encouraging, inspiriting;
— լինել, —ս մատուցանել, տալ, to rouse the courage, to give heart to, to inspirit;
cf. Քաջալերեմ;
—ս առնուլ, to pluck up courage, to take heart, to cheer up.
very robust, vigorous, valorous;
cf. Քաջաձիգ.
Միւս քաջակորովն գոչէ, եթէ չեմք անտեղեակ խորհրդոց նորա. (Տօնակ.։)
very pleasant, most agreeable.
Քաջահաճոյն առ ամենեսեան բազմուսմնութեամբն։ Յամեմայնի քաջահաճոյ, յամենայնի առաքինի. (Ածաբ. ի կիպր՛ Ոսկ. լս.։)
Աճել յուղղութիւնս՝ քաջահաճոյք լինել. (Մխ. երեմ.։)
very talented, full of intelligence, witty.
Քաջահանճար եւ ուշեղ, իմաստուն եւ խոհեմ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Ընդ այլոյ ումեմն քաջահանճարի զինքն դնել վերակացութեմբ. (Սկեւռ. լմբ.։)
very cool, very agreeable, fresh.
Ընդ այսպիսւոյ հովանաւոր տամբ, ի ներքոյ պայծառ ձեղուան քաջահովւոջ վայելեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 30։)
lucky, happy.
εὑμοιρία bone sorte utens. Բարեմասն, բարեվիճակ.
fortune, prosperity, felicity.
εὑμοιρία bona sors, felicitas. Բարեմասնութիւն. յաջողութիւն.
endowed with strength, vigorous, strong, robust.
Զբազումս տեսանեմք ի չարագործաց պնդակազմ եւ քաջամարմին։ Լերինք զանասուն պաճարս բազմացուցանեն՝ մեծահասակս, քաջամարմինս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ Խոր. ՟Գ. 5։)
sharp-mindedness, genius intelligence, sagacity.
ցուցանեմ քում ուսումնասէր քաջամտութեամդ. (Արծր. ՟Բ. 1։)
full of hope, well secured, in good hopes, full of faith or reliance.
Նովաւ քաջայոյս եմք գտանել ի հրէաստան զծնեալ արքայն հրէից. (Ճ. ՟Գ.։)
to set forth one's value or worth, to make oneself known, to shew one's courage or energy, to exert one's abilities, to excel.
Քաջացայց ասէ, եւ տարայց (դժնդակացն). (Մխ. երեմ.։)
highly renowned, far-famed, celebrated, very famous.
Երբեմն քաջանուն զօրքն հայոց ի մէջ այլ զօրացն ամենայնի երեւէին. (Փարպ.։)
fertility, fruitfulness, abundance.
Շտեմարանեսցո՛ւք, զի զայն ընկալցուք զաշխատասիրութեանն զքաջապտղութեանցն ցուցանէ առաւելութիւն։ Զբերս պտղոցն պարսպեալ՝ ոչ թողացուցանէ աւարել օտարացն զիւր քաջապտղութիւնն. (Պիտ.։)
far-seeing, far-sighted;
far-piercing.
Չի՛ք աչք հայել ի բարի, այլ քաջատես ի չարիս. (Մխ. երեմ.։)
far-sightedness, sharp sight.
Այլ թերեւս քաջատեսութեա՞մբ ինչ հպարտանայցես. այլ ոչինչ նման ես այծեման եւ արծուոյ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է.) յն. ὁξύ βλέπεις . սո՛ւր տեսանես.
industrious, ingenious, clever, skilful.
Ընդ քաջարուեստն Աստուած զարմանամք, եւ փառաւորեմք։ Քաջարուեստն (աստուած) գործեաց։ Քաջարուեստ կազմիչն ամենից. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։ Բրս.։ հայեա՛ց։ Սկեւռ. լմբ.։)
Զքաջարուեստ տնօրէնութեան օրինակ պատուեմք. (Կիւրղ. ծն. քրիստոսի.։)
very glorious, majestic, magnificent.
Եւ դոքսիա, որ թարգման քաջափառ. զոր յեղանակեմք չարափառ, (վատափառ) մանաւանդ՝ քան թէ քաջափառ. (Վրք. ոսկ.։)
nimble, lightfooted, swift, quick;
courier, express.
Որպէս ձի ասէ, թէպէտեւ քաջընթաց է, եւ այլն. (Մխ. երեմ.։)
valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.
Լա՛ւ է անզաւակութիւն հանդերձ քաջութեամբ։ ըզփառս իմ այլում ոչ տաց, եւ ո՛չ զքաջութիւնս իմ դրօշելոց։ Տացեն զփառս Աստուածոյ, եւ զքաջութիւն նորա կղզիք պատմեսցեն։ Քաջութեամբ փոխեցայց յաշխարհէ աստի, զի արժանի իմոյ ծերութեանս երեւեցայց։ Իբրու թէ անձին զօրութեամբ ինչ, կամ քաջութեմբ (յն. բարեպաշտութեամբ) արարեալ իցէ զգնալդ դմա. եւ այլն։
Տեսանեմք զվաաթարութիւնս մեր, եւ զառաջին սրբոցն զքաջութիւն։ Հրեշտակի քաջութիւն այն է, զի ոչինչ յիւրմէ յաւելեալ խօսիցի։ Յառաջ զքաջութիւն հաւատոյ կնոջն եցոյց. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։ Իգն.։)
cf. Քաջուշեղ.
Ժողովէ մանկունս խոհեմամիտս, տրամախոհս, քաջուշեղս, փափկավակս։ Քաջուշեղ մանուկս այս բաբիկ. (Յհ. կթ.։ Ուռպ.։)
very intelligent, full of wit, ingenious;
— է մանուկդ, there's good stuff in that boy.
Ժողովէ մանկունս խոհեմամիտս, տրամախոհս, քաջուշեղս, փափկավակս։ Քաջուշեղ մանուկս այս բաբիկ. (Յհ. կթ.։ Ուռպ.։)
cf. Քառադիմի.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
Քեւանայ ումեմն քառադիմակի՝ նախանձարկու պատկերի (ռեմփայ). (Նար. ՟Ծ՟Ա ըստ Ամովսայ. ՟Ե. 26։)
cf. Քառադիմի.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
Քեւանայ ումեմն քառադիմակի՝ նախանձարկու պատկերի (ռեմփայ). (Նար. ՟Ծ՟Ա ըստ Ամովսայ. ՟Ե. 26։)
four-faced, square;
tetrahedron.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
Քեւանայ ումեմն քառադիմակի՝ նախանձարկու պատկերի (ռեմփայ). (Նար. ՟Ծ՟Ա ըստ Ամովսայ. ՟Ե. 26։)
four-winged.
ո՛վ սուրբ քառաթեւ։ Ո՛վ քառաթեւ լուսածին նիշ։ Որ ելե ի բարձրադիտակ քառաթեւին։ Ես ձայն զառիւծուն ասեմ, որ գոչէր ի քառաթեւին. (Շար.։ Նար. տաղ.։)
cf. Քառաթեւ.
Զհոգւոյն քառաթիւ առաքինութիւնս յընդդէման տապալէ։ Չորից արանցն սրբազանից ... քանզի ի նոյն քառաթիւս գոյացեալ եմք. (Պիտ.։ Սարգ. վերջաբ։)
four.
Զհոգւոյն քառաթիւ առաքինութիւնս յընդդէման տապալէ։ Չորից արանցն սրբազանից ... քանզի ի նոյն քառաթիւս գոյացեալ եմք. (Պիտ.։ Սարգ. վերջաբ։)
having four forms.
Զքո ձեւդ քառակերպեալ նշանակեմք ի քարս եւ ի փայտս եւ յամենայն տարրական գոյացութիւնս. (զքր. կթ. խչ։ եւ Գանձ.։)
having four parts.
Որոյ են մասունք չորք, կամ քառեակ կողմանք կողմանք. քառատեմակ.
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.
Որպէս Ձեւ երկրաչափական, եւ Համեմատութիւն թուաբանական.
having four angles, quadrangular.
Որպէս Ձեւ երկրաչափական, եւ Համեմատութիւն թուաբանական.
divided in four branches (river).
Յեդեմաբուղխ աղբերէն յառաջեալք՝ ըստ քառառաջ վտակացն յարձակման։ Գնդին միայնոյ թիւ քառառաջ ըստ եզակացն ի սմա. (Երզն. լս.։ Տաղ.։)
of four streams.
Արբուցին տիեզերաց զքառավտակ աղբիւրն եդեմայ։ Արբուցանելզով քառավտակ բղխմամբ զընդ հանուր տիեզերս։ Գնացիւք գետոց քառավտակք ի յադինայ. (Շար.։ Տաղ.։)
four-coloured.
Զքառերանգ նիւթս զարդու արքունական ճեմարանիս, զիշխանականին ասեմ մասունս. (Սկեւռ. լմբ.։)
quadruped.
Քառոտանին ... որ չորս մահու եմ փակեալ։ Քառոտանեաց մաքրից եւ անմաքրից. (Նար. ՟Ի. եւ Նար. մծբ.։)
to be afraid greatly, to shudder with fear, to thrill with horror, to be horrorstruck.
likeness, resemblance, conformity, form, proportion.
(լծ. թ. քէզա, քետա. յն. քադա՛ որ է ըստ). Նմանութիւն. ձեւ. համեմատութիւն. օրինակ. (այլ ի բարդութիւնս լինի ա. նման. հանգոյն. համեմատ)
cf. Քարաթոթոշ.
Քարաթոշ եւ մողէղ եւ խլուրդ ... քարաթոշ եւ մողէղ ասեն, քարամուտեմք ի բերդս թշնամեաց։ Կազմեն դեղ՝ քարաթօշի արեամբ։ Մեծ քարթօշ մի գի՛տ, եւ զմորթն առ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ժ՟Գ։ Կանոն.։ Վստկ. ՟Ղ՟Զ։)
stallion, newt.
Քարաթոշ եւ մողէղ եւ խլուրդ ... քարաթոշ եւ մողէղ ասեն, քարամուտեմք ի բերդս թշնամեաց։ Կազմեն դեղ՝ քարաթօշի արեամբ։ Մեծ քարթօշ մի գի՛տ, եւ զմորթն առ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ժ՟Գ։ Կանոն.։ Վստկ. ՟Ղ՟Զ։)
stone-cutter's calling or art.
Գիտեմ հիւսնութիւն եւ քարակոփութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
stone-like.
Երբեմն քարանմանն այս ինչ է, որ ոչ շարժելի եւ ոչ յառնելի կիրքն. (Դամասկ.։)
cf. Քարգոնոսական.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
royal.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
stoned;
— առնել, to stone.
cf. Քարակոփ.
Զքարկոփ եկեղեցին ... ընդ բեմաւն դարանս գործեալ քարկոփս ... Տեսին ի ներքոյ եկեղեցի քարկոփ չքնաղաշէն. (Ուռպ.։)
cf. Քարձ.
Վայրի քօշ մի կայր քարձուկ, անուշահոտ եւ սըպըրկուկ (եփրեմ)։ Քարձուկ մի այլ նըման սըմին, զերդ աղաւնի բարի բնութիւն (յհ. ոսկեբ) (Շ. առակք.։)
caduceus, wand;
Aaron's rod.
Ոչ եթէ անդէտ եմ ընկուզոյգ անուան՝ ըստ քարոզակին ասացեալ. քանզի խեցեմորթն նորա բնաւորեցաւ հնչումն եւ կայթումն գործել. (Փիլ. ել. ՟Բ. 76։)
fellowpreacher.
Ընկեր պետրոսի, եւ քարոզակից բառնաբայ։ Ի պետրոսեաց եմք առաքեալ, քարոզակցիդ փրկանք եղեալ. (Եզնիկ.։ Շ. վիպ.։)
full of stones, rough, stony.
Որ զխիստ եւ զքարուտ երկիր վարեն։ Զքարուտ եւ ղապալերկ վայրն սրեմանեն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)
parsley.
ՔԱՐՍՈՆ որ գրի եւ ԿԱՍՈՆ. Բանջար մանրատերեւ համեմական՝ որպէս մանր կարոս, մաղտանոս։ (Բժշկարան.։)