awake, sprightly, lively, watchful, quick, prompt, speedy.
Ելեալ սթափ ձիով՝ այր զընկեր յառաջէր։ (Լաստ. ՟Դ։)
cf. Սթափումն.
Պատմէին զօրագլխացն՝ սթափութեամբ հասնել ի միջոյ կողման աշխարհիս. զոր լուեալ ճեպէին երթալ ընդնէմ նոցա. իմա՛, որպէս շութափութեամբ, շտապաւ, ստիպաւ։
awaking;
refreshment, distraction, diversion, pastime;
sobering.
Պատմէին զօրագլխացն՝ սթափութեամբ հասնել ի միջոյ կողման աշխարհիս. զոր լուեալ ճեպէին երթալ ընդնէմ նոցա. իմա՛, որպէս շութափութեամբ, շտապաւ, ստիպաւ։
air, pride, ostentation.
Յիշկան եւ եթ նստել, եւ ընդ այն աւելի ինչ սիդանս ոչ խնդրել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 13։)
walking or curveting proudly.
Չէ արժան սիգաքայլ երիվարօք յօրանալ. (Շ. ընդհանր.։)
Ի վերայ վեհաւետ ջուրդ ովկիանոյն սիգաքայլ ոտիւք սրընթացութեամբ սխրացեալ. (Երզն. լս.։)
haughtiness, pomp, ostentation;
softness, effeminacy.
Խոնահք հանեն ընկենուն ի միջոյ իւրեանց զսիգութիւն։ Ոչ հաղորդի բարձրութիւն առ խոնարհութիւն, եւ ոչ հեզութիւն առ սիգութիւն. (Մծբ. ՟Թ։)
syllable.
Եթէ ոչ նախ ուսցի ոք զգիրն, զսիղուբայսն ընթեռնուալ ոչ կարէ. (Աթ. ՟Թ։)
cf. Սիրելապէս.
Զոր սիրաբար յինքն ընկալեալ. (Շ. վիպ.։)
Րամիցս տէրն յանձն առեալ ընդ մեր՝ մեռանել մարմնով սիրաբար։ Սրբազան դասուն սիրաբար դարձեալ քարոզեալ. (Շ. տաղ.։ Գանձ. ստէպ։)
full of love, of affection, of tenderness, kindness or good-will, affectionate, obliging, kind.
Զբամաց միտս հանգուցանէր սիրալիր սրտիւ։ Սիրալիր սրտիւ զարժանահայց խնդիրն ընկալեալ։ Սիրալիր դաշամբք ուխտից։ Սիրալիր խնդութեամբ խրախամտեալք։ Կոչէր սիրալիր կամօք. (Յհ. կթ.։)
amiable, benign;
amatory, loving, amorous;
affectionate.
cf. Սիրազեղ.
Սիրահարուստ է տեսակ մարդոյ, եւ ձգող։ Համեմատեալ զբղխողն սիրոյ ընդ սիրահարուստք. (Լմբ. իմ.։)
affectionate mother.
shrine.
amiably, kindly, lovingly, affectionately, tenderly, courteously;
charitably.
Մի ոմն ի դահճացն, որ սիրելապէս ընդունելութիւնս ունէր ընդ կապեալ նախարարս հայոց. (Փարպ.։)
loving;
amiability, kindness, love, affection, tenderness, sympathy, fellow-feeling.
ἁγάπησις, φιλία, φίλτρον, διάθεσις dilectio, amor, amicitia, studium. Սիրելն. սէր. ընտանութիւն. բարեկամութիւն. ներգործութիւն եւ գործ սիրելոյ, եւ սիրելի գոլն.
Զքրիստոս ընդունելով՝ գործովք զսիրելութիւնն յանդիման կացուցանէ։ Զգեստ ամպարշտութեան նոցա սիրելութիւն գրոյն։ Զատելութիւն, եւ զսիրելութիւն. (Ածաբ. աղք. եւ Առ որս. ՟Է. ՟Ծ՟Գ։)
Ի սիրելութիւն եւ ի բարեկամութիւն եկեսցէ։ Մի ընդունայ եւ դատարկ լիցի սիրելութիւն քո առ իս. (Յհ. իմ. ատ.։ Արծր. ՟Գ. 3։)
վասն սիրելութեան, որպէս զի ախտացեալ անդամն ի կարգ առողջիցն պահեսցի. (Շ. ընդհանր.։ տես եւ Պիտ. ստէպ։)
Խօսակցութիւն կանանց, եւ սիրելութիւն, եւ ընդելութիւն. (Տօնակ.։)
to love, to be fond of, to have an affection or a liking for, to cherish, to like, to be pleased, to take pleasure or delight in, to delight in;
— զմիմեանս, to love one another, to be fond of each other;
ըստ անձին —, to love as oneself;
— իբրեւ զբիր ական, to love as the apple of one's eye;
— մինչեւ զշունչ վախճանին, to love to one's last breath;
խանդակաթ, տարփանօք, սաստիկ, բոլորով սրտիւ or յամենայն սրտէ, ոգւով չափ, ի վեր քեան զամենայն, անկեղծ սիրով —, to love tenderly, passionately or dotingly, to distraction, with all one's heart, with all one's soul, above all, sincerely;
զմի սէր —, to love with equal affection.
ἁγαπάω, φιλέω . (որ եւ համբուրել). στέργω amo, diligo. Սիրով բերիլ առ ոք կամ առ իմն. ախորժել. հաճիլ. բարեկամանալ. յարիլ. ընտրել. սէր ցուցանել. գգուել. գթասիրել.
Սիրեսցես զտէր աստուած քո յամենայն սրտէ եւ յամենայն աճնէ քումմէ։ Սիրեսցես զընկեր քո իբրեւ զանձն քո սիրեցից զքեզ տէր։ Նախ նա սիրեաց զմեզ։ Որ սիրեաց զիս։ Ինքն իսկ հայր սիրէ զձեզ, զի դուք զիս սիրեցիք։ Սիրեսջիք զմիմեանս, որպէս եւ ես զձեզ սիրեցի.եւ այլն։
amiable, dear, pretty, darling, gracious, handsome, charming;
cf. Սիրող.
ἁγαπητός, φίλος dilectus, amabilis, amicus. Սիրելի. սիրեցեալ. սիրային. ընդունելի. հաճոյական.
Անմեղ մանկունք՝ տղայք սիրուննք, ի հրեշտակաց գունդըն խառնիք. (Շ. եդես.։)
column-like.
Ընդ լուսափայլ ամպոյն՝ ընդ սիւնատեսիլ հրոյն՝ երդակցելով հովուացն. (Շ. տաղ.։)
to soar, to take a lofty flight, to fly high;
to rush, to dart, to rush on, upon or down;
սլացեալ աստղ, falling star.
Ի թռիչս մտաց ընդ խաւար խորհրդոց սլացայ։ Եռան զեռան սլանան ի մարմինս ծովու։ Սլանան թեթեւութեամբ առ աստուածատեսութիւն անճառելեացն խորհրդոց. (Նար. ՟Ի. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. յովէդ.։)
shaft, arrow, dart;
stiletto;
style, needle;
— ժամացուցի, hand;
— ժամուց, hour-hand;
— վայրկենից, minute-hand.
երկայն գաւազան ցցել երկսայր սլաքով, եւ հարկանել ընդ որովայն նորա. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Սուլեմ.
cf. Սխալական.
Զհետ յոռեացն եւ անպիտանեաց եւ սխալաւորաց եւ վրիպելեաց ընթանայցեմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
cf. Սխալիմ.
Արջառ նոցա ոչ սխալեաց ի վրիպեցաւ։ Սխալեալ են խորհուրդք նորա։ Սխալեալ անկան ի մեծամեծ մեղս վասն կանանց։ Կոյր կուրի յորժամ առաջնորդէ, սխալէ։ Ի ժամանակի՝ յորում սխալեսցի ոտն նոցա։ Զի ուսանիջիք զիմաստութիւն, եւ մի սխալիցիք։ Խօսեցայ ընդ քեզ ի սխալելն քում, եւ ասասցեր՝ թէ ոչ լուայց քեզ։ Ոչ սխալեցաւ բան մի յամենայն բարեաց, այլ՝ ամենայն ինչ եղեւ։ Ոչ սխալէին բան մի (ի կարգէ հրամանացն)։ Եւ ոչ էր բան սխալեալ յարքայէ, զոր ոչ մեկնեաց նմա.եւ այլն։
cf. Սխալական.
Ընդ սխալոտ մարմնով կապեալ եմք։ Սխալոտ եւ դիւրայանց հասակիս (մանկութեան)։ Տկար եւ սղալոտ եմք մարդիկ։ Զընկերն այպանէ ստութեամբ գոլով եւ ինքն սխալոտ բնութիւն։ Ոչ է մարթ չգալ գայթագղութեան՝ վասն սխալոտ եւ նիւթական բնութեանս. (Ի գիրս խոսր.։ Սարկ. աղ.։ վանակ. յուրախացիրն։ Լմբ. առակ.։ Երզն. մտթ.։)
working or doing wonders, enchanting, astonishing, wondrous, prodigious, stupendous.
to admire, to be charmed, astonished, to marvel, to wonder, to be extremely surprised, wrapped in wonder, amazed, to stand thunderstruck.
θαυμάζω, ἁποθαυμάζω miror, admiror. Սքանչանալ. հրաշանալ. հիանալ. պակնուլ. արմըննալ.
Զի յաղագս արուեստին եւ գեղեցկութեան սխրանայցես ընդ արարչին. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
Ո՞վ ոչ սխրասցի եւ սքանչանայ ի վերայ անճառ անօէնութեանն։ Սքանչացեալ ընդ անհասութիւն խորհրդոյն՝ սխրանայր. (Բրս. ղկ.։)
Իսկ ո՞վ ի վերայ ասացելոցս ոչ սխրասցի. գործի սպասման, եւ նոյն գործի կենաց։ Ընդ որ յաւէտ իմն սխրացեալ։ Սխրացեալ զարմանային ընդ պատիւ բնութեանս մերոյ. (Անյաղթ բարձր.։ Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
Գործ է մեծահոգութեան՝ ոչ սխրանալ ընդ փափկութիւն եւ ընդ հեշտութիւն, եւ ոչ ընդ իշխանութիւն, եւ ոչ ընդ յաղթութիւն մարտիցն. (Արիստ. առաք.։)
Ով որ սխրանայք ընդ արքունեացըն փառս, հայեցէք ի վեր. (Լմբ. տաղ հրեշտ.։)
Յորժամ ուրախացուսցէ զծնողս, պատուօք սխրասցի աստուած. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա.) պիտի ընթեռնուլ,
to ravish, to enrapture, to delight, to strike with admiration, to charm, to be the delight, the charm of.
ἑκπλήττω stupefacio. Տալ սխրանլ. հիացուցանել. զարմանալի ընցայեցուցանել. եւ Զօշոտել.
Յովսէփու ընդ եգիպտուհւոյն պատերազմ զծագս տիեզերաց սխրացուցանէ. (Ոսկ. կուս.։)
slimy, oozy, muddy, miry, sloughy;
սկախառն խոնաւութիւն, cf. Ճահիճ.
τελματιαῖος coenosus, palustris. իսկ Սկախառն խոնաւութիւն, τέλμα locus coenosus, lacuna. Խառն ընդ սիկ. ցեխոտ, ցխոտ. մօրուտ. տղմուտ. կաւուտ. մրրախառն. դէջ. ճախնուտ. ճահիճ.
cup, bowl, goblet;
— աշտանակաց, drip-receiver.
ՍԿԱՀ ՍԿԱՀԱՁԵՒ. լծ. յն. σκύφος scyphus. այլ ի սուրբ գիրս ՝ κρατήρ crater. Սկիհ, եւ որ ինչ է ի ձեւ սկհոյ, սկաւառակի, բաժակի մեծի. խառնարան. խառնելիք. եւ թակոյկ. ... եբր. կապպիէ. թ. գապ. այսինքն անօթ. ընդունարան.
Բունն եւ ստեղունքն եւ սկահքն եւ գնդակքն (աշտանակին)։ Երեք սկահաձեւք ընկուզազարդք յօրինեալք ի միում ստեղանն (աշտանակի). Չորք սկահաձեւք ընկուզազարդք։ Զստեղունս նորա եւ զսկահաձեւսն. (Ել. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Է։)
cup-shaped;
— ornament.
ՍԿԱՀ ՍԿԱՀԱՁԵՒ. լծ. յն. σκύφος scyphus. այլ ի սուրբ գիրս ՝ κρατήρ crater. Սկիհ, եւ որ ինչ է ի ձեւ սկհոյ, սկաւառակի, բաժակի մեծի. խառնարան. խառնելիք. եւ թակոյկ. ... եբր. կապպիէ. թ. գապ. այսինքն անօթ. ընդունարան.
Բունն եւ ստեղունքն եւ սկահքն եւ գնդակքն (աշտանակին)։ Երեք սկահաձեւք ընկուզազարդք յօրինեալք ի միում ստեղանն (աշտանակի). Չորք սկահաձեւք ընկուզազարդք։ Զստեղունս նորա եւ զսկահաձեւսն. (Ել. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Է։ 3)
gigantomachia, war of the giants.
γιγαντομαχία cum gigantibus pugna. Մարտ սկայից ընդ սկայս.
cf. Հսկեմ.
ՍԿԵՄ կամ ՀՍԿԵՄ. (որպէս ըսկել. լծ. ընդ Զգալ անձին). Տխնիլ. արթուն կալ. եւ Ուշ ունել. (յն. ղրիղօրէօ. ուստի գրիգոր՝ հսկօղ).
Սկէր, եւ ոչ տայր ական հատանել։ Սկեցէք ընդ իս։ Սկեցէք, եւ կացէք յաղօթս։ Արթուն կացէք, եւ սկեցէք.եւ այլն։
tender age, infancy.
Անդստին ի սկզբանէ բուսեալ. կանխաբոյս. Սկզբնաբոյս ընդ լաւին վերերեւեսցի ցորենոյ որսմն դառնութեան. (Սկեւռ. աղ.։)
primitive light, origin or author of light.
Սկզբնալոյսն հայր։ Հայելիս ընդունելիս սկզբնալուսին եւ աստուածպետականի ճառագայթին։ Ի ձեռն սկզբնալուսի եւ լուսատուի աստուածածնելութեանն (մկրտութեան)։ Սկզբնալոյս գերալոյս. (Դիոն.։)
primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.
Մովսէս՝ զսկզբնականն ամենայնի կամէր առնուլ եւ եւ ընդունել (աստուածատեսութեամբ). (Փիլ. լին. ՟Դ. 8։)
coetaneous, co-eval, equal in age or antiquity.
Կցորդ սկզբան. զոյգ ի հնութեան ընդ այլում.
cf. Նախահայր.
Սկզբնահայր եւ նախաշաւիղ սիրոյն ընթացից (աստուած)։ Սկզբնահայրդ խոստովանութեան անյայտ ծածկութից՝ որդի աստուծոյ կենդանւոյ։ Սկզբնահայրն չարեաց սատանայ. (Նար. ՟Կ՟Է. ՟Լ՟Ա. ՟Հ՟Ա։)
cf. Նախաչար.
Ի դէմս այլազգեացն սպառնայ սկզբնաչարն։ Սողէր շրջէր ընդ տիեզերս սկզբնաչար օձն։ Սկզբնաչար օձն, եւ փարաւոն։ Զնոյն ինքն զսկզբնաչար զդրախտին օձն։ Սկզբնաչար դեւքն եւ մարդատեացք. (Նախ. ես.։ Խոր. հռիփս.։ Արշ.։ Յհ. իմ. պաւլ.։)
first or principal cause, first author, source, spring.
զամենայն արհամարիցէ, եւ զսկզբնապատճառն եղելոց միայն ընտրիցէ. (Նար. ՟Կ՟Ա։)
supreme hierarchy.
Սուրբս եւ թագաւորս եւ տեարս եւ աստուածս կոչեն ասացեալքն (սուրբ գիրք) զորս յիւրաքանչիւրսն սկզբնապետութիւնս զարդս. ընդ որոց ձեռն երկրորդքն աստուծոյ պարգեւացն հաղորդեալք. (Դիոն. ածայ.։)
propagated first;
— բողբոջք, the first offshoots or branches.
ՍԿԶԲՆԱՍԵՐ ՍԿԶԲՆԱՍԵՐԵԱԼ. նաքկին սերեալ. նախընձիւղ.
Սարկաւագունք առ ի նմանէն եւ ընդ նմին սկզբնասերեալք որպէս սարկաւագակիցք նորին. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
commenced, created, primitive, first.
Քեզ միայնոյ՝ սկզբանդ եւ անսկզբանդ (հօր), ընդ սկզբանդ (որդոյ), եւ սկզբնաւորիդ սկզբանց (հոգւոյդ սրբոյ). (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Սկզբնաւոր ողբերգութիւն այսր աղերսանաց զհաւատոցն շինուած կառուցին։ Նայեցեալ ի սկզբնաւորն իմ եղելութիւն։ Լեր ընդ առաջ քո ողորմութեամբդ ի սկզբնաւորս ապաւինութեան։ Ի սկզբնաւորն նախաձայնեալ սաղմոսիս մինչեւ ի լրումն աւարտման բանիս։ Ձեռներէց սկզբնաւոր անհամբուրելի. (Նար.։)
the first existence or creation.
Երկիւղ ասեն ոչ է ի սկզբնեղութիւն բնաւորեալ։ Նա բանաւորութիւն ո՞չ ապաքէն ընդ սկզբնեղութեան առբնացեալ է ի մարդումն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.
Որ եւ զմարտակռուելն ընդ անոպայ հրէիցն՝ սկզբմունք գրոցդ ցուցանէ. (Ճ. ՟Ա.։)
cup, bowl;
chalice.
thunderbolt.
Բառ յն. սգիբտօս, սգիբօն. լծ. ընդ հյ. ցուպ. σκήπτος, σκήπων scipio fulmen. Գաւազանաձեւ շանթ արձակեալ յօդոյ յերկիր.
sealed.
Գրեցին երիս արս ընտրեալս յինքեանց. եւ թուղթ մի զքրիստոս անուն. եւ եդին ի մէջ սկընդեալ մոմոյ, եւ ծածկեցին. (Հ. ապր. ՟Ի՟Ա.։)
cf. Սկնդուկ.
Եկեղեցի փառաւորեսցի բազմորդութեամբ, որ ամուլն էր եւ սկընդուկ (լս. այրի)։ Բազում են որդիք այրւոդ, զի այս է սկընդուկն. (Գէ. ես.։)
Հերքըն ճողեալ՝ որպէս կընդին, ստինըք ցամաք զերդ ըսկընդկին. (Ուռպ. ողբ.։)
Սկընդուկ, սկընդկիդ, միաւոր ասի. (Արիստակ. գրչ.)
forlorn, desolate, deserted wife;
barren.
Եկեղեցի փառաւորեսցի բազմորդութեամբ, որ ամուլն էր եւ սկընդուկ (լս. այրի)։ Բազում են որդիք այրւոդ, զի այս է սկընդուկն. (Գէ. ես.։)
Հերքըն ճողեալ՝ որպէս կընդին, ստինըք ցամաք զերդ ըսկընդկին. (Ուռպ. ողբ.։)
Սկընդուկ, սկընդկիդ, միաւոր ասի. (Արիստակ. գրչ.)
cf. Սկտեղսկտեղ.
Ի բաց եդեալ յիւրմէ զսկուտեղն՝ ընթացաւ ի դուռն։ Խորովէր զնա ի տապակ, եւ եդ ի սկըտեղն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի։)
Զարծաթեղէն սկտեղն ետ։ Առ սկտեղն արծաթի, եւ տար ընդ քեզ յարքունիսն։ Տալ ինձ սկտեղբ այսու զգլուխն յովհաննու. (Ճ. ՟Բ.։)