"knee, knees;
ի գուճս անկանել՝ իջանել՝ կալ՝ հարկանիլ, to bend the knees, to prostrate one's self, cf. Ծունր դնել, cf. Ի ծունր իջանել, cf. Խոնարհեմ, cf. Ընդգճիմ;
to squat."
· Calfa
«ծունկի կոճը, ծալքը». անհոլով է և գործածւում է միայն ոճերով. ինչ. ի գուճս իջանել, ի գուճս կալ, ի գուճս անկանիլ, հարկանել «ծունկ չոքիլ» Յուդթ. դ. 10, զ, 14. Գ. թագ. ը. Ոսկ. մ. ա. 25. Կիւրղ. ղևտ։ Բուզ., որից՝ գճիլ «ծնրադրել» Ոսկ. ճառք 907, Մխ. առակ. Մաշտ. Ոսկիփ., գճեցուցանել, գճկել «թեքել, կորացուցանել» (այս երկու-սր ունի միայն ՀՀԲ) Սիրաք. լը. 33, գճկիլ «չոքիլ» Առաք. պտմ. 190, դիւրագուճ Սարզ, ա. աետո. գ. էջ 213. առանց սղման՝ գունեալ Տաթև. ձմ. ճխ. ընդ մասնիկով՝ ընդգնիլ «չո-քիլ» Յհ. կթ. Լծ. Եւագր. և դ ձայնի սովորա-կան անկումով՝ ընգուճս «ծունկ չոքած» ԱԲ, ընկիճեալ «ծնրադրած» Թիւք. իբ. 23, 31, 31, Ոսկ. նին., ընգճել կամ ընկճել «յաղթել, նուաճել» ՍԳր.։
Հիւնք. գուճ հանում է պրս. ջուգ «ուղ-տի գճիլը» բառից, իսկ ընկճել<ընկե-նուլ-ից։
Ի գուճս իջեալ աղաչէին, կամ երկիր պագանէին աստուծոյ. (Յուդթ. Դ. 10։ Զ. 14։)
Կայր ի գուճս ի վերայ ծնգաց իւրոց. (Գ. Թագ. Ը. 54։)
Յերես անդր, կամ յերեսն ի գուճ իջեալ. (Փիլ. լիւս.։)
Ի գուճս անկանէր. (Ոսկ. մ. Ա. 25։)
Չորքոտանիքն՝ որ ոչ իցեն գազանք, յորժամ ի գուճ հարկանիցին, զառաջին ոտսն ընդ պորտիւն ամփոփեն. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
Ուտեն ոմանք ի գուճս ըստ նմանութեան ուղտուց, եւ կէսք նստելով. (Ոսկիփոր.։)
Ամենայն որ ի գուճ հարեալ, զայն ուրո՛յն կացուսջիր. (Եղիշ. դտ.։)
Թագաւորն ի գուճս հարեալ. (Բուզ. Դ. 13։)
Տեսանէր զերանելին պօղոս ի գուճս հարեալ՝ կանգուն ունելով զպարանոցն. (Վրք. հց. ԻԶ։)
Լայր եւ աղաչէր ի գուճ կալով։ Կայր ի գուճն առ ոտս սրբոյն. (ՃՃ.։)
Ի գուճս կոյս եղեալ. (Մագ. ԿԱ։)
Ի գուճս սողալով. (Լաստ. ԺԱ։)
Այր նիազ եւ գուճ։ Այր գուճ եւ կոծելի. (Սիրաք նոր. ի վերջն։)
"knee;
— դնել՝ կրկնել, ի— իջանել, to kneel, to bend the knees, to fall on one's knees, cf. Ի գուճս իջանել, cf. Ի գուճս հարկանել, cf. Ի գուճս կալ, cf. Ի գուճս անկանել, cf. Խոնարհեմ, cf. Ընդգճիմ;
առ — լալ, to weep all alone;
— ածել, to adore, to worship;
արկանել — զծնգաց եւ զսրտի, to worship on bended knees;
հապա ի — ! down on your knees! ի — խոնարհեալ աղաչեմ զքեզ, I entreat it on my knees, or with bended knees;
— կապել, to be knitted, to be formed with knots or joints."
knot.
· Calfa
cf. ԾՈՒՆԳՆ. Ուստի ԾՈՒՆՐ ԿՐԿՆԵԼ, կամ ԴՆԵԼ, կամ Ի ԾՈՒՆՐ ԻՋԱՆԵԼ եւ այլն, է Կրկնել զծունգս, ի գուճս անկանիլ, խոնրհիլ ի վերայ ծնկաց, եւ երկիր պագանել. κάμπτω τὰ γόνατα genuflecto, flecto genua. Ծունկ չոքիլ.
to caress, to cajole, to coax, to fondle, to flatter, to cocker, to dandle.
· Calfa
ἁγκαλίζω, ἁγκαλίζομαι, παρακαλέω Ulnis amplector, in ulnis gesto, recreo , τηθηνέω nutrio, foveo Ի գոգն կամ ի գիրկս փայփայել. սիրով գրկել. ողջագուրել. տածել մայրաբար կամ դայեկաբար. յանձանձել. սփոփել. փայփայել, շոյել. օխշամագ, գուճմագ, գուճագլամագ, սարըլմագ, պէսլէմէք.
to kneel down, to sit squat.
· Calfa
Ի գուճս անկանիլ. ի վերայ ծնգաց նստել. ծունր կրկնել՝ դնել. կճիլ, ճկիլ, չոքիլ. տիզ չէօքմէք.
pole-cat;
cat;
hump;
hunch-backed.
· Calfa
ԳՈՒԶ ԳՈՒԶ. Բառ անյայտ. որպէս ռմկ. կուզ, խամպուր. կամ Կծկեալ՝ իբր ի գուճս անկեալ. կամ Կաղ ի կաղս. որպէս յն. զիիօ՛ս.
to receive lovingly, to embrace, to kiss.
· Calfa
ἁγκαλίζομαι, περιπλέκομαι amplexor κορίζομαι blandior. Գրկել ողջոյն. ընդգրկել. գգուել. խանդաղատիլ գրգալով. փարիլ. յարիլ սիրով. գուրգուրալով գիրկը առնել, փաթթուիլ, պլլուիլ, պագտուիլ, սիրել գուճագլամագ.օգշամագ. (լծ. հյ. ագուռով ողջունել. եւ յն. գօռի՛զօմե ).
to cry, to shout, to utter cries, to bawl;
to roar;
to low, to bellow;
to croak.
· Calfa
Այլք (ի տղայոց) ի գուճս սողալով կառաչէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.
· Calfa
ԾՆԿԵՄ կամ ԾՆԳԵՄ, ԾՆԿԻՄ կամ ԾԳՆԻՄ, եցայ. ձ. φθίω, φθείρω , τήκω, -ομαι corrumpo, -or;
macero, tabefacio, tabeo κατέχομαι teneor ὐπομένω subjaceo եւ այլն. Առնել եւ լինել որպէս ծունկ կթուցեալ. ի գուճս իջուցանել, եւ իջանել. ընկճել, իլ. կամ որպէս ծնկակապ առնել. խսշտանգել. ճնշել. ճգնել. նեղել, իլ. կթուցանել, կթոտիլ, ծիւրել, հաշենլ մաշել, եղծանել, կորանալ. վարակիլ. ըմբռնիլ. կապիլ.
to resist, to act as an obstacle, to hinder;
ի ծունր —, to kneel down.
· Calfa
Եւ որպէս Ի գուճս իջանել. կորանալ.
to oppress, to humble, to bring down, to debase, to throw down, to subdue, to humiliate;
to blunt.
· Calfa
ԸՆԿՃԵՄ կամ ԸՆԳՃԵՄ. κατάω, ὐποσκελίζω , կր. ἠττάομαι, ἠσσάομαι subigo, supplanto, convinco. կր. superor. Իբր Ի գուճս իջուցանել. չոքեցնել .... այսինքն Նկուն առնել. ընդ ձեռամբ նուաճել. կոխան առնել. վանել. ճնշել. յաղթահարել. տակը առնել, սըմքեցնել.
low;
humble, submissive, respectful;
lower, inferior, mean, base, low;
feeble, weak;
prep. adv. —, ի —, low;
down down below;
downwards;
from top to bottom;
at the foot of beneath, below, underneath;
below, lower, under;
— առնել, to humble;
— լինել, to be humble or meek, to humble one's self;
to be humbled;
զերեսս ի — արկանել, to be sulky or sullen;
— սրտիւք, lowly in heart;
աչք ի —, with downcast eyes.
· Calfa
ԽՈՆԱՐՀ. մ. Խոնարհեալ. ի գուճս իջեալ, իջանելով. կորացեալ. գետնամածեալ.
to fall on one's knees;
to coil one's self up.
· Calfa
Ի գուճս անկանիլ. գճիլ ի վայր. չոքիլ.
dripping from snout & jaws.
· Calfa
Այլք ամենայն ի գուճ հարեալ՝ ցռակաթեալ ըմպէին. (Եղիշ. դտ.։)
snout, muzzle;
rostrum, cut-water, prow;
կապել զ— եղին, to muzzle the ox;
— հարկանել ի ջուրսն, to plunge the nose & mouth under water
· Calfa
Ամենայն որ ի գուճ հարեալ՝ ցռուկ հարկանիցէ. (քիթը բերանը ջրի մէջ խօթել) (Եղիշ. դտ.։)
cf. Երթամ.
· Calfa
Peterm. 237 չու և գալ. բառերից կազմուած։ Lag. Urgesch. 91 ga ար-մատից կրկնուած։-Տէրվ. Altarm. 12 չու բառի հետ, իբր սանս. čučyuvē, հին կատարեալի մնացորդ։ Հիւբշ. ZD. MG 36 (1882), էջ 118 նոյն ընդ չու= սանս. ōyavāmi=յն. σεύω =զնդ. šu, ինչպէս դրել էր Justi, Zendsp. 309, որ մերժել է Lagarde և որ վերստին հաս-տատում է Հիւբշման։ Հիւնք. գուճ բա-ռից։ Bugge IF 1, 439 չու ձևի հետ՝ իբր հնխ. qloua։
mare;
humid, damp, moist.
· Calfa
«կտոր, փերթ, շառաշիղ». առանձին չէ գործածուած. գտնւում է միայն աղուճակ (ի-ա հլ.) «աղի մեծ կտոր» բառի մէջ՝ Ոսկ. ես. անստոյգ բառ է. որովհետև աղուճակ կարելի է բաժանել նաև աղգուճակ։
bed, litter.
· Calfa
ՆՀԲ և ՋԲ այս բառը դնում են դար-գին ձևով, ինչպէս որ աւանդուած էլ է, բայց առանց վկայութեան և ենթադրե-լով միայն բարդութիւններից։ Հիւբշ. կարծելով, որ իրօք աւանդուած չէ բա-ռը, այլ դարգճակալ և դարգնաձև ռառե-րից միայն ենթադրուած է, մերժում է դարգին ձևը և հիմնուելով ասորի ձևի վրայ՝ դնում է *դարգուճ։-ՆՀԲ մեկնու է լծ. թրք. թարագ «սանտը»։ Ուղիղ մեե-նեց Հիւբշ. ZDMG, 36 (1882), էջ 128։ Ըստ Մովսիսեան (նամակ 1933 մարտ հմմտ. քրդ. därguš «օրօրոց», որ ճշտիւ նոյն է ասորի բառե հետ։
he-goat, buck.
· Calfa
. ի հլ. «արու այծ» Մն. ժե. 9. Թուոց իթ. 22. Դան. ը. 5, 8, 21. Ոսկ. մտթ. Ա. էջ 192 (բց. ի քօշից). գրուած է նաև գօշ Եւս. քր. Բ. որից քօշանման «այծանման» Գնձ. քօշամօրուք «այծի մօրուք կռչուաձ բոյսը, tragopogon» (ըստ։ Տիրացուեան, Contributo §. 570 tragopogon coloratum C A. Mey) Բժշ. գրուած նաև զանազան ձևերով. ինչ. քօշմօրու, քոշմօրուք, գոճա-մօրուք, գոճմօրու, գոճմորուք, կոճամիրուս, կոճամիրու, գոճմօրէք, գուճամուրու, գուճի-մօրու (տե՛ս ՀԲուս. § 3233 և Seidel § 191), բայց այս բոլորից ուղղագոյնն է քօշամօ-րուք, ըստ որում լտ. բառն էլ է =յն. τρα-γοπωγων, որ կազմուած է τράγος «այծի ձագ, բուծ»+πώγων «միրուք» բառերից։ Տե՛ս և քօշել։