Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Մռուղ

See full entry →

adj.

dog-muzzled;
dog-faced.

NBHL (1)

Աչքն (թաթարաց) էր նեղ իբրեւ զձագու, քիթն կարճ իբրեւ զկատուի, դունչն մռուղ իբրեւ զշան. (Մաղաք. աբեղ.։)


Մսալի

See full entry →

cf. Մսալից.

NBHL (1)

Անդամունքն (ձիոյ) մեծ, եւ մսալի բոլոր. (Վստկ. ՟Յ՟Զ։)


Մսակերութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

flesh-food;
excess, debauch.

NBHL (1)

Ոչ էր ի դրախտին գինի, ոչ կենդանեաց զենմունք, ո՛չ մսակերութիւն։ Որո՞ց անկան ոսկերքն յանապատի անդ, եթէ ոչ մսակերութեան տենչողացն. (Բրս. պհ. ՟Ա։)


Մսեղի, ղւոյ, ղեաց

See full entry →

adj. s.

cf. Մսեղէն;
living, living man or soul;
—ք, men, mortals;
animals.

NBHL (2)

σαρκικός carneus, carnalis. Որպէս նոյն ընդ վերնոյն (=ՄՍԵՂԷՆ), Մարմնեղէն, մարմնաւոր. հեղեղէն. մահկանացու կենդանի, ունօղ զմիս եւ զոսկերս.

Ընդունայն է ամենայն մարդ մսեղի (յն. կենդանի). (Սղ. ՟Լ՟Ը. 6։)


Մսողիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to emaciate, to become extenuated.

NBHL (1)

Որպէս զչորքոտանիս՝ երկայնագոյն զկերպարանսն ունել, եւ յըռնգունս կոյս մսողել. (Նիւս. կազմ. ՟Թ։)


Մսոտ

See full entry →

cf. Մսուտ.

NBHL (1)

ՄՍՈՏ կամ ՄՍՈՒՏ. Որ ունի զմիս ի բնէ. եւ Հպեալն ի միս. մըսի քըսուած.


Մսուտ

See full entry →

adj.

cf. Մսեղ;
touched with meat;
contaminated.

NBHL (1)

ՄՍՈՏ կամ ՄՍՈՒՏ. Որ ունի զմիս ի բնէ. եւ Հպեալն ի միս. մըսի քըսուած.


Մտաբերեմ, եցի

See full entry →

vn.

to recollect, to remember;
to take it into one's head, to think, to purpose, to contemplate, to imagine, to conceive;
to make an attempt, to attempt, to dare, to will, to be inclined to, to bring oneself to;
to give oneself up to;
ի կերակրիկ ինչ —, to obtain a bare livelihood;
յապաշխարութիւն —, to repent, to be converted, to amend;
ի նախանձ —, to be envious, jealous;
cf. Խեղդ.

NBHL (3)

Ի սուր մտաբերեցին (ընդդէմ ունելեացն յիսուսի). (Իգն.։)

Ի զուարթունս հրեղէնս մտաբերեցին (սոդոմայեցիխ). (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)

Ուրիա ի ձեռն պարգեւացն ոչ մտաբերեաց երթալ ի տուն իւր։ Եւ ոչ մտաբերեցին այլ մարտնչել թնդ յովսափատու։ Որ զերկաթն գողանալ մտաբերեաց, նա թէ եւ ոսկւոյ երբէք դիպէր, ոչ ակնածէր. (Եփր. թագ. եւ Եփր. մն. եւ Եփր. գող.։)


Մտաբերիկ լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Մտաբերեմ;
յանասուն —, to commit bestiality.


Մտադիր, դրաց

See full entry →

adj.

attentive, careful, vigilant, diligent, exact;
considerate;
— լինել, to be attentive, to pay attention to, to mind, to attend to, to take heed to, to apply, to be assiduous.

NBHL (1)

ՄՏԱԴԻՐ ԼԻՆԵԼ. Միտ, կամ ունկն դնել. ուշ ունել.


Մտադիւր

See full entry →

adj. adv.

diligent, prompt, ready;
—, — իմն, — սիրով or կամօք, willingly, voluntarily, with good will, heartily, cheerfully, with pleasure;
candidly, frankly, sincerely.

NBHL (1)

Հաց գաղտնի մտադի՛ւր կերիջիք, եւ ջուր գողունի ախորժելով արբջիք։ Որ մտադիւրն ծառայեաց բազմաց։ Մտադիւր մարտնչել, համարձակ մեռանել։ Մտադի՛ւր լաց ի վերայ մեռելոյն, զի հանգեաւ. (Առակ. ՟Թ. 17։ Ես. ՟Ծ՟Գ. 11։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 21։ Սիր. ՟Ի՟Բ. 11։)


Մանրեմ, եցի

See full entry →

va.

to break or reduce to pieces, to grind, to pound, to bruise, to crush, to triturate;
to hash, to mince.

NBHL (3)

λεπτύνω extenuo, comminuo συγκλάω confringo συντρίβω contero. Մանր առնել. ի մանր մասունս վերածել, խորտակել, փշրել. մալել. մանտրցընել, ջարդուբուրդ ընել.

Մանրեա՛ զամանն, զի ցուցցի ստացուած իւղոցն։ Հեզութեամբ քակտէր զլարս աղեղանց, եւ զնետսն մանրէր։ Լեառն (կործանեալ) փշրէ զոր ի ներքոյն ունի, որպէս եւ զադամ գլորեալ՝ մանրեաց զներքոյսն իւր. (Իսիւք.։)

ՄԱՆՐԵՄ ՄԱՆՐԵԼ. ռմկ. մատրել. որպէս՝ Զմեծ դրամն ի փոքունս լուծանել.


Մանրերկրորդ, աց

See full entry →

s.

a second or part of a minute.

NBHL (1)

Բաշխեն ի մանրամանակս, եւ ի մանրերկրորդս, եւ ի մանրամասունս բազումս. (Շիր.։)


Մանրիկ, նրկան, կունք, կանց

See full entry →

adj.

minute, little, very small, tiny.

NBHL (2)

Մանկտի մանրիկ ելին ի քաղաքէն։ Կալացո՛ւք մեզ աղուեսունց մանրկունս (կամ փոքրկունս, կամ փոքունս). (՟Դ. Թագ. ՟Բ. 23։ Երգ. ՟Բ. 15։)

Առ հասարակ ծակոտեցաւ մանրիկ մարմինք (այսինքն մասունք մարմնոյ) նորա. (Ագաթ.։)


Մանրուածոյ, ից

See full entry →

adj.

cut into bits or pieces, hashed, minced, pounded, ground.

NBHL (1)

Խունկ մանրուածոյ, որով պատեցաւ. (Վրդն. սղ.։)


Մաշ, ոյ, ի

See full entry →

s. bot. adj.

pea, peas;
used up, worn out, old;
cf. Հալ եւ մաշ.

NBHL (1)

Սոքա են հին խմորք, մա՛շ տիկք, եւ զգեստ պատառատուն։ Մաշ տիկք ոչ ունին զոյժ՝ տանել զզօրութիւն գինւոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Մաշեմ, եցի

See full entry →

va.

to use up, to consume, to wear out, to waste;
to corrode, to gnaw, to eat;
to spoil, to destroy;
to make thin or lean, to emaciate, to extenuate;
to afflict, to mortify;
— զժամանակ, to employ, consume, spend, or waste one's time;
— զոգիս, to harass, to vex, to tease the mind with longing;
— զխորհուրդս, to thwart, to baffle.

NBHL (1)

Ի ձեռն ծագելոյ նորա մաշեցաւ սպառեցաւ մոլորութիւնն։ Տեսին վերինք, եւ զարմացան. եւ ներքին, եւ յիմարեցան. սատանայ, մաշեցաւ։ Զի՞ այսպէս մաշեալ մաշիս յառաւօտէ յառաւօտ. (այսինքն է՝ զի՞ օրըստօրէ երթաս եւ տժգունիս։) Չիք իբրեւ զեզն ի վար լծոյ. եւ էշ տկարանայ եւ մաշի. (Եփր.։)


Մաշկագործ

See full entry →

s.

cf. Մաշկեղէն;
leather-dresser, currier, tanner.

NBHL (1)

Աբրահամ զարարիչն ի մաշկագործն ունէր խորան. (Ճ. ՟Ժ.։)


Մաշկեայ, էի, ից

See full entry →

adj.

made of leather, of skin, membranous.

NBHL (4)

Աբրաամու ի մաշկեայ խորանին ընդունել զտէրի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Եւ արար տէր աստուած ադամայ եւ կնոջ նորա հանդերձս մաշկեղէնս։ Գօտի մաշկեղէն ընդ մէջ իւր։ Ծածկեսցէ զնա մաշկեղէն նուարտանաւ կապունակաւ։ Յամենայն մաշկեղէն նիւթոյ։ Անօթ մաշկեղէն։ Ամենայն մաշկեղէն անօթոյ.եւ այլն։

Որք զմաշկեղէնն զգենուն պատմուճան. (Կլիմաք.։)

Զգեցուցանեն նմա մազեղէնս եւ մաշկեղէն ըստ աւանդութեան սուրբ հարցն։ Այլ ոչ ինչ ունէր, բայց միայն երկու մազեղէն, եւ մի մաշկեղէն. (Վրք. հց. ձ։)


Մաշկեղէն, ղինի, նաց

See full entry →

adj. s. fig.

cf. Մաշկեայ;
garment of skins;
գօտի —, leather girdle;
ոտք —ք, web-footed;
մարմին —, human skin;
mortal coil.

NBHL (4)

Աբրաամու ի մաշկեայ խորանին ընդունել զտէրի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Եւ արար տէր աստուած ադամայ եւ կնոջ նորա հանդերձս մաշկեղէնս։ Գօտի մաշկեղէն ընդ մէջ իւր։ Ծածկեսցէ զնա մաշկեղէն նուարտանաւ կապունակաւ։ Յամենայն մաշկեղէն նիւթոյ։ Անօթ մաշկեղէն։ Ամենայն մաշկեղէն անօթոյ.եւ այլն։

Որք զմաշկեղէնն զգենուն պատմուճան. (Կլիմաք.։)

Զգեցուցանեն նմա մազեղէնս եւ մաշկեղէն ըստ աւանդութեան սուրբ հարցն։ Այլ ոչ ինչ ունէր, բայց միայն երկու մազեղէն, եւ մի մաշկեղէն. (Վրք. հց. ձ։)


Մաշտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to lose the hair, to become bald, depilated, bald-headed.

NBHL (1)

Եթէ մաշտեսցի գլուխ ուրուխ, կունտ է, սուրբ է։ Եւ եթէ յերեսաց կողմանէ մաշտիցի գլուխ նորա, ճեղ է, սուրբ է. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 40. 41։)


Մառախուղ, խղոյ, խլոյ, խղոց, խլոց

See full entry →

s.

fog, haze, mist;
darkness, obscurity;
օր ամպոյ եւ —խղոյ, cloudy and tempestuous or stormy day.

NBHL (1)

Սուլմամբք բքոցն, եւ յիրերաց վերայ կուտակեալ մառախղիցն թունիւք։ Յանկարծակի պարփակեալ մառախղով (կամ մառաղխով). (Պիտ.։)


Մասնաւոր, աց

See full entry →

adj.

particular, special;
private.

NBHL (2)

Զմասնաւորն աստ, եւ զբովանդակն առ հանդերձեալսն հատուցանել ամենեցուն. (Ասող. ՟Գ. 29։)

Մասնաւոր (այսինքն ինչ մի) հարկիլ։ Հարկելով յունաց, այլեւ մասնաւոր ինչ եւ պարսից. (Խոր. ՟Բ. 23։ ՟Գ. 10։)


Մասնաւորաբար

See full entry →

adv.

cf. Մասնաւորապէս.

NBHL (1)

Միջասահման իմն երեկորինս է ժամ՝ տուընջեան եւ գիշերոյ, սակս որոյ եւ երկոցունց մասնաւորաբար ե՛ւ հարազատասցի սա, ե՛ւ օտարացեալ գտցի. (Յհ. իմ. ատ. այսինքն մասամբ, եւ մասամբ իւիք։)


Մասնաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to participate, to partake, to share in, to take part in, to be concerned, to interest oneself;
— ընդ հարկաւ, to contribute in some measure.

NBHL (2)

Խաչ արծաթեղէն, յորում ի տէրունական խաչէն էր մասնաւորեալ. այսինքն մասն մի եդեալ. (Կաղանկտ.։)

Խաչ մի արծաթեղէն՝ մասնաւորեալ ի տէրունական խաչէն. (անդ։)


Մասնեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Մասնաւորեմ.

NBHL (1)

Ո՛վ անհուն ունակութեանս ծովական մասնեալ շաղկապիս ըստ մեզ, եւ ոչ անդնդական խորոցն գիտակ. (Քեր. քերթ.։)


Մասնիկ, նկան

See full entry →

s.

parcel;
particle, molecule.

NBHL (3)

Ինքեանք ի ձեռն ինքեանց, եւ գործարանականացն մասնկաց ներգործեն։ Որ կոչին առ ի ճարտասանից վտանգական մասնկունք, ո՛վ, զո՛վ, զի՛նդ. (Նիւս. բն.։)

Ոչ գիտեն զբանականութեան մասնկունս եւ զտրոհմունս եւ զբաղդատութիւնս. (Երզն. քեր.։)

Բաշխեն մասնկունքն շրջանակիւ յայլ եւս հեռագոյն մասնկունսն. իբրու մասնկացն այլոց՝ ոչ բաշխելով այլոց մասնկացն. (Պղատ. տիմ.։)


Մատակարարեմ, եցի

See full entry →

va.

to administer, to manage;
to distribute, to dispense;
to victual, to provide, to stock, to store, to furnish;
— զսուրբ խորհուրդս, to administer the sacraments.

NBHL (2)

Հաւատարիմ կոչէ, զի չխորեաց ինչ. եւ իմաստուն, զի գիտաց յօգուտ մատակարարել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 24։)

Մատակարարէ յառաջգիտութեամբ զհատուցմունս երկոցունց կարօտութեանն. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը։)


Մատակարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

administration, management;
economy;
stewardship;
dispensation, distribution.

NBHL (2)

Ուստի՞ ունիցի (յոբ) զմատակարարութիւն բանից. հոգին մատակարարութէ. (Իսիւք.։)

Բազում են դրունք բացեալ մատակարարութեանցն. մի՛ ոք բնաւ ամենեւին ի մէնջ ստգիւտ եղեալ կործանեսցի. (Կոչ. ՟Ջ՟Ե։)


Մատաղ, ոյ

See full entry →

adj. s.

young, tender, new, fresh;
child, little child;
mortuary festival for the poor;
— հասակաւ, յաւուրց, very young;
ի — տիս, in infancy, at so tender an age;
որթ —, milk-fed calf.

NBHL (2)

Մանուկ մատաղ։ Մանկունքս մատաղ են։ Իբրեւ զմարմին մանկան մատաղոյ։ Որդեա՛կ իմ մատաղ։ Որթ մի մատաղ եւ բարի։ Քան զորթ մատաղ, եւ այլն։ Եթող որդի մատաղ հասակաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Ի տօնսն տէրունականս՝ նաեւ յամենայն տօնս երեւելիս ըստ սովորութեան ոմանց՝ ընդունելութիւն եւ ճաշ դնեն աղքատաց. որ ըստ հայոց մատաղն է. (Մաշտ. ջահկ.։)


Մատաղածին

See full entry →

adj. s.

new-born;
woman recently confined.

NBHL (1)

Զմատաղածին մանկունս ի գիրկս առեալ. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 28։)


Մատաղակոտոր

See full entry →

adj.

slain in infancy.

NBHL (1)

Տխեղծքն մատաղակոտորք զի՞նչ ինչ այնպիսի մեղս ունէին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)


Մատաղորթ

See full entry →

adj.

having lately calved.

NBHL (1)

Որ ունի որթս մատաղս. մատաղամայր. նոր հորթ բերած՝ ծնած.


Մատաղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

youth;
growing young again.

NBHL (1)

Մինչդեռ ժամանակն ի մատաղութեան է, արագ արագ ընդունի զուսումն վարդապետութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)


Մատնեակ

See full entry →

cf. Մատանակ.

NBHL (1)

ՄԱՏՆԵԱԿ որ եւ ՄԱՏԱՆԱԿ. Մատն, մատունք. ձեռն, բուռ։ Ուստի ասի


Մատանեմ, եցի

See full entry →

va.

to seal with a signet-ring, to seal up.

NBHL (2)

Մատանեալն՝ որ կայր ի վերայ մագաղաթի, ունէր վեց կնիք. (Ուռպ.։)

Կնքեա՛ զտեսիլդ. է զիի մտի ունել պահել, եւ է՛ զի գրել եւ մատանել եւ առ հաւատարիմ տալ յաւանդ. (Վրդն. դան.։)


Մատանի, նւոյ, նեաց

See full entry →

s.

ring;
signet-ring, seal, stamp;
cf. Մատնոց;
ոսկի, ադամանդեայ —, gold-ring;
diamond-ring;
— պատկերեալ, cameo-ring;
հարսանեկան —, wedding-ring;
— կրել, to wear a ring;
կնքել —նեաւ, to seal with a ring.

NBHL (1)

Զդերձակաց մատանիս հրացուցին, եւ արկին ի մատունս նորա. (Հ=Յ. ապր. ՟Գ.։)


Մատենագէտ

See full entry →

adj. s.

book-learned, lettered, learned, erudite, skilled in literature;
man of letters;
bibliographer.

NBHL (1)

Եթէ զինուոր տեսանեմ, մահու ակնունիմ, եթէ մատենագէտ, մուրհակի կորստեան. (Նար. ՟Ի՟Գ։)


Մատենագիր, գրաց

See full entry →

s. adj.

writer, author, bibliographer;
book, writing;
cf. Մատենագրական;
ընտիր —, classic author;
յոռի —, sorry writer, scrawler, scribbler;
—ք, men of letters, the literati.

NBHL (4)

Քաղդէացւոց մատենագիրն յիշատակէ։ Յետ որոյ զնոքումբք ածեալ մատենագիրն խօսի։ Յունաց մատենագիրք։ Յուստոս հրէից մատենագիր. (Եւս. քր.։)

Բազում ազգաց լեալ մատենագիրխ, մեք զյունացն միայն յիշեցաք զպատմագիրս. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Կարգեալ յերամ մատենագիր արքունի դպրաց. (Փարպ.։)

Տուն մատենագրաց. յն. պահարան մատենից. (՟Ա. Եզր. ՟Զ. 21. 23։)


Մատենագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

bibliography;
literature;
writing, book, work.

NBHL (1)

Մովսէս կարգեաց ի սուրբ մատենագրութեանն։ Տեղեկանալ ի սուրբ եւ ի պատուական տէրունեան մատենագրութեանց. (Պիտ.։)


Մատենադարան, աց

See full entry →

cf. Մատենակալք.

NBHL (1)

βιβλιοθήκη bibliotheca. Դարան մատենից, իբրու գրարան կամ պահարան գրոց. տուն մատենագրաց. գրատուն. դիւան. եւ Գիրք՝ յորում ամփոփին բանք մատենից առաջնոց.


Մատենաւոր

See full entry →

adj.

historical.

NBHL (1)

ՄԱՏԵՆԱՒՈՐ ԳԻՐՔ. որ եւ ՄԱՏԵՆԱԳԻՐ ԳԻՐՔ. ἰστορικός, -κή, -κόν historicus, -ca, -cum. Պատմական մատեանք ի կարգի աստուածաշունչ սուրբ գրոց.


Մատենիկ, նկան

See full entry →

s.

opuscule, short treatise, pamphlet, tract.


Մատնահատ

See full entry →

adj.

cutting off or amputating another's finger.

NBHL (1)

Որ հատանէ զմատն կամ զմատունս այլոց չարաչար տանջանօք. որպիսի էին հին աղանդաւորք յաղուանս.


Մատնաշուրթն

See full entry →

s. med.

whitlow, panaris, felon.

NBHL (1)

παρονυχία recluvia, reclivia. Առ շրթամբք մատանց մօտ յեղնգունս բուսեալն միս աւելորդ. ելունդ։ (Բժշկարան.։)


Մատնաչափ, ի

See full entry →

adj. s.

a finger's width or depth;
inch, digit, finger.

NBHL (1)

Մատնաչափ են բանքս քանակութեամբ, այլ զողջոյն տիեզերաց ուսմունս ի ներքս ունին. (ՃՃ.։)


Մատնացոյց

See full entry →

adj. fig.

pointing at, indicating with the finger;
— առնել, լինել, to point at, to addict, to indicate;
to betray;
to deride, to scoff, to ridicule, to quiz, to make a laughing-stock of.

NBHL (2)

Ահա բառդ՝ ստուգութեան եւ մատնացոյց առնելոյ է։ Մատնացոյց առնէ զիւրսն խնդութեամբ էմմանուէլն, թէ ահա ես եւ մանկունք իմ. (Գէ. ես.։)

Մատնացոյց առնեմք միմեանց, եւ ասեմք, ա՛յս այն անուն է, եւ այս ա՛յն. (Մաշկ.։)


Մատնափոխ խաղացոմն

See full entry →

s. mus.

fingering, playing on, touching.

NBHL (1)

Ուր լինի փոփոխել զմատունս.


Մատնէք

See full entry →

s.

fluting, flutes.

NBHL (1)

Չափ չորեքտասան կանգուն շուրջանակի թանձրութիւն սեանն, եւ ի չորից մատանց մատնէքն. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 15.) գրի եւ ՄԱՏՆԷՆՔՆ, իբր ռմկ։


Մատնիկ

See full entry →

s.

the little finger.

NBHL (1)

Իբրեւ հատին զճկոյթ նորա, ասէ. մի՛ երկնչիր փոքրիկ մատնիկ իմ, զի փոքուն եւ մեծին միապէս լինի յարութիւն. (Հ. դեկտ. ՟Գ.։)