well sprouted, flourishing;
good-tempered;
well affected.
Բնութեան քաջաբոյս զարգացումն զուարթս եւ զարմանալիս յարդարէ. (Պիտ.։)
cf. Քաջազուարճ.
ՔԱՋԱԶՈՒԱՐԹ ՔԱՋԱԶՈՒԱՐՃ. εὑανθής pulchre floridus εὑθηνούσα vigens, bene crescens. Զուարթագեղ. սաղարթազուարճ. քաջածաղիկ. ուռճացեալ. յուռթի. առոյգ, դալար. ծաղկեալ. զուարճալի. վայելչացեալ.
Տունկ քաջազուարճ երեւեալ։ Զքաջազուարճ եւ զսաղարթալի տունկն։ Մանկունք՝ որպէս տնկոցն քաջազուարճք՝ պահոց ջրով ոռոգեսցին. (Ճ. ՟Ը.։ Երզն. լս.։ Բրս. պհ.։)
flourishing, full-blown;
cheerful, brisk, joyous, merry-looking.
ՔԱՋԱԶՈՒԱՐԹ ՔԱՋԱԶՈՒԱՐՃ. εὑανθής pulchre floridus εὑθηνούσα vigens, bene crescens. Զուարթագեղ. սաղարթազուարճ. քաջածաղիկ. ուռճացեալ. յուռթի. առոյգ, դալար. ծաղկեալ. զուարճալի. վայելչացեալ.
Տունկ քաջազուարճ երեւեալ։ Զքաջազուարճ եւ զսաղարթալի տունկն։ Մանկունք՝ որպէս տնկոցն քաջազուարճք՝ պահոց ջրով ոռոգեսցին. (Ճ. ՟Ը.։ Երզն. լս.։ Բրս. պհ.։)
in haste, hastily, diligently, promptly, rapidly, quickly, soon.
Գտեալ զըղյալին՝ բերզէ զստոյգն փութապէս. (Խոր. ՟Ա. 8։)
vomit;
շուն դառնայ ի — իւր, the dog returns to his vomit.
Քան զշունց փսխածն աղտեղագոյնս եւս փոխեն զտաղակալի բանիցն զգարշութիւնս. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
to detach, to separate, to take away;
— զմածուցեալն, to unglue, to unsolder;
— զնետն, to let fly an arrow;
— զբեւեռեալն, to unnail, to unhook;
— զշղթայն, to unchain, to unfetter, to unshackle.
Առեալ զհաստաբեստ աղեղն իւր, եւ լայնալիճ գրկօք կորովակի փրթուցեալ զնեան ի վեր յօդն. (Ուռպ.։)
to be detached, taken away, to escape, to break away, to shake off, to get rid of;
cf. Յիշատակ.
Փրծաւ ի տաղտկալի դառն կենաց։ Մի՛ ինչ իցէ՝ որ փրծանիցի յուշոյ յիշատակաց։ Մազպուրծ լեալք փրծանէին ի խռովութենէ ամբոխին։ Ելեալ փրծեալ ի բան տէն։ Եւ ոչ զերծեալ փրծանի։ Փրծանէին ի ձեռաց նեղչացն։ Զի ի դատաւորին ձեռանէ աստէն իսկ փրծայց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16 ՟Ա. 1։ Ճ. ՟Ա. Արծր. ՟Գ. 13։ Շիր.։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Կ՟Ը։)
covered with foam or froth, frothy, foaming;
— ալիք, foaming billows.
spumous.
Սիրելեացն ճաշ յօրինեսցցեն.. . զտեսակս հրաշալիս արտակերտելով՝ փրփրականս, եւ ծաղկերանգս՝ ասրակերպս. (Բրս. ի ստեփ.։)
cf. Փրփրանամ.
Ի ծովածուփ ալիք կուտակելոցն, եւ փրփրացեալ լեռնացելոց շրջեալ հատանէր. (Յհ. կթ.։)
to foam, to froth, to spume, to mantle;
to slaver;
— օճառի, to lather.
Ի ծովածուփ ալիք կուտակելոցն, եւ փրփրացեալ լեռնացելոց շրջեալ հատանէր. (Յհ. կթ.։)
swollen, bloated, inflated, puffy, turgid, high-flown, fustian, bombastic, emphatic.
Իսկ փողն միթէ եղջի՞ւր ինչ գոչիցէ՝ փքոցուռոյց լնդօք, թռալիր օդով՝ փողիցն այամամբ. (Ագաթ.։ եւ ՃՃ.։)
the thirty sixth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
nine thousand, nine thousandth.
Եւ Շնորհալին ի տաղս այբուբենից նուադէ առ ի խրատ, Քէն, Քեզ կատարումն՝ է (կամ Քէն կատարումըն) այս տառից, տայ ակնունել աւուրն ելից։ Քէն՝ Քրիստոսի՝ ձեւովն իւրով, զմեզ յոդորէ խաչակցելով։
consecration.
Մկրտեաց զնոսա ... կացեալ երիս ժամս լոյսն ի վերայ սխալի քահանայագործութեանն. (Զենոբ.։)
Եթէ երթալի է ի մեզ անհասութիւն բանիդ, ոչ էր սքանչելի, այլ ըմբռնութեան իրք. այսինքն դիւրըմբռնելի. (Ճ. ՟Գ.։)
αὑτοκρατηρικός, αυτοκρατικός imperatorius, omnia superans. Սեպհական ինքնակալի՝ ըստ ամենայն առման. կայսերական եւ ինքնիշխանական, գերազանց, յաղթօղ.
Յոր օրէ՛ն է պարծիլ ամենեցուն. ամենապանծալի.
πάγκαρπος, παγκάρπιος. fructus omnis generis habens Ունօղ կամ բերօղ զամենայն ազգ պտղոց. պտղալից. ամմէն պտուղ տուօղ.
Յամենայնի սխալական. բազմավրէպ. որ շատ կըսխալի, սխալանքով լեցուն.
Բազմիմաստ եւ հանճարեղ. կարի իմաստուն ոք ի մարդկանէ. խիստ խելացի. փէք ագըլլը. ալիմ.
Զիմանալի աչս մեր անծածկելի լուսով լցո՛. (Դիոն.։)
Իբր Անմերձենալի, անմատոյց.
Մերձեցի՛ր յիս ողորմութիւնդ անբաւ, մինչեւ է ժամանակ անողորմութեան հասեալի վերայ իմ. (Բենիկ.։)
Զսպառնալիսն եւ զահն ասէ անողորմութեամբ. (Վրդն. սղ.։)
Ի վեր է քան զիմանալիս յանսահմանութեան եւ յանբաւութեան իւրում. (Յճխ. ՟Ա։)
Լալիւն եւ ողբումն եւ աշխարանք. (Ոսկ. ես.։)
Յերկնային տռփանացն յափշտակեալք՝ աստուածազգեստք լինին։ Խնդալից զուարթանան եւ աստուածարեն։ Յորժամ աստուածարեսցէ ինչ ժամանակ, անդրէն դառնայ առ ինքն։ Մարգարէական ոգի ամենայն աստուածարի, եւ աստուածային մոլութեամբն օրէնսդրէ։ Ընդ ձեւով մարգարէութեան մտեալ ղօղեսցէ, աստուածարել եւ ըմբռնել թուելով. (Փիլ. ստէպ։)
Տէրն իսահակ այն ըռըշտունին՝ եպիսկոպոս արհի պանծալին։ Սուրբ սահակայ եպիսկոպոսին՝ ըռշտունեաց արհի գաւառին. (Գանձ.։)
cherubic.
Քան յաթոռն քերովբէական նստելն՝ առ սրբոցն հանգչելն բաղձալի է նմա. (Նար. երգ.։)
Ծաղկաւէտ. ծաղկալից.
Լւեալ գլալիւն. (մանկանցն՝ հանդերձ մարցն կականմամբ. Խոր. ՟Բ. 80։)
Զգորովալիր ողբովք զկականումն. (Պիտ.։)
Առիթ կորստեան. Վասկար. զգուշալի.
ՀԱՒԱՏՈՅ իբր արժանահաւատ. πιστός credibilis. հաւատալու արժանշ հաւատալու բան ըստ յն. եւ լտ. հաւատալի կամ հաւատարիմ չ
Որ հտպիտ անառակութեան է նշանակ։ Չար ցաւք մտին ի տունս արանց առ ի կանանց հտպիտ պերճանաց։ Անդամքն հտպիտ խաղալիկք. (Ոսկ. ես.։)
θαυματουργέω miracula edo, mirifice ago. Հրաշալի օրինակաւ, կամ հրաշս եւ հրաշալիս իմն գործել. եւ Հրաշալի կացուցանել. հրաշակերտել.
θαυματουργία miraculorum patratio, miraculum. Հրաշագործելն, իլն. եւ գործք հրաշալիք. սքանչելիք.
Կամ որպէս Հրաշակերտութիւն. հրաշալի շինուածք.
ՄԱՇԱՐԱՅ. φθίσις phthisis, tabes. որ եւ ՀԱԼ ԵՒ ՄԱՇ. Ախտ մաշեցուցիչ՝ փտութեամբ թոքոց, է՛ զի հանելով եւ շարաւալից կեղս. բարակ ցաւ.
Յառաջեսցէ տէր իմ քան զծառայ իւր։ Մտանել ի նաւ, եւ յառաջել յայնկոյս։ Յառաջեցից քան զձեզ ի Գալիլեա։ Յառաջեսցեն քան զձեզ յաքայութիւն երկնից։ Յառաջեաց քան զնա Յիսուս, եւ ասէ.եւ այլն։
Ըստ քերթողաց՝ νύμφαι, μακραί νύμφαι nymphae, sponsae. Ուրուական եւ մտացածին ոգիք կամ չաստուածուհիք զուարճալի վայրաց, են որ մահկանացու՝ եւ են որ անմահ կարծեցեալք. քան զմեզ աղէկները.
Որ թուի նախատական եւ ամօթալի գոլ։ Որ առաւել նախատական թուին գոլ, այն իսկ են հիմունք մերոց բարութեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
Կարէ ոչ գնալ գնալին, եւ ոչ հատանիլ հատանելին. վասն զի ներընդունական զբնութիւնս սոցա պատահեաց գոլ։ Կարելին եւ ներընդունականն յայսմ տեղւոջ հակադարձեն առ միմեանս, եւ այլն. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Որում արթնամիտ խոհականութեամբ ուշադրեալ այսմ ամենայն մտաւոր եւ քաջ այրն վահան։ Ուշադրեալք ուրախալից վաստակով հասանել վարձուցն հատուցման։ Ուշադրեալք ի հրաւիրումն երկնաւոր կոչմանն։ Ճանապարհին ուշադրէին։ Ուշադրելով զամենայն օր, եւ ակնունելով մասին նշխարաց սրբոց ի կատարումն նոցա լինել արժանի. (Փարպ.։)
Անմոռանալի. կամ անանց.
Վշտալի. տխրական.
Ձայնք եւ փայլատակունք։ Յաճախեաց զփայլատակունս իւր, եւ խռովեցոյց զնոսա։ Գնասցեն նետք կորովիք փայլատականց (այսինքն շանթք փայլական), եւ իբրեւ ի լայնալիճ աղեղանէ յամպոցն ոստիցեն ի նպատակս.եւ այլն։
Փափաքանօք ընդունիմ (զցանկալի բաժակն). (Փարպ.։)
Գրգիչ եւ փափկացուցիչ մտացն։ Հեշտալիք են եւ փափկացուցիչք. (Լմբ. սղ.։ Երզն. ՟ժ. խորան.։)
Եկեղեցի ունելով փեսայ քաջազարմ, եւ ինքն եղեալ հարսն պանծալի։ Ըստ օրինի քաջազարմից առ ինքնակալն յունաց ածեալ լինէր։ Է՛ եւ մանուկ (դանիէլ) առաջնորդ երիտասարդաց երից քաջազարմիցն. (Սկեւռ. ես. եւ Սկեւռ. լմբ.։ Թէոփիլ. պհ.։)