expiation, atonement, pardon, propitiation;
— or, սեղան, քաւութեան, libation;
propitiatory;
զոհ քաւութեան, offering.
ἰλασμός, -σις, -σμα propitiatio, expiatio. Քաւելն. գործ քաւելոյ. թողութիւն. սրբութիւն. եբր. յոքն. եւ այլն. եւ Զոհ քաւութեան. եբր. քօգէր. յոքն. քոֆէրիմ. եւ սէլիխա եւ այլն. եւ Զոհ քաւութեան. եբր. խաթիաթ, աշամ եւ այլն.
expiatory.
Թաց արտասուօք զքաւութիւնաբեր բնակութիւն։ Զօրինակն քաւութիւնբեր եւ մեղսաքաւիչ տէրունական մարմնոյ. (Անան. եկեղ։)
brother-in-law (sister's husband).
Զոր հանեալ էր ի նոցանէ տիգրանայ եւ տուեալ իւրում քեռառնն միհրդատայ։ Զատճատ քեռայր նորին։ Բայց ի մերուժանայ եւ ի նորին քեռառնէ վահանայ. (Խոր. ՟Բ. 41. 79. ՟Գ. 29։)
grammarian;
grammar;
*spelling-book, primer.
Քերթողն քերական արուեստիւն շարակարգէր զգիրս ... քանզի զքերական կանոնսն հաստատաբար մեկնէր։ Առեալ ի նմանէ տունս քերականս, որպէս զի մեկնեսցէ զնոսա ի հռետորականս։ Երեւեցոյց գրով բանս՝ քերականս պէսպէս իմաստիւք զանազանեալ. (Սոկր.։ Վ՛րք բրս։ Վրք. ածաբ.։)
Ամենեւին բառական քերական (ոճով) ոչ գրեաց, այլ զամենայն պարզ եւ յստակ խօսէր. (Վրք. սոսկ ըստ Հ=Յ.։)
Սողովմոն արքայն մեծ՝ քերական պէրճիւք յարդարեալ զսա (զտաճարն). (Նար. տաղ.։)
act of scraping, scratching or rubbing off;
abrasion;
cf. Քերիչ.
Իսկ զենոբէս՝ ի քերանսն, որ քերեալ լինէր ի կողս իւր, այնու կատարեցաւ։ Հասին քերանքն մինչեւ յոսկերս սրբոյն։ Տայր զմարմինս իւր ի քերանս տանջանաց։ Որպէս հուրն զժանգն յարծաթոյն սրբէ, եւ քերանքն յերկաթոյն։ Լլկանօք եւ քերանօք զարեան վտակսն հոսեցին։ Տատասկաւ տանջեալ, քերանօք քերեալ. (Եւս. պտմ. ՟Ը 13։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Լմբ առակ։ Շար.)
to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
Առել խեցի՝ քերէր զթարախն։ Մաշեցի զկոշտս երկրի՝ առ ի զթարախս քերելոյ։ Քերեսցէ զտունն ի ներքոյ շուրջանակի։ Քերեաց ճարտարութեամբ զամենայն կեղեւ նորա։ Եթէ ի պղնձի անօթ եփեսցի, քերեսցէ զնա, եւ այլն։
Զկէսս քերէր տանջանօք։ Քերեալ լինէր ի կողս իւր. (Եւս. պտմ.։ ՟Է. եւ ՟Ը։)
Անդ առ երկնիւք քերէր, եւ այսր յերկիր անցանէր։ Գնաց ի կողմանս ազովտայ, մօտ քերէր առ դաշտիւն. (իմ. ՟Ժ՟Ը. 16։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 78։)
Քերէր առ սահմանօք ասորւոց։ Քերեալ առ ափն ծովուն մեծի։ Առաջին արծուեացն առ ափն ծովուն մեծի։ Առաջին արծուեացն առ երկրաւս քերելոյ՝ սա զմեր միտս ի բարձունս համբառնայ. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
to flay, to strip, to excoriate, to peel off;
to make, to compose, to write;
to versify, to poetize.
ՔԵՐԹԵԼ. որպէս Կերտել. պ. քէրտէն. ποιέω facio, instituo. Առնել՝ շինել՝ կազմել, ձեւացուցանել, յաւէտ զբանաստեղծութիւն. յօրինել զտաղաչափութիւն.
poet;
philologer;
grammarian.
Իսովդոս մի էր ի պերճացեալ քերթողացն։ Ի քերթողացն եւ ի շարագրաց ... Զքերթողացն արուեստ տապալեն։ Մանուկն՝ որ զօրութեամբ քերթողն է. (Նոննոս.։ Թր. քեր.։ Անյաղթ պորփ.։)
Քերթողն առնու խոստովանաբար, եթէ է՛ն եւ օ՛ն բնութեամբ երկար են. իսկ զպատճառն երաժշտական իմաստասէր դիտէ. (Սահմ. ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Գ.)
cf. Քերթութիւն.
Իսովդոս մի էր ի պերճացեալ քերթողացն, որոյ կարգել քերթուածսն ի ներքո մուծանին երկու անուանք. (Նոննոս.։)
cf. Քերծում.
Եքերծ զդալարն ի գաւազանացն. եւ երեւէր ի գաւազանսն սպիտակն զոր քերծոյ, նկարէն. (Ծն. ՟Լ՟Ե. 38։)
to strip off, to peel, to bark, to pare;
to shave.
Եքերծ զդալարն ի գաւազանացն. եւ երեւէր ի գաւազանսն սպիտակն զոր քերծոյ, նկարէն. (Ծն. ՟Լ՟Ե. 38։)
cf. Քթթելիք.
Թէ չէր օր (կամ աւուր) եւ քթիթ ական, որ ի սեռէն ոչ հեռացան. (Հին քեր.։)
to louse;
to flea.
Հայրն տիթոյի քթուէր զչուխայ իւր. (Վրք. հց. ՟Թ։)
rancorous, spiteful.
Քինաթագոյցք, ապականասէրք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Քինանամ.
Քինացեալ եսաւայ՝ մտաբերէր սպանանալ զնա։ Իշավայրաց քինացելոց՝ զարու յաւանակս ի մատաղութեան կտրելոյ. (Շ. բարձր.։ Եզնիկ.։)
caresses, fondling, endearment, coaxing, fawning;
wooing, court, courtship, gallantry;
ածել ի —նս, to tame, to domesticate, to familiarize;
գալ ի —նս, to grow tame, to be tamed;
—նս տալ, ի —նս հարկանիլ, cf. Քծնիմ.
(Դեւն) եւ քծինս եւս պատիրս բանիցն ներքուստ ի ներքս հաստատեալ սերմանէր. (Վրք. հց. ձ։)
to endeavour to please, to affect, to caress, to flatter, to fondle;
to court, to woo, to pay one's court to.
Անկեալ առ ոտսն՝ քծնէին։ Չարն քծնելով կամէր մօտաւորիլ առ նա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ոչ շունք, ոյք ախտասէրք են քծնելով յայլս ի չար. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
cf. Քծնումն.
Այն քծնութիւն՝ որ յառաջն էր, ինչ ոչ օգնէ. (Եփր. համաբ.։)
Գիտէր զքծնումն քաղցրագոյն, եւ զկատարումն դառնագոյն. (Յհ. կթ.։)
cf. Քծինք;
flattery, affected airs, adulation.
Այն քծնութիւն՝ որ յառաջն էր, ինչ ոչ օգնէ. (Եփր. համաբ.։)
Գիտէր զքծնումն քաղցրագոյն, եւ զկատարումն դառնագոյն. (Յհ. կթ.։)
chlamys, mantle, cloak.
Քղամիգն արեան գունով ներկեալ էր, զի ղարիւն մարդկան միացոյց յինքն. (Մեկն. ղկ.։)
to tear, to rend, to tear in pieces, to reduce in tatters.
Զիւր զգեստիկն քճքըճեալ (ի արդատայ) պատառատուն ի դուրս բերէր՝ յաղթծղ պահեալ զանձն իւր սրբութեամբ. (Ագաթ.։)
cf. Քմախորժ.
Մորթովք տրջառոցն փողս պղնձիս ... լայնելով երգ հաւեղն եւ քմազարդիւն թնդ ռնգունսն հոսեալ հնչէր. թուի՝ հնչեալ ընդ քիմս. քթեն երգելով։
watch, ambush;
in watch.
Հրամայեցաք քմինս գնել, եւ մահու գործեցաք նոցա։ Կայր ի քմին յիսուն արամբք։ Բազում զօրօք ի քմին կայր։ Կացուցանէր քմինս ի բազում տեղիս. (Ուռհ.։)
cf. Քնածեայ.
Իբր քնածն այն որ ղպատառատունն էր զգեցեալ ընդ մողոմոնի։ Որպէս քնածէիցն հասանէր սատակումն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Քնէած.
Իբր քնածն այն որ ղպատառատունն էր զգեցեալ ընդ մողոմոնի։ Որպէս քնածէիցն հասանէր սատակումն. (Երզն. մտթ.։)
lyrist.
Ներոն երգեցկացն քնարահարաց յաղթեաց։ Ներոն ի քնարահարաց պսակէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
lyre-playing.
Ունէր հմտութիւն երաժշտականութեան առ քնարահարութիւն։ Քնարահարութիւն ընդդէմ իմ շարժեա՛ զտասն աղեմատանցդ։ Գործի հնչման սաղմոսաց հոգիատաւիղ քնարահարութեան։ Քնարահարութեամբն դիւրէր սաւուղայ. (Պտմ. աղեքս.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Նար խչ։ Երզն. քեր.։)
sleepy, drowsy;
lethargic.
ὐπνώδης somnolentus καθεύδων dormitans. Քնած. քնեայ. քնասէր. ծոյլ. քնոտ, քնափ, մրափօղ. թմրած.
cf. Քննայոյզ խնդրեմ.
Ի խոյզ անկեալ քննայոյզ լինէր վասն սրբոյ եպիսկոպոսին։ Ճ. (՟Ա.։)
passion for research, desire of information, curiosity.
φιλοπραγμοσύνη curiositas. Սէր աւելորդ քննութեան. ընդվայրաքննութիւն. հետաքրքրութիւն.
examination;
research, discussion;
inquiry, inquest, inquisition;
control;
thorough investigation;
— խղճի, self-examination;
ի — մտանիլ, to examine;
ընդ քննութեամբ անցանել, to pass the censorship;
ընդ քննութեամբ արկանել, to examine, to control;
to criticize, to censure.
Զքննութիւն արարածոց յօրինեաց որպէս զգիր դպրութեան։ Յայտնի էր առանց քննութեան։ Աստ քննութեան պէտք են. (Յճխ. ՟Է։ Իգն.։)
examination.
Վախճան կատարէր քննման մտացն. (Առ որս. ՟Է։)
to render delicate, to pamper, to pet, to fondle, to coddle, to make much of.
Քնքշեցուցանէր զաղախինն զայն (յղի), բերելով նմա անոյշ կերակուրս եւ ըմպելիս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to chase, to drive away or out, to expel.
Նստէր աբրահամ, եւ քշէր զթռչունսն. (Եփր. եւ Վրդն. ծն.։)
fly-flap, fan;
keshotz, flabellum, ringing-instrument agitated by the deacons during the Armenian and Greek Mass.
Տեսանէր զսարկաւագն բորոտեալ. առնեալ ի նմանէ զքշոցն, ետ այլում սարկաւագի. (Ոսկիփոր.։)
to discover, to unveil, to unmask.
Զերկուց բնութեանցն շարայարումն՝ատկանելով ի անօրէնութեան բանին աստուծոյ՝ խորհուրդն քողախնդրէր. (Կանոն.) (զի նեստոր դնէր չարայարումն, եւ ոչ միաւորութիւն)։
veiled-headed, wearing a veil, veiled;
coy, shy, modest, timid;
drawing the veil.
Արածածուկ քօղաձիգ ծնկասէր հարսունք. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6։)
cf. Քողարկեմ.
Լուսինն քօղասուզեալ ծածկէր զպատրուակն. (Զքր. կթ.։)
to veil, to conceal, to hide, to cover.
Ոչ ի տեսիլ բարւոյ ցոփութեան զչարս քողարկեցից։ Քողարկեալ զդաւաճանօղ կերծաւորութիւնն։ Քօղարկեալ եւ պատրուակեալ էր զյանդիմանութիւնն. (Նար. ՟Հ՟Բ։ Արծր. ՟Դ. 1։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)
ordered or imposed by thee or by thyself.
Օրէնս յարկայս օրհնաբանելիս ... քոյինահրաման պատուէրս կենաց. (Նար. ՟Զ՟Ե։)
to scratch.
ψώχω, θρίβω frico. Քերել շփել զմարմաջս. քէրմըշտըկել.
dignity of a —, rural bishopric.
Մեծ քորեպիսկոպոսն դանիէլ ... տեսուչ եւ հոգաբարձու էր ամենայն եկեղեցացն հայոց ... եւ էր սորա ընկալեալ զքորեպիսկոպոսութեան ձեռնադրութիւն աստիճանին ի ձեռաց մեծին գրիգորի. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
cube, die;
suffrage, vote, ball, ballot;
տուփ քուէից, urn, ballot-box;
տուփ քուէիւք, by an unanimous vote;
— արկանել, տալ ձգել, to vote, to ballot, to come to the vote, to poll.
Իջանէր ի հմայս քաղդէութեան, զքուէս հարցանէր. Ճանաչել կարասցուք զդիւթ քուէիցն զկախարդն. (Բուզ. ՟Ե. 43։)
to sleep, to repose, to take rest;
to lie with, to sleep with a woman, to know her;
— ընդ հարս, to sleep with one's fathers.
Եւ եթէ ննջեսցես, հեշտալի քունեսցես։ Ոչ քունես ի գահոյս փղոսկրեայս։ Այժմու մարդիկս եւ ի տունջեան քունեն. բայց նա եւ ի գիշերի ի հոգս էր։ Ի գիշերի ոչ քունէ անձն նորա. (Ածաբ. մկրտ.։ Բրս. հայեաց.։ Ոսկ. սղ. ՟Ծ։ Լմբ. սղ.։)
ՔՈՒՌԻ կամ ՔՈՒՌ. Բառ ռմկ. որպէս Քուռակ (ի կոչականն). Ա՛յ էշ, մի՛ փախչիր. եւ ձայնէր՝ քուռի՛ քուռի (կամ քու՛ռ քուռ), ողորմեայ ինձ եւ դարձի՛ր առ տէրս քո. (Վրդն. առակ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
colt, foal;
filly.
ՔՈՒՌԻ կամ ՔՈՒՌ. Բառ ռմկ. որպէս Քուռակ (ի կոչականն). Ա՛յ էշ, մի՛ փախչիր. եւ ձայնէր՝ քուռի՛ քուռի (կամ քու՛ռ քուռ), ողորմեայ ինձ եւ դարձի՛ր առ տէրս քո. (Վրդն. առակ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
monk's cap, cowl, capuche, hood, cuculla.
Այլ ոչինչ ունէր, բայց զայծեամն զգեցեալ, եւ զքուսիթայն պի գլուխն. (Ոսկիփոր.։)
sisterly love.
φιλαδελφία sororium amor. Սէր քերց եռ միմեանս, կամ կուսանաց ի վանս.
purser, agent, major-domo, steward.
Առ կացոյց զնա տէր մեր քակակալ, այլ նա ժլատութեամբ գողութեան իւրոյ ոչ յագեցաւ. (Ոսկ. գծ.։)
Ասէին, ա՛յս յուդա, որ վասն հաւատարմութեան իւրոյ քսակակալ էր նորա, սա եկն, եւ մատնեաց զնա մեզ ի մա (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Քսանամեան.
Քսանամեայ էր տիտոս, յորժամ գնաց երուսաղէմ։ Հարիւր քսանամեայ վախճանէր. (Ճ. ՟Բ.։ Եւս. քր. ՟Ա։)