cf. Բազմաբեղուն.
Զաւելորդս չարեացն, եւ յոգնաբեղունս չարութեան՝ զանբերս առաքինութեան զուղէշսն յապաւէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
numerous, many;
plural.
Յոգնական կարասեաց զարդու։ Յոքնական առաքինութեամբ ի մի հաւաքեալ։ Յոքնական ջանիւ հնարին։ Ոչ միայն ինձ, այլ եւ յոքնական բոլոր մարդկութեանս. (Մագ.։)
cf. Բազմապատիկ.
Բազմամանուած. շաղապատ. ոլորքը շատ.
polytheist.
Ըմբռնեալ ի նոցին յոգնաստուած մոլորութիւնն. (Ժող. շիրակ.։)
much, great, much of, a great deal of;
—ք, many, several;
—ք ի մարդկանէ, most men, most people, the generality of mankind;
— անգամ, many a time, often.
πολύς, πολλοί multus, numerosus, amplus, plerique, bona pars, multitudo πλεῖον, πλείονες plus, plurimus, plures, complures. Բազում. շատ. յաճախ. յոգն. մեծ մասն. (լծ. եւ հոյլ. ժողով. հոլով. բոլոր. յն. օ՛լօս, բօլի՛. թ. ուլու, պօլ. որպէս չօգ, իֆրաթ ).
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
Տգէտ գոլով ուղղապէս ասացելոցն առ ի յեսիոդոսէ, թէ կէսն բազում անգամ քան զբոլորն յոլովագոյն լինիցի։ Յորժամ իցէ զբոլորն իսկ առնուլն տուրժական, եւ զկէսն՝ չափաւոր, յայնժամ չափաւորն քան զանչափն յոլովագոյն վարկանի, եւ վեհագոյն գոլ, եւ միւսն վատթարագոյն. (Պղատ. օրին. ՟Գ.)
cf. Յոլովեմ.
Յոլովացուցեալ ցանկութիւն՝ աւելորդ է, միանգամայն եւ վնասակար մարմնոյ եւ հոգւոյ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 48։)
to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
Յոլովացուցեալ ցանկութիւն՝ աւելորդ է, միանգամայն եւ վնասակար մարմնոյ եւ հոգւոյ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 48։)
to lie down negligently, to throw oneself down heedlessly, to sleep, to stretch oneself down, to repose;
to observe, to watch, to spy, to be on the watch for, to waylay, to lie in wait for, to lay snares or ambushes.
Չէ՛ պարտ վայրապար յողալ եւ պշնուլ աւելի։ Ընդ օտար գեղ կնոջ պշուցեալ յողայցես։ Արծաթասէրն իբրեւ զդժոխս՝ զբոլորս կլանէ, հասարակաց թշնամի է, սահեալ յողայ զամենայն ազգաւ մարդկան։ Քանդակս ի նկար կօշկացն հանդերձեալ յողայցէ։ Անմտաց եւ իգացեալ ոգւոյ են իրքն. յողալեաց եւ զրաջանից. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ ՟Բ. 3. 24։)
cf. Յորդաբուղխ.
Հրախառն կայլակք կողահոս հիւթից յորդասահ վտակաց ամենակեցոյց բոլորիցն արարչի. (Անան. եկեղ։)
to hope, to expect;
to trust, to confide;
to promise or flatter oneself;
— ի տէր, առ աստուած, to trust in God.
Յուսալով զկանգնումն գլորելոյն։ Զմերն յուսային զդարձ։ Առին ե՛ւ զոր յուսային, ե՛ւ զոր ոչն յուսային. (Խոր. ՟Գ. 63. 68. եւ 52։)
goodwill, entire disposition, inclination, devotion, eagerness.
Բոլոր յօժարամտութեամբ՝ ախորժելով եղեւ զհետ. (Պիտ.։)
Nazarean;
Nazarene;
— գոլ ի գինւոյ, to abstain from vine.
Մեծարեալ պատուէին զոսկերսդ նածրացւոց։ Զի մի՛ մոլորիցին զկնի նածարացւոց աղանդին. (Եղիշ. ՟Ը։)
gone before, preceded;
precursor, forerunner.
Մի՛ հետովքն մոլորիր նախագնացելոցն ընդ կենցաղս. (Նիւս. երգ.։)
pre-existent;
— էն, the First Being.
Որով բոլորք՝ վախճանեալք եւ կենդանիք գտցեն զփրկութեան հանգամանս, եւ աշխարհ ի նախագոյակն ժամանեսցէ հաճութեան. (Պիտ.։)
to set over, to put above, to promote;
to prefer, to give the preference to, to esteem more.
Զբոլոր նախադասեալն սմա (այսինքն զնախընթացն) պարտ է յուղարկել զգիշեր. (Յհ. իմ. ատ.։)
foreknown.
Յետինքն զերիցագունիցն գերակայ բոլորմունս ոչ ունին, բայց մասնաւորս ի նախայայտնից լուսափայլութեանց ի ձեռն առաջնոցն համեմատաբար ի նոսա անցեալ. (Դիոն. երկն.։)
pre-existent, uncreated.
Բոլորիցն աստուած ընդդէմ նախեղակ մարդոյն փակէ զճանապարհ ծառոյն կենաց. (Պիտառ.։)
fore-running;
progress, advancement.
Որ եւ զառաջին՝ նախընթացութեամբ՝ ընկալար դաս։ Զնախընթացութիւն այսպիսեաց ուղեգնացութեան ըմբերանեալ պարսաւեն (վասն գլորման ի խորխորատ). (Մագ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Ե։)
knowing, acquainted with beforehand;
prescient, provident.
Որոց մասն իմաստուն է եւ նախիմաց, ո՞չ ահա եւ բոլորն իմաստուն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
valiantly, bravely.
Նահատակաբար զբոլորեսին յիւրաքանչիւրումն զօրացուցանելով ի բարեգործութեան. (Պիտ.։)
vain thoughts.
Զմիտս մոլորական՝ նանրախոհութեան. (եւ այլն. Սկեւռ. աղ.։)
incredulous, unbelieving;
superstitious.
(Միտէ) ի խաւարային կողմն մոլորութեան բանսարկուին, եւ հետեւի նանրահաւատիցն. (Լմբ. ժղ.։)
narcissus, daffodil.
ՆԱՐԳԷՍ νάρκισσος narcissus որ եւ ՆԱՐԿԻՍ, ՆԵՐԳԷՍ. թ. նէրկիզ, նէրճիշ . յն. նա՛րգիսսօս. Ծաղիկ շիակգոյն դեղին, բոլորշի, ի ձեւ երիցուկ ծաղկան, ծանրահոտ. զէրրիկ գապահ (իբր ոսկեքատակ, կամ ոսկի բաժակ) մույան ...։ Ի գիրս Ագաթ. գրի Ներգէս, կամ Նարգէս, որպէս եւ Վրդն. յանթառամն.։ Կամ Ներկիս, Ներկէս. (Բժշկարան.։)
cf. Յաչաղանք.
Տեսանե՞ս յաչաղութիւն աւելորդ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
preceding, foregoing, antecedent.
Աթէ մոլորեսցի առաջագնացն մեր։ Եհարց ծերն ցառաջագնաց եղբայրն. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Թ։)
prior, placed before, having the precedence;
pre-eminent;
foregoing, precedent.
Յառաջադասքն ի հետ մեծին Մովսէսի յուղի անկեալք։ Ի ստոյգ բարիս գտաւ բոլորովին յառաջադաս։ Սա իսկ է սկիզբն եւ յառաջադաս ամենայն գեղեցկակարգութեան բարեացն. (Պիտ.։)
production, creation.
Ամենայն ինչ ի նա հաստատեցաւ. եւ գոլս այս՝ բոլորիցս յառաջածութիւն եւ գոյացութիւն. այսինքն գոյացուցիչ. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Յառաջակարկառ.
Միանգամայն բոլոր եւ յառաջաձիգ ձեւք բաժանէին. (անդ։)
to advance, to go or move forward, to precede, to walk on;
to advance, to progress, to improve;
to have beginning, rise or origin, to be born.
Հանդիսաւոր իրն ձգեալ յառաջանայ ի բոլոր ծագս տիեզերաց. (Պիտ.։)
to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.
Բոլոր մարտիւրոսացն գունդք յառաջատեալ յուսով իմանալին գեղոյ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
cf. Յատեմ.
կամ Յատեմ, եցի. որ եւ ՅՕՏԵԼ. ն. τέμνω puto, amputo, incido. Հատանել մասամբ. յապաւել. կտրել եւ սրբել զաւելորդ ուռս եւ զոստս. պուտամագ (լծ. լտ. բո՛ւդօ ).
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
Ոչ ի Մատթէոսէ եւ ի Յովհաննէ յատուկ, այլեւ ի բոլորից աշակերտացն. (Կիւրղ. ղկ.։)
to heap up, to agglomerate;
to compound;
to add.
Զարթուցեալ ի հրէական կարգացն՝ յարաբարդի առ հեթանոսս. իմա՛, յարի յաւելուածով մոլորութեանց։
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
Բոլորովիմբ բարին ... յինքենէ յարակայաբար զգերագոյ սերտութեանն ճառագայթ երեւեցուցանէ։ Յարակայաբար պատշաճմամբ նոյն խառնարանն եկաց. (Դիոն. ածայ. եւ Դիոն. թղթ.։)
to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.
Հանդէպ միմեանց անշարժ են կէտք, որպէս ի ճախարակի շրջաբերեալ բոլոր, ի յոր յարակայեալ՝ շուրջ շրջանակի բոլորն. յն. յոր հաստատուն մնացեալ. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Մշտնջենաւորութիւն.
Առ ի տեւողութիւն յարակայութեան բոլոր աշխարհիս. (Եղիշ. ՟Բ։)
to join, to conjoin, to connect, to league.
Թագաւորն եգերացւոց յարակցէր ընդ նմա ի բոլոր սրտէ. (Յհ. կթ.։)
continuation, duration, prolongation;
affinity.
Յաւիտենական յարաձգութեամբ։ Յարաձգութիւն ժամանակաւոր էառ մշտնջենաւորութիւն։ Զբոլորին դարձեալ ժամանակի՝ որ ըստ մեզ զյարաձգութիւնն՝ է՛ երբէք զի՛ յաւիտենական անուանէ. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
always in motion, inconstant.
Վերին բոլորին յարաշարժային. (Գանձ.։)
accented on the penultimate.
Յարաշեշտոլոր անուն է, որ նախ եզով յանգէն ունի զոլորակն. ո՛րպիսի, Պե՛տրոս. (Թր. քեր.։)
resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.
Հայր յորդւոյ եւ ի հոգւոյ առաքեալ անուանիլ անյա՛ր է. այլորդի մարդացաւ, զի անուանն յարութեամբ՝ անձամբ որդի մարդոյ անուանեսցի. (Ոսկիփոր.։)
to add, to increase, to augment;
to join, to adjoin, to insert, to interpolate, to apply, to supply;
to reckon, to add up;
— խօսել, to repeat, to say again, to reply, to rejoin;
— ի զօրութիւն, to redouble one's strength;
— ոյժ ումեք, to sustain another's efforts;
— զինչս իւր, to increase one's wealth;
աւուրս յաւուրս —, to lengthen life;
— զվարձս ծառայի, to raise the wages of a domestic;
յաւել յիս զօրութիւն, it gave me new strength;
եւ յաւել ծնանել, and then brought forth;
ոչ եւս յաւելից անիծանել, will never curse again;
մի եւս յաւելուցուք տեսանել զերեսս իմ, see my face no more.
Ծով ասեն զուգեալ կայ՝ յաւելլոյ գետոց եւ ուխից, եւ ի պակասելոյ գոլորշոյն. (Շիր.։)
to augment, to be multiplied, to grow, to increase, to be enlarged;
to adhere to, to go over to, to add, to join, to incorporate;
մեռաւ եւ յաւելաւ յազգ իւր, he died and was gathered to his fathers;
cf. Հայր.
Ծով ասեն զուգեալ կայ՝ յաւելլոյ գետոց եւ ուխից, եւ ի պակասելոյ գոլորշոյն. (Շիր.։)
to be perpetual, to last for ever.
Զգաստագոյն պարկեշտութիւն ի յաւեժացեալն հաստատեալ տեւողութեան։ Ամենեւին բարգաւաճեալ յաւեժանայ։ Սոցին եւ զօրութիւն յաւեժացեալ գործով ի մէջ անցեալ տեսանի։ Ընդ աշխարհիս կազմութեան երկոքեան եւ յաւեժանան մինչեւ ի բոլորելեացս յանկումն. (Պիտ.։)
perpetuity, eternity.
Յաղաչանս եկեալք արարչին բոլորեցուն՝ խնդրեցին զնորա գործոցն զյաւեժութիւն։ Սկիզբն լինելութեան է ի մասունս սերմանս յաւեժութիւն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 13։)
to crawl along;
to go on all fours, on hands and feet;
— խաղալ, to tumble, to fall head over heels, to turn a somersault.
ՅԱՓՍԻԹԵՐՍ ԵՐԹԱԼ կամ ԽԱՂԱԼ, գրի եւ ՅԱՓՍԵԹԵՐՍ. (ի բառիցս Ափ, եւ թեր, կողմն, կամ դարձ) Թաւալգլոր խաղալ. կամ ըստ յն. գլորիլ, եւ շրջաբերիլ ի վերայ ձեռաց. κατακυλίζομαι devolvor περιφέρομαι ἑν ταῖς χέρσιν circumferor vel collabor in manibus.
cf. Յափրութիւն.
Միտք մոլորեալք ցոփագնացութեամբք եւ յափրանօք վավաշոտութեամբք. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
to change, to alter, to vary, to diversify;
to remodel;
to convert;
to repeat, to reiterate, to say again;
to trill, to warble, to sing harmoniously.
Աւելորդ է մեզ զնոցայն յեղանակել զանհաստատ օրէնսն։ Բազում անգամ զսոյն յեղանակէ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
to change, to transmute;
to translate;
— ի հայ բան or լեզու, to translate into Armenian, or Haiganian;
cf. Յեղանիմ.
Զբոլոր ոգիսն իբր զնաւ աննեցուկ յեղեալ կործանեսցէ. (Փիլ. ել.։)