to lengthen, to extend, to stretch, to draw, to draw out;
to prolong;
— զոտս or զսրունս, to stride, to straddle.
Միտք ձգի եւ երկայնի այռ ամենայն իմանալիսն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 111։)
doubtful, uncertain, undetermined, perplexed;
յերկբայս լինել, to doubt, to have doubts;
to scruple, to demur;
յերկբայս արկանել, to call into question;
յերկբայս առնել, to bring into suspicion, to make suspicions.
Զամենայն զօրսն յունաց յերկբայս արար ի սուրբ ուխտէն. (Եղիշ. ՟Դ։)
doubt, hesitation, perplexity, irresolution;
suspicion;
incertitude, ambiguity.
Առանց ամենայն երկբայութեան. (Փարպ.։)
that has two apertures;
two edged, double-biting, two-bladed.
(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)
cf. Երկբերան.
(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)
cf. Երկբերան.
(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)
cf. Երկդիմեան.
Ոմանք ածանցականք որպէս եւ ամենայն ստացականքն, որք եւ երկդիմիքն կոչին. (Թր. քեր.։)
of two years;
biennial;
զ—, lasting two years.
Զերկեամ միայն թագաւորել։ Զերկեամ միայն կալ յայնպիսի միտս։ Զամենայն զիրս զերկեամ բովանդակեալ՝ մեռանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
of two years, two years old;
յերկեմենից եւ ի խոնարհ, from two years old and under.
Կոտորեաց զամենայն մանկունս ... յերկեմենից եւ ի խոնարհ. (Մտթ. ՟Բ. 16։)
earth, globe;
ground, land, territory, soil, district, department, jurisdiction;
land, country, province, region, climate;
the world;
the earth;
յ— անկանել, խոնարհիլ, to prostrate one's self;
— ծննդեան, birthplace;
յ— կործանել (դիաթաւալ), to strike dead on the spot;
յ— օտար, in a foreign land;
թնդայր — յընթացս մեր, the ground shook beneath our feet;
-! -! land! land! — աւետեաց, the Holy Land.
second;
secondly, in the second place.
Ի սկզբանէ արար աստուած զերկին եւ զերկիր։ Եւ կոչեաց աստուած զցամաքն երկիր։ Աղբիւր ելանէր յերկրէ, եւ ոռոգանէր զամենայն երեսս երկրի։ Երկինք աթոռ իմ են, եւ երկիրս պատուանդան ոտից իմոց։ Եդին յերկինս զբերանս իւրեանց, եւ զլեզուս իւրեանց աստուած էին զերկրաւ. եւ այլն։
Պատէ զամենայն երկիրն եւիլատայ։ Ոսկի երկրին այնորիկ ազնիւ։ Յերկրէն յայնմանէ ել ասուր։ Երթայց ի տեղի իմ եւ յերկիր իմ. եւ այլն։
ԵՐԿԻՐ. որպէս Բնակիչք երկրի՝ յամենայն կամ յայլեւայլ սահմանս.
Նուաճեցաք զամենայն երկիրն ի ծառայութիւն մեզ. (Եղիշ. Ա։)
Դու գնացեր, եւ զերկիրս ամենայն ընդ քեզ տարար. (Խոր. Բ. 58։)
fear of God, piety, religion, conscience;
երկիւղածութեամբ, religiously, conscientiously.
Երանի՛ իցէ առն, որ արհամարհիցէ զամենայն վասն երկիւղածութեան. (Առակ. ՟Ի՟Ը. 14։)
cf. Երկճիղ.
Թէ ամենայն խաչաձեւ պաշտելի է, պաշտեսցի եւ երկճղին յէոյ (գուցէ ի բնէ). (Ոսկիփոր.։)
irresolute, perplexed, wavering, distrustful, suspicions, doubtful;
— յերկմիտս լինել cf. Երկմտեմ.
Զի որ երկմիտն է, նման է հողմակոծեալ եւ տատանեալ ալեաց ծովու։ Այր երկմիտ առանց հաստատութեան է յամենայն ճանապարհս իւր. (Յկ. ՟Ա. 6. 8։)
that walks in heaven;
celestial.
Հասու եղեալ ամենայնի՝ գեր ի վերոյ երկնաճեմք երեւեցան. (Շիր.։)
that goes, that leads to heaven, celestial.
Յամենայն ժամու զմեզ երկնաչու ճանապարհին յարգարեսցո՛ւք. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
to be in labour, to bring forth a child;
to suffer;
to be pained or grieved;
to think, to contemplate, to ponder over;
to elaborate.
Յամենայն ժամ երկնէին զմահաբեր չարիսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
to fear, to be afraid of, to dread, to apprehend, to be frightened, to tremble;
to distrust;
մի երկնչիք, don't be afraid, never fear.
Լուայ զձայն քո, եւ երկեայ։ Մի՛ երկնչիր։ Յահէդ ձերմէ երկիցեն. յորոց երկնչէիքն՝ երկիցեն ի ձէնջ։ Երկեան երկիւղ մեծ։ Երկեան արքն երկիւղ մեծ ի տեառնէ։ Ի զարհուրանաց սրտի քո՝ զոր (այսինքն որով) երկնչիցիս։ Երկիցէ յերեսաց նորա ամենայն երկիր։ Անդ երկիցեն զերկիւղ։ Երկերուք, եւ այլն։
cf. Երկուորեակ.
cf. ԵՐԿՈՒՈՐԵԱԿ. ըստ ամենայն առման. δίδυμοι gemelli
duplicity, state of that which is double or doubled.
Որ էապէսն է բարի, պարզ եւ մեկնակայ տեսիլ է բնութեամբ, ամենայն երկպատկութեան եւ առ ընդդէմն լծորդութեան օտար. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Բ։)
that is produced, that springs from the earth.
Ամենայն վարք աշխարհի կենաց՝ նման են վարուց մշակութեան երկրաբուղխ արմտեաց։ Իշխել ի վերայ ամենայն երկրաբուղխ երկրածին ստացուածոց. (Ագաթ.։)
agriculture, tillage, culture.
Ոչ յամենայն տեղիս երկրագործութիւն, այլ դոյզն ուրեք. (Խոր. ՟Բ. 56։)
terrestrial.
Եւ ամենայն սրբոց երկրական, որք յերկնային զօրսն խառնեցան. (Գանձ.։)
worldly;
cf. Գետնաքարշ;
այր —, carnal-minded, lustful.
Մեղօք երկրաքարշ եղեալ իբրեւ զօձ թիւրեալ ամենայն զգայութեամբք ընդ երկիր սողայ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
to say again, to repeat, to reiterate;
to repeat often, to resume;
— համառօտիւ, to recapitulate;
— ի միտս, to pass again.
Զքաջաց արանց զյիշատակարանս հանապազ երկրորդէր առաջի նոցա։ Սա երկրորդեաց մեզ զամենայն կարգաւ. (Եղիշ. ՟Է. եւ ՟Ը։)
adoration, worship;
prostration;
— կռոց, idolatry;
— մատուցանել, to worship.
Ի վայր խոնարհեալ ծնրադրական երկրպագութեամբ։ Որում կրկին ծունր երկրպագութեան ամենայն եղելոց։ Քեզ երկրպագութեամբ ունել շնորհ տիրամայր. (Նար.։)
happiness, fortune, prosperity, beatitude, felicity.
Երջանկութիւն խոստովանելի ամենայն երկրի։ Զփառս եւ զերջանկութիւն։ Երջանկութիւն եղկելի։ Աշխարհ լոյս մեծ երջանկութիւն։ Ըստ գրոյն երջանկութեան. (Նար.։)
Trinity;
triplicity.
Միութիւն օրհնաբանեալ՝ եւ երրորդութիւն։ Մի պատճառ ամենայն էիցս՝ երրորդութիւնն. յորմէ գոլն եւ բարի գոլն է ամենայն էիցս. (Դիոն.։)
colour, hue, dye;
fashion, form.
Երփն երփն ամենայն գունոց։ Երփն երփն ազգի յամենայն գուակաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
and;
also, likewise;
-..., -..., both..., and;
— ոչ, neither, no, nor;
ոչ մին եւ ոչ միւսն, neither;
neither one nor the other;
— երիտասարդք — ծերք, both young and old;
— այլն, et caetera, and so on;
— այն զի, — այս զի, the more so;
— արդ, now, then;
—եթ, only, solely;
— եւս, also, more, over, still, moreover, likewise;
— զի, — քանզի, since, because.
Շաղկապ καί, δέ, τε et, autem, -que, -ve, atque Շաղկապ զօդիչ ամենայն բառից եւ բանից ընդ միմեանս՝ ջոկաման ասացեալ, այսինքն ի մի մանօղ զջոկս ձայնից։ Արմատն է ւ. յորմէ ռմկ. ու. վէ, վ, իւ. սանս. էվա.
also, still, more;
— առաւել, the more so;
— քան զ—, more and more, instantly.
Ե՛ւս՝ քան յամենայնէ, յերկուց այսոցիկ զգուշացարո՛ւք յախտից. (Կլիմաք.։)
heptachord.
Եօթնաղի քնարն գրեթէ քան զամենայն գործիս լաւագոյն է. (Փիլ. այլաբ.։)
ugly, deformed, slovenly;
dirty, filthy, indecent, impure, lewd, obscene.
Յամենայն զազրից. (Ճ. ՟Գ.։)
having a bad voice;
of perverse doctrine.
Ի պղծաբան եւ ի զազրաձայն խօսից ամենայն աղանդոց ի բա՛ց մերժեսջիր զքեզ. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)
cf. Զազրանամ.
Ատելի զգաստից, եւ զազրելի ամենայն բարեսէր մարդկան. (Եղիշ. ի չարչարանս.։)
inconstant, unstable, not solid, slippery.
Զամենայն գործն զեղծ եւ զաղփաղփուն ի կործանումն դարձուցանէ։ Գուցէ յառաջին բանիցն զաղփաղփուն ի միտս ձեր անկելոց եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։)
flight, gust of passion, anger, wrath, spite, vexation, indignation, fury, rage, revolt;
առ —, in despite of.
ԶԱՅՐԱՑՈՒՔ ԶԱՅՐԱՑՈՒԿՔ եւ ԶԱՅՐՈՅԹ. cf. ԶԱՅՐԱՑՈՒՄՆ, ըստ ամենայն առման.
cf. Զայրոյթ.
Զայրումն բարկութեան անմտագոյն է քան զամենայն բոց տարածեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
distinction;
difference;
diversity, variety.
dragon's tail.
Վիշապն՝ որ ասեն զամենայն երկինս բոլորեալ է. զորոյ զտուտն եւ զգլուխն ռաստ եւ զանապ կոչեն աստեղագէտքն, եւ զխաւարն արեգական եւ լուսնին անտի ասեն. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. պտմ.։)
to knead, to bake;
to adhere;
to mix mortar;
to mix;
— իւղով, to butter.
Խառնակելով զամենայն ինչ եւ զանգանելով։ Մարմինն քակտեալ լուծանի առ այնոսիկ՝ յորոց խառնեալ զանգաւն (ա՛յլ ձ. զանկեալ է) (Փիլ.։)
cf. Զանգանեմ.
Խառնակելով զամենայն ինչ եւ զանգանելով։ Մարմինն քակտեալ լուծանի առ այնոսիկ՝ յորոց խառնեալ զանգաւն (ա՛յլ ձ. զանկեալ է) (Փիլ.։)
dough, leaven;
mole;
mass, mixture;
amalgam.
Փոքր մի խմոր զամենայն զանգուածն խմորէ։ Եղիջիք նոր զանգուած. (՟Ա. Կոր. ՟Ե. 6. 7։)
Յամենայն չարեաց զանգուածոց պա՛րտ է որոշել. (Մաշկ.։)
to hide ones self, to steal away, to retire;
to be ignorant of.
Զանխլանալ կամիմ յամենայն երկնային զօրութեանցս. քեզ միայնում յայտնեմ. (Ոսկ. յաւետիս.։)
to pass;
to surpass, to surmount, to excel;
to go beyond, to exceed;
to escape, to leap;
to be wanting, to fail;
cf. Անցանեմ;
— զհասակաւ, ծերութեամբ, to grow old;
— զարամբ, զամուսնութեամբ, to be unfaithful to the husbands or marriage bed.
Քան զամենայն միտս մարդկայինս մեծութիւն ուրախութեանց նորա զանցեան. (Բրս. հց.։)
Ո՛չ զանց ի նմանէ ամենայն մտածութիւն. (Սիր. ՟Խ՟Բ. 20։)
to pass, to surpass;
to go beyond;
to cause to fail or be wanting, to make to sin;
անցուցանել —, to excel, to exceed.
Աստուծոյ ծառայել՝ եւ զմեծ թագաւորութեամբն զանցուցանէ։ Քան զամենայն որ միանգամ աստուածասէրք են, առաւելեալ զանցուցանէ։ Առաւել զանցուցանելով եւ զանընտանեացն վայրենագունօքն. (Փիլ.։)
Զանցուցանէին զամենայն հայրենի գթով. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
Զամենայն գթով զանցուցանել պարտիմք. (Բրս. հց.։)
to avert, to scatter, to distract;
to render useless;
to mislead, to deceive;
to pervert;
ի տխուր խորհուրդս —, to have the spleen or blue-devils;
յախտս իւր —, to give a loose to one's passions;
զանձամբ —, to come to one's self again, to recover one's self.
wandering, error, bad conduct, perversion, perversity.
ԶԱՌԱԾԱՆՔ ԶԱՌԱԾՈՒՄՆ. Զառածանիլն՝ ըստ ամենայն առման.
cf. Զառածանք.
ԶԱՌԱԾԱՆՔ ԶԱՌԱԾՈՒՄՆ. Զառածանիլն՝ ըստ ամենայն առման.
to go astray;
to dote, to rave, to muse.
Թէ զառանցաք ինչ, այն Աստուծոյ է։ Եւ թէ զիա՞րդ զառանցեաց, ուսուցանէ ինքն (պարծելով ի խաչ, եւ վնաս համարելով զշահ անձին, իբրեւ յիմար վասն Քրիստոսի)։ Տեսանե՞ս, զիա՛րդ յամենայն պարծանաց զառանցեաց, զի շահեսցի զՔրիստոս. (Կիւրղ. գանձ.։)
isolated, separate;
apart, aside;
except;
— ի —, different, various;
diversely.
Եղիցի զատ եւ ընտրեալ յամենայն ազգաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա։)
Խնդրեաց իւր տեղի մի զատ յամենայն բազմամբոխ ժողովրդոց. (Եղիշ. ՟Ը։)