cf. Սարսռալից.
Անբնակք մնացին (մասունք ինչ երկրի) յաղագս ստէպ ստէպ սարսռալի հասեալ կալաւ զերիկամունս ամենայն մարդկան. (Օրբել.։)
Սարսռալի բարբառ, կամ իրաւունք, կամ ցաւակցութիւն, կամ կեանք։ (Ոսկ.անոմ.։ Արիստակ. մկրտ.։ Բրս. հց.։ Ածաբ. ժղ.։)
to quake, shake, shiver or tremble;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold, to quake all over.
Նոքա սարսռայցեն խարազն եւ պատառատուն գրգլեօքն։ Սարսռուլ կարկաջել կրկտել եւ ցրտալ. (Ածաբ. աղք.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Սարսափելի.
Որ եւ յոյժ իսկ սարսռելի է անուն արտաքին խաւարին. (Պիտառ.։)
cf. Սարսռամ.
Նոքա սարսռայցեն խարազն եւ պատառատուն գրգլեօքն։ Սարսռուլ կարկաջել կրկտել եւ ցրտալ. (Ածաբ. աղք.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
adorned, furnished with wings.
Առադրեալ քարինք իբր յեսուայ՝ սաւառնազարդ հիմունք սիոնի. (Գանձ.։)
Բուրաստանք ի ստածօղ օդոց սաւառնազարդեալք, ի գագաթունս բերելով ծայրից զծաղկանց զանազանութիւնս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
whirring, flapping the wings, flying about, hovering, soaring.
Սաւառնաթեւեալ հասնէին (զուարթունք)։ Սաւառնաթեւեալ սլացեալ քոյին կառաւարացն։ Հրանիւթեայ սեռիցն անըմբնելի ահիւ սաւառնաթեւալք։ Վեցթեւեան սերովբէք, որք սաւառնաթեւեալք աղաղակեն անլռելի ձայնիւ. (Ճ. ՟Ժ.։ Գանձ.։ Անան. եկեղ.։ Մաշտ.։)
black poplar.
Սաւոքն, եւ կնձնիք, կաղամախիքն՝ պտուղ իմն ունին (ի պէտս սերման). (Վեցօր. ՟Է։)
barber, hair-dresser.
Յաղագս ծովուն պատճառս ասելով՝ ասէ, պնդեցելոյ այնր՝ որ ըմբռնեցեալ յանկութիւնն էր սափչին. անյայտ է բառն եւ բանն։
in mourning;
lugubrious;
— լինել, to be in mourning.
Զայն ամենայն տխուր տրտմութիւնս՝ որ մուծեալ ունէին զերեսս երկրի սգազգածն կերպարանօք, լուսաւորեաց եւ զուարթացոյց. (Վեցօր. ՟Է. որ ի Ճ. ՟Գ.) գրի մթազգած. այլ ի յն. կայ՝ մթազգած եւ սգազգեաց։
cf. Սգազգեստ.
Զայն ամենայն տխուր տրտմութիւնս՝ որ մուծեալ ունէին զերեսս երկրի սգազգածն կերպարանօք, լուսաւորեաց եւ զուարթացոյց. (Վեցօր. ՟Է. որ ի Ճ. ՟Գ.) գրի մթազգած. այլ ի յն. կայ՝ մթազգած եւ սգազգեաց։
to be in, or to wear mourning, to mourn;
to afflict oneself, to be sorrowful, to regret, to be moved, to bewail, to lament, to deplore.
πενθέω lugeo. Սուգ առնուլ՝ ունել. կոծիլ. ողբալ. աշխատել. պ. սիւկիտէն, սուկիտէն. թ.
covered with black or mourning.
Ամենայն ծնունդք ադամայ արտասուալից եւ սգապատ (կամ սգապարտ) գոն. (Կանոն.։)
cf. Սգալի.
Որ ինչ ունի զտեսակ՝ զձեւ եւ զնշանակ սգոյ.
Յովհաննէս սգատեսակ հանդերձիւն։ Վասն սգատեսակ զգեստուն։ Փոխէ զհանդերձն սգատեսակ. (Իգն.։ Շ. մտթ.։ Լմբ. պտրգ.։)
in mourning;
mournful;
սուգ առնուլ —օք, to wear mourning.
πενθῶν lugens. Որ առնու կամ ունիզսուգ. սգազգեաց. սգապատ.
cf. Սուգ.
Ձմերային սգաւորութիւնն ի գարնանային բարեխառնութիւն օդոց յեղանակէր զփոփոխումն։ Քաղցր եւ հեշտալի գարուն ի ձմերային սգաւորութիւնս յեղանակեցաւ. (Յհ. կթ.։)
mourning;
grief, pain.
Տայ հուր եւ զորդունս ի մարմինս նոցա, եւ լացցեն նոքա ի սգման մինչեւ յաւիտեան. (Յուդիթ. ՟Ժ՟Զ. 21։)
threshold;
doorpost, jamb.
Գրեսցես զնոսա ի վերայ սեմոց տանց քոց, եւ ի գրունս քո։ Նստէր աթոռով առ սեամս տաճարին տեառն։ Դրաց գաբիրայն սեամս հնգեկինս։ Սեամս ի փայտից դիոց չորեքկինս։ Ի վերայ երկուց սեմոցն, եւ բարաւորի տանցն։ Անկեալ զսեմովքն։ Արկցեն զիւրաքանչիւր աթոռ ի վերայ սեմոց դրանցն երուսաղէմի։ Կացցէ ի ի վերայ սեմոց դրանն, եւ երկիր պագցէ ի վերայ սեմոց դրանն եւ այլն։
cf. Սեւաստէ.
Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։
cf. Սեւաստոս.
Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։
cf. Սեբինէ.
palm-leaf vest, garment made of palm-leaves.
dressed leather, morocco, cordwain.
օրհնեա տէր եւ զկաչի կազմի սորա (մատենիս), եւ զսեկ շարագունի. (Մաշտ.։)
cf. Սեղանադիր;
waiter, servant;
house-steward;
temple-erector.
ՍԵՂԱՆԱԿԱԶՄ. Մեծատուն՝ որ մեծահաց գործէ զիւր սեղան.
fond of good eating.
Մեծատունն փափկասէր, արբեցօղ, եւ լիախորտիկ, եւ սեղանասպաս. (Ոսկ. ղկ.։)
to wait at table, to spread the table, to serve up;
to give to eat;
to make known the word of God, to feed with the bread of life.
Զոր օրինակ ի համադամս կերակրոց առաջի իւրեանց ունելով սեղանաւորել, ընտրութեամբ ճաշակելեացն զմի յախորժակացն առ ինքն առեալ՝ անփոյթ առնէ զբազմութենէ կերակրոյն. (Շ. թղթ.։)
cf. Սեղմ.
Սեղմ. հաստատուն. սերտ. կռածոյ.
to render compact, to restrain, to constrain, to restrict, to restringe, to cramp, to contract, to squeeze, to strain, to press.
Զգրունսն փակեցին, զգրանդսն սեղմեցին վիմօք. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 47։)
Խցաւ սրատես ակն, սեղմեցաւ ունկն արագալուր. (Տօնակ.։)
the being compact, hardness, firmness, density;
restriction, restraint;
pressing, squeezing.
Ոչ ունին սեղմութիւն եւ խստութիւն. (Վեցօր. ՟Գ։)
senator.
Սեւերիանոս՝ մի ի զինուորաց, որ ընդ ձեռամբ ձերով կարգեալ է ի գունդն սենատորաց (կամ սենոտորաց). (Ճ. ՟Բ.։)
chamber;
cabinet, closet;
cf. Հարսն;
concubine;
— միանձանց, cell;
— հարսին, nuptial bed, thalamus;
— ուսման, study.
զանց արարեալ զյարկօք (արքունեաց), զհրապարակօք, զսենեկօք, զնկարօք, զպատկերօք. (Փիլ. նխ. ՟բ.) (յն. կանանոց. հարեմլիք)։
Աստղկան դիցն, սենեակ վահագնի (հերակլեաց) կարգացեալ ըստ յունականին, որ է ինքն ափրոդիտէս. (Ագաթ.։)
chamberlain.
Եկնել սենեկապանն յարքունուստ։ Կաշառեաց զմանկլաւիկքն, որք սենեկապանք արքայի եւ մօտակացք. (Եղիշ. ՟Է։ Վրդն. պտմ.։)
Lord High Chamberlain.
Երեք պատանիք՝ որ էին սենեկապանք նորա։ Ի բանի արարեալ զբղաստոս սենեկապետ արքայի։ Դիմեցին նոքա ի խորանն հողոփեռնեայ, եւ ասեն ցսենեկապետ նորա եւ այլն։ Եկնել սենեկապանն յարքունուստ։ Կաշառեաց զմանկլաւիկքն, որք սենեկապանք արքայի եւ մօտակացք. (Եղիշ. ՟Է։ Վրդն. պտմ.։)
office or charge of High Chamberlain.
Զոր ներսէսն բարձեալ ունէր ի սպասու թագաւորին ըստ օրինաց սենեկապետութեանն. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
to end in a point, to be steep or pointed.
Ի բարձրագունի կալով տեղւոջ, կամ ի վերայ վիմի յամենայն կողմանց սեպացելոյ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
proper, special, particular, specific, one's own;
noble, illustrious, egregious;
—ք, one's own part, property or heritage;
— էր նմա, it was specially his, it was his lot.
ՍԵՊՀԱԿԱՆ կամ ՍԵՓԱԿԱՆ, կամ ՍԵՓՀԱԿԱՆ. (որպէս թէ սեպուհական, ազատական). περιούσιος peculiaris, eximius περιποίησις acquisitio ἑξαίρετος exemptus a numero, selectus եւ ἵδιος proprius, suus. Առանձնական. իւրական. յատուկ. իրաւամբք ժառանգեալ կամ ստացեալ. ազատ. որոշեալ. բուն. հայրենի, բնիկ. ընտիր. իսկագոյն.
cf. Սեպհականապէս.
Զմեծ մասն երկրիս բռնակալեալ՝ սեպհականաբար իմն տիրէր։ Սեպհականաբար պայազատէրզ տէրութիւն գեղարքունւոյ. (Յհ. կթ.։)
appropriation;
propriety;
attribute, attribution;
nobility.
Դառնային ի սեպհականութիւնս եւ ի տունս։ Զի մի տարամերժիցի սեպհականութիւն ազգացն այնոցիկ ի բնիկ տէրութենէն։ Յինքն գրաւեր զսեպհականութիւն տանն. (Յհ. կթ.։)
generally, universally.
Անուանեալ է սեռաբար էրէ։ Օդեաց, այծից, խոզից՝ սեռաբար անուն է պատրուճակ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
co-national, consanguineous.
Համազգային. որ ի սեռէ նորին ազգի. որպէս ամենայն պահլաւունի.
Անուն զուարթուն գրիգորիս, անուանակիր սեռազգայնոց (եղելոց ի զորմէ լուսաւորչին). (Շ. խոստ. յիշ.։)
generic;
general, universal;
genitive.
Բնականն որ հոմանունակի ասի փայտ, իսկ սեռականն՝ յատուկ ինքեան, որպիսի՝ կիպարիս։ Կապեալ բեւեռեցին՝ ի քառաթեւ սեռականին (այս ինքն յազգ ինչ փայտի). (Անյաղթ բարձր.։ Մագ. ոտ. խչ.։)
Զի որ զջուրն նիւթական՝ փոխէ ի տունկսըն սեռական (այսինքն ազգի ազգի). (Շ. խոստ.։)
Սեռականք՝ գազանք եւ անասունք (ըստ սեռի, կամ ազգի ազգի). (Շիր.։)
Սեռական սեռ է, որ ոչ իցէ տեսակ, վասն ոչ ունելոյ ի վերայ նորա այլ սեռ։ Առաջին եւ սեռականաց սեռ էութիւնն է. այս է առաջին եւ սեռական սեռ. որ եւ Սեռականագոյն ասի. (Դամասկ.։)
of an universal or resplendent form (the Cross).
Ով խաչ սեռականաձեւ։ Զմականունս խաչին պատուականի, սեռակնաձեւ, քառաթեւ, բոցանիշ, փայլակնահրաշ. (Ճ. ՟Բ.։)
of several species, diversified, various, subdivided, heterogeneous.
Փղաց ոսկերօք սեռակոտոր այլայլակ գունովք երանգոց. (Նար. խչ.։)
round or spherical.
the being of the same progeny or race.
Ի քրիստոսէ սնուցեալք՝ իբրեւ զհոլով եւ զսեռութիւն ընկալան, որպէս որդիք ի հօրէ անու անակոչեալք՝ քրիստոնեայք անուանեցան. (որպէս արշակունիք յարշակայ. Զքր. կթ.։)
genital;
prolific;
generic, sexual;
genitive;
— or —ք, the sex, the genitals;
ի բաց հատանել զ—ս, to castrate, to geld.
Եւ երեւեալ որդի նախնոյն հօր սերական, արդարութեամբ անմեղ մեռաւ՝ նըմին նըման։ Անխտաբար է ծնունդն, եւ ոչ նախ հայ, եւ ապա որդի, որպէս հոսանուտ եւ սերական բնութեանս է օրէն. (Շ. ոտ. բարձր. եւ Շ. թղթ.։)
to procreate, to beget, to engender, to give rise to, to propagate.
Կենդանի ինչ, որ ունիցի ազդումն (զգայութեան), եւ այսպէս առնունի ջուրքն ծնանել եւ սերել. (Վեցօր. ՟Է։)
Ազգ սերէ յանուն մօր իւրոյ ռոփսեանք։ Ազգ զնա սերէ յանուն հօրն. (Խոր. ՟Բ. 61. 87։)
Յետ սերելոյ եւ բազմանալոյ։ Հրամայեաց սերել յերկիր՝ ծնունդ արձակեալ. (Ագաթ.։)
Ի յուդայիազգէն սերէր անուն հրէական (յուդայեան) (Ոսկ.մտթ.։ 2)
born today.
Այսօրածին. եկեալ ի ծնունդ ժամանակեայ.
of today;
ի —, ի — աւուր or աւուրս, — օր, cf. Սերկ.
Ո՛վ անհուն աղիտաւորութիւն, որ ինձ ի սերկեան հանդիպի. (Պիտ.։)
to conceive.
ՍԵՐՄԱԿՐԵԼ. Ընդունել զսերմն որդեծնութեան. սաղմնառել. յողանալ.
Աննա (մայր կուսին) զնա սերմակրեաց, որ ելոյծ զերկունս կանանց. (Հ. սեպտ. ՟Ը.։)
causing, abortion.
Պտղակորոյսս եւ անպտուղս ոմանս անունէ, վասն զսերմ իւրեանց ապականելոյ սերմահեղձութեամբն, եւ ոչ կենդանացուցանելոյ. (Շ. յուդ. ՟Ժ՟Է։)