ

cf. Հայրաբուղխ.


Հանգոյց, գուցից

վերելից or վերամբարձ, վայրաբեր, ascending, descending node;
գիծ —գուցից, nodal line;
— առնուլ, to make or tie a knot, to knot;
արձակել զ—ն, to untie, to loosen or undo a knot;


Հանդիսաբան

cf. Ատենաբան.


Հեզաբան

cf. Հեզաբանիկ.


Հեզաբան լինիմ

cf. Հեզաբանեմ.


Հինգշաբաթ, ի

cf. Հինգշաբաթի.


Ճշմարտախօս, աց

cf. Ճշմարտաբան.


Մայրօրէն

cf. Մայրաբար.


Մեծաբանեմ, եցի

cf. Մեծաբանիմ.


Միեղէն, ղինի, նաց

only, single, sole, simple;
solitary;
cf. Միաբան.


Միջակոտոր

cf. Միջաբեկ.


Մշտակայլակ

cf. Մշտաբուխ.


Մտաբերիկ լինիմ

cf. Մտաբերեմ;
յանասուն —, to commit bestiality.


Յամառութիւն, ութեան

obstinacy, stubbornness, restiveness, self-will, prejudice, perverseness, fanaticism;
stiffness, harshness, tenaciousness, obduracy;
յամառութեաբ, obstinately, wilfully, stubbornly, obdurately.


Յառաջաբանութիւն, ութեան

cf. Յառաջաբան;
the being the first to speak;
prediction.


Յառաջամասնութիւն, ութեան

cf. Յառաջաբաժին.


Յորդահոսան

cf. Յորդաբուղխ;
—հոսանք or —հոսք, flood or overflow of waters, torrent.


Նախաբանեմ, եցի

cf. Յառաջաբանեմ.


Նախաբոյս

cf. Նախաբուղխ.


Նախանձաբեկ լինիմ

cf. Նախանձիմ;
cf. Նախանձաբեկիմ.


Նիշ

point;
այս —, այն —, such a one, such;
so and so;
յայս — աւուր, in such a day;
բանից նիշ, cf. Նշանաբան.


Նշանակապէս

cf. Նշանակաբար.


Շինագլուխ

cf. Միջնաբերդ.


Շնչաբոյս

cf. Կենդանաբոյս.


Շունչ, շնչոյ

միով շնչով, unanimously, with one accord;
— կլանել, առնուլ, to breathe, to take breath, to recover one's breath, to respire, cf. Ոգի առնուլ;
to repose, to rest, to take a little breath or respite;
— առնուլ լիաբերան, to breathe freely;
to draw a long breath;
հատանիլ շնչոյ, to lose breath;
ի վախճանին հասանել, to be near to one's last breath;
ի մի — կլանել, to swallow in one gulp, at a draught;
ամենայն — կենդանի, all that has life;
every living soul;
ց— վախճանին, to one's last gasp;
մինչեւ ի վերջին —ն, to the last moment;
ի յետին —ն հասեալ է, he is at his last breath, in the pangs of death;
ցյետին — կենաց իմոց, to the last moment of my life;
— վախճանին չեւ էր հասեալ, he had not yet yielded his last breath;
ընդ վախճանել շնչոյն, while expiring;
ի — հողմոյ գեղածփեալ, at the mercy of the winds;
cf. Ընդ աղօտ;
cf. Ժահահոտ.


Ոճ, ոյ, ով

style;
phrase;
method, system, formula;
rank, order, manner, fashion, form;
behaviour, conduct;
dogma, doctrine;
culm or stalk of gramineous plants;
pannier, basket;
— լեզուաց, the character or genius of a language;
— սուրբ գրոց, language of the Scriptures;
ճեմական, բանաստեղծական, ճարտասանական, արձանական, գոթացի, լակոնական, մարոտեան, մեղրածորան ոճ, academical, poetical, oratorical, lapidary, gothic, laconic, marotic, mellifluent or honied style;
բարձր, վսեմ, վայելուչ, յարդարուն, պարզ, կորովի, քաղցր, հեշտ, բարեխառն ոճ, elevated or high, sublime, elegant, florid, simple, nervous, mellifluous, fluent or easy, temperate or moderate manner or style;
ընտանի, կատակաբան, երկայնաբան, անհարթ, խիստ, թոյլ or տկար ոճ, familiar, burlesque, prolix o diffuse, harsh or rough, hard, languishing style;
մաքրել զոճ, to purify, to refine the style;
յոճ եւ ի կարգ մուծանել, to reduce to method, to put in order;
ոճով մանր հայել, to fix, to rivet the attention;
մանգաղ արկանել յոճ ընկերին, to put a sickle unto one's neighbour's standing corn;
գարին յոճ կայր, the barley was green;


Ուշաբեր լինիմ

cf. Ուշաբերիմ.


Չարաբար

cf. Չարաբարոյ.


Պատարագաբեր, աց

cf. Պատարագաբարձ.


Պատուասիրապէս

cf. Պատուասիրաբար.


Պարկեշտութիւն, ութեան

modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.


Պտղածին

cf. Պտղաբեր.


*Ջրպանտ

cf. Ջրաբաշխ.


Սաբէականութիւն, ութեան

cf. Սաբէութիւն.


Սահմանօրէն

cf. Սահմանաբար.


Սէր, սիրոյ

the quiver of love;
— վաղանցուկ, amour, intrigue, love affair;
յօդակապք, ոլորք սիրոյ, ties, bonds of love;
հանգոյց, տոմսակ, գաղտնիք, երգ, վէպք, ընծայ սիրոյ, love-knot, love-letter, love-secret, love-song, love-tale, love-toy;
— առ աստուած, առ ընկերն, ազատութեան, հայրենեաց, արուեստից, փառաց, առաքինութեան, love of God;
of our neighbours or fellow-creatures;
of liberty;
of our country;
of arts;
of glory;
of virtue;
ամուսնական, մայրական or մայրենի, հայրական, որդիական —, connubial or conjugal, maternal, paternal, filial love or affection;
— անձնական, self-love, egoism, solipsism;
— աստուածային, երկնային, մաքուր or սուրբ, նորաբողբոջ, փոխադարձ, համեստ, օրինաւոր, եռանդուն, սաստիկ, բուռն, անչափ, հաստատուն, հաւատարիմ, յաւիտենական, divine, celestial, pure, rising, reciprocal or mutual, honest, lawful, ardent, lively, violent, extreme, constant, faithful, eternal love;
մոլենախանձ —, jealousy;
— երկրային, յողդողդ, անցաւոր, զգայական, մարմնական, անկարգ, պիղծ, յանցաւոր, եղեռնաւոր, earthly, inconstant, fleeting or transitory, sensual, carnal, illicit, lustful, culpable, criminal love;
վայելել սիրով, to make love to, to fall in love with, to court, to woo;
հալիլ մաշիլ սիրով, to burn, to languish with love, to be love-sick;
հատուցանել ընդ սիրոյ, to give love for love, to re-love;
— ազդել, to inspire with a passion;
դիւթել, բորբոքել զ—ն, to philter, to charm;
— ցուցանել, to show or demonstrate love for;
առնել —, to be courteous, amiable, friendly;
to do or confer favours;
ուտել զ—, to eat together, to make love-feasts;
դնել — ի բերան, to kiss, to embrace;
սիրով, lovingly, tenderly, affectionately, with pleasure, willingly;
ի — աստուծոյ, for God's sake;
ի — իմ, for me, for my sake;
արա ինձ —, do me the kindness or the pleasure to;
ամենայն սիրով, very willingly;
— իմ ! my love ! my dear ! cf. Խառնեմ;
cf. Հարկանիմ.


Սրուակ, աց

phial, flagon, bottle;
cruet;
gauge;
— վիրաբուժից, cupping-glass.


Սրտաբեկեմ, եցի

cf. Սրտաբեկ առնեմ.


Վայրաբնակ լինիմ

cf. Վայրաբնակիմ.


Վարազօրէն

cf. Վարազաբար.


Վերբերեմ, եցի

cf. Վերաբերեմ.


Վերջաբան

cf. Վերջաբանութիւն.


Վճռաջինջ

cf. Վճռաբեկ.


Վշտակտուտ

cf. Վշտաբեկ.


Տեսութիւն, ութեան

sight, vision, look, view;
theory, plan, speculation;
visit;
contemplation, consideration;
idea, conception, knowledge, notion;
vision, dream;
prophecy;
ecstasy;
տեսութեան or դիտական ասպարէզ, field of view or vision;
համառօտ —, cursory view, short notice, sketch;
հասարակաբար տեսութիւն, at or with a single glance, in a summary way.


Տղայաբարոյ

cf. Տղայաբարու.


Տղայապէս

cf. Տղայաբար.


Տնկագէտ

cf. Տնկաբան.


Րաբունօրէն

cf. Րաբունաբար.


Փոխաբերութիւն, ութեան

cf. Փոխաբերումն.


Քաջաբերուն

cf. Քաջաբեր.


Քաջաբուսիկ

cf. Քաջաբոյս.


Voir tout